الزامات پيشگيري و مقابله با نشر اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع در فضاي مجازي

مقدمه با گسترش رسانه هاي ارتباطي نوين به ويژه پيام رسان هاي اجتماعي، جريان توليد و انتشار اطلاعات، اخبار و محتواي خبري در فضاي مجازي و دامنه تاثيرات آن ها افزايش يافته و زمينه مشاركت شهروندان در توليد و انتشار[پاورقي 1] آسان و ارزان محتواي خبري فراهم شده است؛ اين امر، نشر و بازنشر وسيع و سريع اطلاعات، اخبار و محتواي خبري تحريف شده و خلاف واقع را كه عموماً با هدف ضربه به حيثيت اشخاص، آسيب به امنيت رواني، عوام فريبي، بي اعتبارسازي نهادها و گزارش هاي رسمي، ايجاد ترس و وحشت عمومي، برهم زدن آرامش اجتماعي، تضعيف انسجام ملي و تاثيرگذاري بر نتايج انتخابات صورت مي گيرد، را نيز تسهيل نموده و مديريت شرايط خاص نظير وقوع بيماري هاي فراگير، بلاياي طبيعي يا رويدادهاي مهم سياسي، نظامي، اقتصادي و اجتماعي را با چالش مواجه مي سازد. هدف اين مصوبه صيانت از سلامت و امنيت رواني جامعه و كاهش آسيب هاي موصوف از طريق تعريف و تعيين اقدامات پيشگيرانه و واكنشي و ارتقاء سطح مسئوليت پذيري و پاسخگويي هماهنگ و به هنگام براي مقابله با ناهنجاري ها و پيامدهاي توليد و نشر اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع است.

[پاورقي 1] User Generated Content (UGC)

تعاريف

1 - اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع: هرگونه اطلاعات، اخبار و محتواي خبري منتشر شده در فضاي مجازي شامل انواع صور متني، صوتي، تصويري يا چند رسانه اي كه مابه ازايي در واقعيت نداشته يا شكل تحريف شده اي از يك واقعيت است كه موجب آسيب و اخلال در نظم عمومي، تشويش اذهان عمومي، كاهش ثبات، انسجام، اعتماد، سلامت و امنيت فرد و جامعه در ابعاد اقتصادي، اجتماعي و سياسي و يا كسب منافع نامشروع مي شود؛

2 - درگاه نشر: موجوديت فضاي مجازي اعم از كانال، صفحه، وب سايت، برنامك و بات يا ربات كه در دسترس عموم بوده و در آن اطلاعات، اخبار و محتواي خبري منتشر يا بازنشر مي شود و بيش از پنج هزار مخاطب دارد؛

3 - سكوي نشر: هر سامانه و زيرساختي كه قابليت ايجاد و مديريت فني و مقرراتي درگاه هاي نشر را دارد.

به منظور فراهم آمدن زمينه هاي موثر پيشگيري از جرائم، قوه قضاييه ظرف مدت سه ماه و با همكاري مركز ملي فضاي مجازي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، نسبت به ارايه لايحه قضايي مقابله با اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع با پوشش همه ابعاد از جمله موارد زير اقدام نمايد:

1 - تنقيح و متناسب سازي مجازات هاي مقرر در كليه قوانين مرتبط، با هدف ارتقاء بازدارندگي در سطوح فردي، گروهي، نهادي، محلي و بين المللي؛

2 - تعيين و تفكيك مسئوليت صاحبان درگاه ها و سكوهاي نشر و اشخاص حقيقي و حقوقي توليدكننده و انتشاردهنده اخبار، اطلاعات و محتواي خبري خلاف واقع؛

3 - تبيين مصاديق جرم مشهود در حوزه اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع در فضاي مجازي؛

4 - تبيين صلاحيت محاكم جمهوري اسلامي ايران در رسيدگي به اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع عليه امنيت و حاكميت ملي و حقوق اشخاص در ارتباط با درگاه ها و سكوهاي نشر خارجي.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ظرف مدت سه ماه در خصوص موارد زير اقدام نمايد:

1 - شناسايي و احراز هويت درگاه هاي نشر در سطوح ملي و استاني و تشكيل پايگاه اطلاعاتي با همكاري دستگاه هاي ذيربط با اولويت دادن به درگاه هاي نشر پرمخاطب؛

2 - طراحي و پياده سازي ساز و كارهاي جامع رصد و راستي آزمايي اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع منتشرشده در درگاه هاي نشر و ايجاد سكوي مرجع براي آگاهي رساني در مورد اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع با استفاده از ظرفيت نهادهاي مدني و رسانه ها و ارايه واسط هاي برنامه كاربردي [پاورقي 2] براي دريافت خودكار آن ها توسط در گاه هاي نشر و ذي ربطان؛

[پاورقي 2] APLs

3 - تدوين دستورالعمل و ايجاد پنجره واحد همكاري درگاه هاي نشر با نهادهاي ذيربط براي مقابله و واكنش فوري به رخدادها؛

4 - تهيه و اجراي ساز و كار جمع آوري اطلاعات نقاط تماس درگاه ها و پيام رسان هاي اجتماعي خارجي و مواجهه فعال با آن ها در مواقع نشر اخبار، اطلاعات و محتواي خبري خلاف واقع با همكاري وزارت امور خارجه؛

5 - تدوين و پياده سازي نظام اعتبارسنجي و رتبه بندي درگاه ها و سكوهاي نشر با همكاري سازمان صدا و سيماي ج.ا.ا. از منظر مقابله با اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع و انتشار گزارش عملكرد آن ها در فواصل زماني سه ماهه؛ در اين نظام، شاخص هاي اعتباردهي موارد منتشره، الگوريتم دريافت تا زمان پديدار شدن اخبار، اطلاعات و محتواي خبري در درگاه نشر، ايجاد سامانه هاي هوشمند تشخيص، امكان دريافت گزارش هاي مردمي و ارسال اطلاعيه الكترونيكي براي كار بران مدنظر قرار گيرد؛

6 - طراحي و اعطاي ساليانه نشان كيفيت نشر به درگاه ها و سكوهاي نشر به نحوي كه اين نشان در ديگر نظام هاي مرتبط اعم از تشويق و تنبيه تاثير داشته باشد؛

7 - تدوين مقررات اخلاق حرفه اي و مسئوليت اجتماعي در زمينه انتشار مسئولانه اطلاعات، اخبار و محتواي خبري در فضاي مجازي با همكاري نهادهاي صنفي و فعالان رسانه؛

8 - ارتقاء سواد فضاي مجازي و سطح آگاهي آحاد جامعه براي مواجهه با اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع با استفاده از ظرفيت مراجع قانوني ذيربط از قبيل وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم تحقيقات و فناوري، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان صدا و سيماي ج.ا.ا.؛

9 - تهيه نظام مستندسازي اقدام حقوقي و مقابله با سوء عملكرد و عدم همكاري سكوهاي نشر خارجي در زمينه اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع با همكاري دادستاني كل كشور و وزارت امور خارجه؛

هيئت نظارت بر مطبوعات درگاه هاي نشر داخلي را مطابق با شرايط مندرج در قانون مطبوعات به عنوان نشريه الكترونيك محسوب و شيوه نامه جديد نظارت بر تخلفات ناشي از اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع را در چارچوب قانون و آيين نامه هاي موجود تهيه و به اجرا درآورد؛

وزارت امورخارجه با بهره گيري از ظرفيت هاي حقوقي و ديپلماتيك، براي مقابله با موارد ارجاعي از سوي دستگاه هاي مسئول در خصوص عمليات سازمان يافته انتشار اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع عليه منافع و امنيت ملي با منشا خارجي اقدام نمايد؛

سازمان صدا و سيماي ج.ا.ا. در هنگام انتشار اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع در فضاي مجازي كه داراي پيامد سطوح منطقه اي، قومي و ملي هستند، با حضور ميداني و استفاده از روش هاي جديد خبري، نسبت به آگاه سازي افكار عمومي، ارتقاء تاب آوري اجتماعي و كاهش ميزان اثرگذاري اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع در سطح عمومي، اقدام كند؛

درگاه هاي نشر موظف هستند براي مواجهه با پيامدهاي نشر اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع اقدامات زير را انجام دهند:

1 - ساز و كار لازم براي تشخيص اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع دريافتي قبل از انتشار اعم از رويه هاي انساني و يا ماشيني موسوم به تعديدل محتوا[پاورقي 3] و يا اتصال به سامانه هاي راستي آزمايي[پاورقي 4] مرجع ايجاد شده در كشور ايجاد كنند؛

[پاورقي 3] Cotent Moderation

[پاورقي 4] Fact Checking

2 - به محض اطلاع از انتشار اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع نسبت به حذف و درج توضيحات اقدام و از رويه ها و سامانه هاي گزارش دهي فوري به مراجع قانوني ذيربط استفاده نمايند.

سكوهاي نشر موظف هستند علاوه بر ايجاد ساز و كار و رويه هاي اجرايي موثر و سامانه هاي هوشمند شناسايي و حذف فوري اطلاعات، اخبار و محتواي خبري خلاف واقع، نسبت به ارائه خدمات مورد نياز درگاه هاي نشر در چارچوب اين مصوبه اقدام كنند.