رأي شماره 240054 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: رديف 5 از جزء (د-1) ضوابط و شرايط ثبت نام« ذيل بند (د) دستورالعمل آزمونهاي ورودي دبيرستانهاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان سال تحصيلي 1401-1400 (موضوع ابلاغيه شماره 104/501 مورخ 1399/12/19 رئيس سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان)

شماره 0001158 – 6 /3 /1402 بسمه تعالي جناب آقاي اكبرپور رئيس ھيأت مديره و مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمھوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي ھيأت عمومي ديوان عدالت اداري به شماره دادنامه 1402313900000240054 مورخ 5 /3 /1402 با موضوع « رديف 5 از جزء «(د ـ1) ضوابط و شرايط ثبت نام» ذيل بند (د) دستورالعمل آزمون‌هاي ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان سال تحصيلي 1401ـ1400 (موضوع ابلاغيه شماره 501 /104 مورخ 19 /12 /1399 رئيس سازمان ملّي پرورش استعدادهاي درخشان) با عنوان ضوابط و شرايط ثبت نام داوطلبان ورودي دبيرستان هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان داير بر امكان ثبت نام و ادامه تحصيل دانش آموزان پايه نهم مدارس استعدادهاي درخشان بدون شركت در آزمون پايه دهم ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد. مديركل ھيأت عمومي و ھيأتھاي تخصصي ديوان عدالت اداري – يدالله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 1402/2/5 شماره دادنامه: 140231390000240054 شماره پرونده : 0001158 مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي : خانم اكرم صالحي طرف شكايت : وزارت آموزش و پرورش موضوع شكايت و خواسته: ابطال رديف 5 از جزء «(د ـ1) ضوابط و شرايط ثبت نام» ذيل بند (د) دستورالعمل آزمون‌هاي ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان سال تحصيلي 1401ـ1400 (موضوع ابلاغيه شماره 104/501ـ1399/12/19 رئيس سازمان ملّي پرورش استعدادهاي درخشان) گردش كار: شاكي به موجب دادخواست و لايحه ارسالي ابطال رديف 5 از جزء «(د ـ1) ضوابط و شرايط ثبت نام» ذيل بند (د) دستورالعمل آزمون‌هاي ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان سال تحصيلي 1401ـ1400 (موضوع ابلاغيه شماره 104/501 ـ1399/12/19 رئيس سازمان ملّي پرورش استعدادهاي درخشان) را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده است: "موضوع مورد شكايت مغاير با بند 9 اصل 3 و اصل 19 قانون اساسي مي‌باشد با اين توضيح كه: دانش‌ آموزان پايه نهم تيزهوشان مي‌ توانند بدون شركت در آزمون تنها با شرط معدل 16 در پايه دهم تيزهوشان ادامه تحصيل دهند در حالي كه داوطلبان عادي علاوه بر شركت در آزمون مي‌بايست شرط معدل 19 نيز داشته باشند. اين موضوع بي‌عدالتي فاحش است. دانش‌آموزاني كه امسال بدون شركت در آزمون در مدارس تيزهوشان مقطع متوسطه دوم پذيرش مي‌شوند همان دانش‌آموزاني هستند كه از راه آزمون شبهه ناك سال 1397 وارد مدارس سمپاد شده‌اند كه اغلب تست‌ هاي آن عيناً در كتاب‌هاي كمك آموزشي بازار وجود داشت و چون داوطلبان با يك آزمون ناصحيح سنجيده و پذيرش شده‌اند لازم است كه هم اكنون در آزمون تيزهوشان پايه نهم به دهم شركت نمايند و نمي‌توان صرفاً به آزمون پايه هفتم اكتفا نمود. با توجه به پذيرش بدون آزمون اين دانش‌آموزان در پايه دهم مدارس استعدادهاي درخشان، عمده ظرفيت اين مدارس تكميل مي‌شود. ظرفيت بسيار كم باقي مانده به شكل تكميل ظرفيت در اختيار ساير داوطلبان است. ممكن است ظرفيتي هم باقي نماند كه براي آن آزمونـي برگزار شـود. مثل سال تحصيلـي 1396 ـ 1395 كه تعـداد دانش آموز پايه نهم در مدارس استعدادهاي درخشان تهران 2453 نفر بود در حالي كه ميزان ظرفيت پذيرش پايه دهم در مدارس استعدادهاي درخشان 2070 نفر بود. در آن سال نه تنها هيچ داوطلب عادي به مدارس ورود پيدا نكرد، بلكه با اجراي سياست غلط پذيرش بدون آزمون اين مدارس با كمبود ظرفيت براي 383 نفر مواجه شدند. همچنين با تأييد سازمان استعدادهاي درخشان، آزمون تيزهوشان پايه ششم به هفتم در سال 1399، 13 سوال غلط داشته است و در نتيجه افرادي كه در آزمون تيزهوشان به خطا و ايراد در سال 1399 پذيرفته شده‌اند در سال 1402 بدون آزمون مجدد به مدارس تيزهوشان مقطع متوسطه دوم راه پيدا مي‌كنند در حالي كه اين موضوع خلاف صريح عدالت است." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "ضوابط و شرايط ثبت نام داوطلبان ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان د ـ ضوابط و شرايط ثبت نام ......... 5 ـ «دانش‌آموزان پايه نهم مدارس استعدادهاي درخشان مطابق ماده 15 مصوبه 16 جلسه كميسيون شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 1397/7/4 مي‌توانند بدون شركت در آزمون در پايه دهم اين مدارس ثبت نام كرده و ادامه تحصيل دهند.»" در پاسخ به شكايت مذكور، مدير كل دفتر حقوقي، املاك و حمايت قضايي وزارت آموزش و پرورش به موجب لايحه شماره 810/133820 ـ1400/8/10 توضيح داده است: "به منظور فراهم آوردن زمينه اجراي مفاد سند تحول بنيادين آموزش و پرورش به ويژه تحقيق ويژگي‌هاي مدرسه در افق چشم انداز 1404 مبني بر «دارا بودن ظرفيت پذيرش تفاوت‌هاي فردي، كشف و هدايت استعدادهاي متنوع فطري و پاسخگويي به نيازها، علايق و رغبت دانش‌آموزان در راستاي مصالح و چهارچوب نظام معيار اسلامي» و نيز رشد و شكوفايي استعدادهاي دانش‌آموزان بر پايه تنوع استعدادها و توانمندي‌هاي جامعه نخبگاني، مندرج در چشم انداز [سند راهبردي كشور در امور نخبگان] دستورالعمل آزمون ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان به شماره 104/501 ـ1399/12/19 [كه موضوع ابطال قرار گرفته] تصويب گرديد. ايرادات شكلي: 1ـ با ملحوظ نظر قرار دادن قاعده فقهي «البينه علي المدعي» و با عنايت به اين مهم كه مطابق بندهاي (ت) و (پ) ماده 80 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري، در ابطال مصوبات مي‌بايست حكم شرعي، مواد قانوني مغاير و خروج از اختيارات مقام تصويب‌كننده تصريح گردد، مع ذلك خواهان در تنظيم دادخواست وفق موازين ياد شده اقدام ننموده و بر همين اساس مطابق قسمت اخير بند 3 ماده 81 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري صدور قرار رد دادخواست مشاراليها مورد تقاضاست. 2ـ فحواي خواسته شاكي بيشتر از آن كه درخواست ابطال باشد به طور غالب اعلام و ادعاي تضييع حق فرزند است كه رسيدگي به اين موضوع داخل در صلاحيت شعب بدوي ديوان عدالت اداري مي‌باشد. دفاعيات ماهوي: 1ـ شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 813ـ1397/7/17 اساسنامه سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان مشتمل بر يك مقدمه، 4 فصل، 17 ماده و 8 تبصره را تصويب نمود. اين در حالي است كه به موجب مصوبات شماره 388، 392، 393، 407، 408، 409 ـ 1376/8/20 شوراي عالي انقلاب فرهنگي در خصوص تعيين جايگاه، اهداف و وظايف شوراي مزبور به عنوان مرجع عالي سياستگذاري تعيين خط مشي، تصميم‌گيري، هماهنگي و هدايت امور فرهنگي، آموزشي و پژوهشي كشور در چهارچوب سياست‌هاي كلي نظام به صراحت تصميمات و مصوبات آن شورا در حكم قانون شناخته شده است. 2ـ برابر ماده 6 و بندهاي 5 و 7 ماده 7 اساسنامه فوق‌الذكر، بررسي و تأييد مقررات و آيين‌نامه‌هاي خاص آموزشي و پرورشي مربوط به شناسايي و پرورش دانش‌آموزان صاحب استعدادهاي برتر به ويژه مدارس استعدادهاي درخشان و نيز نظارت بر حسن اجراي مفاد اساسنامه سازمان و برنامه‌هاي مصوب از وظايف هيأت امناي سازمان استعدادهاي درخشان با تركيب اشخاصي از جمله وزير آموزش و پرورش، وزير علوم، تحقيقات و فناوري و همچنين وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و .... مي‌باشد. 3ـ سازمان مزبور در اجراي بند يكم ماده 3 اساسنامه سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان، تبصره 5 ماده 16 آيين‌نامه دوره دوم متوسطه (مصوب جلسه 932 شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 1395/3/17) و به استناد بند 2 ماده 4 كليات نظام تربيت استعدادهاي برتر در آموزش و پرورش (مصوبه جلسه 932 شوراي عالي آموزش و پرورش)، دستورالعمل آزمون ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان را تصويب نمود. بنابراين مقرره مزبور به صورت كاملاً قانوني و توسط اشخاص ذيصلاح به تصويب رسيده است. 4ـ به استناد بند سوم مصوبه سي امين جلسه هيأت امناي سمپاد (1399/12/17) دانش‌آموزان سال سوم راهنمايي مدارس سمپاد از شركت در آزمون ورودي دبيرستان معاف شدند. لكن جهت تكميل ظرفيت دبيرستان‌هاي استعدادهاي درخشان (سمپاد) مقرر شد آزمون ورودي دوره متوسطه با حضور داوطلبان ساير مدارس و با ضوابطي كه سمپاد اعلام مي‌كند برگزار گردد. 5 ـ به موجب كليات نظام تربيت استعدادهاي برتر در آموزش و پرورش (مصوب جلسه 932 ـ 1395/3/17 شوراي عالي آموزش و پرورش) شناسايي، تربيت و هدايت نظام‌مند دانش‌آموزان در مدارس استعدادهاي درخشان از مهمترين اهداف نظام تربيت استعدادهاي برتر در آموزش و پرورش است. بنابراين اصل بر استمرار ارائه خدمات آموزشي و پرورشي و تلاش براي هرچه بيشتر شكوفا كردن استعدادهاي برتر دانش‌آموزاني است كه به عنوان استعداد برتر وارد مدارس سمپاد مي‌گردد و نه انفكاك آنان از سيستم مزبور و سوق دادن به مدارس عادي. 6 ـ بر اساس تبصره 5 ماده 16 آيين‌نامه آموزشي دوره دوم متوسطه مصوب نهصد و سي و دوميـن جلسه شـوراي عالـي آموزش و پرورش، پذيـرش دانش‌آموز در مـدارس استعدادهاي درخشان، تابع ضوابط و مقررات خاص و متفاوت از مدارس عادي مي‌باشد. در تعقيب مطلب فوق به موجب تبصره 3 ماده 23 آيين‌نامه مارالذكر، انتقال دانش‌آموزان بين مدارس استعدادهاي درخشان در صورت دارا بودن نمره آزمون ورودي در سطح حداقل نمره مدرسه مقصد و وجود ظرفيت خالي در آن مدرسه مجاز خواهد بود. با توجه به اينكه در جابجايي داخلي بين مدارس سمپاد نمره و معدل تا سطح معيني مورد نياز بوده، به طريق اولويت كسب چنين شاخص‌هايي جهت ورود مقدماتي به مدارس استعدادهاي درخشان اجتناب ناپذير مي‌باشد و لذا به صرف عدم كسب نمره توسط برخي از دانش‌آموزان نمي‌توان قوانين و مقررات را ناديده گرفت. با اوصاف فوق و با توجه به اينكه اتخاذ تصميم در خصوص شركت دانش‌آموزان پايه نهم مدارس استعدادهاي درخشان در آزمون ورودي پايه دهم مدارس بر اساس سياستگذاري سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان بوده كه در اين راستا دانش‌آموزان پايه نهم مدارس سمپاد مطابق مصوبه هيأت امناي سازمان ملي پرورش استعدادهاي درخشان در جلسه مورخ 1389/10/23 (سي‌امين و آخرين جلسه هيأت امنا) با داشتن شرايط لازم از شركت در آزمون ورودي دبيرستان معاف مي‌باشند. لذا با عنايت به ابلاغ اساسنامه سازمان مصوب جلسه 813 ـ 1397/7/17 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، در خصوص تصميم‌گيري پيرامون پذيرش دانش‌آموزان پايه نهم به دهم، دانش‌آموزاني كه شرايط لازم مطابق ماده 15 مصوبه شانزدهمين جلسه كميسيون معين شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ 1397/7/4 (حداقل معدل 16) را كسب نكرده باشند، امكان ادامه تحصيل در مدارس دوره دوم متوسطه استعدادهاي درخشان از آنان سلب خواهد شد. بنابراين نظر به اين مهم كه مطابق بند 1 ماده 12 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 رسيدگي به شكايات از مقررات دولتي، يا عدم صلاحيت مرجع مربوط ياتجاوز و يا سوء استفاده از اختيارات ياتخلف در اجراي قوانين و مقررات يا خودداري از انجام وظايفي كه موجب تضييع حقوق اشخاص مي‌شود. از جمله صلاحيت‌ها و وظايف هيأت عمومي ديوان عدالت اداري است و نظر به اينكه در مانحن فيه هيچ گونه مغايرتي با شرع يا قانون يا عدم رعايت موارد ذكر شده در ماده پيش گفته مشاهده نگرديده، بنابراين رسيدگي و رد شكايت مورد استدعاست" هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1402/2/5 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي براساس بند 9 اصل سوم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، رفع تبعيضات ناروا و ايجاد امكانات عادلانه براي همه در تمام زمينه‌هاي مادي و معنوي از وظايف دولت جمهوري اسلامي ايران است و مطابق اصل نوزدهم قانون اساسي، مردم ايران از هر قوم و قبيله كه باشند از حقوق مساوي برخوردارند و به موجب اصل بيستم قانون اساسي، همه افراد ملّت اعم از زن و مرد يكسان در حمايت قانون قرار دارند و از همه حقوق انساني، سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي با رعايت موازين اسلام برخوردارند. بنا به مراتب فوق و نظر به اينكه رديف 5 از جزء «(د ـ1) ضوابط و شرايط ثبت نام» ذيل بند (د) دستورالعمل آزمون‌هاي ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان سال تحصيلي 1401ـ1400 (موضوع ابلاغيه شماره 104/501ـ 1399/12/19 رئيس سازمان ملّي پرورش استعدادهاي درخشان) با عنوان ضوابط و شرايط ثبت نام داوطلبان ورودي دبيرستان‌هاي دوره اول و دوم استعدادهاي درخشان دائر بر امكان ثبت نام و ادامه تحصيل دانش‌آموزان پايه نهم مدارس استعدادهاي درخشان بدون شركت در آزمون پايه دهم، مصداق تبعيض ناروا و عدم ايجاد امكانات عادلانه براي آحاد ملّت است، بنابراين با بند 9 اصل سوم و اصول نوزدهم و بيستم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مغايرت دارد و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي‌شود. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري