مصوبه مسائل، راهبردها، اقدامات ملي و تقسيم كار دستگاهي در زمينه پيشگيري فرهنگي و اجتماعي از مصرف دخانيات در كشور

مصوبه «مسائل، راهبردها، اقدامات ملي و تقسيم كار دستگاهي در زمينه پيشگيري فرهنگي و اجتماعي از مصرف دخانيات در كشور» كه در جلسه 922 مورخ 1404/7/22 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و بر اساس مصوبه جلسه 537 شوراي معين شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است؛ به شرح ذيل براي اجراء ابلاغ مي گردد:

مقدمه مصرف دخانيات به ويژه در ميان جوانان و نوجوانان تهديدي جدي براي سلامت عمومي و سرمايه هاي اجتماعي ايران محسوب مي شود. بر اساس اطلاعات و آمارهاي موجود؛ سن شروع مصرف به شكل نگران كننده اي كاهش يافته است. همچنين؛ شاهد روند رو به رشد مصرف دخانيات در بين زنان و دختران كشور نيز هستيم. اين مسئله نه تنها بار اقتصادي و درماني سنگيني بر دوش نظام سلامت مي گذارد؛ بلكه با افزايش آسيب هاي اجتماعي، چالشي اساسي در مسير پيشرفت كشور ايجاد خواهد كرد. تجربه جهاني نشان داده است سياست هاي صرفاً محدودكننده و تنبيه محور كارايي پاييني در كنترل مصرف دخانيات، دارند. آنچه مي تواند تحول ايجاد كند عبارت است از تدابير و طراحي مداخلات هوشمندانه فرهنگي و اجتماعي كه ريشه هاي پذيرش مصرف دخانيات را در لايه هاي مختلف جامعه هدف قرار مي دهد. مطابق اقدامات ملي 17 و 18 راهبرد كلان 6 نقشه مهندسي فرهنگي كشور؛ «طراحي و تدوين برنامه جامع فرهنگي و اطلاع­رساني مضرات و آسيب هاي فردي و اجتماعي مصرف دخانيات از طريق مراجع تخصصي و حرفه اي و مراكز فرهنگي و تربيتي مرتبط» و «برنامه ريزي براي ارتقاي مهارت و توانمندسازي خانواده هاي در معرض آسيب و يا آسيب ديده در حوزه دخانيات و گسترش اقدامات پيشگيرانه و درماني با بهره گيري از آموزه هاي ديني و فرهنگي»، صراحتاً مورد تأكيد قرار گرفته است. رويكرد فرهنگي و اجتماعي به موضوع مصرف دخانيات را مي توان به عنوان مكملي بر قوانين موجود در اين عرصه و دريچه اي نو در برنامه كنترل و مبارزه ملي با دخانيات در كشور دانست. در اين راستا، اين مصوبه بر پنج عرصه اولويت دار، شامل: مدارس، دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي، آثار و توليدات چند رسانه اي، فضاي مجازي، اماكن عمومي و محيط هاي كاري با هماهنگي و مشاركت دستگاه ها، خبرگان، فعالان و گروه هاي مردمي فعال در حوزه پيشگيري و مقابله با مصرف دخانيات، به شرح ذيل تمركز دارد:

مدارس مسئله اول رشد گرايش به مصرف دخانيات در نوجوانان و دانش آموزان دستگاه محوري و همكار دستگاه محوري: وزارت آموزش و پرورش همكاران اصلي: سازمان صدا و سيما، معاونت امور زنان و خانواده رياست جمهوري، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت كشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و وزارت ورزش و جوانان راهبرد كلان 1 اقدامات ملي كاهش تقاضا و پيشگيري از شروع مصرف دخانيات در بين دانش آموزان با هدف ايجاد و توسعه محيط هاي آموزشي بدون دخانيات از طريق آگاهي بخشي هدفمند، تقويت مهارت هاي زندگي و مشاركت فعال خانواده و جامعه در راستاي فرهنگ سازي نسل بدون دخانيات: 1- طراحي الگوي جامع تعامل و همكاري بين نهادهاي آموزشي و خانواده ها براي شناسايي زودهنگام رفتارهاي پرخطر دانش آموزان و تعامل فعال خانواده و مدرسه براي آموزش مهارت هاي زندگي به دانش آموزان با لحاظ ويژگي هاي دختران و پسران 2- طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي و خدمات مشاوره اي ويژه خانواده ها با هدف افزايش دانش و مهارت هاي تربيتي در زمينه پيشگيري از مصرف دخانيات و ايجاد محيط عاري از دخانيات در خانه جهت جلوگيري از قرارگيري نوجوانان و دانش آموزان در معرض دود دست دوم (به ويژه در مناطق پرخطر و كم برخوردار و با تأكيد بر دختران نوجوان) 3- طراحي سازوكارهاي بهره گيري از ظرفيت تشكل ها و سازمان هاي مردم نهاد اجتماعي در برنامه ها و طرح هاي پيشگيري از دخانيات در مدارس و تقويت مطالبه گري اجتماعي در اين زمينه 4- تعيين حريم فرهنگي مدارس عاري از دخـانيات با علامت گذاري و نصـب تابلـوها و پارچه نوشته هاي هشداردهنده منع استعمال دخانيات 5- تقويت نظارت بر روند مصرف دخانيات در مدارس كشور با پيگيري اجراي قانون ممنوعيت فروش و عرضه مواد دخاني به دانش آموزان [پاورقي 1] از سوي واحدهاي آموزشي 6- افزايش سرانه تسهيلات ورزشي، تفريحي و فرهنگي دانش آموزان و تخصيص سهمي از محل منابع حاصل از أخذ ماليات و عوارض بر دخانيات براي فعاليت هاي فرهنگي و اجتماعي پيشگيري از مصرف دخانيات در مدارس 7- تقويت انگيزه دانش آموزان براي مبارزه با دخانيات با رويكرد آموزش هاي غيرمستقيم با لحاظ ويژگي هاي دختران و پسران 8- تقويت خودباوري و هويت جنسيتي دختران در راستاي كاهش مصرف دخانيات و نيز افزايش حساسيت و مشاركت خانواده ها در زمينه كاهش تقاضا و پيشگيري از مصرف سيگار توسط آن ها

پاورقي 1- قانون جامع كنترل و مبارزه ملي با دخانيات

دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي مسئله دوم روند افزايشي مصرف دخانيات در ميان دانشجويان به ويژه دانشجويان دختر دستگاه محوري و همكار دستگاه محوري: و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي همكاران اصلي: دانشگاه آزاد اسلامي، وزارت ورزش و جوانان، سازمان صدا و سيما، وزارت صنعت، معدن و تجارت، نهاد نمايندگي ولي فقيه در دانشگاه ها و معاونت رياست جمهوري در امور زنان و خانواده راهبرد كلان 2 اقدامات ملي كاهش تقاضا و پيشگيري از رواج مصرف مواد دخاني در ميان دانشجويان با هدف تحقق دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي عاري از دخانيات: 1- طراحي و اجراي برنامه هاي آموزشي به شكل مستمر و هدفمند درباره مضرات مصرف دخانيات و پيامدهاي آن براي سلامت جامعه دانشگاهيان با تأكيد بر نفي باورهاي غلط، متناسب با زمينه و عوامل گرايش آن ها به دخانيات با نگاه ويژه به دانشجويان دختر و حساس سازي دختران و خانواده ها به آسيب هاي خاص مصرف دخانيات بر زيبايي و هويت جنسيتي دختران و قدرت باروري و سلامت بارداري زنان 2- طراحي برنامه هاي فرهنگي، هنري و آموزشي در راستاي پيشگيري از تبديل مصرف سيگار به عنوان سبك زندگي دانشجويي و نماد رفتار مدرن، استقلال طلبانه، روشنفكرمابانه و اعتراضي و كاهش جذابيت اين رفتار به ويژه در ميان دانشجويان دختر 3- تدوين چارچوب جامع صيانت از سلامت حريم خوابگاه هاي دانشجويي، واحدهاي رفاهي و ساير فضاهاي عمومي دانشجويي در برابر مصرف مواد دخاني و دود دست دوم 4- تعيـين حريم فرهـنگي دانشگاه عاري از دخانيات با علامت گذاري و نصب تابلوها و پارچه نوشـته هاي هشداردهنده منع استعمال دخانيات 5- به كارگيري راهكارهاي خلاقانه و نوآورانه مشاركت دانشجويان، اساتيد و كاركنان در فعاليت هاي كنترل و كاهش مصرف دخانيات در دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي 6- برگزاري رويدادها و جشنواره هاي فرهنگي و هنري و ورزشي دانشجويي با هدف افزايش شاخص هاي سلامت در دانشگاه ها و مراكز آموزش عالي 7- گسترش خدمات حمايت رواني - اجتماعي در راستاي حفاظت از سلامت همه جانبه دانشجويان و افزايش مقاومت رواني و فرهنگي آنان در برابر فشارهاي مختلف براي مصرف دخانيات به ويژه در ميان دانشجويان دختر 8- ارائه خدمات مشاوره جهت ترك مصرف دخانيات با ملاحظات جنسيتي و تأكيد بر سلامت باروري و سلامت همه جانبه دختران دانشجو

آثار و توليدات چند رسانه اي مسئله سوم نمايش و تبليغ استعمال دخانيات در آثار و توليدات چندرسانه اي دستگاه محوري و همكار دستگاه هاي محوري: سازمان صدا و سيما و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي همكاران اصلي: قوه قضائيه، وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، وزارت كشور، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا راهبرد كلان 3 اقدامات ملي ايجاد، توسعه و اجراي دستورالعمل هاي جامع فرهنگي و اجتماعي جهت محدودسازي تبليغات، نمايش و ترويج دخانيات در توليدات چندرسانه اي و فرهنگي، و نظارت مستمر بر اجراي آن ها: 1- حمايت از ايجاد كارزار هنرمندان، فعالان رسانه اي و ساير گروه هاي مرجع مدافع جامعه عاري از دخانيات 2- انتخاب و حمايت از آثار چندرسانه­اي داراي فرهنگ ترويج جامعه عاري از دخانيات در جشنواره هاي هنري 3- آموزش و توجيه دست اندركاران، سرمايه گذاران، تهيه كنندگان و بازيگران آثار چندرسانه اي، صنعت فيلم و موسيقي در خصوص آشنايي با قانون جامع كنترل و مبارزه با دخانيات و آيين نامه هاي اجرايي آن، روش ها و ترفندهاي آشكار و پنهان تبليغ و ترويج توسط صنعت دخانيات 4- تهيه و ارائه گزارش ارزيابي ميزان اجراي قانون منع نمايش دخانيات در آثار هنري از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و سازمان صدا و سيما و ارائه به مراجع ذي صلاح 5- اتخاذ تدابير نظارتي در رابطه با مداخله گري صنعت دخانيات در قالب هرگونه حمايت و كمك مادي و معنوي به هر شكل و عنوان و مقدار دركليه مراحل طراحي، ساخت و توليد، توزيع و نمايش آثار و محصولات چندرسانه اي، صنعت فيلم و موسيقي 6- حمايت مادي و معنوي از آثار چندرسانه اي بدون تبليغات مثبت و منفي دخانيات (فاقد نمايش دخانيات) الگوسازي و روايت پردازي پيشگيري از مصرف دخانيات از طريق توليدات فرهنگي و رسانه­اي با محوريت زنان و خانواده 7- طراحي سازوكارهاي جلب مشاركت عموم و ترويج مطالبه­گري اجتماعي و سازوكار ثبت و گزارش دهي آثار و محصولات چندرسانه اي و صنعت فيلم و موسيقي حاوي صحنه ها و ترفندهاي پنهان و آشكار تبليغ دخانيات 8- اعمال مجازات بازدارنده براي توليدات رسانه اي مروج مصرف دخانيات به ويژه درميان بانوان بر اساس ساز و كارهاي قانوني مربوطه

فضاي مجازي مسئله چهارم تبليغ و عرضه آشكار و پنهان دخانيات در فضاي مجازي دستگاه محوري و همكار دستگاه محوري: مركز ملي فضاي مجازي همكاران اصلي: قوه قضائيه، سازمان صدا و سيما، وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، وزارت صنعت، معدن و تجارت و فراجا راهبرد كلان 4 اقدامات ملي ايجاد و تعميق چارچوب هاي حقوقي، فرهنگي و نظارتي جهت پيشگيري از تبليغات دخانيات در فضاي مجازي و تقويت آگاهي عمومي و مشاركت اجتماعي در نظارت بر اجراي آن ها: 1- تدوين و اطلاع رساني عمومي چارچوب فرهنگي، اجتماعي و قانوني منع تبليغ آشكار و پنهان دخانيات در فضاي مجازي 2- تقويت سامانه هاي نظارت بر فضاي مجازي جهت جلوگيري از فروش يا تبليغ آشكار و پنهان محصولات دخاني و آلات و ادوات مصرف آن ها در فضاي مجازي و بستر شبكه هاي اجتماعي 3- آموزش و توجيه متوليان و كارگزاران فضاي مجازي براي جلوگيري از صدور هرگونه مجوز فعاليت و كسب و كار اعم از تبليغ، بازاريابي، عرضه، توزيع و فروش محصولات دخاني و آلات و ادوات مصرف محصولات دخاني در فضاي مجازي 4- فراهم ساختن ساز و كارهاي مشاركت فعال سياست گذاران، مديران سكوها و فعالان فضاي مجازي جهت توليد محتواي سالم و موثر و جلوگيري از تبليغات آشكار و پنهان 5- ايجاد سازوكارهاي نظارتي و بازدارنده به منظور پيشگيري از راه اندازي گروه ها و كانال هاي اجتماعي و ايجاد اتاق هاي گفتگو مجازي، بازي هاي برخط رايانه اي و يا توليد آثار و محتواهاي مختلف با مضمون فرهنگ سازي و عادي سازي مصرف، فروش يا تبليغ آشكار و پنهان محصولات دخاني و آلات و ادوات مصرف آنها در فضاي مجازي و بستر شبكه هاي اجتماعي اعم از داخلي يا خارجي يا بسترهاي مجازي مشابه 6- حمايت از جلب مشاركت شهره ها و تأثيرگذاران فضاي مجازي در ايجاد فرهنگ ترك مصرف دخانيات

اماكن عمومي و محيط هاي كاري مسئله پنجم افزايش مواجهه مردم با دود دست دوم در اماكن عمومي و محيط هاي كاري، با آثار مخاطره آميز در سلامت جامعه و نقض حقوق شهروندي دستگاه محوري و همكار دستگاه هاي محوري: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي همكاران اصلي: وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان امور اداري و استخدامي كشور، وزارت گردشگري، ميراث فرهنگي و صنايع دستي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، وزارت راه و شهرسازي، وزارت كشور و فراجا راهبرد كلان 5 اقدامات ملي توسعه و حفظ اماكن عمومي و محيط هاي كاري بدون دخانيات با اجراي چارچوب هاي فرهنگي، اجتماعي و قانوني مستحكم و تشويق صاحبان اماكن به رعايت كامل اين استانداردها: 1- تدوين چارچوب هاي فرهنگي، اجتماعي و قانوني و استانداردهاي اماكن و محيط كار عاري از دخانيات و اطلاع رساني آن ها 2- آموزش قانون جامع كنترل و مبارزه با دخانيات با تأكيد بر مضرات دود دست دوم دخانيات، براي اصناف و حرف مربوطه و مديران و مسئولان محيط كار 3- تقويت نظارت بر اجراي قوانين ممنوعيت مواجهه مردم با دود دست دوم در اماكن عمومي و محيط هاي كاري بهره گيري از توانمندي و ظرفيت بخش خصوصي و تشكل هاي غيردولتي و داوطلبانه به منظور افزايش توان اطلاع رساني و آموزش عمومي 4- تقويت روحيه مطالبه­گري اجتماعي و صيانت از حقوق شهروندي در مواجهه با دود دست دوم با محوريت نوجوانان، جوانان، زنان و كاركنان محيط هاي كار 5- حمايت مؤثر و كارآمد از ابتكارات و نوآوري ها با هدف حفاظت از مواجهه شهروندان با دود دست دوم (شهرهاي عاري از دخانيات، محله هاي عاري از دخانيات، محل كار بدون دخانيات و ...) 6- برقراري فرايند خوداظهاري، اعتبارسنجي و اعتباردهي براي متصديان اماكني كه به عنوان اماكن عاري از دخانيات شناخته مي شوند با بهره گيري از ظرفيت و مشاركت بخش خصوصي و تشكل هاي غيردولتي (شخص ثالث) و در نظر گرفتن امتيازات و تسهيلات تشويقي براي كليه اماكن، محيط هاي كار و كسب وكارهايي كه اعتبارسنجي مي شوند (به منظور بهره مند شدن از مزاياي گواهي اعتباردهي) 7- تقويت نقش فرهنگي و اجتماعي خانواده در پيشگيري و كاهش مواجهه با دود دست دوم دخانيات و مشاركت دهي خانواده ها در تبيين پيامدهاي ضدسلامت مصرف دخانيات و مطالبه گري حق سلامت افراد و مواجهه تربيتي و فرهنگي آنها با مصرف دخانيات

ستاد كشوري كنترل و مبارزه با دخانيات، مسئول پيگيري اجرا و نظارت بر حسن اجراي راهبردها و اقدامات اين مصوبه و كاركردسنجي دستگاه هاي ذي­ربط و ارزيابي ميزان اثربخشي اقدامات مذكور است.

دستگاه هاي محوري موظفند ظرف مدت 6 ماه از زمان ابلاغ اين مصوبه، نسبت به تهيه برنامه عملياتي ذيل راهبردها و اقدامات تعيين شده، اقدام نموده و گزارش آن را به ستاد كشوري كنترل و مبارزه با دخانيات ارائه نمايند.

دستگاه هاي محوري در اجراي راهبردها و اقدامات فوق الذكر از ظرفيت ساير دستگاه هاي ذي ربط و گروه­ها و تشكل هاي مردمي استفاده مي كنند.

ستاد كشوري كنترل و مبارزه با دخانيات، ساليانه گزارش اجراي راهبردها و اقدامات ملي فوق الذكر و اثربخشي آنها را با همكاري دستگاه هاي محوري تهيه و به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه مي‏ نمايد.

اين مصوبه مشتمل بر يك مقدمه، 5 عرصه و 4 تبصره در جلسه 922 مورخ 1404/07/22 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ، لازم الاجرا است.

مسعود پزشكيان رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي