رأي شماره 3062824 هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري در خصوص ابطال اطلاق شق 1 بند الف ماده 2 و شق 1 بند ب ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سني رديف 1 و 2 طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي مندرج در ماده 13 آيين نامه صادره از انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب 1390/11/9 از تاريخ تصويب (منظور از اطلاق نسبت به افراد زير 18 سال داراي حكم رشد و شرايط جسماني مناسب تعيين قد و وزن جهت تصدي وسايل نقليه

هيأت تخصصي اداري و امور عمومي * شماره پــرونـــده: هـ ت/ 0200381 شماره دادنامه سيلور: 140231390003062824 تاريخ: 1402/11/24 * شاكي: آقاي ابوالفضل قاسمي حصار *طرف شكايت: نهاد رياست جمهوري *موضوع شكايت و خواسته: ابطال اطلاق شق 1 بند الف ماده 2 و شق 1 بند ب ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سني رديف 1 و 2 طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي مندرج در ماده 13 آيين نامه صادره از انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب 1390/11/9 از تاريخ تصويب (منظور از اطلاق نسبت به افراد زير 18 سال داراي حكم رشد و شرايط جسماني مناسب تعيين قد و وزن جهت تصدي وسايل نقليه ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ * شاكي دادخواستي به طرفيت نهاد رياست جمهوري به خواسته فوق الذكر به ديوان عدالت اداري تقديم كرده كه به هيأت عمومي ارجاع شده است متن مقرره مورد شكايت به قرار زير مي باشد: آيين نامه صادره از انواع گواهينامه هاي رانندگي مصوب 1390/11/9 شق 1 بند الف ماده 2: داشتن حداقل هجده سال تمام. شق 1 بند ب ماده 2: داشتن حداقل هجده سال تمام. *دلايل شاكي براي ابطال مقرره مورد شكايت: مصوبه مغاير قاعده لاضر و لاضر في الاسلام و قاعده لا مسامحه في التحديدات و نظريه شوراي نگهبان پيوست شده است. ضمن اينكه سن 18 سال به تقليد از حقوق فرانسه و قبل از انقلاب اسلامي تصويب شد. اين شرط مغاير اصول 71 و 85 قانون اساسي مغاير بندهاي 6، 7، 9، 10، 12 و 14 اصل 3 و بندهاي 1، 2، 4 و 5 قانون اساسي و اصول 4، 9، 19، 20، 22، 28 و 40 قانون اساسي و موجب سلب آزادي و مشروع و خارج از حدود اختيار هيأت وزيران مندرج در اصل 138 و نيز مغاير اصول 34، 170 و 73 قانون اساسي است. ماده1ـ هر كس بخواهد با هر نوع وسيله نقليه موتوري زميني رانندگي نمايد بايد گواهينامه رانندگي متناسب با آن وسيله را دارا باشد. تبصره ـ گواهينامه رانندگي براي انواع وسايل نقليه موتوري و غير موتوري زميني حسب شرايط بر اساس تشخيص و اعلام راهنمايي و رانندگي صادر مي شود. ماده2ـ انواع گواهينامه هاي رانندگي با شرايط زير توسط راهنمايي و رانندگي صادر مي شود: الف ـ شرايط شركت در آزمايش ها و صدور گواهينامه موتورسيكلت (براي رانندگي با موتورسيكلت هاي با حجم موتور تا دويست سي سي): 1 ـ داشتن حداقل هجده سال تمام. 2 ـ ارايه گواهي سلامت جسمي و رواني از مراجع صلاحيتدار پزشكي. 3ـ ارايه گواهي طي دوره هاي آموزش نظري و عملي از آموزشگاهها يا مراكز مجاز آموزش رانندگي. 4 ـ قبول شدن در آزمونهاي تئوري آيين نامه و مهارت عملي رانندگي با موتورسيكلت دويست سي سي. ب ـ شرايط شركت در آزمايش ها و صدور گواهينامه پايه سوم (براي رانندگي با وسايل نقليه موتوري با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار 3/5 تن يا حمل حداكثر نه نفر سرنشين با احتساب راننده): 1ـ داشتن حداقل هجده سال تمام. 2ـ ارايه گواهي سلامت جسمي و رواني از مراجع صلاحيتدار پزشكي. 3ـ ارايه گواهي طي دوره هاي آموزش كاربري با وسيله نقليه مورد تقاضا از آموزشگاهها يا مراكز مجاز آموزش رانندگي. 4ـ قبول شدن در آزمون هاي نظري آيين نامه و مهارت عملي رانندگي با وسيله نقليه مربوط. تبصره ـ در گواهينامه هاي ويژه، نوع وسيله نقليه اي كه دارنده مي تواند با آن كار و رانندگي نمايد قيد مي شود. ماده 3 ـ مدت اعتبار انواع گواهينامه رانندگي ده سال است و پس از پايان اعتبار آن و در صورت احراز سلامت جسمي و رواني، براي دوره هاي ده ساله تجديد مي شود. افرادي كه سن آنها بيش از هفتاد سال تمام باشد، مكلفند هر پنج سال يك بار جهت احراز سلامت جسمي و رواني و در صورت لزوم، تعويض گواهينامه متناسب با شرايط جسمي و رواني خود به راهنمايي و رانندگي مراجعه نمايند. ماده4ـ دارندگان گواهينامه هاي رانندگي موتورسيكلت و پايه سوم در اولين مرحله صدور در سال اول مكلف به رعايت محدوديتها و شرايط ويژه اي مي باشند كه در صورت رعايت آنها و رعايت مقررات اين آيين نامه گواهينامه رانندگي آنان تا سقف مندرج در ماده 3 معتبر خواهد بود. تبصره ـ شرايط و ضوابط مربوط به محدوديتهاي رانندگي در سال اول صدور گواهينامه هاي موتورسيكلت و پايه سوم به موجب دستورالعملي خواهد بود كه ظرف سه ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه، توسط نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران تهيه و به تأييد وزير كشور خواهد رسيد. ماده5 ـ راهنمايي و رانندگي مي تواند در صورت لزوم، آزمايش مجدد مقررات راهنمايي و رانندگي و مهارت عملي را پيش از صدور گواهينامه از درخواست كنندگان به عمل آورد. ماده6 ـ مراجع انجام معاينات پزشكي و همچنين ضوابط احراز سلامت جسمي و رواني درخواست كنندكان و هر گونه تغيير در آن به پيشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي توسط كارگروهي متشكل از نمايندگان وزارتخانه هاي كشور، راه و شهرسازي و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و راهنمايي و رانندگي تعيين مي شود. ماده7ـ آزمون آيين نامه و مقررات راهنمايي و رانندگي به صورت نوشتاري يا رايانه اي انجام مي گيرد. در موارد خاص، راهنمايي و رانندگي مي تواند آزمونهاي نظري را به صورت شنيداري انجام دهد. ماده8 ـ مكان آزمون ها و نوع وسيله نقليه براي احراز مهارت عملي رانندگي كه متناسب با نوع گواهينامه رانندگي درخواستي متقاضيان است توسط راهنمايي و رانندگي تعيين مي شود. ماده9ـ گواهينامه مجاز براي رانندگي با وسايل نقليه خاص بايد با توجه به اتاق و شاسي وسيله نقليه و متناسب با نوع گواهينامه مربوط در جدول انواع گواهينامه ها موضوع ماده 13 اين آيين نامه، باشد. ماده10ـ دارنده گواهينامه موتورسيكلت پس از سه سال از اخذ گواهينامه و رسيدن به سن بيست و سه سال تمام مي تواند با موتورسيكلت هاي با حجم موتور بيش از دويست سي سي نيز رانندگي نمايند. تبصره ـ الحاق 20/06/1398ـ نحوه استفاده از موتورسيكلت هاي با حجم موتور بيش از دويست سي سي در امور عملياتي و مأموريتي توسط كاركنان پايور و پيماني نيروهاي مسلح مطابق ضوابطي است كه توسط نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران ابلاغ مي شود. ماده11ـ اصلاح 20/06/1398ـ دارندگان گواهينامه هر پايه به استثناي گواهينامه هاي ويژه و موتورسيكلت مي توانند با هر نوع وسايل نقليه در نظر گرفته شده براي پايه قبل، رانندگي نمايند. تبصره ـ الحاق 20/06/1398ـ رانندگي دارندگان گواهينامه پايه سوم با وسايل نقليه سواري در حوزه حمل و نقل عمومي در صورت سپري شدن دو سال از اخذ گواهينامه رانندگي پايه سوم و داشتن حداقل سن 23 سال تمام بلامانع است. ماده12ـ براي رانندگي با وسايل نقليه داراي جرثقيل، دارا بودن گواهينامه متناسب با نوع و كاربري وسيله نقليه در جدول انواع گواهينامه ها موضوع ماده 13 اين آيين نامه، الزامي است. ماده13ـ گواهينامه هايي كه بر اساس مقررات قبلي صادر شده اند به شرح و مطابق جدول زير معادل سازي مي شوند: 1ـ الف ـ پايه يك گروه « پ » و « ت » معادل پايه يكم 2ـ پايه دوم و (ب ـ 2) معادل پايه دوم 3ـ (ب ـ 1) معادل پايه سوم 4ـ موتورسيكلت با رعايت ماده (10) اين آيين نامه، معادل موتورسيكلت جدول طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي رديف نوع و يا پايه وسايل نقليه مجاز براي رانندگي گواهينامه پيش نياز شرط سني 1 موتورسيكلت انواع موتورسيكلت - 18 سال تمام 2 پايه سوم وسايل نقليه موتوري با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار 3/5 تن و يا براي حمل حداكثر 9 نفر سرنشين با احتساب راننده - 18 سال تمام 3 پايه دوم وسايل نقليه موتوري با حداكثر مجموع وزن و ظرفيت بار 6 تن و يا براي حمل حداكثر 26 نفر سرنشين با احتساب راننده پايه سوم 23 سال تمام 4 پايه يكم وسايل نقليه موتوري با مجموع وزن و ظرفيت بار بيش از 6 تن و يا براي حمل حداكثر بيش از 26 نفر سرنشين پايه دوم 25 سال تمام 5 ويژه انواع وسيله نقليه عمراني، صنعتي، كشاورزي و كارگاهي - 20 سال تمام ماده14ـ وضعيت ظاهري درخواست كننده گواهينامه، از جهت وجود نقص عضو، با گواهي سلامت جسمي و رواني صادر شده از مراكز مجاز پزشكي به وسيله افسران كارشناس راهنمايي و رانندگي تطبيق داده مي شود و در صورت وجود مغايرت، موضوع به كميسيون پزشكي نيروي انتظامي ارجاع مي شود. ماده15ـ درخواست كننده هر نوع گواهينامه رانندگي بايد مداركي را كه از طرف راهنمايي و رانندگي اعلام مي شود به مراجع آگهي شده ارايه نمايد. ماده16ـ مندرجات گواهينامه رانندگي شامل جدول انواع گواهينامه، پايه گواهينامه رانندگي، شناسه اطلاعات دارنده، مدت اعتبار، مشخصات راننده (كد ملي)، نام واحد صادر كننده، امضاي مقام صادر كننده، شماره و تاريخ صدور، عكس درخواست كننده، مهر واحد صدور و ساير مشخصات مرتبط با نوع گواهينامه حسب تشخيص راهنمايي و رانندگي مي باشد. ماده17ـ هر گاه درخواست كننده گواهينامه رانندگي در آزمايش هاي مربوط موفق شود، گواهينامه رانندگي وي پس از رؤيت مدارك لازم صادر و به او تسليم خواهد شد. دارنده گواهينامه موظف است ظرف يك ماه پيش از پايان مهلت مقرر، براي تجديد، تمديد مدت اعتبار يا تعويض آن به گواهينامه معادل به راهنمايي و رانندگي مراجعه نمايد. راهنمايي و رانندگي هنگام تجديد، تمديد يا تعويض گواهينامه، ضمن دريافت گواهي سلامت جسمي و رواني از درخواست كننده، مي تواند آزمونهاي لازم را از وي به عمل آورد. مأموران راهنمايي و رانندگي و پليس راه موظفند هنگام بررسي گواهينامه رانندگان در صورتي كه تاريخ اعتبار آن سپري شده باشد، گواهينامه رانندگي را با ارايه رسيد اخذ و پس از اعمال قانون، گواهينامه ياد شده را براي تمديد يا تجديد به اداره مربوط ارسال نمايند. دارنده گواهينامه موظف است ظرف يك ماه با مراجعه به واحد مربوط براي دريافت گواهينامه رانندگي جديد اقدام نمايد. تبصره1ـ دستورالعمل نحوه زمان بندي و ضوابط چگونگي انجام آزمونها تجديد، تمديد اعتبار و تجديد آزمون در صورت مردود شدن درخواست كننده توسط راهنمايي و رانندگي تهيه مي شود. تبصره2ـ دريافت هر گونه خدمات مربوط به گواهينامه رانندگي منوط به ارايه مفاصا حساب تخلفات رانندگي فرد متقاضي مي باشد. ماده18ـ در صورتي كه دارنده يك نوع گواهينامه بخواهد براي دريافت نوع ديگر گواهينامه اقدام نمايد، موظف است در آزمون هاي مربوط شركت كند. پس از قبول شدن، چنانچه گواهينامه قبلي پيش نياز دريافت گواهينامه مورد درخواست باشد، گواهينامه قبلي از درخواست كننده اخذ و گواهينامه جديد صادر و به وي تحويل مي شود. ماده19ـ رانندگي با هر نوع تاكسي و وسايل نقليه عمومي در شهرها و وسايل نقليه عمومي جاده اي، علاوه بر گواهينامه رانندگي متناسب، حسب مورد نيازمند داشتن مجوز از شهرداري و يا دفترچه كار يا برگ صادر شده از سوي وزارت راه و شهرسازي مي باشد. ماده20ـ در صورتي كه گواهينامه رانندگي مفقود شود يا از بين برود، دارنده آن مي تواند درخواست صدور المثني نمايد، پس از احراز درستي ادعاي درخواست كننده و سپري شدن حداكثر دو ماه از زمان اعلام، گواهينامه المثني صادر و به وي تسليم مي شود. ماده21ـ در صورت فقدان گواهينامه در اثر حوادثي از قبيل آتش سوزي، سيل و زلزله با ارايه گواهي از مراجع ذي صلاح، گواهي موقت رانندگي براي مدت انتظار صادر مي شود. ماده22ـ دارندگان گواهينامه هاي معتبر خارجي (اعم از ايرانيان يا خارجيان) مي توانند تا شش ماه پس از ورود، در ايران رانندگي نمايند. در صورت تمايل به ادامه رانندگي در ايران بايد نسبت به تبديل گواهينامه خارجي خود به گواهينامه ايراني اقدام نمايند. ماده23ـ تبديل گواهينامه هاي رانندگي معتبر صادر شده از كشورهاي خارجي كه گواهينامه صادر شده از ايران در قلمرو سرزميني آنان براي رانندگي معتبر محسوب مي شود، با رؤيت ترجمه و اصل گواهينامه خارجي و ساير مدارك لازم و احراز سلامت جسمي و رواني درخواست كننده صورت مي پذيرد. در موارد ديگر تبديل گواهينامه هاي رانندگي با تأييد وزارتخانه هاي كشور و امور خارجه صورت مي پذيرد. ماده24ـ ماموران سياسي و كنسولي و اعضاي سازمانهاي بين المللي مي توانند براي تبديل گواهينامه هاي خود مدارك مندرج در ماده (23) اين آيين نامه را حسب مورد از طريق وزارتخانه هاي امور خارجه و كشور به راهنمايي و رانندگي ارسال نمايند. ماده25ـ صدور گواهينامه مجدد براي كساني كه گواهينامه رانندگي آنان توقيف شده باشد امكان پذير نيست و در صورت صادر شدن و تحويل از درجه اعتبار ساقط مي باشد و به وسيله راهنمايي و رانندگي اخذ و ابطال خواهد شد. ماده26ـ راهنمايي و رانندگي موظف است در صورتي كه گواهينامه رانندگي اشتباه يا ناقص صادر شده باشد از دارنده آن اخذ و پس از رفع اشتباه و نقص، گواهينامه صحيح صادر كند و به وي تحويل دهد. ماده27ـ هرگاه دارنده گواهينامه يكي از شرايط پزشكي موضوع ماده 6 اين آيين نامه را از دست بدهد، موظف است ظرف يك ماه به راهنمايي و رانندگي مراجعه نمايد. راهنمايي و رانندگي دارنده گواهينامه را براي انجام معاينات و آزمايشهاي ضروري پزشكي به مراكز پزشكي مجاز معرفي مي نمايد. در صورت احراز عدم وجود شرايط و صلاحيت رانندگي توسط مراكز ياد شده، گواهينامه از وي اخذ و ابطال مي شود. در صورت تقاضا، حسب مقررات گواهينامه متناسب با شرايط جسماني وي تعيين و پس از صدور به وي تسليم مي شود. تبصره ـ در صورت كشف نقص عضو مؤثر از سوي مأموران راهنمايي و رانندگي و عدم قيد آن در گواهينامه رانندگي، گواهينامه رانندگي اخذ مي شود و تا زمان بررسي هاي پزشكي و اعلام امكان صدور گواهينامه مجدد، دارنده گواهينامه حق رانندگي ندارد. ماده28ـ در صورت ارتكاب و تعدد تخلفات مهم و پرخطر رانندگي، بر اساس قانون رسيدگي به تخلفات رانندگي مصوب 1389 با راننده متخلف رفتار خواهد شد. ماده29ـ نحوه، شرايط و تعيين مسئول صدور گواهينامه راهبران انواع وسايل حمل و نقل ريلي شهري و حومه، برابر دستورالعملي خواهد بود كه به تصويب شوراي عالي هماهنگي ترافيك شهرهاي كشور مي رسد. ماده30ـ راهنمايي و رانندگي نيروي انتظامي جمهوري اسلامي ايران مكلف است تا پايان برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران مصوب 1389 نسبت به الكترونيكي نمودن خدمات صدور گواهينامه رانندگي اقدام نمايد. معاون اول رئيس جمهور ـ محمدرضا رحيمي * خلاصه مدافعات طرف شكايت: لذا در مورد شكايت به جهت ملاحظات كلي ناظر بر پيشگيري از تصادفات و حفظ نظم و امنيت عمومي بوده و ارائه گواهي سلامت جسماني و رواني مؤيد آن است ملاك قرار گرفتن سن 18 تمام هيچ ارتباطي با قد و وزن درخواست كننده صدور گواهينامه رانندگي ندارد از جهت حدود اختيار طبق اصل 138 قانون اساسي هيأت وزيران در راستاي انجام وظايف اداري تأمين اجراي قوانين و تنظيم سازمان هاي اداري مجاز به وضع قانون است رد شكايت مورد تقاضاست. *پرونده كلاسه 0200381 هـ ت با موضوع "ابطال شق (1) از بند «الف» ماده 2 و شق (1) از بند «ب» ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سني رديف هاي (1) و (2) طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي مندرج در ماده 13 آيين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي"در جلسه هيأت تخصصي اداري و امور عمومي مطرح و به شرح آتي رأي صادر گرديد: رأي هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري مطابق اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي، علاوه بر مواردي كه هيأت وزيران يا وزيري مأمور تدوين آيين نامه هاي اجرايي قوانين مي شود، هيأت وزيران حق دارد براي انجام وظايف اداري و تأمين اجراي قوانين و تنظيم سازمان هاي اداري به وضع تصويب نامه و آيين نامه بپردازد. هر يك از وزيران نيز در حدود وظايف خويش و مصوبات هيأت وزيران حق وضع آيين نامه و صدور بخشنامه را دارد ولي مفاد اين مقررات نبايد با متن و روح قوانين مخالف باشد. نظر به اينكه تعيين شرايط سني مقرر در آيين نامه و جدول طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي مندرج در ماده 13 آيين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي، ناظر بر پيشگيري از تصادفات و حفظ نظم و امنيت عمومي و در راستاي انجام وظايف اداري وزارت كشور به عنوان يكي از وظايف و مأموريت هاي اين وزارتخانه وضع شده است بنابراين بند «الف» ماده 2 و شق (1) از بند «ب» ماده 2 و عبارت 18 سال تمام از ستون شرط سني رديف هاي (1) و (2) طبقه بندي انواع گواهينامه هاي رانندگي مندرج در ماده 13 آيين نامه صدور انواع گواهينامه هاي رانندگي، مغايرتي با قانون ندارد و در نتيجه مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون ديوان عدالت اداري با آخرين اصلاحات و الحاقات بعدي مصوب سال 1402، رأي به رد شكايت صادر مي شود؛ اين رأي ظرف بيست روز از تاريخ صدور، از سوي رئيس ارزشمند يا ده نفر از قضات گرانقدر ديوان عدالت اداري قابل اعتراض است. رئيس هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري ـ زين العابدين تقوي