قانون اجازه مبادله قرارداد تعيين خط سرحدي ايران و تركيه

مجلس شوراي ملي قرارداد راجع بتعيين خط سرحدي ايران و تركيه مشتمل بر سه ماده بر [به] ضميمه يك مراسله راجع باستفاده‌ پست‌هاي مستحفظ سرحدي طرفين از اب‌هاي چشمه‌هاي درياچه بوردلان و چشمه‌هاي سليپ و قوزلو و يخاري يارم‌ قايا و مراتع واقعه در جنوب و ‌مغرب خط سرحدي را كه تواما در تاريخ 23 ژانويه 1932 مطابق دوم بهمن ماه هزار و سيصد و ده شمسي بين دولتين ايران و تركيه امضاء شده است تصويب و بدولت اجازه مبادله اسناد صحه شده ان را مي‌دهد.

اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن قرارداد تعيين خط سرحدي ايران و تركيه است در جلسه 5 خرداد ماه سيصد و يازده شمسي ب‌تصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

رئيس مجلس شوراي ملي - دادگر

قرارداد راجع بتعيين خط سرحدي بين ايران و تركيه ‌اعليحضرت شاهنشاه ايران و رئيس جمهوري تركيه ‌نظر بميل صميمي كه متقابلتا براي تعيين قطعي خط سرحدي بين ايران و تركيه دارند و مايلند باين وسيله حسن موافقت و روابط برادرانه و دوستانه ‌بين ملتين را تحكيم نمايند تصميم به انعقاد قراردادي نموده و براي اين مقصود اختيارداران خود را بترتيب ذيل معين نمودند. ‌جناب اشرف اقاي محمد عليخان فروغي وزير امور خارجه ايران ‌جناب دكتر توفيق رشدي‌بيك وزير امور خارجه تركيه ‌معزي‌اليهما با داشتن اجازه صحيح در مواد ذيل موافقت حاصل نمودند:

ابتداي سرحد بين ايران و تركيه از ملتقاي رود ارس و رود قراسو از علامت سرحدي نمره 1 واقعه در خاك ايران شروع گرديده و بعد خط ‌منصف ‌المياه قرا‌سو را سير و تا درياچه بوردلان رسيده و از ان جا بخط مستقيم تا تپه كه در يكصد متري جنوب شرقي چشمه‌هاي قرا‌سو واقع است ‌رفته و در شرق و شمال تپه مزبور دور زده و تپه مزبور را در خاك ايران قرار مي‌دهد و بعد خط سرحدي باز بطرف شمال غربي متمايل گرديده و بصخره‌هاي بوردلان كه بلافاصله به چشمه‌هاي قره سو مشرف مي‌باشد مي‌رسد. از علامت نمره 2 خط سرحدي در استقامت علامت نمره 3 و اغري‌داغ ‌كوچك با عبور از علامت‌هاي نمره 4 و 5 و 6 و 7 و 8 تا علامت 9 كه بخط مستقيم در 16 كيلومتر و 600 مطري [متري] شمالي‌ترين ساحل درياچه بوردلان و ‌در 6 كيلومتر و چهارصد مطري [متري] مرتفع‌ترين نقطه اغري‌داغ كوچك واقع است مي‌رسد. خط سرحدي در جاده بليچان شيخ‌بابو متوازيا تا 1700 مطري [متري] ممتد شده و از اين نقطه بيكصد مطري [متري] جنوب شرقي توجيك ‌تپه رسيده و تپه مزبور را در خاك تركيه قرار داده و بعد بطرف جنوب غربي متمايل گرديده ‌و از صد و پنجاه مطري [متري] شرقي قريه توجيك گذشته و قريه مزبور را در خاك تركيه قرار داده و در همان خط امتداد يافته و بفاصله صد مطر [متر] از مغرب محل ‌موسوم به تپ كه در سه هزار مطري [متري] شرقي شيخ‌بابو واقع است گذشته و تپ را در خاك ايران قرار مي‌دهد. از انجا خط سرحدي بطرف تپه كه در دوهزار و پانصد ‌مطري [متري] جنوب شرقي شيخ‌بابو واقع مي‌باشد ممتد گرديده و از قله تپه اخير عبور مي‌نمايد بعد خط سرحدي بطرف مغرب تا تپه كه در 800 مطري [متري] جنوب قريه حسن‌اقا واقع است امتداد يافته و ‌از قله تپه مزبوره گذشته و بطرف جنوب غربي تا تپه گه در هزار و سيصد مطري [متري] شرقي قريه حسن اقا واقع است رفته و از قله تپه مزبوره مي‌گذرد بعد از قله تپه كه در پانصد مطري.[متري] جنوب غربي واقع است گذشته و هزار و پانصد مطر[متر] بطرف جنوب در راس ‌الجبال تا نقطه گه در دو هزار ‌مطري [متري] جنوب شرقي سليپ واقع مي‌باشد سرازير شده و از تنگه كه بين دو ارتفاع مهم كه يكي در 800 مطري.[متري] و ديگري در هزار مطري [متري] شمالي نقطه كه بارتفاع 1948 نشان داده شده واقع هستند مي‌گذرد بعد خط سرحدي از خط راس ‌الجبال تا نقطه 198[1948] ممتد شده و از بالاي ان گذشته و از ان جا در‌ طرف جنوب خط مقسم ‌المياه كوه‌هاي ايوبك را تا قله جنوبي كوه‌هاي مزبوره كه در 700 مطري [متري] شمال غربي زانوي جاده كه از يارم‌قايا به گيترو مي‌رود ‌واقع است سير مي‌نمايد. زانوي مزبور در اين جاده در 3500 مطري [متري] شمال شرقي يارم‌قايا و در 6300 مطري [متري] جنوب غربي كتيرو[گيترو] قرار گرفته است. ‌از ان جا خط سرحدي بفاصله دويست مطر[متر] در طرف مغرب متوازيا با جاده يارم ‌قايا كتيرو تا چهار راهي كه در دويست مطري [متري] شمال يارم‌قاياي عليا واقع است ‌امتداد يافته و چهار راه مزبور را در خاك ايران قرار ميدهد و از انجا بطرف مغرب تا نقطه واقعه در ششصد مطري [متري] غربي يارم‌قايا در جاده يارم‌قايا بالاغ‌باشي‌ ممتد ميگردد سرازير شده و بعد بطرف جنوب پائين آمده تا بشمالي‌ترين نقطه كنار باطلاق [باتلاق] مي‌رسد و از انجا ببعد خط سرحدي از وسط باطلاق [باتلاق] ‌امتداد يافته و تا بكنار جنوبي ان در پانصد مطري شمال خچوررش مي‌رسد و در انجا خط سرحد بطرف مغرب پيچ خورده و بقله تپه 1668 اتصال ‌مي‌يابد و خچوررش و شيطان‌اباد در خاك ايران و گربوران در خاك تركيه قرار ميگيرد ‌از اين نقطه كه بين قريه شيطان‌اباد بايران و قريه گربوران متعلق به تركيه واقع مي‌باشد سرحد بقله تپه گربوران در مغرب بازرگان بالا رفته و در خط ‌مقسم‌ المياه بين قراء تركيه موسوم بگرجي‌بلاغ و نازيك و قره‌قويماز و قراء ايراني موسوم ببازرگان و كجت و باشكند و ماروكمو ممتد گرديده و بعد از‌ تنگه واقعه بين ماروكمو و طاولا (‌ متعلق بتركيه) گذشته و خرابه‌هاي گاررلو و شيخ‌اصغر را در خاك ايران قرار داده و بصخره‌هاي خوجاداغ رسيده و ‌از راس ‌الجبال زيندوداش و قانلي‌بابا و اق‌داغ گذشته و قريه جوزار هرا در خاك ايران گذشته و از راس ‌الجبال اق‌داغ و قلندر گذشته و مزارع قراء ايراني ‌موسوم به ننقيو و سلمان‌اباد و پيراحمد را از مزارع قريه تركيه موسوم به دشرمه مجزي نموده و باز خط مقسم ‌المياه را بين بايزيد و اواجيق تعقيب و بخزين‌كدوك اتصال مييابد. از خزين‌كدوك سرحد پس از قرار دادن قريه قزل‌قاپاق در خاك تركيه و قريه سيلوماكول همچنين درياچه قوردكل در خاك ايران ‌از كوه قره‌كوني گذشته و رودخانه ايري‌چاي را در تپ اق‌داغ عبور كرده و از كالا اق‌داش گذشته و قريه ناد را در خاك ايران و قريه ايري‌چاي را در خاك ‌تركيه قرار داده و به كوه‌هاي قزل زيارت اتصال پيدا كرده و از تنگه‌هاي اق‌جاك و خان‌گدوك و كوه‌هاي ساري‌چمن و قله غربي دومانلو و تنگه قره‌بورغا‌ گذشته و قراء شيخ‌ساورا در خاك ايران قرار داده و از كوه نادوك گذشته و قريه يك ماله را در خاك ايران قرار داده و از ريشكان و تپه‌هاي بين داورا و ‌اخورك و گورابگزادان و گورپاخن و خدربابا عبور مينمايد. ‌از خدربابا خط سرحدي مقسم ‌المياه را تعقيب و از 2000 مطري [متري] شرقي درياچه داسناگل در استقامت جنوبي تا نقطه كه نشانه 8000 دارد عبور نموده و باز‌يك هزار مطر[متر] در همان استقامت در روي راس ‌الجبال امتداد يافته و بعد بطرف جنوب شرقي متمايل گرديده و در اين استقامت جديد 600 مطر در ‌راس ‌الجبال سير مينمايد بعد مجددا بطرف جنوب تا قله تپه واقعه در پانصد مطري بر ميگردد و ارتفاع طولاني را كه 250 متر در طرف جنوب شرقي‌واقع است در خاك ايران قرار مي‌دهد و از انجا خط سرحدي راس ‌الجبال را سير مي‌كند تا برسد به قله ارتفاع واقعه در 500 متري جنوب شرقي و بعد بطرف جنوب غربي ميرود تا ملتقاي هراتيل‌سو (‌نهري كه از هراتيل مي‌ايد) و قطورچاي و بعد خط سرحدي بطرف جنوب تا قله واقعه در هشتصد مطري ‌بالا رفته و از انجا باز در خط جنوب در دره گاني - رش سرازير مي‌شود و منصف ‌المياه ان را در مسافت 700 مطر طرف مغرب و 500 مطري [متري] طرف‌ جنوب سير مينمايد و به برجستگي واقعه در دنباله راس ‌الجبال كه مستقيما در جنوب بطرف ملامحمدداغ ممتد مي‌شود بالا رفته و ملامحمدداغ را‌ دو قسمت كرده و ارتفاع واقعه در 250 مطري [متري] شرقي ملامحمدداغ را در خاك ايران ميگذارد و ارتفاع مزبور را در 25 [250] مطري [متري] در مشرق قرار ‌ميدهد. ‌از ملامحمدداغ خط سرحدي راس ‌الجبال را در مسافت 800 مطر [متر] تا يك نقطه واقعه در جاده كه در 200 مطري [متري] شرقي قيشن‌له مي‌باشد سير كرده و قيشن‌له در‌ خاك تركيه قرار ميگيرد و بعد سرحد خط مقسم ‌المياه را بطرف جنوب شرقي تا قله كه در 1750 مطري [متري] انجا و در 200 مطري [متري] جنوب زانوي جاده واقع‌است سير مينمايد از اين نقطه خط سرحدي از راس ‌الجبال تا يك نقطه واقعه در جاده كه بفاصله 2200 مطر [متر] از انجا از دره ميگذرد بطرف جنوب ‌پائين امده و از نقطه مزبوره در طرف جنوب به مسافت 300 مطر [متر] بالا رفته و در طرف جنوب غربي بر راس ‌الجبال تا تپه كه بفاصله 500 مطر [متر] از انجا واقع‌ است اتصال مي‌يابد و بعد از خط راس ‌الجبال تا دره كه جاده تارسا دا و چليك ‌اشاقا از 900 مطري [متري] انجا عبور مي‌كند پائين امده و منصف ‌المياه دره مزبور را‌ بطرف مغرب در يك مساحت 500 مطري [متري] سير نموده و بعد از راس ‌الجبال تا نقطه كه نشاني 8200 دارد واقعه در 1700 مطري [متري] ان بالا رفته و بعد در ‌راس ‌الجبال بطرف جنوب شرقي تا كوه كوچ سير نموده و از كوچ خط سرحدي راس ‌الجبال را با عبور از تنگه كشكول تا كوه سورادو تعقيب مينمايد ‌از كوه‌هاي سورادو سرحد دائما مقسم ‌المياه را سير نموده و به باروش‌ خوران رسيده و قريه باروش‌خوران را در خاك ايران قرار داده و از كوه هاراديل و ‌تنگه خانا - سوردبلاكود ساري‌چچك (‌با گذاشتن قريه كاليك در خاك ايران) و كيروسوريان و كوه برهبين و تنگه سلطاني و كوه بارلزيون و بري‌خان‌ كيفاروق و ميدان و كتول‌داغ ممتد ميشود. خط سرحدي از كتول داغ در ارتفاع 2869 شروع شده و از خط راس الجبال بطرف جنوب شرقي تا نقطه كه در كنار رودخانه برادوست در 1600 متري شرقي با جركه واقع است ممّد شده و راس الجبال بطرف جنوب را كه دنباله ارتفاع 1890 بطرف جنوب ميباشد در خاك ايران قرار ميدهد بنابراين خط سرحدي از دره عبور ميكند) و از آنجا بطرف جنوب شرقي رفته و از تپه علائم سرحدي 148 و 147 گذشته و بعد بطرف مشرق جنوب شرقي تا رودخانه اكمالوك واقعه در 450 متري تپه منحرف گرديده و دره اكمالوك را تا ارتفاع واقعه در 800 متري جنوب تپه 2300 متري بالا رفته و از آنجا خط راس الجبال را تا تپه 2530 متري تعقيب مينمايد و بعد خط سرحدي راس الجبال را در امتداد جنوب غربي 2500 متري طي ميكند تا نقطه واقعه در 1500 متري غربي الوزان و اين نقطه در خاك ايران قرار ميگيرد و از آنجا خط راس الجبال را در امتداد جنوب تا خم راس الجبال مذكور كه تقريبا 2500 متر از آن فاصله دارد تعقيب نموده و بعد بطرف مشرق مي پيچد و همواره راس الجبال را متابعت نموده تا الا درداغ ميرود بعد خط سرحد از راس الجبال بطرف جنوب شرقي تا قله تپه خوشاب بارتفاع 2800 متر كه در آنجا علامت شماره 476 نصب گرديده است سرازير شده و از تپه خوشاب بخط مستقيم تا رودي كه از پاكي مي آيد و در نقطه (ط) كه روي نقشه ضميمه كه طرفين آنرا امضاء كرده اند تعيين گرديده و تقريبا در 500 متري شمال غربي ماريشو واقع است برود مزبور اتصال پيدا ميكند و از اين نقطه خط سرحد تالوك رود مزبور را تا متلقاي آن بارود بردرش چاي تا ملتقاي آن با نهري كه از هزار متري غربي قره ‌شين‌داغ جاري ميشود سير مينمايد. ‌خط سرحدي تالوك آب مزبور را بطرف جنوب 1600 متر سير نموده و بعد براس‌الجبالي بالا ميرود كه بطرف جنوب شرقي تا قله غربي ‌قره ‌شين‌داغ ممتد ميشود نقاط الي و پاكي در خاك تركيه و قسمت نقطه ماريشو در خاك ايران قرار ميگيرد. راجع بترسيم صحيح و جزئيات خط سرحدي از علامت نمره 1 تا علامت نمره 99 واقعه در سرحد عراق بنقشه ‌هاي نه ‌كانه نمره18 و 19 و 20 و 21‌و 22 و 22 ا و 23 و 24 و 25 به مقياس 1:841000[1:84000]و 1:50000 و يك كرده (‌كالك) كه مورد تصديق نمايندگان مختار گرديده و متخصصين طرفين‌ متعاهدين امضاء كرده اند و ضميمه اين قرارداد است رجوع خواهد گرديد (املاي اسامي محلها مطابق با اسامي خواهد بود كه روي نقشه‌ها و گرده (‌كالك) فوق ‌الذكر معين گرديده است).

يك كميسيون تحديد حدودي مامور خواهد شد كه خط سرحدي مذكوره در ماده اول را در محل ترسيم نمايد كميسيون مزبور مركب از چهار ‌نماينده خواهد بود كه دو نفرشان از طرف دولت ايران و دو نفر ديگر از طرف دولت تركيه معين خواهد گرديد. ‌كميسيون تحديد حدود در عرض ماه ژوئن 932 [1932] تشكيل گرديده و سعي خواهد نمود كه در عمليات خود تحديدات مندرجه در اين قرارداد را كاملا‌ رعايت نمايد مخارج كميسيون بين ايران و تركيه باالتساوي تقسيم خواهد گرديد طرفين متعاهدين متعهد مي‌شوند كه خواه مستقيما و خواه بتوسط ‌مامورين محلي مساعدت لازم را بكميسيون تحديد حدود راجع به منزل و كارگران و مصالح (‌تيرهاي تعيين حدود) و علامت‌هاي حدود كه براي انجام ماموريت خود لازم خواهد داشت بعمل اورند. ‌بعلاوه طرفين متعهد مي‌شوند كه علائم مثلثاتي و نشانه‌ها و تيرها و علامت‌هاي سرحدي را كه از طرف كميسيون نصب ميشوند محفوظ بدارند.‌علائم حدود در فواصل مرئي از يكديگر نصب گرديده و داراي نمره خواهند بود محل علائم مزبوره و نمره انها در روي نقشه نموده خواهد شد. ‌صورت‌ مجلس قطعي تحديد حدود و نقشه‌ها و اسناد ضميمه در دو نسخه تهيه خواهد گرديد كه معتبر خواهند بود.

اين قرارداد بتصويب رسيده و اسناد مصدقه در اسرع اوقات ممكنه در انكارا مبادله خواهد گرديد و فورا بعد از مبادله اسناد مصدقه بموقع ‌اجرا گذارده خواهد شد. بناء ‌عليهذا نمايندگان مختار سابق‌الذكر اين قرارداد را امضاء و با مهر خود ممهور نمودند‌ در طهران بتاريخ 23 ژانويه 1932 در دو نسخه نوشته شد. امضاء ت – رشدي[دكتر ت رشدي] - ‌امضاء: م. ع فروغي

مراسله ضميمه قرارداد تعيين خط سرحدي ايران و تركيه ‌طهران مورخ 23 ژانويه 1932 ‌جناب اشرف اقاي محمد عليخان فروغي وزير امور خارجه ‌اقاي وزير. ‌عطفا بماده 1 قرارداد راجع به تعيين خط سرحدي بين تركيه و ايران كه امروز امضاء نموده‌ايم با كمال توقير اعلام مي‌دارد كه پستهاي مستحفظ‌ سرحدي طرفين متعاهدين حق خواهند داشت كه از ابهاي چشمه‌هاي درياچه بوردلان و همچنين از چمن‌هاي واقعه در جنوب و مغرب خط سرحدي‌در محوطه درياچه مزبوره و از ابهاي چشمه‌هاي سليپ و قوزلو و يوخاري ‌يارم قايا بطور متساوي استفاده نمايند بديهي است كه مبادله اين يادداشت ‌جزء لايتجزاي قراردادي مي‌باشد كه امروز به امضاء رسيده است. ‌موقع را - ‌امضاء: دكتر توفيق رشدي‌ بيك وزير امور خارجه تركيه ‌طهران 23 ژانويه 1932 ‌جناب اقاي دكتر توفيق رشدي‌بيك وزير امور خارجه تركيه ‌اقاي وزير: ‌با كمال توقير يادداشت مورخ امروز انجناب را دريافت و اتخاذ سند مينمايم كه بموجب ان عطفا به ماده 1 قراردادي كه امروز امضاء كرده‌ايم مراتب ‌ذيل را اعلام داشته بودند پست‌هاي مستحفظ سرحدي طرفين متعاهدين حق خواهند داشت كه از ابهاي چشمه‌ هاي درياچه بوردلان و همچنين از ‌چمن‌هاي واقعه در جنوب و مغرب خط سرحدي در محوطه درياچه مزبوره و از ابهاي چشمه‌هاي سليپ و قزلو و يخاري ‌يارم‌قايا به طور تساوي ‌استفاده نمايند .‌بديهي است كه مبادله اين يادداشت جزء لايتجزاي قراردادي مي‌باشد كه امروز بامضاء رسيده است و اظهار ميدارم كه با مندرجات يادداشت مزبوران جناب كاملا موافق هستم موقع را ........ امضاء دكتر توفيق رشيدي بيك وزير امور خارجه تركيه جناب اقاي دكتر توفيق رشيدي بيك وزير امور خارجه تركيه اجازه مبادله قرارداد تعيين خط سرحدي ايران و تركيه و مراسله ضميمه ان بشرح فوق در جلسه پنجم خرداد ماه 1311داده شده ‌است. ‌رئيس مجلس شوراي ملي - دادگر