سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي مواد پيشرفته و فرآيندهاي نوين فرآوري مواد (مصوب جلسه 914 مورخ 1403/12/14 شوراي عالي انقلاب فرهنگي)

متن مصوبه «سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد» كه در جلسه 914 مورخ 1403/12/14 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و براساس مصوبه جلسات 512 و 522 شوراي معين شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است؛ به شرح ذيل براي اجراء ابلاغ مي گردد:

مقدمه تاريخ زندگي بشر و پيشرفت هاي آن همواره به نوعي با توسعه مواد همراه بوده است. از همين رو؛ براي هزاران سال مواد مظهر طبقه بندي دوره هاي تاريخي به شمار مي رفته است كه بيانگر تأثير بالاي علم مواد و فنون مربوط به آن در توسعه جوامع بشري مي باشد. امروزه، مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري آنها يك مؤلفه كليدي در صنعت نسل چهار و پنج و توسعه ساير فناوري هاي اولويت دار از جمله هوا - فضا، اطلاعات و ارتباطات، هسته اي، نفت و گاز، زيست فناوري، هوش مصنوعي، الكترونيك، فوتونيك، رباتيك، فناوري هاي نانو و ميكرو است و نقشي كليدي در پرداختن به چالش هاي بزرگ جامعه مانند تغييرات آب وهوايي، افزايش تقاضاي انرژي، محدوديت منابع آبي، افزايش استفاده از منابع طبيعي، سلامت و تغذيه، رشد جمعيت و پيشرفت هاي سريع فناوري ديجيتال دارد. لذا؛ توسعه فناوري هاي مواد پيشرفته يكي از اولويت هاي اصلي سياست گذاري كشورهاي مختلف اعم از صنعتي و در حال توسعه است. در اين ميان؛ كشور ايران با يك درصد از جمعيت، داراي ۷ درصد از ذخاير معدني جهان است. با توجه به جايگاه خوب و در حال رشد ايران در توليد علم در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد، شايسته است با اتخاذ تدابير مناسب، در توليد ثروت و بهره گيري از آن سهم مناسبي از بازار داخلي و جهاني را به خود اختصاص دهد. ازاين رو، مطالعه و مديريت صحيح همراه با يك برنامه ريزي سازنده به منظور دستيابي كشور به سهم مناسبي از بازار مواد پيشرفته بسيار ضروري است. از سوي ديگر؛ ايران به يك رويكرد نظام مند براي توسعه راه حل محور نسل بعدي مواد پيشرفته نياز دارد تا پاسخ هاي سريع تر و كارآمدتر در مقابله با چالش ها ارائه دهد و در نتيجه، آنها را به فرصت هايي براي جامعه، اقتصاد و محيط زيست ايران امروز و آينده تبديل كند. نظام مسائل و چالش هاي حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد در ايران را در پنج سرفصل اصلي شامل: آموزش، پژوهش، فناوري، تجاري سازي و توسعه بازار و بين الملل مي توان دسته بندي نمود. در حوزه آموزش، چالش هاي عمده شامل: عدم تناسب دانش و مهارت هاي دانش آموختگان دانشگاهي با نيازهاي واقعي اين حوزه، فقدان نيروي انساني توانمند با قابليت طراحي خطوط توليد، نبود دوره هاي بازآموزي براي شاغلين، كمبود اساتيد مجرب و كيفيت نامناسب دوره هاي كارآموزي مي گردد. چالش هاي اساسي حوزه پژوهش عبارتند از: فقدان اولويت هاي پژوهشي براي جهت دهي به تحقيقات، نقص بانك هاي اطلاعاتي مورد نياز و نبود نظام آمار و اطلاعات مربوط به هزينه هاي پنهان، هزينه هاي محيط زيستي، تلفات، ضايعات، مصرف منابع و مواد اوليه، نبود دانش بومي صنعتي، عدم توجه به لايه هاي عميق توسعه فناوري، فقدان نقشه راه و راهبرد توسعه صنايع معدني نيز از مشكلات ديگر اين حوزه محسوب مي شوند. در حوزه فناوري، مشخص نبودن فناوري هاي كليدي و نقاط گلوگاهي، بهره وري پايين، آلاينده بودن صنايع سنگين و نبود فناوري هاي بهبود زيست محيطي، خام فروشي و نبود حلقه هاي مياني و پاياني زنجيره توليد، فقدان دانش فني طراحي كلان، ساخت خطوط توليد و فرآوري از چالش هاي اصلي به شمار مي روند. نقش كمرنگ شركت هاي دانش بنيان و مراكز تحقيقاتي و علمي كشور، برنامه ريزي نامناسب براي مديريت آب و بازيابي پساب هاي معدني و عدم استفاده از فناوري هاي روز مانند مكانيزه سازي عمليات استخراج و اتوماسيون ماشين آلات به عنوان راهكارهاي اساسي براي كنترل هزينه ها، افزايش راندمان كاري و بهره وري نيز از جمله مشكلات ديگر اين حوزه هستند. نبود حلقه هاي واسط براي ارتباط صنعت و دانشگاه و عدم ارتباط توليدات علمي با نياز بازار نيز از چالش هاي مهم اين بخش محسوب مي شوند. در حوزه تجاري سازي و توسعه بازار، وجود رانت در حوزه بهره برداري و استخراج و عدم توجه به كيفيت فرآوري، اقتصادي نبودن توليد در داخل به دليل ناتواني در رقابت با محصولات وارداتي از نظر كيفيت و قيمت و نياز به سرمايه گذاري قابل توجه در زيرساخت ها و ايجاد مشوق هاي سرمايه گذاري در حوزه مواد پيشرفته از جمله مسائل اصلي هستند. همچنين، عدم توجه به ايجاد ذخاير راهبردي در مواد گلوگاهي نيز از چالش هاي اين حوزه به شمار مي رود. در حوزه بين الملل، مشكل شركت هاي دانش بنيان در برقراري ارتباطات بين المللي و دسترسي به بازارهاي جهاني و انتقال ارز حاصل از فروش محصولات، نبود برنامه مشخص در مورد شركاي راهبردي كشور در حوزه مواد پيشرفته و عدم وجود طرح تقسيم كار بين كشورهاي منطقه از جمله چالش هاي اساسي محسوب مي شوند. در اين راستا و به منظور رفع مسائل و چالش هاي اساسي و ساماندهي و ايجاد زيست بوم توسعه يافته در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد، و راهبري اولويت هاي علم و فناوري كشور مندرج در فصل سوم نقشه جامع علمي كشور (شامل: مواد نوتركيب، بسپارها، آلياژهاي فلزي، مواد مغناطيسي، اكتشاف و استخراج مواد معدني، حسگرهاي شيميايي، نيمه رساناها و مواد سيليكوني، كاتاليست ها، آلياژها و مصالح ساختماني سبك و مقاوم، فرآوري و استحصال و تلخيص مواد آلي و معدني) و در ذيل سياست هاي كلي علم و فناوري و بيانيه گام دوم انقلاب اسلامي، «سند ملي توسعه علوم و فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد» تدوين مي شود.

تعاريف

۱ - مواد پيشرفته مواد پيشرفته مواد طراحي شده براي خواص هدفمند هستند كه داراي ساختار، خواص، كاركرد، فرآيند توليد يا فرآيند استفاده نوين يا ارتقايافته برجسته و متمايز باشند كه در طول چرخه عمر خود مي توانند تأثيرات مستقيم و فزاينده اي بر فرآيند رشد اقتصادي، محيط زيست و كيفيت زندگي داشته باشند و يا براي كشور؛ راهبردي و حياتي و توسعه و بهره برداري از آنها نيازمند فعاليت هاي تحقيقاتي و علمي ويژه اي باشد.

2- فرآوري عمليات فرآوري مواد، عملياتي است كه بر روي مواد خام به منظور تغيير عيار، اندازه و غلظت آن و رسيدن به حد مطلوب صنعت انجام مي شود. نوع عمليات به صورت كلي شامل انواع عمليات نمونه سازي، آناليز، خردايش، آب گيري، پرعيارسازي و عمليات پايلوت است.

3 - فرايندهاي نوين فرآوري مواد فرايندهاي نوين فرآوري مواد به مجموعه تكنيك ها، روش ها و فناوري هايي اطلاق مي شود كه به منظور بهبود كيفيت، كارايي و بهره وري در استخراج، توليد و تبديل مواد اوليه به محصولات نهايي به كار مي روند. اين فرايندها؛ معمولاً شامل استفاده از فناوري هاي پيشرفته و نوآورانه هستند كه مي توانند به كاهش هزينه ها، افزايش سرعت توليد، بهبود كيفيت محصولات و كاهش اثرات زيست محيطي كمك كنند

۴ - حسابداري جريان مواد يك ابزار مديريتي است كه مصرف كارآمد و بهره وري مواد را با سهيم كردن كاهش ضايعات، انتشار آلودگي ها و محصولات غيرمولد؛ كاراتر مي كند.

5 - بهره وري سبز بهره وري سبز رويكرد تلفيقي توسعه صنعتي و حفظ محيط زيست است كه هدف اصلي آن حفاظت از محيط زيست در كنار افزايش سودآوري تجاري است.

6 - مواد نوظهور دسته اي از مواد پيشرفته كه در مراحل ابتدايي تحقيق و توسعه هستند و به تازگي كشف يا ارتقا يافته اند و در آينده نيز مي توانند اثرات تحول آفرين روي صنعت داشته باشند.

اصول و ارزش هاي بنيادين با عنايت به لزوم بهره مندي مناسب از نعمت هاي خداداد و همسو با ارزش هاي ذكرشده در نقشه جامع علمي كشور از قبيل: حاكميت جهان بيني توحيدي اسلام در تمامي ابعاد علم و فناوري و صنعت، اخلاق محوري، تكريم علم و عالم و فناوري توانمندساز و ثروت آفرين با تمركز بر پياده سازي توصيه هاي راهبردي مقام معظم رهبري در «بيانيه گام دوم انقلاب اسلامي» و ثبات سياست گذاري؛ ارزش هاي حاكم بر سند توسعه فناوري مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد عبارتند از: حفظ استقلال كشور و دستيابي به اقتصاد مقاومتي و دانش بنيان با رفع نيازهاي اساسي و راهبردي حال و آينده با رويكردي واقع نگر و كاهنده نقاط آسيب پذير؛ رعايت عدالت به ويژه تأكيد بر عدالت بين نسلي و تعهد نسبت به نسل آينده در بهره برداري از منابع طبيعي؛ محوريت عقلانيت در تقسيم فرصت هاي مشاركت براي نهادها، شركت ها، افراد و فعالان اين حوزه با توجه به توانمندي هاي آنها در توسعه و بهره برداري متوازن از مواهب خداداد؛ احترام به محيط زيست و استفاده بهينه از ذخاير و موهبت هاي الهي با بهره برداري عادلانه، منطقي و به موقع از آنها؛ تقدم مصالح عمومي بر منافع فردي و گروهي و تقويت روحيه همكاري به منظور افزايش بهره وري فرآوري مواد؛ حمايت از رويكرد مشاركت مردمي و تعاوني و تقويت روحيه همكاري بنا بر سياست هاي كلي اصل ۴۴ در فرآوري مواد.

چشم انداز و اهداف كلان

1 - چشم انداز توسعه علوم و فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد در جمهوري اسلامي ايران، در يك افق زماني ده ساله، با برخورداري از نيروي انساني متعهد، متخصص و كارآمد، موجب ارتقاء كيفيت و كارايي محصولات و كالاهاي ساخت ايران توأم با قابليت اطمينان، ارتقاء تاب آوري اقتصادي، حامي محيط زيست و زيست سازگاري و با رعايت عدالت بين نسلي مي گردد. در آن سال، كشور بر پايه توسعه فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد، با پيشتازي در مرزهاي دانش و دستيابي به قله هاي دانش در حوزه هاي اقتدارآفرين، ضمن برداشتن گام هاي اساسي در زمينه كاهش پنجاه درصدي خام فروشي مواد اولويت دار كشور، خلق ثروت و حضور در بازار جهاني حوزه مواد و كسب اعتبار جهاني، حركت به سمت اقتصاد دانش بنيان و الهام بخش و داراي مرجعيت علمي و فناوري در جهان اسلام در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد را ادامه مي دهد و اين دستاوردها آثار فراواني بر قدرت ملي و تحقق اقتصاد مقاومتي خواهند داشت.

2 - اهداف كلان و شاخص هاي ارزيابي اهداف كلان | شاخص هاي ارزيابي وضعيت فعلي (2023 يا 1402) وضعيت مطلوب افق 1 (1408) افق 2 (1413) هدف كلان 1- دستيابي به رتبه برتر علم و فناوري در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد در جهان 1-1 رتبه كشور در تعداد مقالات حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 12 11 10 2-1 رتبه كشور در تعداد ارجاعات به مقالات مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 10 9 9 3-1 جايگاه جهاني ايران در شاخص H در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 27 22 15 4-1 تعداد تقاضانامه هاي بين المللي ثبت اختراع تحت ]پاورقي 1[ PCT 37 60 80 هدف كلان 2- توسعه نوآوري و ارتقاء ظرفيت اقتصاد دانش بنيان 1-2 تعداد شركت هاي دانش بنيان فعال با درآمد بالاي 50 ميليارد تومان (به قيمت ثابت سال 1402) در سال در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 114 140 (4 درصد رشد ساليانه) 170 (4 درصد رشد ساليانه) 2-2 تعداد اشتغال دانش بنيان ايجادشده در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 44760 60000 (7 درصد رشد ساليانه) 85000 (7 درصد رشد سالانه) 3-2 حجم درآمد محصولات دانش بنيان در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد نسبت به توليد ناخالص داخلي 0.15 درصد (1401) 0.3 درصد 0.5 درصد هدف كلان 3- افزايش صادرات محصولات دانش بنيان در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 1-3 حجم صادرات محصولات دانش بنيان حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 326 ميليون دلار]پاورقي 2[ 800 (رشد سالانه 20 درصد) 1600 (رشد سالانه 15 درصد) 2-3 سهم صادرات محصولات مواد پيشرفته نسبت به صادرات مواد كشور - - - هدف كلان 4- ارتقاء بهره وري سبز، قابليت اطمينان و دوستدار محيط زيست بودن كالاها و محصولات ايراني از طريق استانداردسازي محصولات حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 1-4 تعداد شركت هاي متوسط و بزرگ در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد داراي استاندارد ISO 14001 ]پاورقي 3[ 81 120 180 2-4 افزايش تعداد شركت هاي متوسط و بزرگ در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد داراي استاندارد ]ISO 9001پاورقي 4[ 214 شركت 3 درصد سالانه 3 درصد سالانه 3-4 تعداد محصولات توليد داخل حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد داراي استانداردهاي معتبر از قبيل]پاورقي 5[ ASTM، DIN ]پاورقي 6[ و ... - - - 4-4 تعداد آزمايشگاه هاي استاندارد در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد داراي گواهينامه ISO 17025 (متالورژي/شيمي/پليمر/مصالح و فراورده هاي معدني/مكانيك و فلزشناسي) 40 213 149 175 257 3 درصد رشد 3 درصد رشد 5-4 سهم معادن هوشمند از كل معادن كشور - - - هدف كلان 5- بهبود كيفيت زندگي و اثرگذاري اجتماعي از طريق توسعه فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد 1-5 افزايش رضايت مشتريان از كيفيت محصولات ايراني در حوزه مواد - 3 درصد سالانه 3 درصد سالانه هدف كلان 6- بومي سازي مواد پيشرفته و فرآيندهاي گلوگاهي فرآوري آن ها 1-6 ميزان (درصد) بومي سازي مواد پيشرفته گلوگاهي يا فرايندهاي گلوگاهي فرآوري (موضوع اقدام 2 از راهبرد 3) - - - هدف كلان 7- تكميل زنجيره ارزش با رويكرد كاهش خام فروشي 1-7 كاهش سهم صادرات مواد معدني خام - 30 درصد 30 درصد

1- Patent Cooperation Treaty

2- برگرفته از گزارش «بررسي آمار تجارت خارجي شركت ها و محصولات دانش بنيان از سال 1399 تا 1402» معاونت علمي، فناوري و نوآوري - كل صادرات دسته «مواد شيميايي و پليمري پيشرفته»

3- ISO 14001 را به عنوان استاندارد سامانه مديريت زيست محيطي معرفي مي نمايند. هدف از اين استاندارد؛ ايجاد الزامات مناسب براي آن دسته از سازمان هايي است كه علاقه مند به محيط زيست هستند و قصد دارند تا حد امكان از وارد نمودن آسيب به محيط زيست اطرافشان جلوگيري و كمترين آلايندگي را ايجاد نمايند.

4-ISO ۹۰۰۱ يك استاندارد بين المللي است كه الزامات يك سيستم مديريت كيفيت را مشخص مي كند. سازمان ها؛ اين استاندارد را براي نشان دادن توانايي خود در ارائه مداوم محصولات و خدماتي كه الزامات، نيازهاي مشتري و مقررات را برآورده مي كنند، به كار مي گيرند.

5- American Society of Testing and Material

6- Deutsches Institut Fur Normung

نهاد متولي سند موظف است شناسنامه شاخص هاي ارزيابي كلان سند و همچنين مقادير موجود و مطلوب شاخص هاي ارزيابي كلان فاقد مقدار را ظرف مدت شش ماه از زمان ابلاغ سند، تدوين و به تصويب شوراي ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي برساند.

راهبردها و اقدامات كلان

جهت دهي، تنظيم گري، فراهم سازي و تقويت زيرساخت هاي لازم در حوزه سند

حمايت از توسعه مؤسسات مشاوره اي در زمينه مالكيت فكري به منظور بررسي فني و ثبت اختراعات افراد و نهادها و تسهيل گري در تجاري سازي اختراعات ثبت شده؛

تقويت و توسعه شبكه آزمايشگاهي و مراكز توسعه فناوري با بهره گيري از ظرفيت هاي ملي موجود؛

حمايت از تجهيز آزمايشگاه ها و زيرساخت هاي تحقيقاتي موردنياز ازجمله ايجاد مراكز توسعه فناوري مشترك در حوزه هاي اولويت دار كشور؛

كمك به اعتباربخشي بين المللي آزمايشگاه هاي مرجع و نهادهاي صدور گواهي كيفيت با رويكرد صادرات محصولات دانش بنيان؛

ايجاد سازوكارهاي لازم براي به كارگيري حسابداري جريان مواد و انرژي در راستاي بهره وري سبز (كاهش استفاده از منابع طبيعي و كاهش توليد آلاينده ها ضمن دستيابي به توليد بالاتر)؛

تدوين شاخص هاي مورد نياز و ساماندهي نظام آماري و تهيه بانك اطلاعاتي در حوزه فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد؛

ايجاد نظام استاندارد، كنترل كيفيت ملي و بين المللي و توسعه مراكز مرجع آزمون صنعتي؛

ايجاد سازوكار مشاركت و همكاري دستگاه هاي مسئول با هدف پيگيري و تحقق اصول كاهش، استفاده مجدد و بازيافت مواد و توليد محصولات و استحصال محصولات ارزشمند از پسماند.

توانمندسازي نيروي انساني با دانش روز و توسعه خلاقيت و كارآفريني در راستاي حل چالش هاي صنعتي به شكل فناورانه

اصلاح و به روزرساني سرفصل ها و متون دروس دانشگاهي در رشته هاي مرتبط، با رويكرد افزايش سطح دانش فني، كارآفريني و كاربردي سازي و كمك به اصـلاح و اجراي برنـامه هاي درسـي بـا رويكرد فنـاورانه در آمـوزش و پرورش؛

برگزاري دوره هاي آموزشي، كارآموزي و مهارتي كوتاه مدت و ميان مدت با رويكرد افزايش كارآفريني و آمادگي براي ورود دانشجويان و دانش آموختگان به بازار كار با اولويت دانشگاه هاي برتر؛

حمايت از استقرار نظام هاي آموزش بدو و حين خدمت و بازآموزي ويژه شاغلان؛

ترويج دانش متناسب با اين حوزه در ميان دانش آموزان و دانشجويان كشور؛

تجهيز و تأمين مواد پيشـرفته و فناوري هاي مربوطه در پژوهش سـراها، دبيرسـتان ها و هنرسـتان هاي منتخب دوره دوم متوسـطه و توانمنـدسازي دبيران و هنرآموزان اين دوره.

هدايت و حمايت از پژوهش و فناوري اثربخش و ارزش آفرين و تجاري سازي دستاوردها

حمايت از طرح هاي تحقيقاتي ملي و كاربردي تقاضامحور و اثربخش و همچنين ارتقاء سطح آمادگي فناورانه يافته هاي تحقيقاتي و نتايج تحقيقات گروه هاي دانشگاهي، مراكز علمي و تحقيقاتي و بنگاه هاي توليدي صنعتي؛

شناسايي، پايش و رصد نيازهاي گلوگاهي صنعت در حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد بر اساس شرايط بومي؛

حمايت از طرح هاي تحقيقاتي لبه دانشي و توليد علم، نيازهاي آينده، بديع و نوظهور؛

ايجاد و تقويت شركت هاي فني - مهندسي دانش بنيان و طراحي و ساخت خطوط توليد؛

ارائه حمايت هاي هدفمند به منظور ايجاد واحدهاي ميانجي براي اتصال و همكاري واحدهاي صنعتي، معدني و خدماتي توانمند با مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي و شركت هاي كوچك و متوسط دانش بنيان و فعال؛

ارائه حمايت هاي هدفمند از توليد بار اول در راستاي بومي سازي فناوري هاي ارزش آفرين؛

حمايت از جايگزيني مواد آزمايشگاهي ساخت داخل در پژوهش ها و پايان نامه ها به جاي مواد وارداتي؛

ترويج حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد در ميان سياست گذاران، بازيگران حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد اعم از توليدكنندگان، مصرف كنندگان، محققان از طريق ابزارهايي نظير: برگزاري سمينارها، كنفرانس ها و رسانه هاي اجتماعي.

حمايت از توسعه معادن هوشمند و تقويت استانداردهاي استخراج و استحصال مواد

استفاده از روش هاي هوشمند، چندمتغيره و مبتني بر فناوري هاي پيشرفته با رويكرد كاهش ضايعات و تلفات انساني در توسعه معادن؛

افزايش ايمني و استانداردسازي معادن جهت كاهش اثرات سوء محيط زيستي معادن و ارتقاء سلامت كاركنان؛

حمايت از توسعه فناوري هاي لازم جهت هوشمندسازي معادن.

حمايت از توسعه بازارهاي داخلي و صادراتي

برنامه ريزي براي ايجاد الزامات قانوني و تشويقي از قبيل اعتبار مالياتي، تضمين خريد و واگذاري مطالبات (فاكتورينگ) جهت بهره مندي بنگاه هاي اقتصادي از محصولات توليد داخل؛

بازنگري تعرفه ها، حقوق ورودي و عوارض صادراتي مواد و تجهيزات مرتبط حوزه ساخت، متناسب با عمق بومي سازي و كاهش خام فروشي در كشور براي توسعه بازار محصولات داخلي و افزايش زنجيره ارزش؛

حمايت از ايجاد فروشگاه معتبر جهت عرضه مواد داراي تأييديه با قابليت اطمينان بالا؛

شناسايي و معرفي فرصت هاي اقتصادي سرمايه گذاري كشور در سطوح ملي و بين المللي؛

تعيين معيارهاي كمي و كيفي خام بودن مواد معدني با ملاحظه ميزان توانمندي فرآوري داخلي و دستيابي به بهره وري بالاتر به منظور كاهش صادرات مواد معدني خام؛

توسعه فناوري هاي هوشمند در راستاي كنترل آلاينده هاي محيط زيستي ناشي از استخراج مواد معدني با استفاده از ظرفيت شركت هاي دانش بنيان.

توسعه فعاليت هاي مشترك بين المللي با محوريت سرمايه گذاري، صادرات، تبادل و ديپلماسي فناوري

شناسايي و اولويت بندي توانمندي هاي صادراتي مراكز تحقيقاتي و شركت هاي دانش بنيان و فعال؛

حمايت هدفمند از صادرات، تبادل، ارتباطات بين المللي و ديپلماسي فناوري در مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي و شركت هاي دانش بنيان و فعال با استفاده از ظرفيت سند جامع روابط علمي بين الملل جمهوري اسلامي ايران؛

شبكه سازي ميان متخصصان و شركت هاي دانش بنيان ايراني و خارجي در راستاي توسعه تبادلات علمي، فناوري و تجاري؛

شناسايي، هدايت و تسهيل سرمايه گذاري خارجي و مشترك در حوزه اقتصاد دانش بنيان، با تأكيد بر توسعه همكاري هاي بين المللي با كشورهاي منطقه و كشورهاي همسو؛

رصد و پايش تحولات ملي و بين المللي و آينده نگاري راهبردي.

ايجاد سازوكارهاي لازم براي تأمين و ذخيره سازي مواد پيشرفته راهبردي و حياتي در كشور با رويكرد افزايش تاب آوري ملي

رصد وضعيت، شناسايي، اولويت بندي و تعيين ميزان حداقل هاي موردنياز در قالب بانك اطلاعاتي به روز؛

ايجاد زيرساخت هاي لازم براي تأمين و ذخيره سازي حداقل مواد پيشرفته راهبردي و حياتي؛

انجام ات موردنياز جهت تصويب ضوابط و مقررات سامان دهي و ذخيره سازي مواد پيشرفته راهبردي و حياتي از طريق نهادهاي ذي ربط.

اولويت ها با توجه به ظرفيت مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد در تحول صنعت و اقتصاد كشور، اولويت ها، حوزه هاي اولويت دار و محورهاي ويژه براي ارتقاء اثرگذاري اقتصادي – اجتماعي، به شرح جدول زير تعيين مي گردد محورهاي ويژه (ب) محورهاي ويژه (الف) حوزه هاي اولويت دار اولويت ها 1- كاتاليست هاي كاهش گاز CO2 2- غشاهاي جداسازي گاز CO2 جمع آوري، ذخيره سازي و تبديل كربن فناوري استحصال و كاهش ردپاي دي اكسيد كربن آب و محيط زيست 1- كاتاليست ها براي فرآيندهاي توليد كارآمدتر 2- مواد شوينده و بهداشتي زيست سازگار 1- استفاده از مواد زيست سازگار به جاي مواد مرسوم فرايندهاي صنعتي 3- كاتاليست هاي اكسيدكننده آلاينده ها و گازهاي سمي 4- تصفيه فاضلاب صنعتي و بهينه سازي منابع آب 2- بهره گيري از فناوري جديد براي توليد آب آشاميدني 3- غشاهاي سامانه هاي نمك زدايي تأمين و تصفيه آب وهوا 1- مواد جديد براي پيل هاي سوختي 2- مواد مورد استفاده در سامانه هاي توليد و ذخيره سازي هيدروژن 1- مواد فوتوولتائيك و پايه سيليكوني 2- كامپوزيت هاي پره هاي توربين بادي توليد انرژي توليد، ذخيره سازي، توزيع و مصرف انرژي پليمرهاي غشاي باتري مواد جديد براي باتري ها و ابرخازن ها ذخيره سازي و سامانه هاي قدرت مواد مورد استفاده در ابزارها و تجهيزات حفاري و استخراج فناوري هاي مرتبط با پرعيارسازي و استحصال عناصر مفيد از پساب ها، باطله ها و شورابه ها معدن استحصال و مديريت منابع طبيعي و معدني كاتاليست ها افزايش بهره وري چاه هاي نفتي نفت، گاز و پتروشيمي پليمرهاي زيست تخريب پذير 1- آفت كش ها 2- كودهاي آهسته رهش كشاورزي سلامت و تغذيه 1- پروتزها و ايمپلنت هاي ساخته شده از مواد زيست سازگار 2- بافت هاي خودترميم شونده زيستي 3- سيمان هاي زيستي 4- ساختارهاي متخلخل استخواني 1- مواد تشخيص بيماري و تصويربرداري از بدن 2- مواد اوليه دارويي 3- مواد پيشرفته جهت رهش تدريجي و هدفمند دارو در بدن سلامت 1- پوشش هاي ضد ميكروبي و ضد قارچ 2- جايگزيني و حذف مواد مخاطره آميز در فرايند 1- مواد زيست سازگار به منظور بسته بندي و نگهداري مواد غذايي 2- راه حل هاي هوشمند براي نظارت بر كيفيت محصول ايمني غذايي 1- الكترونيك شفاف 2- الكترونيك بدون تركيبات هالوژن 3- الكترونيك انعطاف پذير 1- دي الكتريك 2- ترموالكتريك 3- مواد نيمه هادي 4- تصفيه و خالص سازي مواد 5- الكترونيك قابل چاپ مواد الكترونيكي و ميكروالكترونيكي مواد نوظهور 1- ساختارهاي مغناطيس متخلخل 2- شيشه سراميك هاي مغناطيس 3- آهنرباهاي دائمي 4- سيالات مغناطيسي 1- مواد مغناطيسي و الكترومغناطيس 2- مواد جاذب سيگنال هاي الكترومغناطيس 3- ابررساناها مواد مغناطيسي 1- فيبر نوري ويژه 2- آينه ها و پنجره هاي الكترواپتيك 1- مواد كريستال هاي ليزر 2- فرامواد اپتيكي مواد اپتيكي پوشش هاي عايق (حرارتي، محيطي و سپر حرارتي) مواد دماي فوق العاده بالا (UHTM) مواد حرارتي 1- آلياژها و مصالح ساختماني مستحكم و سبك 2- جايگزيني فلزات نجيب با فلزات ارزان تر 3- فوم هاي فلزي سبك 4- ساخت مواد چهاربعدي 5- مواد مقاوم در برابر پرتوهاي پرانرژي 6- طراحي و به كارگيري ژنوم مواد 7- مواد با منبع زيستي 8- مواد زيست تقليد 9- چارچوب‎هاي آلي- فلزي 1- آلياژهاي حافظه دار پيشرفته 2- تك كريستال ها 3- آلياژهاي آنتروپي بالا و فازهاي مكس 4- فلزات شيشه اي و مواد آمورف 5- مواد آكوستيكي (متامواد، آيروژل و پيزوالكتريك) 6- حسگرها 7- مواد مورد استفاده در ساخت افزايشي 8- ساختارهاي دوبعدي 9- مواد پايه كربني 10- پوشش هاي ابرآب گريز 11- پوشش هاي لايه نازك 12- مواد كوانتومي مواد و آلياژهاي ويژه مواد مقاوم در برابر بمباران هاي نوتروني و پلاسمايي 1- مواد مقاوم به سايش و حرارت 2- آندهاي فداشونده نوين در صنايع دريايي 3- پوشش ها و رنگ هاي هوشمند مواد مورد استفاده در صنايع فضايي، هسته اي و دريايي

سازوكار اجرايي

شوراي عالي انقلاب فرهنگي وظيفه سياست گذاري، هماهنگي و نظارت كلان بر اجراي اين سند را بر عهده دارد. بدين منظور؛ ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري ضمن رصد، پايش و نظارت بر اجراي سند، گزارش هاي كلان مربوطه و پيشنهاد بازنگري هاي لازم در سند را در فواصل زماني مشخص به اين شورا ارائه خواهد نمود.

«ستاد توسعه فناوري هاي مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد» وابسته به معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور كه از اين پس به اختصار، «ستاد» ناميده مي شود، بدون ايجاد بار مالي و تشكيلاتي جديد و در سقف ظرفيت ساختاري و مالي موجود آن معاونت، به منظور راهبري اجراي اين سند، تشكيل و وظايف آن به شرح ذيل تعيين مي گردد:

1.برنامه ريزي، هماهنگي، پايش شاخص ها و ايجاد كارگروه هاي تخصصي به منظور تسهيل اجراء سند؛

2.تدوين نقشه راه اجرايي سازي سند و ارائه آن به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري ونوآوري دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي حداكثر تا شش ماه پس از ابلاغ سند؛

3.تدوين برنامه هاي عملياتي به صورت سالانه در چارچوب نقشه راه اجراء سند؛

4.تقسيم وظايف كلي دستگاه ها و تعيين مأموريت هاي بخشي و هماهنگي آن ها با شناسايي و بهره گيري از زيرساخت هاي نهادي و ساختاري كشور براي پياده سازي اين سند؛

5.حمايت مادي و معنوي از محققان و فناوران داراي طرح هاي فناورانه و كمك به تجاري سازي آنها، تسهيل گري فرايند توسعه شركت هاي دانش بنيان، شركت هاي ارائه دهنده خدمات تجاري سازي، صندوق هاي تأمين مالي و همچنين كمك به ايجاد زيرساخت ها و مراكز توليد نيمه صنعتي و صنعتي؛

6.رصد و پايش تحولات ملي و بين المللي و آينده پژوهي به منظور ارائه پيشنهاد اصلاحات لازم براي بازنگري و به روزرساني سند به ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري ونوآوري دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در مقاطع حداكثر سه ساله؛

7.حمايت مادي، معنوي، علمي، اطلاعاتي و تسهيل گري از مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي و شركت هاي دانش بنيان و فعال و نيز طرح هاي فناورانه و تجاري سازي آن ها مبتني بر آيين نامه هاي مصوب؛

8.تسهيل ارائه خدمات توسعه فناوري و تجاري سازي با تأمين منابع، امكانات و زيرساخت هاي موردنياز مجريان پروژه ها و كارگزاران خدمات فناوري بخش خصوصي؛

9.ارزيابي مستمر اجراء سند و همچنين پايش شاخص ها و همكاري با ستاد راهبري و نظارت علم، فناوري و نوآوري دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در تدوين گزارش هاي سالانه؛

10.انجام مطالعات و تعيين جايگاه بين المللي كشور در علم، فناوري و نوآوري حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد؛

11.حمايت از اجراء پروژه هاي ملي، منطقه اي و بين المللي و حضور در مجامع و اتحاديه هاي منطقه اي و بين المللي در چارچوب اين سند.

دبير ستاد توسط رئيس ستاد به مدت 4 سال انتخاب مي شود و انتصاب مجدد وي بلامانع است.

گزارش هاي موضوع بند 9 فوق، شامل؛ 1- ميزان تحقق اهداف و مقادير شاخص هاي سند و همچنين فرآيند استخراج آنها و 2- ارزيابي اثرات اقتصادي و اجتماعي حوزه مواد پيشرفته و فرايندهاي نوين فرآوري مواد بر زندگي مردم و پيشرفت كشور، مي باشد.

اين مصوبه مشتمل بر يك مقدمه، 7 ماده و 3 تبصره در جلسه 914 مورخ 1403/12/14 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ تصويب؛ لازم الاجرا و كليه مصوبات و سياست هاي قبلي مغاير، لغو و بلااثر خواهد بود.

مسعود پزشكيان رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي