آيين نامه بيمه هاي زندگي - آيين نامه شماره 107 - مصوبه چهارصد و نود و ششمين جلسه شوراي عالي بيمه

شوراي عالي بيمه در اجراي بند «5» ماده (17) قانون تأسيس بيمه مركزي ايران و بيمه گري، آيين نامه "بيمه هاي زندگي و مستمري" را بازنگري و به شرح زير به عنوان آيين نامه "بيمه هاي زندگي" شماره 107 مشتمل بر 25 ماده و 17 تبصره تصويب نمود:

كليات

مؤسسه بيمه داراي پروانه فعاليت براي عرضه بيمه هاي زندگي، مكلف است كليه بيمه نامه هاي زندگي خود را بر اساس مقررات اين آيين نامه صادر نمايد.

انواع بيمه هاي زندگي و تعريف هر يك از آن ها عبارتند از:

بيمه به شرط فوت: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر تعهد مي كند در ازاي پرداخت حق بيمه توسط بيمه گذار، در صورت فوت بيمه شده در مدّت بيمه، سرمايه فوت را به ذي نفع مندرج در بيمه نامه پرداخت نمايد.

بيمه به شرط حيات: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر تعهد مي كند در ازاي پرداخت حق بيمه توسط بيمه گذار، در صورت زنده بودن بيمه شده در پايان مدّت بيمه، سرمايه حيات را به ذينفع مندرج در بيمه نامه پرداخت نمايد.

بيمه مختلط: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر تعهد مي كند در ازاي پرداخت حق بيمه توسط بيمه گذار در صورت فوت بيمه شده در مدت بيمه، سرمايه فوت بيمه نامه را به ذي نفع بيمه نامه پرداخت نمايد و در صورت زنده بودن بيمه شده در پايان مدّت بيمه، سرمايه حيات را به ذي نفع بيمه نامه پرداخت نمايد.

بيمه مستمري: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر تعهد مي كند در ازاي پرداخت حق بيمه توسط بيمه گذار، سرمايه حيات را به صورت مستمري تا يك مدّت معين و يا در مدّت زمان حيات بيمه شده، به ذي نفع مندرج در بيمه نامه بپردازد.

) بيمه زندگي و تشكيل سرمايه: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر متعهد مي شود در ازاي پرداخت حق بيمه علاوه بر پوشش يك يا چند خطر بندهاي (الف)، (ب) و (د) اين ماده، ارزش باز خريد بيمه نامه را در هر حال براساس شرايط بيمه نامه به ذينفع بيمه نامه پرداخت نمايد. ارزش بازخريد در اين بيمه نامه ها براساس نرخ سود فني علي الحساب و مشاركت در منافع متعلقه تعيين مي شود.

بيمه زندگي و تشكيل سرمايه متصل به دارايي: قرارداد بيمه اي است كه در آن بيمه گر متعهد مي شود در ازاي پرداخت حق بيمه علاوه بر پوشش يك يا چند خطر بندهاي (الف)، (ب) و (د) اين ماده، ارزش باز خريد بيمه نامه را در هر حال بر اساس شرايط بيمه نامه به ذينفع بيمه نامه پرداخت نمايد. ارزش بازخريد در اين بيمه نامه ها، مرتبط با ارزش يك دارايي يا ميزان يك شاخص مالي تعيين مي شود.

بيمه زندگي و مديريت سرمايه: قراردادي كه در آن بيمه گر تعهد مي كند در ازاي پرداخت حق بيمه توسط بيمه گذار، دو قرارداد بيمه زندگي و سرمايه گذاري، كاملاً مستقل از يكديگر تنظيم نمايد به نحوي كه امكان تحصيل يا واگذاري هر يك از آن ها در بازارهاي مرتبط به تنهايي وجود داشته باشد.

محصول بيمه اي جديد زندگي: محصولي است كه مطابق با مفاد دستورالعملي كه ظرف سه ماه تهيه و ابلاغ خواهد شد، تعريف شده و مجوز عرضه آن توسط بيمه مركزي صادر مي شود. مواردي از قبيل جبران هزينه مراقبت بلندمدّت، تفاوت در مباني محاسبه نرخ هاي حق بيمه موضوع بندهاي «الف» و «ب» ماده (2) اين آيين نامه و ميزان و نحوه محاسبه مشاركت در منافع به عنوان مصاديق محصول بيمه اي جديد زندگي محسوب مي شوند.

) و (و) جزء بيمه هاي زندگي تشكيل سرمايه (مركب) مندرج در صورت هاي مالي نمونه مصوب شوراي عالي بيمه است و بيمه نامه هاي بند (ز) در دسته هاي بيمه مجزا مندرج در صورت هاي مالي مذكور است.

تبصره 2؛ موسسه بيمه مي تواند، همراه انواع بيمه هاي زندگي و با مدّت مشابه اين بيمه ها، تعهد پرداخت سرمايه يا مستمري اضافي در صورت فوت يا نقص عضو ناشي از حادثه، پرداخت سرمايه و يا معافيت از پرداخت حق بيمه در صورت از كار افتادگي دائم (اعم از كلي يا جزئي) به هر علّت، پرداخت سرمايه امراض خاص در صورت ابتلا به بيماري هاي خاص و جبران هزينه هاي پزشكي ناشي از حادثه را به عنوان پوشش تكميلي انواع بيمه هاي زندگي عرضه نمايند. شرايط اين گونه پوشش هاي بيمه اي بايد حسب مورد منطبق با شرايط عمومي مربوط مصوب شوراي عالي بيمه يا شرايط عمومي مورد تاييد بيمه مركزي باشد. انواع امراض خاص موضوع اين تبصره توسط بيمه مركزي تعيين و ابلاغ مي شود.

تبصره 3؛ درصد واگذاري اتكايي اجباري پوشش هاي تكميلي موضوع تبصره «2» اين ماده كارمزد اتكايي اجباري، نحوه مشاركت در منافع بيمه گذاران، حقوق بيمه گذاران نسبت به ذخاير رياضي، نحوه تنظيم حساب ها و نحوه ذخيره گيري آن ها تابع مقررات مربوط است.

تبصره 4؛ موسسه بيمه مي تواند علاوه بر بيمه هاي مستمري، تعهدات ساير انواع بيمه را هم به صورت مستمري پرداخت نمايد.

تبصره 5؛ شرايط عمومي انواع بيمه هاي زندگي موضوع اين ماده پس از ابلاغ اين آيين نامه حسب مورد به تصويب شوراي عالي بيمه يا در چارچوب مجوز محصول بيمه اي جديد زندگي توسط بيمه مركزي تأييد مي شود.

مباني محاسبه نرخ حق بيمه

مباني محاسبه نرخ هاي حق بيمه انواع بيمه هاي زندگي موضوع ماده (2) اين آيين نامه عبارتست از:

جداول بيمه هاي زندگي به شرط حيات و به شرط فوت به شرح پيوست هاي شماره 1 و 2 مي باشد. بيمه مركزي موظف است حداقل هر پنج سال يك بار جدول بيمه هاي زندگي پيوست را به روز نمايد.

نرخ سود فني علي الحساب: 1- حداكثر نرخ سود فني علي الحساب براي بيمه هاي به شرط فوت: دو سال نخست مدّت هر بيمه نامه شانزده درصد، براي دو سال دوم مدّت بيمه نامه، معادل سيزده درصد و براي دوره مازاد بر چهار سال نخست آن معادل ده درصد تعيين مي شود. 2- در ساير انواع بيمه هاي زندگي: در چارچوب دستورالعمل موضوع بند (هـ) ماده (2) اين آيين نامه تعيين مي شود.

هزينه هاي اداري و بيمه گري 1- در بيمه نامه هاي انفرادي- سالانه: حداكثر پنج درصد حق بيمه هر سال بعلاوه دو در هزار سرمايه فوت (در صورت وجود) در پنج سال اول؛ 2-در بيمه نامه هاي انفرادي- يكجا: حداكثر دو درصد حق بيمه بعلاوه سه در هزار سرمايه فوت (در صورت وجود) سال اول؛ 3-در بيمه نامه هاي گروهي: حداكثر به ميزان پنجاه درصد هزينه تعيين شده در بيمه نامه هاي انفرادي حسب مورد.

هزينه كارمزد و وصول: حداكثر معادل ميزان مندرج در آيين نامه كارمزد نمايندگي و كارگزاري رسمي بيمه (شماره 102) و اصلاحات بعدي آن.

مؤسسه بيمه مكلف است، محاسبات حق بيمه و ذخايرِ فني مربوط را با امضاء اكچوئر داخلي و تصويب هيئت مديره به تأييد اكچوئر رسمي بيمه برساند و نسخه اي از آن را به بيمه مركزي ارسال نمايند. عدم اظهارنظر بيمه مركزي ظرف مدت سي روز كاري به منزله تأييد نهايي تلقي مي شود.

مؤسسه بيمه موظف است قبل از صدور بيمه نامه هاي زندگي وضعيت سلامتي يا بيماري شخص بيمه شده يا بيمه شدگان كه در حق بيمه اثرگذار است را از طرق مقتضي از قبيل سامانه هاي سلامت كشور، پرسش نامه، معاينه پزشكي و آزمايش ژنتيك مشخص و به تناسب آن اقدام به تعيين حق بيمه نمايد.

مشاركت در منافع

منظور از مشاركت در منافع، شرطي است كه به موجب آن بيمه گر ملزم است، ذينفع بيمه نامه را در منافع ناشي از سرمايه گذاري از محل ذخاير رياضي و يا منافع حاصل از مجموع عمليات بيمه نامه هاي مربوط سهيم كند.

در قراردادهاي بيمه به شرط فوت زماني يك ساله گروهي كه توسط هر مؤسسه براي كاركنان و يا توسط شركت هاي تعاوني و يا سنديكاها براي اعضاء و يا توسط بانك ها و مؤسسات اعتباري براي مشتريان خود امضا و پرداخت حق بيمه آن تقبل شده باشد، بيمه گر مي تواند به ترتيبي كه در قرارداد معين مي شود قسمتي از سود حاصل از قرارداد را به طرف قرارداد پرداخت نمايد. سود قابل پرداخت از اين بابت نبايد از پانزده درصد جمع حق بيمه هاي دريافتي طي سال تجاوز كند و بايد مقيد به برگشت آن به بيمه شدگان شود.

موسسه بيمه مكلف است در بيمه نامه هاي زندگي با مشاركت در منافع، بيمه گذاران مربوط را در منافع حاصل از مجموع عمليات بيمه نامه هاي مربوط براساس نوع بيمه نامه (محصول بيمه اي) و شرايط مورد توافق سهيم نمايد.

تبصره 1؛ بيمه هاي زندگي و تشكيل سرمايه متصل به دارايي و بيمه هاي زندگي و مديريت سرمايه، در شمول حكم اين ماده قرار نمي گيرند.

تبصره 2؛ در صورتي كه بيمه گذار نحوه سرمايه گذاري ذخيره رياضي بيمه نامه خود را تعيين نموده باشد، مبناي محاسبه مشاركت در منافع، بازده سرمايه گذاري هاي تعيين شده مي باشد.

تبصره 3؛ موسسه بيمه مكلف است در بيمه نامه هاي زندگي موضوع اين ماده بجز بيمه نامه هاي زندگي به شرط فوت زماني انفرادي، بيمه گذاران مربوط را در حداقل هشتاد و پنج درصد منافع حاصل از مجموع عمليات بيمه نامه هاي آن محصول بيمه اي سهيم نمايد، همچنين موسسه بيمه در صورت توافق با بيمه گذار موظف است، در بيمه نامه هاي به شرط فوت زماني انفرادي، بيمه گذاران خود را بر اساس درصد توافق شده در بيمه نامه، در منافع حاصل از مجموع عمليات بيمه نامه هاي آن محصول بيمه اي سهيم نمايد.

تبصره 4؛ در صورت فسخ، سررسيد، بازخريد بيمه نامه يا فوت بيمه شده در مدّت اعتبار بيمه نامه، مشاركت در منافع بيمه گذار براساس بالاترين نرخ سود فني علي الحساب مورد عمل موسسه بيمه، براي مدّت زمان سپري شده از همان سال، محاسبه و پرداخت مي شود مگر اينكه بنا به تقاضاي بيمه گذار پرداخت مشاركت در منافع به زمان تعيين نرخ بازده سرمايه گذاري ها موكول شود كه در اين صورت مشاركت در منافع همانند ساير بيمه نامه هاي جاري محاسبه و پرداخت خواهد شد.

مؤسسه بيمه مكلف است، مشاركت در منافع موضوع ماده (8) اين آيين نامه را بر مبناي سهم كل (نگهداري و واگذاري) از جمع اقلام بند (الف) پس از كسر جمع اقلام بند (ب) به شرح ذيل محاسبه و حداقل سالي يك بار بين بيمه گذاران مربوطه توزيع كند:

1-ذخاير فني بيمه هاي زندگي آخر سال مالي قبل؛ 2-حق بيمه هاي دريافتي؛ 3-كارمزد وام هاي پرداختي از محل ذخاير رياضي به بيمه گذاران و ساير اشخاص؛ 4-خالص درآمد حاصل از سرمايه گذاري‏ها از محل ذخاير رياضي و ساير ذخاير فني مربوط‏.

1- كارمزد پرداختي؛ 2- خسارت و مزاياي پرداختي؛ 3- ذخاير فني بيمه هاي زندگي در آخر سال مالي جاري؛ 4-هزينه هاي اداري بيمه گر حداكثر تا پنج درصد حق بيمه‏ هاي دريافتي.

تبصره ؛ مؤسسه بيمه به جاي روش فوق مي تواند براي محاسبه و پرداخت مشاركت در منافع از روش زير استفاده نمايد: در انواع بيمه هاي زندگي با مشاركت در منافع، حداقل هشتاد و پنج درصد منافع مازاد بر نرخ سود فني علي الحساب مورد عمل، حاصل از سرمايه گذاري كل ذخاير رياضي و ساير ذخاير فني مربوط موسسه بيمه را مستقيماً و به نسبت ذخيره رياضي طي دوره هر بيمه نامه محاسبه و به رقم ذخيره رياضي بيمه نامه مذكور اضافه نمايند و مراتب را حداقل سالي يك بار و حداكثر تا يك ماه بعد از تاريخ برگزاري مجمع عمومي سالانه به اطلاع بيمه گذاران برساند.

سهم هر يك از بيمه گذاران از منافع به نسبت ذخيره رياضي بيمه نامه آن ها از كل ذخاير رياضي بيمه نامه هاي موضوع ماده (8) يا بر مبناي ديگري كه بيمه مركزي تاييد كند، معين مي شود.

مؤسسه بيمه بايد پس از تعيين منافع قابل تقسيم، تا آخر هر سال، سهم هر يك از بيمه گذاران از منافع مزبور را بر حسب توافق با بيمه گذار به عنوان حق بيمه يكجا بدون اعمال كارمزد براي افزايش سرمايه بيمه نامه يا افزايش ذخاير رياضي منظور و يا بصورت نقدي پرداخت نمايد.

حقوق بيمه گذاران نسبت به ذخيره رياضي

در انواع بيمه هاي زندگي بجز بيمه به شرط فوت زماني بيمه گذار مي تواند در صورت تشكيل ذخيره رياضي، درخواست بازخريد كل يا درصدي از بيمه نامه خود را نمايد و موسسه بيمه مكلف است ارزش بازخريد بيمه نامه را كه حداقل معادل نود درصد ذخيره رياضي بيمه نامه است، با رعايت شرايط بيمه نامه صادره پرداخت نمايد.

تبصره ؛ موسسه بيمه موظف است جدول بازخريد بيمه را به بيمه نامه هاي صادره ضميمه و تحويل بيمه گذار نمايند. در جدول مزبور بايد مشخص شود كه در صورت بازخريد بيمه نامه در انقضاء هر سال از مدّت بيمه چه مبلغي عايد بيمه گذار خواهد شد. چنانچه بيمه نامه در سال اول اعتبار بازخريد شود، موسسه بيمه موظف است صرفاً ده درصد كل كارمزد متعلقه را در محاسبات مربوط به بازخريد اعمال نمايد.

در صورتيكه ذي نفع در بيمه نامه هاي زندگي بستانكار بيمه گذار باشد و اين مطلب در بيمه نامه تصريح شده باشد، حق بازخريد بيمه نامه و همچنين دريافت وام از محل ذخيره رياضي موكول به موافقت كتبي بستانكار است.

بيمه گذار مي تواند مشروط به پرداخت حداقل حق بيمه دوسال تمام و پس از يك سال از تاريخ صدور بيمه نامه تا نود درصد ارزش بازخريد بيمه نامه درخواست وام نمايد و بيمه گر متعهد به پرداخت وام به اعتبار ذخيره رياضي و در چارچوب موازين شرعي است. ترتيب استرداد وام با توافق بين بيمه گر و بيمه گذار تعيين مي شود.

تبصره ؛ براي محاسبه سهم مشاركت در منافع هر يك از بيمه گذاران، اصل اقساط تسويه نشده ي سر رسيد نشده و اصل و فرع اقساط سر رسيده شده وام دريافتي آن ها از ذخيره رياضي كسر مي شود.

بيمه گذار مي تواند با رعايت شرايط عمومي بيمه نامه و توافق بين ذي نفع و بيمه گر و نيز ساير مقررات مربوط، نسبت به توثيق بيمه نامه تا نود درصد ارزش بازخريد اقدام نمايد.

نرخ كارمزد وام حداقل معادل بالاترين نرخ سود فني علي الحساب مورد عمل در محاسبه حق بيمه خواهد بود و ترتيب استرداد اصل و فرع آن با توافق بين بيمه گر و بيمه گذار تعيين مي شود.

تبصره ؛ در صورت عدم تسويه وام تا پايان مدّت بيمه، يا بازخريد آن و يا فوت بيمه شده، مانده وام دريافتي و كارمزدهاي متعلق به آن از تعهدات قابل پرداخت بيمه گر كسر مي گردد.

در انواع بيمه هاي زندگي به شرط فوت، به شرط حيات و مختلط كه داراي ارزش بازخريد باشد هرگاه بيمه گذار از پرداخت اقساط بعدي خودداري نمايد بيمه نامه با رعايت نرخ هاي مقرر و بدون احتساب كارمزد، تبديل به بيمه نامه با سرمايه مخفف خواهد شد.

تبصره 1؛ مؤسسه بيمه موظف است جدولي به بيمه نامه هاي صادره ضميمه و تحويل بيمه گذار نمايند كه ميزان سرمايه مخفف بيمه نامه را براي هر سال از مدّت بيمه معين كند.

تبصره 2؛ در بيمه هاي مختلط، سرمايه مخفف به نسبت سرمايه هاي موجود بيمه نامه تقسيم خواهد شد مگر آنكه در بيمه نامه، موسسه بيمه و بيمه گذار توافق ديگري نموده باشند.

در بيمه هاي زندگي و تشكيل سرمايه و زندگي و مديريت سرمايه هرگاه بيمه گذار با مهلت يك ماه از سر رسيد قسط جاري از پرداخت هر قسط خودداري نمايد، حق بيمه خطر فوت از محل ذخيره رياضي بيمه نامه حسب مورد با كسر اقساط معوق وام تأمين مي شود و پس از آن كه ذخيره رياضي كمتر از حق بيمه خطر فوت گردد، بيمه نامه معلق مي گردد. بيمه گر مي تواند براساس شرايط عمومي مربوط پس از تعليق اين بيمه نامه ها با ارزيابي مجدد ريسك، نسبت به برقراري بيمه نامه اقدام نمايد.

تبصره 1؛ در صورت توافق بيمه گر و بيمه گذار براي تأمين حق بيمه پوشش هاي تكميلي بيمه نامه، بيمه گر مي تواند حق بيمه پوشش هاي تكميلي موضوع اين آيين نامه را همانند حق بيمه خطر فوت از محل ذخيره رياضي، تأمين نمايد.

تبصره 2؛ حكم اين ماده در خصوص بيمه هاي زندگي و تشكيل سرمايه متصل به دارايي براساس شرايط عمومي بيمه نامه تعيين مي شود.

مؤسسه بيمه موظف است حساب هاي معاملات بيمه هاي زندگي را از ساير حساب هاي خود تفكيك نموده و دفاتر خود را به نحوي كه بيمه مركزي اعلام مي كند، تنظيم نمايند و كليه اقلام مربوط به معاملات هر يك از انواع بيمه هاي زندگي به تفكيك مشخص شده باشد.

سرمايه گذاري از محل ذخاير رياضي و ساير ذخاير فني بيمه هاي زندگي بايد به نحوي كه بيمه مركزي اعلام مي كند در حساب ها و صورت وضعيت مالي شركت مشخص و از ساير سرمايه گذاري ها تفكيك شود.

ذخيره رياضي بيمه هاي زندگي براساس مباني محاسبه نرخ هاي حق بيمه تعيين خواهد شد. در مواردي كه ذخيره رياضي مذكور كافي نباشد بيمه مركزي مي تواند نرخ سود منظور شده در محاسبه ذخيره رياضي اين موسسه را براي بيمه نامه هاي سال هاي آتي تقليل دهد و مراتب را به شوراي عالي بيمه گزارش نمايد. موسسه بيمه مكلف است نرخ تعيين شده توسط بيمه مركزي را ملاك محاسبه قرار دهد

درصد واگذاري اتكايي اجباري و ميزان مشاركت در منافع قابل پرداخت توسط بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران در بيمه هاي زندگي و مديريت سرمايه، زندگي و تشكيل سرمايه و زندگي و تشكيل سرمايه متصل به دارايي و محصولات بيمه اي جديد زندگي، با رعايت مقررات مربوط به تشخيص بيمه مركزي ايران تعيين و در صورتحساب هاي مربوطه اعمال خواهد شد.

نظارت

موسسه بيمه موظف است به ترتيبي كه بيمه مركزي تعيين خواهد كرد، اطلاعات و مستندات مربوط به بيمه هاي زندگي موضوع اين آيين نامه را ارائه نمايد.

بيمه مركزي بر حسن اجراي اين آيين نامه نظارت مي نمايد. در صورت عدم اجراي مفاد اين آيين نامه توسط مؤسسه بيمه، بيمه مركزي مي تواند حسب مورد متناسب با شدّت، تعداد و تكرار هر يك از اقدامات زير را انجام دهد: 1-تذكر شفاهي به مدير ارشد ذي ربط موسسه بيمه؛ 2-اخطاركتبي به مدير ارشد ذي ربط موسسه بيمه؛ 3-اعلام سلب صلاحيت مدير ارشد ذي ربط موسسه بيمه؛ 4-تعليق پروانه فعاليت مؤسسه بيمه در يك يا چند رشته بيمه با تصويب شوراي عالي بيمه.

اين آيين نامه در 25 ماده و 17 تبصره از تاريخ 1403/07/01 لازم الاجرا بوده و جايگزين آيين نامه شماره 68 و اصلاحات بعدي آن مي شود.