نظر مشورتي 7/1402/1049 مورخ 1403/04/05 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : با توجه به مباحث مطروحه توسط معاون حقوقي و امور مجلس وزارت دادگستري در خصوص جراحات حاصل از اصابت گلوله‌هاي ساچمه به اندام و نحوه تطبيق آنها با قانون مجازات اسلامي كه گاه بر اساس معاينه مصدوم، بالغ بر ده‌ها جرح نافذه در نظر گرفته شده و متضمن پرداخت خسارتي معادل حداقل چند ميليارد تومان مي‌شود و اين در حالي است كه نظر دفتر مطالعات فقهي اين سازمان آن است كه شرط اطلاق جرح نافذه، بيشتر بودن عمق آن از حد جرح موضحه است و با توجه به اين‌كه متن صريح قانون در ماده 713 چنين عمقي را براي جرح نافذه به ذهن متبادر نمي‌كند، خواهشمند است در اين خصوص اعلام نظر نماييد. نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- به صراحت ماده 713 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، «نافذه» جراحتي است كه با فرو‌رفتن وسيله‌اي مانند نيزه يا گلوله در دست يا پا ايجاد مي‌شود ... . با عنايت به كلمه يا واژه «مانند» در اين ماده نوع وسيله جارحه در تحقق جراحت نافذه موضوعيت ندارد؛ لذا در اثر اصابت ساچمه شليك شده از تفنگ ساچمه‌زن هر يك از ساچمه‌ها كه در دست يا پا فرو رود طبق ماده پيش‌گفته جراحت نافذه را به وجود مي‌آورد؛ به عبارت ديگر «ساچمه» نيز مي‌تواند يكي از مصاديق «وسيله» موضوع ماده پيش‌گفته باشد و اين به منزله تلقي كردن ساچمه به‌عنوان نيزه يا گلوله نيست. 2- جراحات ناشي از «ساچمه» در بدن بسته به عمق آن و محل اصابت ممكن است منطبق به يكي از عناوين جائفه، نافذه، حارصه، داميه، متلاحمه، سمحاق، موضحه، هاشمه يا منقله باشد. تشخيص نوع هر جراحت بايد براساس تعريفي باشد كه در قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 ذكر شده است كه در هر پرونده تشخيص نوع هر جراحت پس از وصول گزارش پزشكي قانوني كه در آن مشخصات كامل صدمات، نوع و تعداد صدمات محل و ابعاد و در صورت لزوم عمق صدمات بايستي ذكر شود، با قاضي رسيدگي‌كننده به پرونده است و در صدق عنوان «نافذه» به جراحت حاصله در دست يا پا، نفوذ عرفي آلت جارحه در گوشت به «مقدار قابل ملاحظه» و به ميزاني كه عرفاً نفوذ ناميده شود، كافي است و در موارد شك حكم نافذه جاري نمي‌شود. با توجه به آنچه بيان شد، در خصوص جراحات ناشي از برخورد ساچمه، با توجه به عمق جراحات، اگر ساچمه اندكي وارد گوشت شده و همراه با جريان كم يا زياد خون باشد، «داميه» و اگر موجب بريدگي عميق گوشت شود؛ ولي به پوست نازك روي استخوان نرسد «متلاحمه» خواهد بود؛ بنابراين صرف فرورفتن ساچمه در دست يا پا باعث تحقق عنوان «نافذه» نيست؛ چه آنكه جراحت نافذه با توجه به ميزان ديه متعلقه (يك دهم ديه كامل) و در مقام مقايسه با ديه جراحات ديگر، بايد عميق‌تر از جراحت موضحه باشد؛ به عبارت ديگر، هرچند با ايجاد جراحت در دست يا پا، داميه، متلاحمه و ... محقق مي‌شود؛ اما تا جراحت عميقاً در گوشت ايجاد نشده باشد نافذه صدق نمي‌كند. 3- چنانچه در اثر اصابت ساچمه ناشي از شليك تفنگ ساچمه‌زن جراحت‌هاي متعددي ايجاد شود، هر يك از ساچمه‌ها كه در دست يا پا فرو رفته باشد طبق تعريف مذكور در ماده 713 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 جراحت حاصله جراحت نافذه مي‌باشد و در صورت تـعدد جراحـت نافذه چنـانچه اين جراحت‌ها متصل به هم يا به گونه‌اي نزديك به هم باشد كه عرفاً يك آسيب محسوب شود مطابق ماده 543 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 در صورت وجود مجموع شرايط چهارگانه ذيل اين ماده، ديه آسيب‌هاي متعدد تداخل مي‌كند و تنها ديه يك آسيب ثابت مي‌شود؛ در غير اين ‌صورت مشمول ذيل ماده 541 قانون يادشده بوده و هر جراحت نافذه ديه جداگانه خواهد داشت؛ حتي اگر مجموع ميزان ديه تعيين شده براي جراحت‌هاي متعدد نافذه بيش از ديه همان عضو (دست يا پا) باشد؛ بويژه اينكه در ماده 538 قانون مزبور به اصل «تعدد ديات و عدم تداخل آن» در تعدد جنايات اشاره شده است و در قسمت آخر ماده 541 اين قانون نيز تصريح شده اگر در اثر يك ضربه يا هر رفتار ديگر آسيب‌هاي متعددي در دو يا چند محل جداگانه از يك عضو به وجود آيد، هر آسيب ديه جداگانه دارد و با توجه به صراحت رأي وحدت رويه شماره 790 مورخ 10/4/1399 در مواردي كه مرتكب صدمه عمدي مادون قتل شناسايي نشده باشد، پرداخت ديه به عهده بيت‌المال است.