نظامنامۀ انتخابات (‌اصنافي) ‌مجلس شوراي ملي

قواعد انتخابات ‌

انتخاب‌كنندگان ملت در ممالك محروسة ايران از ايالات و ولايات بايد از طبقات ذيل باشند: ‌شاهزادگان و قاجاريه علما و طلاب اعيان و اشراف تجار ملاكين و فلاحين اصناف

تنبيه 1 - ايلات هر ايالتي جزو سكنة آن ايالت محسوب و با شرايط مقرره حق انتخاب دارند.

تنبيه 2 - ملاك عبارت از ارباب ملك است فلاح عبارت از زارع.

انتخاب‌كنندگان بايد داراي مقامات ذيل باشند اولاً سن آنها كمتر از بيست و پنج سال نباشد ثانياً رعيت ايران باشند ثالثاً معروفيت محلي‌داشته باشند رابعاً ملاكين و فلاحين آنها بايد صاحب ملكي باشند‌كه هزار تومان قيمت داشته باشد پنجم تجار آنها حجره و تجارت معيني داشته باشند ششم اصناف آنها بايد از اهل صنف و كار معين صنفي داشته باشند‌ و داراي دكاني باشند كه كراية آن دكان مطابق كرايه ‌هاي حد وسط محلي باشد.

اشخاصي كه از انتخاب نمودن كليتاً محروم هستند از قرار تفصيلند اولا طايفة نسوان ثانياً اشخاص خارج از رشد و آنهائي كه محتاج بقيم شرعي ميباشند ثالثاً تبعة خارجه رابعاً اشخاصيكه سن آنها كمتر از بيست و پنجسال باشد خامساً اشخاصيكه معروف به فساد عقيده هستند ‌سادساً ورشكسته‌اي كه بي‌تقصيري خود را ثابت نكرده باشد سابعاً مرتكبين قتل و سرقت و مقصرين و آنهائيكه مجازات اسلامي قانوني ديده‌اند و‌متهمين بقتل و سرقت و غيره كه شرعاً رفع تهمت از خود نكرده باشند ثامناً اهل نظام بري و بحري كه مشغول خدمتند. ‌اشخاصي كه از انتخاب نمودن بشرط ممنوعند از قرار ذيل است: ‌اولا حكام و معاونين حكام در محل حكومت ثانياً مستخدمين ادارة نظميه و ضبطيه در محل مأموريت خودشان ‌

انتخاب‌شدگان بايد داراي مقامات ذيل باشند اولاً زبان فارسي بدانند ثانياً سواد فارسي داشته باشند ثالثاً رعيت داخله باشند رابعاً‌معروفيت محلي داشته باشند خامساً داخل در خدمت دولتي نباشند سادساً سن آنها كمتر از سي سال نباشد و اضافه از هفتاد سال نباشد سابعاً در امور‌مملكتي بصيرتي داشته باشند.

اشخاصيكه از انتخاب شدن محروم هستند اولا طايفة اناثيه ثانيا تبعه خارجه ثالثا اهل نظام بري و بحري كه مشغول خدمتند رابعا‌ورشكستة بتقصير خامسا مرتكبين بقتل و سرقت و مقصرين و آنهائيكه مجازات قانوني اسلامي ديده‌اند و متهمين بقتل و سرقت و غيره كه شرعاً‌رفع تهمت از خود نكرده باشند سادسا آنهائيكه سنشان از سي سال كمتر باشد سابعا اشخاصيكه معروف بفساد عقيده هستند و متظاهر به فسق.

عدة انتخاب‌شدگان ملت در بلاد ايران متناسب با جمعيت سكنة آن بلد است و از هر ايالتي شش يا دوازده نفر موافق صورت ذيل بايد‌انتخاب شود مگر تهران كه عدة انتخاب‌شدگان آن بموجب تفصيل ذيل است: ‌شاهزادگان و قاجاريه چهار نفر علما و طلاب چهار نفر تجار ده نفر ملاكين و فلاحين ده نفر اصناف از هر صنفي يك نفر جمعا سي و دو نفر ميشوند ‌در ساير ايالات و ولايات از قرار تفصيل است: ‌آذربايجان دوازده نفر ‌خراسان و سيستان و تربت و ترشيز و قوچان و بجنورد و شاهرود و بسطام 12‌نفر گيلان و طالش شش نفر ‌مازندران و تنكابن و استرآباد و فيروز كوه و دماوند 6 نفر ‌خمسه و قزوين و سمنان و دامغان 6 نفر ‌كرمان و بلوچستان 6 نفر ‌فارس و بنادر 12 نفر ‌عربستان لرستان و بروجرد 6 نفر ‌كرمانشاهان و گروس 6 نفر ‌كردستان و همدان 6 نفر ‌اصفهان و يزد و كاشان و قم و ساوه 12 نفر ‌عراق و ملاير و تويسركان و نهاوند و كمره و گلپايگان و خونسار 6 نفر

هر يك از انتخاب‌كنندگان صاحب يك رأي ميباشند و فقط در يك طبقه مي‌توانند انتخاب كنند.

عدة انتخاب‌شدگان براي مجلس شوراي ملي در تمام ممالك محروسة ايران بيش از دويست نفر نميتواند باشد در شهرهاي جزء هر‌ايالتي هر طبقه عليحده جمع شده يكنفر را انتخاب نموده بكرسي ايالت ميفرستند اين انتخاب‌شدگان بايد در‌همان شهري كه انتخاب ميشوند و يا ‌در محال آن شهر سكني داشته باشند انتخاب‌شدگان در شهرهاي جزء ايالات در كرسي ايالت جمع شده به عده‌اي كه در صورت فوق براي هر ايالتي‌معين شده از براي مجلس شوراي ملي اعضاء انتخاب ميكند تا در مجلس شوراي ملي حضور بهمرسانيده در مدت مأموريت بوظيفه و تكليف‌ خود كه حفظ حقوق دولت و ملت است عمل نمايند انتخاب‌كنندگان مجبور نيستند كه حتماً از صنف و طبقه خودشان انتخاب كنند.

در هر محلي كه انتخاب بعمل مي‌آيد انجمني براي نظارت انتخابات از معاريف طبقات ششگانه انتخاب‌كنندگان آن محل مركب از شش‌نفر و در تحت نظارت موقتي حاكم يا نايب‌الحكومة همان محل تشكيل خواهد شد از اين قرار دو انجمن تشكيل ميشود انجمن محلي و ايالتي انجمن ‌محلي در شهرهاي جزء ايالات و انجمن ايالتي در كرسي ايالت.

شكايات راجعه بانتخابات مانع از اجراي انتخابات نخواهد بود يعني انجمن‌هاي مذكوره در مادة نهم رسيدگي خواهند كرد بدون اين كه‌انتخابات توقيف شود.

اگر از انجمن محلي كسي مشتكي باشد بانجمن ايالتي رجوع خواهد كرد و اگر نتيجه حاصل نشد بمجلس شوراي ملي بايد رجوع‌نمايد.

هر گاه يكي از اعضاء مجلس شوراي ملي استعفاء يا فوت نمايد و بيش از شش ماه به انتخابات جديده باقي باشد اعضاء مجلس بجاي او يك نفر از اهل ايالت خودش انتخاب خواهند كرد.

اسامي انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شدگان هر ولايت را انجمنهاي محلي و ايالتي بدفتر خانه مجلس شوراي ملي بايد بفرستند كه‌در دفترخانة مجلس اسامي آنها را بترتيب حروف تهجي ثبت و براي اطلاع عموم طبع و نشر نمايند كذالك بعد از اتمام عمل انتخابات محلي نتيجه‌ عمل را در ظرف يك هفته به انجمن ايالتي اطلاع خواهد داد.

انتخاب‌شدگان در شهرهاي جزء ايالت بايد از انجمن محلي اعتبارنامه در دست داشته باشند و كذالك انتخاب‌شدگان در كسري‌ايالات بايد اعتبارنامه‌اي از انجمن ايالتي در دست داشته باشند و در مجلس شوراي ملي ارائه دهند.

انتخاب اشخاص مقرره بقرعه و اكثريت آراء خواهد بود.

بعد از انتخاب اعضاء مجلس شوراي ملي اسامي انتخاب‌شدگان در دفتر مجلس ثبت و در روزنامه‌ها اعلان خواهد شد.

مجلس انتخاب‌كنندگان ملي در شهرهاي حاكم‌نشين كه بدو درجه منقسم ميشود برقرار خواهد بود و بنابر اقتضا و مكان حاكم محل‌ مي‌تواند محل مجلس انتخاب را معين كند.

موعد و ميعاد انتخاب بايد يك ماه قبل از وقت بتوسط حكومت محل بعموم اهالي باعانت اوراق چاپي و ساير اعلانات ‌مقتضيه اعلام شود.

انتخاب‌شدگان دارالخلافه و ساير ايالات هر چه زودتر بايد در تهران حاضر شوند چون انتخاب‌شدگان ولايات بموجب نظامنامه‌اي‌ بايد منتخب شوند و حضور آنها فعلا مدتي طول خواهد كشيد لهذا منتخبين تهران حالا انتخاب ميشوند و مجلس تشكيل خواهد شد و بوظايف‌ خود رفتار خواهد نمود تا منتخبين ولايات حضور بهمرسانند و تأخير حضور آنها سبب تعطيل مجلس نخواهد بود.

خرج سفره و مقرري ساليانه اعضاي مجلس شوراي ملي موقوف به تشخيص و تصويب خود مجلس است.

مدت مأموريت نمايندگان ملت دو سال خواهد بود و بعد از دو سال در تمام ممالك ايران تجديد انتخابات خواهد شد.

شكايات راجعة بمجلس و اعضاي آن در عمل انتخابات و غيره آنچه راجع بمجلس است بايد كتبا برئيس مجلس اظهار‌شود كه در مجلس شوراي ملي بمادة شكايت رسيدگي و حكم آن صادر شود.

بدون اجازة مجلس احدي از اجزاي مجلس را نميتوان بهيچ عنوان گرفتار و دستگير نمود مگر مرتكب بجنحه يا جنايتي‌باشد بطور علني. ‌و كلية تحرير و تقرير اعضاي مجلس در مصالح دولت و ملت آزاد و هيچ كسي حق مزاحمت آنها را ندارد مگر در صورتيكه تحريرات و تقريرات‌عضوي بر‌خلاف مصالح عامه و موافق قوانين شرع انور مستوجب مجازات باشد در اين صورت باجازة مجلس اين نوع اشخاص بمحكمة عدليه‌ جلب خواهند شد.

اشخاصيكه از رجال دولت و اعضاي دواير دولتي بسمت نمايندگي بعضويت مجلس شوراي ملي منتخب ميشوند از‌خدمت سابقه منفصل و در مدت اين مأموريت حق مداخله و اشتغال بخدمت سابقه يا خدمت ديگري ندارند والا نمايندگي و عضويت ايشان باطل‌ميشود.

‌ترتيب انتخاب و كشيدن قرعه و شرايط آن ‌

انتخاب اعضاي مجلس شوراي ملي در پايتخت و شهرهاي بزرگ و متوسط و كوچك بعمل خواهد آمد با حضور حاكم يا‌ نايب‌الحكومه و در تحت نظارت انجمن مذكور در مادة نهم.

انتخاب بقرعه و اكثريت آراء تامه يا نسبي بايد باشد و در صورت تساوي آراء بايد بقرعه تشخيص انتخاب شده داده شود.

روز انتخاب اعضاء مجلس و كشيدن قرعه در هر سال كه باشد روز جمعه خواهد بود بارعايت ترتيبات ذيل: ‌اولا كشيدن قرعه بايد در حضور حاكم و انجمن محل و حضار انتخاب‌كنندگان باشد ثانيا نظم مجلس قرعه‌كشي بعهدة انجمن‌هاي مذكوره در مادة نهم‌ خواهد بود ثالثا ورقه قرعه بايد كاغذ سفيد بي‌نشان باشد رابعا هر يك از انتخاب‌كنندگان بايد در خارج مجلس رأي خود را در آن ورقه نوشته سربسته ‌بدست يك نفر از اعضاي انجمن مذكوره كه معين خواهد شد بدهد كه مشاراليه در حضور جمع در صندوق بيندازد خامسا يك نفر از اعضاي انجمن‌مذكور در مادة نهم اسامي انتخاب‌كنندگان را با صورتي كه دارد مطابق كند.

قبل از كشيدن قرعه يكنفر اعضاي انجمن درب صندوق را قفل نموده و دو نفر ديگر آنرا مهر مي‌كنند و كليد صندوق را‌يكي از اعضاي انجمن ضبط ميكند.

پس از انجام كشيدن قرعه درب صندوق را باز نموده در حضور جماعت اوراق را شمرده زيادي و كمي آن را از روي صورت‌اسامي تشخيص ميدهند و چند نفر از حضار در حضور جماعت با نظارت انجمن مشغول استخراج آراء ميشوند.

از اوراق آنچه غير مكتوب يا لايقرء باشد يا اين كه معرفي انتخاب شده را واضح نكرده باشد يا صاحب رأي خود را در آن معرفي كرده‌باشد از درجة اعتبار ساقط است و منضم بيادداشتها مي‌شود بعد نتيجة قرعه را بلند فرياد ميكنند و از طرف رئيس مجلس اعلان ميشود.

هر گاه عدة انتخاب‌شدگان ملت زياده از عدة مقرره باشد اشخاصي از آن ميان انتخاب خواهند شد كه از حيث سن برتري و‌رجحان داشته باشند و الا با وجود فرصت تجديد قرعه ميشود اگر پس از شمردن اوراق معلوم شد كه عدة اوراق زايد از عدة انتخاب‌كنندگان است قرعه‌را باطل كرده تجديد قرعه مينمايند.

انتخاب‌شدگان طهران يك نفر رئيس و دو نفر نايب رئيس و چهار نفر منشي از ميان خود انتخاب مينمايد و در تحت رياست عاليه ‌اعليحضرت اقدس شهرياري خلدالله ملكه مجلس افتتاح خواهد شد.

رئيس مجلس شوراي ملي و دو نفر نايب رئيس و منشي‌ هاي مجلس با تصويب اعضاي مجلس سالي يك مرتبه تبديل ميشوند‌ و در تجديد انتخاب اشخاص مذكوره رعايت اكثريت آراء مجلس هميشه ملحوظ است.