آيين نامه اجرايي بند (ت) ماده (114) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران (موضوع استعلام برخط اطلاعات و سوابق مربوط ‏به وسايل نقليه موتوري مورد معامله و اهليت معاملاتي اشخاص در بستر سكوهاي بخش خصوصي)

هيئت‏ وزيران در جلسه 1403/11/7 به پيشنهاد وزارتخانه هاي ارتباطات و فناوري اطلاعات و صنعت معدن و تجارت (با همكاري نهادها و سازمان هاي داراي اطلاعات راجع به وسايل نقليه موتوري از جمله فرماندهي انتظامي جمهوري اسلامي ايران، مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضائيه و سازمان ثبت اسناد و املاك كشور) و به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و بند (ت) ماده (114) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب 1403، آيين نامه اجرايي بند يادشده را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

قانون: قانون مديريت داده ها و اطلاعات ملي مصوب ۱۴۰۱.

فراجا: فرماندهي انتظامي جمهوري اسلامي ايران.

پايگاه: پايگاه وسائط نقليه كشور موضوع رديف (7) جدول ذيل ماده (۱۰) قانون.

وزارت صمت: وزارت صنعت، معدن و تجارت.

كارگروه: كارگروه تعامل پذيري دولت الكترونيكي موضوع ماده (3) قانون.

وسيله نقليه: تمامي وسايل نقليه موتوري كه به موجب ماده (۲) آيين نامه راهنمايي و رانندگي موضوع تصويب‏نامه شماره 20873/ت29169هـ مورخ 1384/4/8 با اصلاحات بعدي آن، داراي شماره (پلاك) هستند؛ از قبيل انواع وسيله نقليه سواري، وانت، كاميون، كاميونت، اتوبوس، ميني بوس، موتورسيكلت، ون و ماشين آلات كشاورزي.

مركز تبادل: مركز تبادل اطلاعات موضوعي انتظامي مذكور در مصوبات جلسات (49)، (52) و (60) كارگروه كه تحت نظارت مركز ملي تبادل اطلاعات موضوع ماده (7) قانون است.

معامله: هر معامله الكترونيكي معوض درخصوص انتقال مالكيت وسيله نقليه از قبيل بيع، صلح و معاوضه كه در بستر سكو انجام و در پايگاه ثبت مي شود.

سكو: سكوي موضوع بند (1) ماده (1) آيين نامه حمايت از سكوها و كسب وكارهاي اقتصاد رقومي (ديجيتال) موضوع تصويب‏نامه شماره 142180/ت60511ك مورخ 1401/8/10 واصلاحات بعدي آن، كه داراي پروانه كسب از اتحاديه كشوري كسب و كارهاي مجازي موضوع تبصره ماده (87) قانون نظام صنفي كشور مصوب 1392 باشد.

استعلام: استعلام برخط (الكترونيك) به گونه اي كه تبادل اطلاعات موضوع اين آيين نامه به صورت برخط و آني در بستر مركز تبادل و مشروط به رضايت طرفين معامله و با رعايت محرمانگي و حفظ حريم خصوصي اشخاص صورت مي پذيرد.

انتقال دهنده: مالك وسيله نقليه يا قائم مقام وي كه قانوناً صلاحيت انتقال مالكيت آن را دارد.

انتقال گيرنده: شخصي كه مالكيت وسيله نقليه توسط انتقال دهنده، به وي منتقل مي شود.

امضاي الكترونيكي: امضاي الكترونيكي كه با رعايت قانون تجارت الكترونيكي مصوب 1382 با اصلاحات بعدي آن، توسط يكي از مراكز صدور گواهي داراي مجوز از شوراي سياست گذاري گواهي الكترونيكي كشور صادر شده باشد.

معامله فعال: هر معامله داراي امضاي الكترونيكي متعاملين و شناسه رهگيري كه تا پيش از صدور سند مالكيت وسيله نقليه مورد معامله، فسخ، انفساخ، اقاله يا بطلان آن در پايگاه ثبت نشده است.

قرارداد نمونه: قراردادهايي كه اشخاص در صورت تمايل به استفاده از آن، تنها مي توانند نوع قرارداد و شروط قراردادي از پيش تعيين شده و غيرقابل ويرايش را متناسب با نياز خود انتخاب و اطلاعات لازم از قبيل ثمن معامله را در آن وارد كنند.

ثبت معاملات وسايل نقليه پيش از تعويض پلاك از طريق سكو به ترتيب مقرر در اين آيين ‏نامه انجام خواهد شد. ترتيبات مذكور مانع اجراي ساير روش‏هاي قانوني انجام معامله وسايل نقليه نمي ‏باشد.

نحوه تبادل اطلاعات موضوع اين آيين ‏نامه به موجب مصوبات كارگروه و از طريق مركز تبادل با رعايت قانون و اين آيين نامه انجام مي شود.

مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضائيه مكلف است امكان استعلام اهليت معاملاتي اشخاص طرف معامله را فراهم كند.

سازمان ثبت اسناد و املاك كشور مكلف است امكان استعلام وكالت نامه هاي مرتبط با انتقال مالكيت و يا تعويض پلاك وسيله نقليه، تصديق اصالت و اعتبار آن، اقلام اطلاعاتي وكالت نامه از قبيل هويت وكيل و موكل، نوع وكالت نامه، مشخصات وسيله نقليه و مدت اعتبار وكالت نامه و حسب مورد شخص معيني كه وكيل حق انتقال به نام وي را دارد و همچنين مشخصات هويتي اشخاص حقوقي را فراهم كند.

سازمان ثبت اسناد و املاك كشور مكلف است در هنگام تنظيم اسناد رهني، صلح و هبه وسايل نقليه، اطلاعات اسناد مذكور را به صورت برخط و آني به پايگاه اعلام كند.

وزارت كشور مكلف است امكان استعلام اقلام اطلاعاتي براي احراز هويت و وضعيت حيات متعاملين را از طريق سازمان ثبت احوال كشور و نيز استعلام وضعيت، نوع، اعتبار و تاريخچه معاينه فني وسيله نقليه و احراز هويت و وضعيت حيات اتباع خارجي را فراهم كند.

وزارت صمت مكلف است امكان استعلام وضعيت تضمين (گارانتي) وسيله نقليه و همچنين سوابق تعويض قطعات وسايل نقليه و تعميرات آن در نمايندگي هاي مجاز شركت هاي توليدكننده، واردكننده و ارائه كنندگان خدمات پس از فروش وسايل نقليه را فراهم كند.

شركت هاي توليدكننده، واردكننده و ارائه كنندگان خدمات پس از فروش وسايل نقليه موظفند تمام اطلاعات موضوع اين ماده را در اختيار وزارت صمت قرار دهند.

بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران مكلف است امكان استعلام اصالت بيمه نامه و سوابق خسارت هاي مرتبط با وسايل نقليه از قبيل قطعات و قسمت هاي آسيب ديده را فراهم كند.

شركت هاي بيمه موظفند تمام اطلاعات موضوع اين ماده را در اختيار بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران قرار دهند.

فراجا مكلف است امكان استعلام قابل معامله بودن يا نبودن وسيله نقليه مبتني بر تطبيق مالكيت و وضعيت توقيف يا رهن وسيله نقليه و همچنين استعلام اطلاعات ميزان سرجمع جرائم تخلفات رانندگي، سابقه تعويض اركان وسيله نقليه، تاريخچه نقل و انتقال، مشخصات وسيله نقليه مشتمل بر نوع (تيپ)، سامانه (سيستم)، سال ساخت و رنگ و همچنين مبلغ بدهي ها و ديون قانوني وسيله نقليه را فراهم كند.

فراجا موظف است در صورت قابل معامله نبودن وسيله نقليه، مراتب را با ذكر دليل به شخصي كه عدم امكان انجام معامله به وي منتسب است، اعلام كند.

بررسي نهايي اصالت وسيله نقليه در مرحله تعويض پلاك انجام مي شود.

دستگاه هاي دارنده اطلاعات بدهي ها و ديون مذكور در اين ماده، موظفند مبلغ مربوط را از طريق مركز تبادل به فراجا اعلام كنند.

تعرفه انجام تمام استعلام ها و خدمات سكوها در اجراي اين آيين نامه، در موارد مجاز قانوني براي تعرفه گذاري، با رعايت ماده (60) قانون الحاق برخي مواد به قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي (2) مصوب 1393 و همچنين ماده (67) قانون احكام دائمي برنامه‏ هاي توسعه كشور مصوب 1395 توسط كميسيون تنظيم مقررات ارتباطات تعيين مي شود.

پس از درخواست متعاملين، ثبت معامله توسط سكو به ترتيب زير انجام مي شود:

سكو، اطلاعات هويتي متعاملين و وسيله نقليه را از طريق مركز تبادل براي فراجا ارسال مي كند.

فراجا پس از اخذ رضايت متعاملين، موارد زير را بررسي مي كند و در صورت تأييد، شناسه موقت براي ثبت معامله وسيله نقليه را صادر و از طريق مركز تبادل به سكو اعلام مي كند:

صحت سنجي هويت و حيات متعاملين و سن قانوني براي معامله، حسب مورد از وزارت كشور يا سازمان ثبت احوال كشور.

احراز قابل معامله بودن وسيله نقليه براساس اطلاعات مندرج در پايگاه.

استعلام اهليت معاملاتي اشخاص طرف معامله از مركز آمار و فناوري اطلاعات قوه قضائيه.

شناسه موقت مذكور داراي هيچ گونه اثر حقوقي نيست.

مهلت اعتبار شناسه موقت، حداكثر (48) ساعت بوده و پس از آن نياز به انجام مجدد استعلام‏هاي مربوط است.

فراجا مكلف است قبل از صدور شناسه موقت، وجود وكالت نامه هاي رسمي ثبت شده معتبر درخصوص وسيله نقليه مورد معامله را از طريق مركز تبادل استعلام كرده و نتيجه را از طريق سكو به متعاملين اعلام كند.

فراجا مكلف است در صورت وجود شناسه موقت يا معامله فعال در خصوص يك وسيله نقليه، از صدور شناسه موقت ديگر خودداري نمايد.

فراجا مكلف است امكان انصراف از فرآيند ثبت معامله از طريق ابطال شناسه موقت را براي متعاملين فراهم كند و در صورت ابطال، نتيجه را از طريق سكو به متعاملين اعلام كند.

فراجا مكلف است در صورت وجود معامله فعال درخصوص يك وسيله نقليه، از تعويض پلاك و صدور سند مالكيت وسيله نقليه مغاير با آن معامله خودداري نمايد.

پس از صدور شناسه موقت معامله، سكو اقدام به تنظيم قرارداد براساس قوانين و مقررات و اخذ امضاي الكترونيكي متعاملين كرده و بلافاصله قرارداد امضا شده را از طريق مركز تبادل براي فراجا ارسال مي كند.

فراجا در صورت احراز صحت امضاي الكترونيكي و قابل معامله بودن وسيله نقليه، بلافاصله معامله را ثبت و شناسه رهگيري آن را به صورت آني صادر كرده و شناسه رهگيري را در بستر مركز تبادل از طريق سكو به متعاملين اعلام مي كند.

در صورت عدم احراز موارد مذكور در بندهاي (2) و يا (4) اين ماده، فراجا مكلف است عدم امكان ثبت معامله را در بستر مركز تبادل از طريق سكو به اطلاع متعاملين رسانده و دليل مربوط را نيز به شخصي كه عدم امكان ثبت معامله به وي منتسب است، اعلام كند.

فراجا مكلف است بلافاصله پس از صدور شناسه رهگيري، اطلاعات معامله را در اجراي ماده (19) آيين نامه اجرايي ماده (14) الحاقي قانون مبارزه با پولشويي موضوع تصويب ‏نامه شماره 92986/ت57101هـ مورخ 1398/7/22 از طريق مركز تبادل در اختيار سامانه جامع تجارت قرار دهد.

تمام دستگاه ها و نهادهاي اخذكننده ديون قانوني وسايل نقليه از قبيل ماليات نقل و انتقال، عوارض آزادراهي، عوارض راه شرياني، عوارض ساليانه وسيله نقليه، طرح شدآمد (ترافيك) و توقف (پارك) حاشيه اي مكلفند با همكاري فراجا ظرف شش ماه از تاريخ ابلاغ اين آيين نامه، امكان پرداخت تمامي ديون مذكور را حين ثبت معامله، به صورت تجميعي از طريق سكو با رعايت ماده (3) اين آيين ‏نامه فراهم كنند.

سكو بايد همزمان با تنظيم قرارداد، براي پرداخت هريك از وجوه و حقوق مرتبط با معامله، شناسه قبض مورد تأييد بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران صادر كند و آن را به همراه شماره حساب مقصد، عنوان تعهد، زمان سررسيد تعهد، مبلغ تعهد از طريق مركز تبادل منضم به شناسه موقت معامله براي فراجا ارسال كند.

بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران و بانك ها مكلفند امكان استعلام انجام پرداخت وجوه موضوع اين ماده را از طريق مركز تبادل براي فراجا، سكو و متعاملين فراهم كنند.

براي تعويض پلاك وسيله نقليه مورد معامله، حضور طرفين معامله يا نماينده قانوني آن ها در مراكز مورد تأييد فراجا الزامي است.

فرايند ثبت تغيير يا اقاله معامله فعال با توافق متعاملين و در صورت احراز اهليت معاملاتي متعاملين در بستر مركز تبادل و اخذ مجدد امضاي الكترونيكي توسط سكو امكان پذير است.

چنانچه متعاملين مايل به دريافت سندي علاوه بر سند مالكيت صادره نزد فراجا به شرح اين آيين نامه باشند، سازمان ثبت اسناد و املاك كشور مكلف است قبل از صدور اسناد مرتبط از قبيل بيع، رهن، اجاره و وكالت وسيله نقليه، از فراجا درخصوص معامله فعال بر روي سكو استعلام كند و از ثبت هرگونه سند غيرمرتبط با طرفين معامله فعال بر روي سكو، خودداري نمايد.

به منظور تسهيل فرايند پرداخت وجوه معاملات موضوع اين آيين نامه و احراز آن، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران با همكاري شبكه بانكي موظف است:

امكان انتقال وجوه معامله از طريق حساب هاي اماني يا ساير روش هاي پرداخت در شبكه بانكي را براي معاملات وسايل نقليه به نحوي فراهم كند كه پس از انجام تعهدات معامله، وجوه به حساب ذي نفع منتقل شود.

سقف واريز وجه از طريق مذكور در بند (1) اين ماده را متناسب با قيمت معاملات وسايل نقليه افزايش دهد.

در صورت درخواست انتقال وجه توسط متعاملين، قراردادها را به عنوان اسناد مثبته انجام معامله، مورد پذيرش قرار دهد.

مركز تبادل مكلف است امكان استعلام وجود معامله فعال، نام انتقال دهنده، نام انتقال ‏گيرنده، مبلغ معامله و ساير اطلاعات لازم را براي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران فراهم كند.

استفاده از سازوكار موضوع اين ماده، براي متعاملين اختياري است.

فراجا مكلف است در قراردادهاي نمونه، با تحقق تمام موارد زير، فسخ معامله را با درخواست انتقال ‏دهنده و احراز اهليت و اخذ امضاي الكترونيكي وي، بدون نياز به رسيدگي قضايي از طريق مركز تبادل در پايگاه ثبت كند:

در قرارداد، حق فسخ ناشي از عدم پرداخت تمام يا بخشي از وجوه مرتبط با معامله شرط شده باشد.

در قرارداد شرط شده باشد كه وجوه، صرفاً از طريق ساز و كار موضوع بند (1) ماده (18) اين آيين ‏نامه پرداخت شود.

عدم پرداخت وجه از طريق مذكور در ماده (14) اين آيين ‏نامه احراز شود.

وجوه مرتبط با معامله كه بر اساس مفاد قرارداد بايد قبل از اعمال حق فسخ مسترد شود، از طريق ساز و كار موضوع بند (1) ماده (18) اين آيين ‏نامه عودت داده شده باشد.

در صورتي كه در قرارداد نمونه، شرطي مبني ‏بر اجازه دادنِ انتقال ‏گيرنده به فراجا براي فك پلاك وسيله نقليه مورد معامله در صورت عدم تعويض پلاك در زمان مشخص شده در قرارداد وجود داشته باشد و انتقال دهنده درخواست اجراي آن شرط را از فراجا نمايد، فراجا مكلف است پس از احراز اعطاي وكالت براي تعويض پلاك به انتقال گيرنده، در خصوص فك پلاك وسيله نقليه مورد معامله بدون نياز به رسيدگي قضايي اقدام كند.

در صورت استفاده سكو از قرارداد نمونه، سكو مسئوليتي در خصوص متن قرارداد نخواهد داشت.

سكو مكلف است با رعايت قوانين و مفاد اين آيين نامه، اقدامات زير را انجام دهد:

امكان اخذ تأييديه از انتقال‏ گيرنده در خصوص تحويل گرفتن وسيله نقليه و متعلقات مورد توافق آن در قرارداد، اسناد و مدارك وسيله نقليه و حسب مورد وكالت نامه تعويض پلاك وسيله نقليه را فراهم كند.

صرفاً نسبت به تنظيم قرارداد معاملاتي اقدام كند كه عوض معامله، وسيله نقليه و يا وجه رايج كشور باشد.

در ثبت معامله وسايل نقليه، قيمت هر وسيله نقليه را در قرارداد درج كند.

سكو مكلف است در صورت عدم استفاده از قرارداد نمونه و استفاده از متون قراردادي ديگر، موارد زير را در تنظيم متن قرارداد رعايت نمايد:

انتقال وجوه معامله، صرفاً از طريق ساز و كارهاي مورد تأييد بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران كه قابليت استعلام الكترونيكي دارد (از قبيل حساب اماني، حساب وكالتي و چك تضمين شده صيادي داراي شناسه قابل استعلام) انجام شود.

وجوه معامله صرفاً به حساب متعلق‏ به متعهدٌله پرداخت شود.

با استفاده از راهكارهايي از قبيل تعيين وجه التزام يا وثيقه گذاري اموال و دارايي هاي قابل توثيق مانند اوراق بهادار، ضمانت اجراي لازم براي تعويض پلاك وسيله نقليه توسط انتقال گيرنده را فراهم كند.

با رعايت قوانين و مقررات مربوط، عبارت «چنانچه به دليل ايراد حقوقي مرتبط با متن قرارداد كه مستند به سكو در تنظيم قرارداد يا اجازه به ثبت معامله است، از قبيل وجود شرطِ باطل يا شرط باطل و مبطل عقد، خسارتي به هر يك طرفين معامله وارد شود، سكو مسئول جبران خسارت خواهد بود» را در قرارداد درج كند.

شرطي را در تمام قراردادها درج كند كه متعاملين، حق انتقال (تعويض پلاك) وسيله نقليه را به نام شخصي غير از انتقال‏ گيرنده نداشته باشند.

هرگونه داده ذخيره يا پردازش يا تبادل شده يا در دسترس قرار داده شده در سامانه‏ ها و سكوها محرمانه محسوب مي‏شود و به جز موارد مجاز قانوني، هيچ شخصي نمي ‏تواند بدون رضايت طرفين معامله از طريق سكوها به آنها دسترسي داشته باشد. صرفاً سكوهايي مي‏توانند در اجراي اين آيين ‏نامه فعاليت كنند كه دستورالعمل ‏ها و شيوه ‏نامه‏ هاي مربوط ‏به ايمني و امنيت خود را با رعايت قانون به تأييد كارگروه برسانند.

هرگونه پردازش، اشتراك ‏گذاري، دسترسي، ذخيره و نگهداري داده ‏هاي شخصي اعم از اطلاعات هويتي، شماره تماس، نشاني، اطلاعات اموال و شماره حساب‏ها توسط سكوها و سامانه ‏ها بايد با رعايت مصوبات كارگروه و به‏ ميزان ضروري و متناسب با اجراي اين آيين ‏نامه باشد. همچنين داده‏ هاي اخذ شده پس از انجام هر معامله و در هر مورد حداكثر پس از يك ‏ساعت از ورود طرفين معامله، به جز موارد قانوني كه نياز به حفظ داده هاي ياد شده مي باشد، به‏ طور كلي از هر محل ذخيره متعلق يا مربوط به سكو حذف (پاك) مي ‏شود. در صورت نقض اين حكم، مطابق قوانين مربوط و مصوبات كارگروه، با سكوي متخلف رفتار خواهد شد.

درخواست سكو مبني ‏بر صدور گواهي صلاحيت براي معاملات الكترونيكي وسايل نقليه، به وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات ارايه مي ‏شود و وزارت ياد شده با بررسي و ارزيابي فني سكو از طريق آزمايشگاه معتمد، ظرف دو ماه از تاريخ درخواست، تأييد يا عدم تأييد خود را اعلام و در صورت تأييد، گواهي مذكور را صادر مي ‏كند. عدم ارايه پاسخ در مدت ياد شده، به منزله موافقت با فعاليت مي باشد.

در صورت لغو يا تعليق گواهي صلاحيت يا پروانه كسب، حسب مورد از سوي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات و اتحاديه كشوري كسب و كارهاي مجازي، ارائه خدمات توسط سكو متوقف و تمام خدمات براي ثبت معامله جديد قطع مي شود.

وزارت صمت اقدامات لازم براي ارائه خدمات مربوط ‏به امضاي الكترونيكي و اعتبارسنجي گواهي توسط مراكز صدور گواهي معتبر را به سكوها انجام مي دهد.

قراردادهاي نمونه مشتمل بر مواردي از قبيل نحوه انعقاد، شروط ضمن عقد، نحوه فسخ يا انفساخ يا اقاله به پيشنهاد سكوها تهيه و ظرف يك ماه از تاريخ ارايه در كارگروهي به رياست وزارت دادگستري و متشكل از نمايندگان فراجا، وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، معاونت حقوقي رئيس ‏جمهور، معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس ‏جمهور، معاونت حقوقي و امور مجلس قوه قضائيه و سازمان ثبت اسناد و املاك كشور بررسي و پس از تأييد، در اختيار سكوها قرار مي گيرد.

محمدرضا عارف معاون اول رئيس جمهور