رأي شماره 1755260 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: ابطال فراز نخست بند 3ـ 2 با عنوان «سهميه مناطق محروم» از قسمت «سهميه ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنماي چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي پزشكي باليني سال هاي تحصيلي 1395 ـ 1394

شماره 0106268 - 1403/7/30 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140331390001755260 مورخ 1403/7/24 با موضوع: «فراز نخست بند 3ـ 2 با عنوان "سهميه مناطق محروم" از قسمت "سهميه ها" مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنماي چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي پزشكي باليني (سال تحصيلي 1395ـ1394) به لحاظ تعيين حدنصاب 85% براي متقاضيان استفاده از قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي، ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد. مديركل هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 1403/7/24 - شماره دادنامه: 140331390001755260 شماره پرونده: 0106268 مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي: آقاي غلامرضا سنگ كوهي طرف شكايت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موضوع شكايت و خواسته : ابطال فراز نخست بند 3ـ 2 با عنوان «سهميه مناطق محروم» از قسمت «سهميه ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنماي چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي پزشكي باليني سال هاي تحصيلي 1395 ـ 1394 گردش كار: شاكي به موجب دادخواستي ابطال فراز نخست بند 3ـ2 با عنوان «سهميه مناطق محروم» از قسمت «سهميه ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنماي چهل ودومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي پزشكي باليني سال هاي تحصيلي 1395 ـ 1394 را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده است كه: "در قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراري عدالت آموزشي: 30% ورودي هاي دستياري پزشكي در هر رشته ـ محل به دانشجويان بومي با اولويت مناطق محروم بدون ذكر هرگونه احتساب حد نصاب (حد نصاب و 85% حد نصاب ) اختصاص يافته است. بدين معنا كه پس از شركت در آزمون دستياري، افراد پذيرفته شده براي انتخاب رشته ـ محل، 30% ظرفيت هر رشته ـ محل به متقاضيان سهميه منطقه محروم بدون احتساب هرگونه حد نصاب اختصاص مي يابد و تا پر شدن آن ظرفيت در اولويت انتخاب رشته ـ محل مي باشند. اينجانب در دوره 42 آزمون مربوطه در سال 1394 بر اساس 85% حد نصاب نمره در رشته كودكان سهميه مناطق محروم دانشگاه علوم پزشكي كرمانشاه پذيرش شده ام و طبق آيين نامه دستياري در مرحله تغيير رشته در سال 1398، بر اساس قانون مذكور نه تنها احتساب 85% حد نصاب نمره جهت تغيير رشته اينجانب خلاف قانون بوده بلكه وزارت متبوع پا را فراتر از مصوبه نشست هشتادم خود گذاشته و با احتساب حد نصاب نمره به مانند متقاضيان سهميه آزاد، از تغيير رشته اينجانب ممانعت نموده و اينجانب را از تحصيل اخراج نموده است و اين اقدام هم خلاف قانون و هم خلاف آيين نامه دستياري متذكر در دفترچه هاي آزمون است. اگر به دفترچه راهنماي آزمون مراجعه نماييد حد نصاب در مصوبه هاي وزارت متبوع عبارت است از: نمره آخرين نفر جاي دهي شده اوليه (براي تعيين حد نصاب) بدون در نظر گرفتن سهميه و جنس بر مبناي ظرفيت كل رشته ـ محل با رعايت ساير شرايط پذيرش. در صورتي كه ورودي دستياري سهميه مناطق محروم طبق قانون مذكور ملزم به كسب حد نصاب نمره نمي باشد و احتساب آن مغاير قانون است. با وصف مراتب فوق، شاهد دو رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري هستيم كه رأي شماره 9709970905811748 مورخ 1397/8/15 مربوط به الغاي تصميمات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مربوط به دانشجويان دوره 44 بوده و رأي شماره 140009970905812141 مورخ 1400/7/20 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري مربوط به دانشجويان دوره 41 است وچون اينجانب، دانشجوي دوره 42 مي باشم بنابراين هم دوره قبل و هم دوره بعد از دوره دانشجويي اينجانب تصميمات اخذ شده از سوي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي نسبت به تعيين حد نصاب و 85 درصد حد نصاب نمره براي انتخاب رشته ـ محل هاي سهميه مناطق محروم دوره دستياري تخصصي اينجانب به موجب آراي وحدت رويه هيأت عمومي ديوان عدالت اداري باطل شده است بر اين اساس اقتضاي منطق حقوقي آن است كه به طور بديهي تصميم وزارتخانه مذكور راجع به اينجانب به عنوان دانشجوي دوره 42 را نيز فاقد اعتبار بدانيم." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي معاونت آموزشي دبيرخانه شوراي تخصصي مركز سنجش آموزش پزشكي راهنماي آزمون ورودي چهل و دومين دوره آموزش پذيرش دستيار تخصصي سال 1394 .............................. 3ـ سهميه ها: .................... 2ـ3 سهميه مناطق محروم: حد نصاب پذيرش جهت متقاضيان واجد شرايط استفاده از سهميه مناطق محروم، 85 درصد حد نصاب مي باشد؛ شرايط پذيرش سهميه مناطق محروم متعاقباً در فرم انتخاب رشته اعلام خواهد شد در اين سهميه در سال آينده پذيرش خواهد بود. در صورت علاقمندي به اين سهميه لطفاً در فرم ثبت نام اين سهميه را انتخاب نماييد." در پاسخ به شكايت مذكور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به موجب لايحه شماره 1403220794575259 مورخ 1403/2/29 توضيحاتي داده كه خلاصه آن به قرار زير است: "به موجب تبصره (4) الحاقي به ماده (16) قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب 1402/3/6 نامبرده هيچگونه درخواست و اظهارنامه اي به وزارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشكي ارائه نداده است. با عنايت به اين كه به موجب ماده 10 قانون ديوان عدالت اداري، خواسته ايشان در صلاحيت رسيدگي ديوان عدالت اداري است و نامبرده خواسته خود را پس از لازم الاجرا شدن قانون ديوان تقديم آن مرجع نموده است وفق تبصره ياد شده ملزم بوده ابتدا تقاضاي خود را به اين وزارتخانه (دبيرخانه كميسيون تبصره 4 الحاقي به ماده 16 قانون ديوان عدالت اداري) ارائه نمايد و در صورت عدم پاسخگويي اين وزارتخانه در مهلت سه ماه موضوع تبصره ياد شده، نسبت به طرح دعوا اقدام نمايد و ايشان مستندي دائر بر ارائه درخواست خود به وزارتخانه و گذشت بيش از سه ماه از ارائه درخواست و عدم پاسخگويي اين وزارتخانه و يا جواب رد وزارت متبوع ارائه ننموده است. طبق اصل 57 قانون اساسي و اطلاق عبارت ولايت مطلقه امر و امامت امت در آن اصل و براساس قياس اولويت، مصوبات شوراي انقلاب فرهنگي، قابل ابطال در هيأت عمومي ديوان عدالت اداري نيست. بر اين اساس و با توجه به اين كه شكايت مطروحه داراي شئون تخصصي، علمي و آموزشي، پژوهشي مي باشد، نقض دادنامه بدوي و صدور قرار عدم صلاحيت به شايستگي هيأت عالي تجديدنظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي از آن مقام مورد تقاضا است . صرف نظر از مراتب مذكور به استحضار مي رساند، برابر قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي مصوب مجلس شوراي اسلامي در سال 1392، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظف است سي درصد (30%) ورودي هاي رشته هاي پزشكي عمومي، دستياري تخصصي پزشكي و ساير رشته هاي گروه پزشكي را از طريق جذب دانشجوي بومي با اولويت مناطق محروم و متناسب با نياز استان ها و در چهارچوب نظام سطح بندي پذيرش نمايد . 1ـ همچنين وفق قانون تشكيل شوراي آموزش پزشكي و تخصصي رشته هاي پزشكي مصوب سال 1352 وظايف زير بر عهده شوراي مذكور مي باشد: بررسي و تعيين احتياجات آموزشي رشته هاي پزشكي و تخصصي ارزشيابي و تعيين محتواي برنامه ها و روش هاي كلي آموزش و ايجاد هماهنگي لازم بررسي و تعيين احتياجات نيروي انساني لازم در كشور در رشته هاي پزشكي و علوم وابسته و تخصص هاي پزشكي و تعيين ضوابط جهت تربيت متخصص در دانشكده هاي پزشكي و بيمارستان هاي وابسته به دانشگاه ها از جهات زير بر عهده دارد: 1ـ به موجب بند 3ـ2 از قسمت سهميه مناطق محروم چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي، حدنصاب پذيرش جهت متقاضيان واجد شرايط استفاده از سهميه مناطق محروم، 85 درصد حدنصاب مي باشد . با توجه به قانون ياد شده در هر رشته محل سي درصد ظرفيت به افراد واجد شرايط و متقاضي استفاده از سهميه مناطق محروم تخصيص داده شده است كه ظرفيت مورد نظر صرفاً توسط افراد متقاضي سهميه تكميل شده است و اين گروه از متقاضيان در رقابت با ساير شركت كنندگان قرار نگرفته اند همچنين در راستاي مساعدت به متقاضيان پذيرش با استفاده ياد شده مقرر مي گردد كه 30 درصد ظرفيت دانشگاه هاي علوم پزشكي در رشته هاي مورد نياز به متقاضيان واجد شرايط كه موفق به كسب حداقل 85 درصد حد نصاب قبولي در رشته محل انتخابي خود گردند با رعايت كليه مندرجات راهنماي آزمون در زمينه پذيرش در سهميه مذكور تعلق يابد. بنابراين بر خلاف ادعاي شاكي در صورت عدم تعيين نصاب 85 درصد حد نصاب قبولي متقاضي پذيرش ملزم به كسب حد نصاب آن رشته محل براي استفاده از سهميه موضوع قانون برقراري عدالت آموزشي بوده است و اين امكان وجود داشت كه ايشان و ساير متقاضيان در آزمون مذكور پذيرفته نگردند كه در خصوص ايشان وفق نامه شماره 501/171 /د مورخ 1402/2/11 مركز سنجش آموزش پزشكي در صورت عدم اعمال حد نصاب 85 درصد در پذيرش سهميه مناطق محروم وي واجد شرايط پذيرش در رشته محل هاي انتخابي خود نمي گرديد . 1ـ شايان ذكر است به موجب دفترچه راهنماي سال ياد شده ضوابط كلي پذيرش به شرط ذيل بوده است: پذيرش دستيار با رعايت مقررات پذيرش و سهميه هاي اعلامي با اولويت هاي زير انجام مي شود: الف ـ نمره آزمون پذيرش دستيار ب ـ اولويت انتخاب رشته ـ محل همچنين برابر مصوبات نشست هاي شوراي آموزش پزشكي و تخصصي چنانچه دستياران در طول دوره آموزش دچار نقص عضو مؤثر جسمي يا رواني شوند، گروه مربوطه مي تواند با ذكر دلايل، مراتب را جهت طرح در كميسيون پزشكي منتخب دانشگاه به دانشكده پزشكي منعكس نمايد. پس از تأييد كميسيون مذكور و موافقت شوراي آموزشي دانشكده/ دانشگاه از ادامه تحصيل اين افراد جلوگيري به عمل مي آيد. در صورت موافقت شوراي آموزشي دانشگاه، و تأييد كميسيون عالي پزشكي معاونت آموزشي، چنانچه نقص عضو مؤثر حرفه اي براي ساير رشته ها در همان دانشگاه مانع از ادامه تحصيل در آن رشته ها نباشد و فرد حداقل نمره آخرين نفر پذيرفته شده رشته مربوطه را در همان سهميه و همان سال در همان دانشگاه دارا باشد مي تواند تغيير رشته دهد. شاكي در چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي سال 1394 شركت نموده و با استفاده از سهميه قانون برقراري عدالت آموزشي در رشته كودكان دانشگاه علوم پزشكي كرمانشاه پذيرفته شده است. برابر نامه شماره 505/859 /د مورخ 1398/3/8 معاونت آموزشي وزارت متبوع ايشان با درخواست شخصي متقاضي انصراف پزشكي مي گردد. درخواست وي از سوي معاونت آموزشي وزارت متبوع به دانشگاه محل تحصيل ارسال و دانشگاه غيبت نامبرده را ضمن عدم تأييد نقص عضو موثر حرفه اي به دبيرخانه شوراي آموزش پزشكي و تخصصي اعلام مي نمايد متعاقب آن رأي كميسيون پزشكي دانشگاه استعلام مي گردد كه عدم تأييد مستندات پزشكي وي با تأكيد بر غيبت ايشان از محل تحصيل از سوي دانشگاه به معاونت آموزشي اين وزارتخانه ارسال مي شود موضوع در كميسيون 7 نفره موارد خاص معاونت آموزشي وزارت متبوع مطرح و با بازگشت به تحصيل وي در تاريخ 1396/10/23 موافقت به عمل مي آيد. در ارتباط با درخواست تغيير رشته نامبرده، به موجب تبصره 2 بند 2/5 متمم آيين نامه دستياري كه مي بايست در خصوص شاكي و ساير دستياران موضوع بند فوق الذكر (افرادي كه در طول دوره آموزش دچار نقص عضو موثر جسمي يا رواني شوند و اين موضوع به تأييد كميسيون پزشكي برسد) ملاك عمل قرار گيرد بيان گرديده در صورت موافقت شوراي آموزشي دانشگاه چنانچه نقص عضو براي ساير رشته ها در همان دانشگاه مانع از ادامه تحصيل در آن رشته ها نباشد و فرد حداقل نمره آخرين نفر پذيرفته شده رشته مربوطه را در همان سهميه و همان سال در همان دانشگاه دارا باشد مي تواند تغيير رشته دهد و بر اين اساس حكم به ورود شكايت وي دائر بر بررسي مجدد و سنجش شاكي براساس مفاد تبصره ياد شده صادر نموده است. شايان ذكر است، وي پذيرفته شده سهميه قانون برقراري عدالت آموزشي مي باشد و برابر مفاد قانون مذكور، تعهد اخذ شده از مشمولان براي خدمت در مناطق مورد تعهد سه برابر مدت تحصيل است و قابل خريد و جابه جايي نمي باشد. بر اين اساس در دفترچه راهنماي آزمون چهل و دومين دوره آزمون دستياري (سال قبولي نامبرده) صراحتاً اعلام گرديده است كه پس از انتخاب سهميه به هيچ عنوان تغيير سهميه يا تغيير دانشگاه منطقه محروم جهت گذراندن تعهدات خاص امكان پذير نمي باشد همچنين با توجه به اين كه اين افراد با توجه به نياز منطقه به رشته انتخابي در قالب سهميه قانون برقراري عدالت آموزشي پذيرش مي شوند و رشته هاي مورد نياز هر منطقه قبلاً نياز سنجي، گرديده در دفترچه راهنماي آزمون هر سال اعلام مي شود «تغيير رشته و انتقال پذيرفته شدگان سهميه مناطق محروم ممنوع است» كه در دفترچه سال قبولي نامبرده نيز صراحتاً به اين موضوع اشاره شده است. بنابراين نامبرده از ابتداي ثبت نام در آزمون دستياري و انتخاب سهميه قانون برقراري عدالت آموزشي مطلع بوده است كه امكان تغيير رشته و انتقال را ندارد. علي هذا علي رغم ممنوعيت مذكور اين وزارتخانه با توجه به درخواست نامبرده، مستندات پزشكي وي را به كميسيون عالي پزشكي معاونت آموزشي ارجاع داده و همچنين حد نصاب نمره قبولي وي در رشته هايي كه با توجه به سهميه موضوع قانون برقراري عدالت آموزشي، در صورت موافقت كميسيون وي مجاز به تغيير رشته بوده نيز از مركز سنجش آموزش پزشكي استعلام گرديد مع الوصف با توجه به شماره 501/437 /د مورخ 1398/2/31 مركز سنجش آموزش پزشكي نامبرده حد نصاب هيچ رشته اي را در دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كرمانشاه كسب ننموده است كه با عنايت به مراتب مذكور، امكان تغيير رشته وي ميسر نگرديد. بر اين اساس با توجه به مراتب فوق الذكر و از آنجا كه تمامي اقدامات اين وزارتخانه در ارتباط با دادخواست مطروحه وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته، صدور رأي به رد شكايت شاكي مورد تقاضا است." هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 1403/7/24 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آرا به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي اولاً به موجب قانون اصلاح بند 3 ماده واحده قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي مصوب سال 1392: «وزرات بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظّف است سي درصد (30%) ورودي هاي رشته هاي پزشكي عمومي، دستياري تخصصي پزشكي و ساير رشته هاي گروه پزشكي را از طريق جذب دانشجوي بومي با اولويت مناطق محروم و متناسب با نياز استان ها و در چهارچوب نظام سطح بندي پذيرش نمايد» و مطابق تبصره 3 ذيل قانون مزبور نيز مقرر شده است كه: «تحصيل دانشجويان بومي موضوع اين بند در دانشگاه هاي استان مربوطه در اولويت مي باشد. در صورتي كه داوطلب مذكور نمره لازم براي تحصيل در دانشگاه هاي ديگر را كسب كرده باشد، تحصيل او برابر مقررات اين بند منوط به موافقت وي خواهد بود.» ثانياً برمبناي آراء شماره 9709970905811748 مورخ 1397/8/15 ، 140009970905812141 مورخ 1400/7/20 و 14010109970905812681 مورخ 1401/11/18 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري حكم به ابطال مقرراتي صادر شده است كه براساس آن اعمال سهميه مناطق محروم مصرح در قوانين يادشده به كسب 85% حدنصاب قبولي در رشته محل انتخابي موكول شده بود. بنا به مراتب فوق، فراز نخست بند 3ـ2 با عنوان «سهميه مناطق محروم» از قسمت «سهميه ها» مندرج در صفحه 7 دفترچه راهنماي چهل و دومين دوره آزمون پذيرش دستيار تخصصي پزشكي باليني (سال تحصيلي 95 ـ 94) به لحاظ تعيين حدنصاب 85% براي متقاضيان استفاده از قانون برقراري عدالت آموزشي در پذيرش دانشجو در دوره هاي تحصيلات تكميلي و تخصصي، خارج از حدود اختيار مرجع تصويب كننده آن و مغاير با قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي شود. اين رأي براساس ماده 93 قانون ديوان عدالت اداري (اصلاحي مصوب 1402/2/10 ) در رسيدگي و تصميم گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است. رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ احمدرضا عابدي