اساسنامه شركت ملي نفت ايران

كليات و سرمايه

نظر بقانون مصوب نهم ارديبهشت1330 شركتي بنام شركت ملي نفت ايران براي اكتشاف و استخراج و بهره‌برداري از قبيل تصفيه و حمل و نقل و صدور و پخش نفت و مشتقات آن و صنايع شيميائي منشعب از نفت تاسيس ميگردد و داراي شخصيت حقوقي است و مدت عمليات شركت نامحدود است مركز اصلي شركت خرمشهر است و در صورت اقتضاء شركت مي‌تواند مركز را در هر يكي از شهرهاي ديگر خوزستان قرار دهد و همچنين با تصويب شوراي عالي شعبي در داخله و خارجه تاسيس نمايد.

كليه عمليات شركت بايد با رعايت اصل ملي شدن صنعت نفت بوده و به هيچ وجه مخالف با اين اصل نباشد. به طور كلي مقررات و طرز كار شركت بر طبق اصول بازرگاني با در نظر گرفتن مصالح بهره‌برداري و سرعت عمل و مسئوليت و اعتماد خواهد بود.

حوزه عمليات شركت در ايران همان حوزه عمليات صنعتي شركت سابق نفت انگليس و ايران در موقع ملي شدن صنعت نفت خواهد بود.

شركت در امور ذيل مجاز است:

تحصيل هرگونه مال منقول يا غيرمنقول از طرق قانوني براي رفع احتياجات و تأمين مقاصد شركت.

تصدي به هر نوع عمل بازرگاني مربوط به تهيه و فروش مواد نفتي و تصدي به انبارداري ـ كشتي‌داري ـ كشتي‌سازي ـ زورق‌داري ـ قايق‌داري يدكش‌كشي دريائي و حق‌العملكاري و دلالي در هر يك از كارهاي مذكور و هر نوع تبديل يا عمل ديگري كه مواد نفتي را قابل عرضه در بازار ايران و دنيا كند.

تأسيس يا مشاركت در شركتهاي فرعي به منظور تهيه محصولات يا مصنوعاتي كه مورد نياز شركت و مردم باشد و يا ساختن و فروش مصنوعاتي كه با وسائل يا با محصولات شركت به بهاي مناسب و بدون لطمه وارد كردن به فعاليت اصلي شركت فراهم شود.

خريدن ـ اجاره كردن ـ ساختن ـ تكميل كردن ـ توسعه دادن ـ تعمير كردن ـ به كار انداختن ـ اداره كردن و نظارت كردن كارخانجات دستگاههاي مولد گاز ـ دستگاههاي مولد برق و نيرو و تعميرگاهها ـ عمده‌ فروشيها و دكانها و جايگاههاي فروش مواد سوختني برجهاي نگهباني منازل و مساكن جاده‌هاي اصلي و فرعي ـ پلها ـ نقبها ـ ناواسمانها ـ ترعه‌ها ـ نهرها ـ مخزنها ـ منبعها ـ چاه‌ها ـ تلمبه‌خانه‌ها ـ انبارها و مراكز توزيع لوله‌كشي كليه دستگاههاي مربوط به استخراج و بهري مواد نفتي و ساير عمارات و ابنيه كه مستقيماً و يا غيرمستقيم براي پيشرفت كار شركت مورد نياز باشد و همچنين انجام كلية عمليات فوق نسبت به راه‌آهن‌ها و بندرها و وسائل تلگراف و تلفن بي‏سيم و هواپيما با در نظر گرفتن اينكه اقدام به ساختمان هر خط آهن و هر بندر جديد و توسعه ارتباطات تلفني و تلگرافي با سيم و بي‌سيم و هواپيمائي بايد با اجازه قبلي دولت باشد.

خريدن و كرايه دادن و به كار انداختن انواع كشتيها ـ زورقها ـ يدك كشها ـ قايقها نفتكشهاي زميني و دريائي ـ لكوموتيوها ـ واگن‌ها و مخزنها و هواپيماهاي باري و مسافري و بطور كلي هر نوع وسائل زميني و دريائي و هوائي ديگر كه براي حمل مواد نفتي و جريان امور شركت مورد نياز باشد.

آماده كردن ـ آبادكردن ـ آبياري ـ زراعت ـ بهره‌برداري و استفاده به هر نحو ديگر از زمينهائي كه در اختيار شركت است و هرگونه معامله نسبت به محصولات زميني به‌منظور تامين احتياجات شركت.

قرارداد استخدامي يا مقاطعه كاري با اشخاص و مؤسسات داخلي يا خارجي و تجهيز متخصصين به منظور تجسس و اكتشافات و هرگونه عملي كه براي جستجو و تشخيص منابع نفتي لازم شناخته شود.

تاسيس شركتهاي تابعه براي اجراي مقاصد شركت در ايران و يا در خارج از ايران مشروط بر آن كه اساسنامه هر يك قبلاً به تصويب شوراي عالي رسيده باشد و همچنين همكاري و هماهنگي با شركتهاي خارجي مربوط به نفت با تصويب هيئت وزيران و تا حدودي كه منافي با قانون ملي شدن صنعت نفت و مصالح كشور نباشد.

تحصيل پروانه‌هاي اختراع (از طريق خريداري يا هر طريق قانوني ديگر) كه به موجب پروانه‌هاي مزبور انحصاري يا غيرانحصاري يا محدود به شركت داده مي‌شود به‌دست آوردن اسرار و اطلاعات محرمانه (از طريق خريداري يا طريق قانوني ديگر) درباره اختراعات و طرحها و طريقه‌هاي صنعتي كه مورد استفاده قرار گيرد.

اجراي كليه كارهاي مجاز قانوني ديگر كه براي پيشرفت مقاصد شركت لازم باشد.

استخدام كارمندان و كارگران شركت اعم از دائمي و موقت اعم از اين كه تبعه ايران يا تبعه خارجه باشند بر طبق آئين‏نامه‌هائي خواهدبود كه با در نظر گرفتن احتياج و استفاده شركت و با رعايت وسائل رفاه و بهداشت و بيمه اجتماعي و تعليم و تربيت از طرف هيئت مديره تهيه و اصول آن به تصويب شوراي عالي رسيده باشد و استخدام اتباع خارجه در هر مورد بايد به پيشنهاد هيئت مديره و تصويب شوراي عالي باشد.

شركت بايد با رعايت مقتضيات و حفظ منافع كشور نسبت بتوسعه صنايع نفت و صنايع وابسته بآن و ازدياد درآمد و بهبود محصولات كوشش نمايد و از هر اقدامي كه مانع حسن جريان كارها باشد خودداري كند.

شركت موظف است حتي‌الامكان جميع وسائل معمول و مناسب را براي تامين صرفه‌جوئي و استفاده كامل از عمليات خود به‌كار برد و براي حفاظت مخازن تحت‌الارضي نفت مطابق آخرين ترقيات علمي ممكن اقدام نمايد.

تسهيلات و معافيت هاي گمركي. الف ـ شركت بدون تحصيل جواز مخصوص حق دارد از محل درآمد ارزي خود آنچه را از ماشين‌آلات ـ دستگاههاي فني ـ قطعات يدكي ـ مواد شيميائي ـ مصالح ساختماني و امثال آنها كه منحصراً براي عمليات خود در ايران لازم دارد و همچنين لوازم و دستگاهها و آلات و ادوات طبي و جراحي و دارو كه براي بيمارستانها و مطبهاي خود ضروري بداند بدون تشريفات و پرداخت حقوق و عوارض گمركي و هرنوع عوارض ديگر از خارجه وارد نمايد. ب ـ شركت مجاز است بدون تحصيل جواز مخصوص آنچه را كه منحصراً براي مصرف كاركنان خود لازم دارد از خارج كشور وارد نموده حقوق گمركي و ماليات و عوارض را طبق مقررات كشور بپردازد و بعداً با منظور نمودن بهاي خريد او و حقوق و عوارض دولتي و شهرداري و هزينه‌هاي اداري و بازرگاني كه بآنها تعلق مي‌گيرد بكاركنان خود بفروشد.

شركت موظف است براي تهيه وسائل صنعتي يا مواد مصرفي خود با توجه بمرغوبيت و ارزش جنس و رعايت مصالح اقتصادي كشور نسبت بكالاهاي متشابه داخلي حق تقدم قائل شود و وسائلي برانگيزد كه حتي‌المكان محصولات و مصنوعات داخلي را بمصرف برساند.

صادرات نفتي از پرداخت حقوق گمركي و هرنوع ماليات و عوارض بدولت و ادارات محلي و شهرداريها معاف خواهند بود.

صادرات مواد نفتي كه توسط خود شركت صورت گيرد از كليه تشريفات و تعهدات ارزي معاف خواهد بود فقط شركت اظهارنامه‌هائي را كه براي آمار گمركي و ارزي لازم است تهيه نموده و تسليم گمرك محل خواهد كرد. در مواردي كه صدور مواد نفتي مستقيماً توسط خود شركت بعمل نيايد اجازه كتبي شركت لازم خواهد بود و لزوم تعهد ارزي و يا عدم آن از طرف شركت در اجازه‌نامه ضدوري[ضروري] كه شركت تسليم خريدار مي‌كند قيد خواهدشد.

شركت مي‌تواند قسمتي از حقوق كارمندان خارجي را كه لازم داند بدون مراعات مقررات ارزي مملكتي و با استفاده از ارزهاي حاصله از فروش فرآوردهاي خود طبق تعهدي كه نموده است بپردازد و در هر موقع كه مقتضيات شركت ايجاب نمايد طبق آئين‏نامه مخصوص يك يا چند نفر از كاركنان شركت را به خارج مأمور يا اعزام نمايد شركت خواهد توانست بدون رعايت مقررات ارزي مملكتي هزينه‌هائي كه بايد با ارز خارجي تأديه شود از محل ارزهاي حاصله از فرش محصولات خود بپردازد.

از نظر تهيه آمار صحيح وضع ارزي كشور شركت موظف است صورت حساب ارزي خود را سه ماه به سه ماه به بانك ملي ايران بدهد.

هرگاه زميني براي انجام عمليات مربوط به امور نفت مورد احتياج شركت واقع شود به‌ترتيب ذيل عمل خواهدشد:

در صورتي كه زميني اعم از دائر و يا بائر متعلق به دولت باشد برحسب پيشنهـاد هيئت‌مديره و تصويب هيئت‌وزيران مجاناً به شركت واگذار مي‌شود. شركت ضمن تقاضاي خود نقشه كاملي از زمين مورد احتياج را ارسال مي‌دارد. در صورتي كه رفع احتياجات شركت از زمين مزبور بشود حق انتقال به‌غير ندارد و بايد آن را به‌دولت مسترد كند.

در صورتي كه زمين متعلق به اشخاص باشد صاحبان اراضي بايد اراضي را به شركت واگذار كنند و شركت منتها در مدت سه ماه بهاي آن را بپردازد. در صورت عدم توافق نسبت به قيمت تعيين قيمت به وسيله رئيس دادگاه شهرستان و دادستان و فرماندار محل با توجه به قيمت اراضي مشابه و بدون در نظر گرفتن منابع نفتي تحت‌الارضي و يا نوع مصرفي كه شركت در نظر دارد به عمل آيد.

اماكن مقدسه و ابنيه تاريخي و محلهائي كه جنبه تاريخي دارند و همچنين توابع آنها تا دويست متر مسافت از مقررات مذكوره مستثني هستند.

شركت مي‌تواند در حوزه عمليات و براي مصارف خود اراضي باير متعلق به دولت از هرنوع خاك و شن و آهك و سنگ و گچ و مصالح ساختماني ديگر و معادن مورد نياز مجاناً استفاده نمايد. اگر عمل شركت براي استفاده از مواد مذكوره در اين بند موجب ضرر شخص ثالثي گردد شركت بايد جبران خسارت را بنمايد ولي در هر صورت شخص ثالث نمي‌تواند مانع عمليات شركت بشود.

هرگاه دولت در حوزه عمليات شركت قراردادي براي بكارانداختن ساير معادن منعقد نمايد مقيد به اين قيد خواهد بود كه عمليـات صاحب قرارداد به مؤسسـات و جريان كار شركت خسارتي وارد نسازد.

شركت مكلف است در هر موقع مناطقي را كه براي ساختن خانه و دكاكين و بناهاي ديگر در معرض خطر باشد قبلاً تعيين كند تا دولت بتواند اهالي را مسبوق و از سكونت در آن محل‌ها منع نمايد ولي شركت مكلف است نسبت به خريداري يا اجاره اين قبيل املاك از مالك يا پرداخت خسارت مالك به ترتيب عادلانه و مقتضي اقدام نمايد.

شركت هر ساله قيمت فروش محصولات نفتي داخله ايران را با رعايت حداقل سود و ازدياد مصرف در نظر گرفتن مقتضيات داخلي تعيين خواهد نمود.

شركت يك مؤسسه بازرگاني انتفاعي مي‌باشد كه سود آن بوسيله دولت عايد ملت مي‌شود و حق ندارد اضافه بر آن‌چه مقررات و وظايف قانوني معمول و منافع مستقيم شركت ايجاب مي‌نمايد بودجه خود را صرف هرگونه مخارجي حتي امور اجتماعي و خيريه و عمراني و عمومي بنمايد ولي دولت مي‌تواند به شركت اجازه دهد تا حدود صدي بيست از سهميه متعلق به‌خزانه دولت را (بند ج از ماده 56) طبق برنامه مصوب صرف‌آبادي و عمران استان خوزستان و رفاه اهالي و كارمندان در آن استان بنمايد.

شركت مي‌تواند كمكهائي را كه به ادارات دولتي و فرهنگ و بهداشت و قواي انتظامي و ارتش و شهرداريها مي‌نموده موقتاً در سال 1332 ادامه دهد و حساب مخصوص اين وجوه را نگهدارد تا بعداً ترتيب واريز بآن داده شود.

سرمايه شركت

سرمايه شركت ملي نفت ايران در موقع تاسيس عبارت است از كليه دارائي اعم از منقول و غيرمنقول شركت سابق نفت انگليس و ايران كه بموجب قانون مورخ 29 اسفند 1329 و نهم ارديبهشت ماه 1330 به دولت ايران انتقال يافته است. اموال غيرمنقول شركت قابل انتقال نيست مگر با تصويب شوراي عالي و دولت.

سازمان شركت

سازمان شركت عبارت است از: اول ـ شوراي عالي. دوم ـ هيئت مديره. سوم ـ هيئت بازرسي.

شوراي عالي

شوراي عالي از 7 نفر به شرح ذيل تشكيل مي‌گردد و رياست آن با وزير دارائي مي‌باشد: الف ـ از طرف قوه مقننه چهارنفر. ب ـ از هيئت دولت دو نفر وزير دارائي ـ وزير كار. ج ـ مديركل بانك ملي ايران.

اشخاصي كه از طرف قوه مقننه انتخاب مي‌شوند ممكن است از بين نمايندگان يا اشخاص صلاحيت‌دار ديگر باشند مدت مأموريت منتخبين قوه مقننه دو سال خواهد بود و انتخاب آنان با رأي مخفي و با اكثريت نصف به علاوه يك به عمل مي‌آيد و چنانچه در نوبت اول اكثريت مزبور حاصل نشود در نوبت دوم اكثريت نسبي معتبر خواهد بود. هر يك از منتخبين مذكور تا انتخاب جانشين خود به عضويت شوراي عالي باقي خواهند ماند.

جلسات شورايعالي در خوزستان يا تهران با حضور مديرعامل بطريق عادي يا فوق‌العاده تشكيل مي‌شود جلسات عادي به دعوت رئيس هيئت‌ مديره در هر سال دو نوبت در شهريور ماه و بهمن ماه تشكيل ميگردد. بودجه هر سال در جلسه بهمن ماه سال قبل و ترازنامه هر سال در جلسة شهريور ماه سال بعد مطرح و بتصويب خواهد رسيد. جلسات فوق‌العاده بنا بتقاضاي رئيس هيئت مديره و يا بتقاضاي 5 نفر از اعضاي شوراي عالي و يا سه نفر از اعضاي هيئت مديره و يا بتقاضاي هيئت بازرسي در خوزستان يا تهران تشكيل مي‌شود دستور جلسه فوق‌العاده را كساني كه تقاضاي تشكيل آنرا منتها تا يكماه پس از وصول چنين تقاضائي جلسه را تشكيل ميدهد. در جلسات شورايعالي غير از آنچه در دستور معين شده است مذاكره‌اي نخواهد شد. مديران شركت و هيئت بازرسي در صورتي كه از طرف شوري دعوت شوند مي‌توانند در جلسات شوراي عالي حضور پيدا كنند ولي حق رأي نخواهند داشت.

دستور جلسه و ترازنامه و بودجه ساليانه شركت و كليه پيشنهادهاي هيئت مديره لااقل 15 روز قبل از تشكيل جلسه شوراي عالي بايد در اختيار كليه اعضاي آن گذارده شود.

تأمين وسائل مسافرت اعضاء شوراي عالي و اقامت آنها در خوزستان در مدتي كه براي تشكيل جلسه لازم است به عهده شركت مي‌باشد.

در صورتي كه مديرعامل نتواند در جلسه شركت نمايد يكي از مديران را بسمت نماينده خود معين خواهد نمود.

وظايف شوراي عالي علاوه بر آنچه در مواد ديگر قانوني تصريح گرديده به قرار ذيل است: الف ـ اتخاذ تصميم نسبت به گزارش ساليانه هيئت مديره و تصويب ترازنامه و حساب سود و زيان شركت با توجه به‌گزارش هيئت بازرسي. ب ـ اتخاذ تصميم نسبت به افزايش سرمايه و اندوخته‌هاي شركت. ج ـ تصويب بودجه ساليانه شركت و اعتبار اضافي. د ـ اتخاذ تصميم نسبت به تشكيل شركتهاي فرعي. هـ ـ تصويب اصول و روش كلي كار و آئين‏نامه‌هاي استخدامي و اداري و تشكيلاتي و آئين‏نامه معاملات. وـ اتخاذ تصميم نسبت به هر موضوع ديگر كه از طرف مديرعامل در دستور جلسه گذاشته شده باشد.

مقررات و ترتيبات شركت سابق نفت انگليس و ايران تا آنجائي كه منافات با ملي شدن صنعت نفت و اساسنامه حاضر نداشته باشد و تا زماني كه تصميم يا تصويب مخالفين ضمن آئين‏نامه‌هاي بعدي از طرف هيئت مديره اتخاذ نشده باشد به قوت خود باقي خواهد بود.

‌ اموري كه در دستور جلسه شوراي عالي گذاشته شده است در صورتي كه در جلسه معينه منتهي به اتخاذ تصميم نشود بايد در جلسه‌هاي ديگري كه روزهاي بعد متوالياً تشكيل خواهد شد نسبت به آن تعيين تكليف شود.

جلسات شوراي عالي با حضور لااقل 5 نفر تشكيل مي‌شود كليه تصميمات بايد لااقل با موافقت 4 نفر از اعضاء شورا باشد. آقايان وزيران عضو شورا مكلفند در جلسه شركت نمايند ولي عدم حضور آنها در صورت حضور 5 نفر ديگر مانع تشكيل شورا نخواهد شد ولي رئيس هيئت مديره عدم حضور آنها را به قوه مقننه گزارش خواهد داد.

صورت جلسات شورايعالي بايد در دفتر مخصوصي كه براي اين منظور تهيه شده درج و پس از تصويب در جلسه ذيل هر صورت جلسه را اعضاء حاضر امضاء نمايند. اين دفتر در صندوق مخصوص نگاهداري مي‌شود و صندوق را رئيس و منشي جلسه مهر و موم مي‌نمايند.

هيئت مديره

هيئت مديره مركب خواهد بود از يك مديرعامل ايراني كه رياست هيئت مديره نيز با او خواهد بود و 4 مدير قسمت به‌شرح زير كه هر يك مسئول و اداره كننده يكي از اركان اصلي عمليات شركت بوده و در رشته بخصوص داراي سوابق علمي و عملي لازم باشند. مديران قسمتهاي شركت نيز اصولاً ايراني خواهند بود ولي در صورت لزوم و با موافقت هيئت وزيران و تصويب قوه مقننه ممكن است از اتباع خارجه انتخاب شوند. اول ـ مدير پالايشگاه. دوم ـ مدير استخراج. سوم ـ مدير بازرگاني. چهارم ـ مدير امور اداري.

شوراي عالي مي‌تواند در صورت لزوم و با ذكر دلائل به ‌پيشنهاد هيئت مديره تا 4 نفر مدير ديگر به وسيله دولت به مقننه پيشنهاد نمايد به‌طوري كه عده مديران به حداكثر بالغ بر8 نفر گردد.

هيئت مديره از اولين سال تشكيل خود سازمان عمومي شركت و اختيارات و روابط مديران اصلي و مديران جزء را با رعايت اصل همكاري و هماهنگي از يك طرف و تفكيك و تشخيص مسئوليت و وظائف از طرف ديگر تنظيم خواهدكرد.

مديرعامل بپيشنهاد دولت و تصويب قوه مقننه و فرمان همايوني براي مدت 3 سال منصوب ميشود. ساير اعضاء هيئت مديره بپيشنهاد مديرعامل و تأييد شوراي عالي و تصويب هيئت دولت براي مدت شش سال انتخاب خواهند شد. در فروردين ماه دومين و چهارمين سال اجراء اين اساس نامه يك ثلث يا نزديكترين عدد به يك ثلث از مديران بحكم قرعه خارج خواهند شد و جانشين آنان بطريق مذكور انتخاب خواهند شد و از آن ببعد در انقضاي هر دو سال نسبت بمدير يا مديراني كه دوره شش ساله آنها سر رسيده باشد تجديد انتخاب بعمل خواهدآمد.

رئيس هيئت مديره و مديراني كه خدمت آنها بنحو مقرر پايان يافته ممكن است مجدداً انتخاب گردند تا زمانيكه تجديد انتخاب به‌عمل نيامده مديرعامل و مديران سابق بخدمت خود ادامه ميدهند.

در فروردين ماه دومين و چهارمين سال اجراء اين اساسنامه يك ثلث يا نزديكترين عدد به يك ثلث از مديران به حكم قرعه خارج خواهند شد و جانشين آنان به طريق مذكور در ماده 26 انتخاب خواهند شد و از آن به بعد در انقضاي هر دو سال نسبت به مدير يا مديراني كه دوره شش ساله آنها سر رسيده باشند تجديد انتخاب به عمل خواهد آمد.

رئيس هيئت مديره و مديراني كه مدت خدمت آنها به نحو مقرر پايان يافته ممكن است مجدداً انتخاب گردند.

مادام كه تجديد انتخاب به عمل نيامده مديرعامل و مديران سابق به خدمت خود ادامه مي‏دهند.

در مورد فوت يا استعفاي هر يك از اعضاي هيئت مديره به ترتيب مقرر تجديد انتخاب به عمل مي‌آيد و شخصي كه بدين ترتيب انتخاب مي‌شود مدت مأموريت او تا انتهاي مدت مأموريت كسي كه فوت نموده و يا استعفا داده است.

هر مديري كه در سه جلسه متوالي يا پنج جلسه متناوب در سال بدون عذر موجه در جلسات هيئت مديره حاضر نشود و يا هر مديري كه بنا به تشخيص و پيشنهاد مديرعامل و تصويب لااقل دو نفر ديگر از اعضاي هيئت مديره مقصر يا فاقد صلاحيت شناخته شود از شغل مديري بر كنار مي‌شود. تشخيص موجه بودن عذر با رئيس هيئت مديره است شوراي عالي نيز مي‌تواند با ذكر دليل عزل مديرعامل را بوسيله دولت از قوه مقننه و هر يك از مديران را قبل از اختتام دوره انتصابش از هيئت دولت خواستار شود. شخصي كه به جانشيني مديرعامل و مديران مذكور در اين ماده انتخاب مي‌شود فقط تا انتهاي دوره خدمت مدير سابق شاغل خواهد بود پس از انقضاي دوره خدمت مجدداً قابل انتخاب است.

اگر در نتيجه اختلاف اكثريت هيئت مديره استعفا بدهند انتخاب كليه اعضاي هيئت تجديد مي‌شود و افراد هيئت سابق ممكن است مجدداً انتخاب شوند ولي اگر در چهار سال بيش از يك بار اين عمل تكرار شود تا دو سال اشخاص مستعفي از انتخاب مجدد محروم خواهندبود.

وظايف رئيس هيئت مديره (مديرعامل) عبارت است از مراقبت در كليه امور مربوطه به شركت بر طبق اساسنامه و اجراي تصميمات هيئت‌مديره مشاراليه در مقابل شوراي عالي مسئول است و شوراي عالي حق دارد از او راجع به اقدامات و تصميمات مربوط به شركت توضيح بخواهد.

انتخاب كارمندان به پيشنهاد مدير مربوطه و تصويب مديرعامل خواهد بود و مديرعامل مي‌تواند در صورتي كه ضرورت ايجاب نمايد كارمندي را تغيير داده و جانشين او را با پيشنهاد مدير مربوط انتخاب نمايد.

رئيس هيئت مديره مي‌تواند يكي از مديران را به مسئوليت خود به عنوان نايب رئيس انتخاب نمايد. نايب رئيس در مواقع غيبت ضروري و كسالت و مسافرت مديرعامل قائم مقام او خواهد بود همچنين هر يك از مديران مي‌توانند با تصويب هيئت مديره يكي از كارمندان ارشد قسمت مربوط به خود را به عنوان قائم مقام خود به هيئت‌مديره معرفي نمايد. شخص مزبور در صورت غيبت اضطراري مديري به جاي او معرفي شده در جلسات هيئت مديره شركت مي‏كند.

رئيس هيئت مديره در محاكم نماينده شركت است و مي‌تواند وكيل با حق توكيل غير معين نمايد و بطور كلي در مقابل ديگران نماينده شركت خواهد بود.

هيئت‌مديره بر طبق مقررات اين اساسنامه مسئول و اداره‌ كننده امور شركت مي‌باشد و جلسات عادي آن در هر ماه بيش از يكبار نخواهد بود. مقر مديرعامل در مركز اصلي شركت و مقر مديران ديگر كه هر يك در مقابل مديرعامل مسئول قسمت خود خواهند بود در مركز مربوط مي‌باشند.

وظائف خاصه هيئت مديره از اين قرار است:

تصويب برنامه عمليات شركت كه هر يك از مديران عامل به توسط رئيس هيئت پيشنهاد مي‌نمايد.

تعيين خط مشي كلي و جهات عمومي شركت و ربط مابين وظائف و اختيارات هر يك.

پيشنهاد بودجه ساليانه شركت و اعتبارات اضافي به شوراي عالي در هر موقع كه ضرورت پيدا نمايد.

تنظيم و تصويب آئين‏نامه‌هاي استخدامي و اداري و تشكيلاتي و آئين‏نامه‌هاي معاملات طبق اصول و روش كلي كه به تصويب شوراي عالي رسيده باشد.

ـ مطالعه و پيشنهاد تشكيل شركتهاي فرعي كه براي انجام قسمتي از عمليات شركت آنها لازم باشد به‌شوراي عالي با ذكر شرايطي كه تحت آن شرايط سهام اين شركتها بايد به‌اشخاص متفرقه فروخته شود.

بحث و اتخاذ تصميم نسبت به هر موضوع ديگر كه رئيس هيئت‌مديره مستقلاً با پيشنهاد يكي از اعضاء هيئت‌مديره طرح آنرا ضروري تشخيص دهد.

شركت نميتواند بدون تصويب قانون مخصوص هيچگونه وامي از خارج كشور بگيرد ولي مي‌تواند از بانكملي ايران يا بطريق ديگر از داخله كشور با موافقت شوراي عالي و اجازه دولت وجوه مورد احتياج را استقراض نمايد و نيز ميتواند استفاده از اعتبار بشكل صدور اسناد تجارتي و غيره بنمايد كه مدت آن از سررسيد بدوي و تجديدي جمعاً از يكسال تجاوز نكند. استفاده از اين قبيل اعتبارات هرچند كه مربوط بمعاملات نسيه باشد هر وقت كه مجموع آن به خمس سرمايه شركت برسد نسبت بمازاد از خمس اجازه شوراي عالي لازم است. ب ـ دادن وام از طرف شركت ممنوع است مگر به كارمندان و كارگران شعب تابعه كه ميزان و شرايط آن طبق آئين‏نامه مخصوصي تعيين خواهد شد.

قراردادهاي مربوط بفروش مواد نفتي كه مدت آن از پنج سال و ميزان آن از سه ميليون تن در سال تجاوز نكند بتصويب هيئت ‌مديره خواهد رسيد و قراردادهائي كه ميزان آن از سه ميليون تن در سال بيشتر بوده يا مدت آن از 5 سال تجاوز كرده ولي زائد بر ده سال نباشد به پيشنهاد هيئت‌ مديره بتصويب شورايعالي خواهد رسيد و قراردادهادئي كه مدت آن زائد بر ده سال باشد موكول به پيشنهاد هيئت ‌مديره و موافقت شورايعالي و تصويب قوه مقننه خواهد بود.

هيئت مديره مكلف است با نظر شورايعالي هميشه مواد نفتي و مشتقات مورد احتياج داخله كشور را با در نظر گرفتن گنجايش مخازن ذخيره داشته باشد.

حقوق اعضاء هيئت مديره و هيئت بازرسي به پيشنهاد رئيس هيئت‌مديره و تصويب شوراي عالي تعيين مي‌شود و حقوق رئيس هيئت‌مديره از طرف هيئت وزراء تعيين مي‌گردد.

مديرعامل و اعضاء هيئت مديره و هيئت بازرسي نبايد اشتغالي اعم از دولتي و يا غيردولتي افتخاراً يا به طور موظف داشته باشند و در صورت اشتغال به چنين شغلي از شغلي كه در شركت ملي نفت ايران داشته‌اند مستعفي شناخته خواهندشد. اشخاص مذكور نبايد در شركتها و مؤسسات و تجارتخانه‌هائي كه منظور عمده آنان معامله با شركت ملي نفت بوده يا رقيب اين شركت مي‌باشند سهيم يا ذينفع باشند و در صورت ثبوت تخلف مستعفي شناخته خواهند شد.

مادام كه هيئت مديره از 5 نفر تشكيل مي‌شود جلسات آن با حضور 4 نفر رسميت داشته و تصميمي كه با موافقت مديرعامل و دو نفر ديگر اتخاذ شود معتبر خواهد بود و هرگاه عده هيئت مديره از 5 نفر بيشتر باشد جلسات آن با حضور پنج نفر رسميت داشته و تصميمات آن با اكثريت آراء معتبر خواهد بود و در صورت تساوي آراء طرفي كه رئيس هيئت‌مديره آن طرف باشد برنده اكثريت خواهد بود. هر قسمت از مذاكرات را كه هيئت‌مديره محرمانه تشخيص دهد بايد در صورتجلسه مخصوص درج و محرمانه بودن آن قيد شود.

هيچ يك از مديران در اموري كه اختصاصاً خود يا زوجه و يا والدين يا فرزند يا برادران و خواهران آنها ذينفع هستند حق رأي نخواهند داشت.

هيئت بازرسي

هيئت بازرسي مركب است از سه نفر كه داراي تجربيات و معلومات كافي در امور حسابداري صنعتي و بازرگاني باشند و براي مدت سه سال به پيشنهاد دولت و تصويب قوه مقننه تعيين خواهند شد. در هريك از سالهاي اول و دوم (يك هفته پس از تصويب ترازنامه سال قبل شركت) به قيد قرعه يك نفر از بازرسان از كار خارج مي‌شود و دولت در ظرف 15 روز پس از تصويب ترازنامه يك نفر را بجاي او براي تصويب به‌قوه مقننه معرفي مي‌نمايد. عضو خارج شده را مي‌توان مجدداً پيشنهاد نمود و مادام كه جانشين او تعيين و مشغول كار نشده كماكان مشغول و مسئول خواهد بود. اقتراع دفعه دوم شامل بازرساني خواهد بود كه پس از قرعه قبلي باقي مانده‌اند و پس از يك دور تعويض مأموريت هر يك از اعضاي هيئت بازرسي سه سال ادامه خواهد داشت.

هيئت بازرسي مسئول بازرسي منظم و مستمر كليه حسابهاي شركت مي‌باشد.

هرگاه در عرض سال محل بازرسي به واسطه فوت يا استعفاء خالي شود براي تصدي آن محل دولت شخصي را كه داراي صلاحيت باشد به قوه مقننه پيشنهاد مي‌نمايد و تا تعيين او ساير بازرسان به كار خود ادامه مي‌دهند.

هيئت بازرسي مي‌تواند در صورت احتياج از حساب‌رسهاي متخصص و يا هيئتهاي مشاوره حسابرسي خواه تبعه داخله يا خارجه باشند براي مدت معيني كمك بگيرند.

ميزان حقوق بازرسان را شوراي عالي معين مي‌نمايد.

هيئت بازرسي بايد به محاسبات و عمليات مالي شركت و همچنين حساب دارائي و بدهي و سود و زيان شركت رسيدگي نموده و هر شش ماه يك مرتبه گزارش جامعي از وضعيت مالي شركت براي اطلاع شوراي عالي تهيه نمايد.

هيئت بازرسي حق دارد به كليه دفاتر و پرونده‌هاي محاسباتي و اسناد خرج و قراردادهاي شركت مراجعه نموده و كليه اشتباهات و تخلفات را به‌رؤساي مربوطه و يا به مديران مربوطه گزارش دهد و اگر نسبت به اين گزارش در ظرف مدت 2 هفته اقدام لازم به عمل نيايد هيئت بازرسي مراتب را مستقيماً به هيئت مديره گزارش خواهد داد.

مديرعامل و مديران شركت قسمتهاي جزء هر يك مسئول ابواب جمعي مربوط به خود مي‌باشند نمي‌توانند عمليات و اقدامات خود را موكول و متوقف به امضاي هيئت بازرسي يا نماينده هيئت مزبور بنمايند و عمل بازرسان به هيچ وجه نبايد مانع جريان كارهاي قسمتهاي مختلف شركت گردد.

گزارش ساليانه هيئت بازرسي بايد به ترازنامه كه به امضاي هيئت مديره رسيده ضميمه شود.

هيئت بازرسي بايد در جلسه شوراي عالي كه به ترازنامه رسيدگي مي‌شود براي اداء توضيحات حضور يابند.

ترازنامه و حساب سود و زيان

سال مالي شركت ـ از اول فروردين هر سال شروع گشته و در آخر اسفند همان سال خاتمه مي‌يابد و نخستين سال مالي از روز تاسيس شركت تا آخر اسفند سال تاسيس است.

عده و نوع دفاتري كه بايد پلمپ شوند طبق پيشنهاد هيئت ‌مديره و تصويب شوراي عالي نفت معين خواهد شد.

كليه دفاتر شركت در آخر اسفند بسته شده و ترازنامه و حساب سود و زيان شركت لااقل در ظرف سه ماه از اول سال بعد تهيه و در اختيار هيئت بازرسي گذاشته خواهدشد.

تصويب ترازنامه شركت از طرف شوراي عالي مفاصا حساب هيئت مديره محسوب است.

مبلغي كه در نتيجه ترقي تاسيسات و ساير اموال شركت اعم از منقول يا غيرمنقول حاصل مي‌شود به حساب شركت برده نخواهد شد.

سود خالص شركت عبارتست از سود غيرخالص پس از وضع هزينه‌ها و استهلاك‌ها كه بترتيب زير عمل خواهد شد: الف ـ از سود خالص مبلغي معادل لااقل ده درصد بحساب ذخائره عمومي شركت انتقال داده ميشود. ب ـ به پيشنهاد هيئت مديره و تصويب شورايعالي مبلغي براي انتقال بحساب آينده برده خواهد شد. ج ـ شورايعالي نفت ميتواند تا سي درصد از سود خالص را براي بسط صنايع نفت و صنايع منشعبه از آن و خريد كشتي نفتكش اختصاص دهد د ـ بقيه متعلق بخزانه دولت است كه طبق قانون مخصوص بمصرف عمران و آبادي كشور و تأمين عدالت اجتماعي و امور توليدي خواهد رسيد.

مواد مختلفه

وزارتخانه‌ها و ادارات و مؤسسات دولتي موظف به تشريك مساعي و تسهيل اموري از شركت كه به آنها مربوط مي‌شود، مي‌باشند. مخصوصاً مأمورين كشوري و لشگري مقيم در مناطق فعاليت شركت ملزم به رعايت مصالح شركت و توجه به نظريات متصديان مسئول خواهد بود. هيئت مديره مي‌تواند انتقال مأموريني را كه تعلل در تشريك مساعي يا ايجاد مزاحمت براي شركت نمايند از دولت بخواهد و مديرعامل حق دارد با تصويب هيئت مديره پاداشي به هر مأمور دولتي كه خدمت و همكاري شايان با شركت بكند بپردازد.

در شركت ملي نفت استخدام و استفاده از اشخاص و انجام معاملات صرفاً بنا به احتياج و مصلحت شركت و طبق مقررات مصوب خواهد بود.

شركت (اعم از كارمند و كارگر و غيرآن) نمي‌توانند هيچگونه نشريه و روزنامه داير و منتشر كنند و در صورت اقدام باينكار بخودي خود مستعفي شناخته شده و بخدمت آنها خاتمه داده خواهد شد انتشار مقالات علمي و فني مانعي نخواهد داشت ولي انتشار مقالات علمي مربوط به نفت و نشريه هر نوع اطلاعات راجع بعمليات شركت از طرف كاركنان فقط با اجازه كتبي هيئت مديره مجاز خواهد بود.

در موارديكه بموجب مواد 19 و 26 و 42 و 44 اين اساسنامه راجع بانتخابات مربوط بشوراي عالي هيئت مديره هيئت بازرسي و تعيين بازرس بجاي بازرس مستعفي يا متوفي انتخاباتي بايد بوسيله قوه مقننه بعمل آيد در دوره اختيارات با هيئت وزيران خواهد بود.

تغيير مواد اساسنامه

هيچ يك از مواد اين اساسنامه قابل تغيير نيسـت مگر به پيشنهاد شوراي عالي و موافقت دولت و تصويب قوه مقننه.

در دوره اختيارات اصلاحات و تغييرات لازم در اين اساسنامه بر طبق قانون اعطاي اختيارات مصوب بيستم مرداد ماه 1331 به عمل خواهد آمد.

بر طبق قانون تمديد مدت اختيارات مصوب بيستم مرداد ماه 1331 لايحه قانوني اساسنامه شركت ملي نفت ايران كه مشتمل بر 62 ماده و 10 تبصره است تصويب مي‌شود. به تاريخ پنجم آذرماه 1331

نخست وزير ـ دكتر محمد مصدق