نظر مشورتي 7/1402/838 مورخ 1402/12/27 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : با توجه به مفاد ماده 48 شرايط عمومي پيمان، آيا صرف ابلاغ خاتمه پيمان به نحو مطلق از سوي كارفرما به پيمانكار بدون تصريح به موارد كارهاي ناتمام كه موجب خطر و زيان مسلم است و عدم ارزيابي و تعيين قيمت كارهاي انجام شده و مصالح موجود (پاي كار) و ديگر موارد مصرح در آن ماده و عدم اقدام پيمانكار در تحويل و رفع عيب به دليل عدم مطالبه كارفرما، از موجبات ضمان پيمانكار است؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، در مواد مختلفي از شرايط عمومي پيمان؛ از جمله بندهاي «ب»، «و» و «ح» ماده 21، ماده 23، بند «و» ماده 28 و جزء 3 ذيل بند «ب» ماده 43، موارد مسؤوليت پيمانكار به جبران خسارات وارده به كارفرما يا اشخاص ثالث پيش‌بيني شده است. در جزء 5 ذيل بند «ب» ماده 50 نيز فرض فسخ و يا خاتمه پيمان طبق مواد 46 و 48 و جبران خسارت تأخير غيرمجاز پيمانكار نسبت به برنامه تفصيلي با رعايت ماده 30 شرايط عمومي پيمان پيش‌بيني شده است؛ همچنين موارد مسؤوليت كارفرما به جبران خسارت پيمانكار يا اشخاص ثالث؛ از جمله ذيل بند «ج» ماده 21، بند «ﻫ» ماده 28، جزء 2 ذيل بند «ب» ماده 43 و بند «د» ماده 48 شرايط عمومي پيمان، تصريح شده است؛ بر اين اساس، خارج از موارد مصرح يادشده نمي‌توان به نحو اطلاق پيمانكار را ملزم به جبران خساراتي دانست كه از ترك فعل و يا مسامحه كارفرما يا در انجام وظايف ناشي مي‌شود. ثانياً، در ماده 48 شرايط عمومي پيمان به كارفرما اجازه داده شده است پيش از اتمام كارهاي موضوع پيمان و بدون آنكه تقصيري متوجه پيمانكار باشد، به مصلحت كارفرما يا به علل ديگر، پيمان را خاتمه دهد. در اين ماده براي اين اختيار كارفرما شرايطي پيش‌بيني شده است؛ تعيين تاريخ آماده كردن كارگاه براي تحويل كه نبايد بيش از پانزده روز باشد و ابلاغ به پيمانكار؛ تعيين كارهايي كه ناتمام ماندن آن‌ها موجب بروز خطر يا زيان مسلم است در ابلاغ يادشده و اعطاي مهلت به پيمانكار براي تكميل اين كارها و تحويل كارگاه به كارفرما. در بندهاي «الف» و «ب» اين ماده نيز تحويل موقت و قطعي كارهاي ناتمام و وظايف پيمانكار در خصوص هر يك از اين دو وضعيت پيش‌بيني شده و در خصوص مصالح و تجهيزات موجود نيز به شرح بند «ج» ماده تعيين تكليف شده است؛ ذكر تفصيلي تعهدات هر يك از كارفرما و پيمانكار در بندهاي مختلف اين ماده، در واقع مبين شرايط مورد توافق براي تحقق مسؤوليت هر يك از طرفين به جبران خسارات و انجام كارهاي ناتمام و رفع عيب ... است؛ عدم انجام هر يك از اين تعهدات مصرح، ممكن است عدم مسؤوليت طرف مقابل در جبران خسارت و يا انجام كارهاي ناتمام را در پي داشته باشد. بر اين اساس، در فرض سؤال كه كارفرما به تعهدات خود وفق ماده 48 شرايط عمومي پيمان عمل نكرده و به صرف اعلام خاتمه يافتن پيمان، موارد كارهاي ناتمام كه موجب خطر يا زيان مسلم است را در ابلاغ به پيمانكار اعلام نكرده و نيز در خصوص ميزان كارهاي انجام گرفته و ارزش مصالح موجود ... ارزيابي لازم را صورت نداده است، نمي‌توان به نحو اطلاق پيمانكار را براي عدم تكميل كارهاي ناتمام كه موجب خطر يا زيان مسلم است، مسؤول دانست؛ مگر آنكه به رغم عدم اقدام از سوي كارفرما در انجام وظايف مقرر موضوع ماده 48 يادشده، همچنان اركان مسؤوليت مدني نسبت به پيمانكار موجود و برقرار باشد كه با لحاظ ميزان تقصير كارفرما در اين زمينه، رسيدگي و اتخاذ تصميم مي‌شود.