تعيين مقررات مربوط به مصالح فرآورده هاي ساختماني از مجموعه ضوابط و مقررات ساختماني كشور

اكثريت وزراي عضو كميسيون امور زير بنائي و صنعت هيأت دولت در جلسه مورخ1369/9/13 با توجه به اختيارات تفويضي هيأت وزيران ( موضوع تصويبنامه شماره93648/ت 911 مورخ 1368/10/13 ) بنا به پيشنهاد وزارت مسكن و شهرسازي و وزارت كشور و به استناد ماده (13) قانون نظام معماري و ساختماني مصوب 1352 تصويب نمودند:

مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده هاي ساختماني» از مجموعه ضوابط و مقررات ساختماني كشور به عنوان حداقل كيفيت مصالحي كه در احداث ساختمانها بكار ميروند به شرح پيوست تعيين مي گردد. مهندساني كه مسئوليت طراحي و نظارت ساختمانها را بعهده دارند در كليه شهرهاي مشمول تبصره ( ۲ ) ماده ( ۶ ) اصلاحي قانون نظام معماري و ساختماني ( موضوع قانون مصوب ۱۳۵۶ ) و كليه سازندگان موكلفند در مورد انتخاب نوع مصالح ساختماني و نحوه استفاده از آنها، براساس مقررات مزبور عمل نمايند.

شمول مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده هاي ساختماني» به ساير شهرهاي كشور منوط به تأييد وزارتخانه هاي مسكن و شهرسازي و كشور مي باشد.

در مورد استفاده از مصالحي كه در مقررات پيوست براي آنها حداقل كيفيت و مشخصات تعيين نشده است مهندسان و سازندگان ساختمان موكلفند كيفيت مصالح ساختماني را براساس استانداردهاي اعلام شده از سوي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران انتخاب نمايند. در مواردي كه استانداردي از سوي مؤسسه مزبور اعلام نشده باشد، مبنا استانداردهاي پذيرفته شده بين المللي است و در صورتيكه استاندار بين المللي نيز وجود نداشته باشد مهندسان و سازندگان مي توانند با مسئوليت خود نسبت به استفاده از آن مصالح اقدام نمايند.

در مواردي كه در مقررات پيوست لزوم رعايت استاندارد ملي معين براي مصالح ساختماني تاكيد شده است ، تجديد نظرهاي بعدي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران در مورد آن استانداردها از زمان انتشار لازم الرعايه مي باشد.

وزارت صنايع تسهيلات و امكانات لازم را جهت انتشار استانداردهائي كه در مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده هاي ساختماني» (پيوست اين تصويبنامه ) به آنها ارجاع شده است فراهم نمايد و وزارت مسكن وشهرسازي براي تدوين و انتشار مصالحي كه تاكنون براي آنها مشخصات استاندارد منتشر نشده است ، اولويتهاي لازم را قائل گردد.

اين تصويبنامه در تاريخ 1369/11/1 به تأييد مقام محترم رياست جمهوري رسيده است .

معاون اول رئيس جمهور- حسن حبيبي

مبحث پنجم مصالح و فرآورده‌هاي ساختماني

۱- كليات: اين مبحث درباره مصالح و موادي است كه در بناي انواع مختلف ساختمانها مصرف مي‌شوند.

۱-۱-طبقه ‌بندي مصالح در اين مبحث،مصالح ذكر شده به صورت زير طبقه‌ بندي شده‌اند: ۵-۲- مصالح طبيعي ۵-۳- چسباننده‌ها ۵-۴- ملاتها ۵-۵- قطعات ۵-۶- فلزات ۵-۷- چوب و فرآورده‌هاي آن ۵-۸- موادآلي و الياف ۵-۹-مصالح متفرقه

۱-۲-استانداردها استاندارهاي مصالح،اعم از ويژگيهاي استاندارد (۱) و يا استاندارد،روشهاي آزمايش (۲)، بايد مطابق با استانداردهاي ملي ايران باشد.

استانداردهاي پذيرفته شده در اين مبحث،در همه جا استانداردهاي ملي ايران است و در همة زمينه‌ها بايد به آن رجوع شود.اگر در زمينه پاره‌اي از مصالح اشاره شده در اين مقررات تا به حال استانداردهائي تهيه نشده باشد ، استانداردهاي معتبر بين المللي بايد ملاك عمل قرار گيرد.

۱-۳- ويژگيهاي مصالح مصرفي در ساختمان ، نظير خواص فيزيكي ، شيميائي و مكانيكي ، بايد توسط توليد كنندگان داخلي يا خارجي معتبر به گونه‌اي مشخص شود كه مصرف‌ كننده بتواند با مراجعه به توليد كننده مشخصات مصالح مورد نظر خود را كتباً از او دريافت كند و توليد كننده نيز موظف به ارائه آن است.

۱-۴- كنترل ويژگيهاي مصالح كنترل ويژگيهاي مصالح و آزمايش آنها بايد در آزمايشگاههاي معتبر در داخل يا خارج از كشور و براساس استانداردهاي مربوط انجام پذيرد.

۱-۵- طراحان و مجريان ساختمانها طراحان و مجريان ساختمانها بايد در نقشه‌ها يا ساير مدارك مربوط،ويژگيهاي مصالح مصرفي (نظير خواص شيميائي ، فيزيكي و مكانيكي آنها) را ، بسته به موضوع،مشخص كنند.استفاده از مصالح داراي ويژگيهاي فني نامشخص و غيرقابل مجازنيست.

۱-۶- استفاده از مصالح استفاده از مصالح با ويژگيهاي فني پست‌تر از آنچه در نقشه‌ها و مدارك فني مربوط پيش بيني شده،مجاز نيست.

۱-۷- مصالح جديد يا مشابه مصرف هرگونه مصالح جديد،غير از آنچه نام و مشخصات آن در اين مبحث ذكر مي‌شود ، منوط به آن است كه سازنده مشخصات فني قابل قبولي از آنها ارائه كند. اين مشخصات ، با توجه به مصرف خاص مصالح و بسته به موضوع،بايد شامل اطلاعاتي از قبيل جرم ، وزن ويژه ، رنگ ، وضع تخلخل ، چگونگي جذب آب ، مقاومت در برابر يخزدگي ، قابليت هدايت گرما ، پايداري در برابر اسيدها و بازها ، پايداري در برابر آتش ‌سوزي ، تاب فشاري ، خمش ، سايش و غيره باشد.

۱-۸- مصالح مستعمل در صورتيكه مشخصات مصالح مستعمل ، با توجه به موضوع مصرف آن ، با حداقل ويژگيهاي تعيين شده مطابقت كند ، استفاده از آن بلامانع است.

۱-۹-انبار كردن مصالح انبار كردن مصالح ساختمان در كارگاه بايد طوري باشد كه از فاسد شدن ، همچنين از بين رفتن ، ضايع شدن خواص شيميايي ، فيزيكي ، مكانيكي و نيز ساير خواص اساسي آن جلوگيري شود.

۱-۱۰- ساخت و توليد مصالح در كارگاه چنانچه به عللي ، پاره‌اي مصالح ، نظير بلوك سيماني ، آجر سيماني ، آجر موزائيك ، لوله سيماني ، جدول بتني ، تيرچه بتني و نيز قطعات بتني پيش ساخته ، در كارگاه و در محل مصرف توليد شود ، بايد اولاً در بهره‌ گيري از دستگاهها و تجهيزات توليد و نيز براي حفظ جان كارگران ، تدابير ايمني لازم به عمل آيد و ثانياً ويژگيهاي مصالح توليدي و همچنين كيفيت آنها با ضوابط مندرج در اين مقررات و نيز ويژگيهاي استانداردهاي ملي ايران در زمينه مربوط مطابق باشد.

۲- مصالح طبيعي:

۲-۱- خاك از نقطه نظر مهندسي ساختمان ، خاك هرگونه ماده معدني متراكمي است كه از ذراتي جامد و مجزا از هم تشكيل شده است كه حفرات بين آنها را هوا يا ساير گازها و مايعات ، بويژه آب ، اشغال كرده‌اند.

۲-۲- خاك رس خاك رس خاكي است مركب از ذرات ذره‌ بيني (ميكروسكبي) بسيار كوچك ريزتر از ۰۲% ميليمتر، كه از تجزيه شيميائي مواد متشكله سنگها حاصل مي‌شود به صورت مرطوب داراي خاصيت خميري متوسط تا خيلي زياد است و وقتي‌ كه خشك باشد بسيار سخت است. نفوذ پذيري خاكهاي رسي بسيار كم است.اينگونه خاكها در رطوبتهاي خيلي زياد شديداً چسبنده‌اند. خاك رس در مجاورت آب قدرت تورم زيادي دارد. ۵-۲-۲-۱- انواع مختلف خاك رس خاكهاي رسي بر حسب خاصيت فيزيكي و درجه خلوص به چند دسته تقسيم مي‌شوند: الف – خاك رس معمولي ، در سفالسازي ، آجرسازي و ساير كارهاي ساختماني به كار مي‌رود. ويژگيهاي خاك رسي كه براي ساخت آجر به كار مي‌رود بايد مطابق با استاندارد شماره ۱۱۶۲ ايران باشد. ب – خاك چيني يا كائولن ، كه خالصترين گلهاي رسي است و داراي رنگي سفيد است كه بعد از پختن نيز رنگ آن سفيد باقي مي‌ماند. ج – گلهاي رسي لكه‌گپري ، كه به خالصي خاك چيني نيستند، آهك و منيزي زيادي دارند و به علت جذب رنگ از روغنها ، آنها را براي لكه‌ گيري رنگ و چربي از روي پارچه‌ها به كار مي‌برند. د – گل اخري ، كه شنهاي گل رسداري‌اند،اكسيد آهن آنها زياد است و در رنگسازي به كار مي‌رود. ه‍ – بنتونيت ، بنتونيت يا گل حفاري نوعي خاك رسي دريائي با درصد خيلي زيادي از مونت موريلونيت (۱) مي‌باشد و عموماً از تجزيه شيميائي خاكستر آتشفشاني تشكيل مي‌شود. بنتونيت خشك در مجاورت آب بيش از ساير انواع خاك رسي متورم مي‌شود و به هنگام خشك شدن نيز بيش از همه انقباض پيدا مي‌كند.اين خاك بسيار چسبنده و پلاستيك مي‌باشد.بنتونيت در صنايع حفاري چاه نفت،ريخته ‌گري ، پزشكي ، سراميك و صنايع نسوز كاربرد دارد. ويژگيهاي بنتونيت مورد مصرف بايد با استاندارد شماره ۲۴۴ ملي ايران مطابقت نمايد. و – پوكه ، پوكه از نوع معدني و صنعتي در كف سازي ، شيب بندي و ساختن بتن سبك مصرف مي‌شود. پوكه معدني به رنگ سفيد مايل به زرد تا خاكستري روشن بوده و در اطراف كوههاي آتشفشان و در حوالي چشمه‌هاي آب معدني يافت مي‌شود. پوكه صنعتي يا خاك رس منبسط شده به صورت دانه‌هايي برنگ قهوه‌اي روشن تا تيره بوده و در تحت شرايط خاصي از خاك رسي كه داراي درصد كمي ذغال است و يا از مخلوط نمودن خاك رس با مواد هيدروكربوري و پختن آن در كوره دوار خفته تهيه مي‌نمايند.

۲-۳- مصالح سنگي مصالح سنگي عبارت‌‌اند از ذرات غيرچسبنده متشكل از قطعات گرد گوشه با تيزگوشه ، كم و بيش از مواد معدني سنگ اصلي،بدون تغيير شيميائي عمده ، تشكيل يافته‌اند. از نظر اندازه ، ذرات تا ۲ ميليمتر را «ماسه» و ذرات بين ۲ ميليمتر تا ۳۰ ميليمتر را «شن» و سنگ ‌ريزه‌هاي ۲۰ تا ۸۰ ميليمتر را «قلوه‌ سنگ» و قطعات بزرگتر از ۸۰ ميليمتر را«لاشه سنگ» مي‌نامند. ۵-۲-۳-۱- ماسه دانه‌هاي به قطر ۶% تا ۲ ميليمتر را ماسه مي‌نامند. ماسه براي تهيه انواع ملاتها و بتن و آجرهاي ماسه – آهكي به كار مي‌رود. انواع ماسه ماسه طبيعي ، بسته به منبع اصلي تهيه آن ، به چند دسته زير تقسيم ميشود: - ماسه كوهستاني(سيلي) ، كه در حوالي بستر اوليه رودخانه بدست مي‌آيد اين نوع ماسه تيزگوشه و داراي سطوحي خشن است كه باعث چسبندگي بهتر به سيمان مي‌شود. - ماسه رودخانه‌اي ، كه مدت طولاني تحت تأثير حركت آب قرار گرفته است.اين نوع ماسه گردگوشه است و سطوحي صاف دارد. - ماسه بادي ، كه از دانه‌هاي بسيار ريز تشكيل مي‌شود و براي تهيه بتن مناسب نيست. - ماسه شكسته،كه از خرد كردن گرانيت،سنگ آهك متراكم و سنگهاي متراكم ديگر بدست مي‌آيد. دانه‌هاي اين ماسه تيزگوشه است و سطوح بسيار خشن دارد و براي تهيه بتن مناسب است. ۵-۲-۳-۱- الف:ماسه‌اي كه در تهيه بتن بكار مي‌رود بايد تميز باشد و لاي و ذرات ريز موجود در آن ، نبايد از مقادير زير تجاوز كند: - در ماسه طبيعي يا ماسه به دست آمده از شن طبيعي،۳ درصد حجم. - در ماسه تهيه شده از سنگ شكسته ۱۰ درصد حجم. ۵-۲-۳-۱- ب: ماسه‌اي كه در تهيه ملات بكار مي‌رود بايد ويژگيهاي لازم براي ساخت ملات را،مطابق با استانداردهاي شماره۲۹۹ ايران ، تحت عنوان «ماسه براي ملات سيماني» دارا باشد. ۵-۲-۳-۱-ج: ماسه‌اي كه در تهيه بتن و بتن مسلح بكار مي‌رود بايد مطابق با استانداردهاي شماره ۳۰۰ ايران ، تحت عنوان «مصالح سنگي ريزدانه براي بتن و بتن مسلح» ، باشد. ۵-۲-۳-۲- شن دانه‌هاي درشت‌تر از ۲ ميليمتر را شن مي‌نامند. شن طبيعي از رودخانه‌ها بدست مي‌آيد. شن رودخانه‌اي معمولا با ماسه مخلوط است و آنها را با سرند كردن جدا مي‌كنند و معمولا در اثر سايش آب،گرد و داراي سطوح صاف است. انواع شن – شن بسته به شكل ، به انواع زير تقسيم مي‌شود: - شنهاي زبري كه شبيه خرده سنگ است. - شنهاي گرد و داراي سطوح صاف (شن نخودي و بادامي). - شنهاي سوزني كه طولشان بيش از سه برابر عرض با ضخامتشان است. - شنهاي پولكي كه عرضشان بيش از سه برابر ضخامتشان است. ۵-۲-۳-۲- الف:شنهاي ريز ، كه شبيه سنگ شكسته است ، براي تهيه بتن مناسبتر است. ۵-۲-۳-۲- ب: شن مصرفي در ساختمان ، كه عمدتاً براي تهيه بتن به كار مي‌رود ، بايد مطابق با استاندارد شماره ۳۰۲ ايران ، تحت عنوان «شن براي بتن و بتن مسلح» باشد. ۵-۲-۳-۲-ج: انبار كردن شن و ماسه – شن و ماسه را بايد به نحوي انبار كرد كه مواد خارجي و زيان‌ آور آنها را آلوده نكنند شن و ماسه را بايد بر حسب اندازه دانه‌هاي آنها در محلهاي مختلف انبار كرد.

۳-چسباننده‌ها:

۳-۱- سيمان سيمان فرآورده‌اي است كه بيشترين مواد تشكيل دهنده آن عبارت است از آهكCao و سيليس ۲Sio و خواص عمده آن اين است كه با آب تركيب مي‌شود و گيرش آن در هوا و داخل آب صورت مي‌گيرد.سيمان در اختلاط با شن و ماسه و آب سفت و سخت شده و جسمي يكپارچه تشكيل مي‌دهد. ۵-۳-۱-۱- انواع سيمانها امروزه سيمان را در انواع و رنگهاي مختلف مي‌سازند و به بازار عرضه مي‌كنند كه متداولترين آنها به شرح زيرند: الف – سيمان پرتلند - سيمان پرتلند مصرفي بايد مطابق با ويژگيهاي استانداردهاي شماره ۲۸۹ تا ۳۹۴ و ۱۶۹۲ تا ۱۶۹۵ ايران باشد. - مطابق استانداردهاي ايران ، سيمان پرتلند به پنج نوع تقسيم مي‌شود ، به شرح زير: نوع۱- سيمان پرتلند معمولي: اين نوع سيمان در ساختمانهاي بتني بكار مي‌رود و فقط در جاهايي مصرف مي‌شود كه خواص هيچيك از چهار نوع ديگر در نظر نباشد. نوع۲- سيمان با حرارت متوسط: اين نوع سيمان در ساختن بتنهايي بكار مي‌رود كه در مقابل تأثير متوسط سولفاتها قرار مي‌گيرند. نوع۳- سيمان با تاب زياد: اين نوع سيمان در جاهايي بكار مي‌رود كه وجود تاب اوليه زياد براي بتن ضروري باشد. نوع۴-سيمان با حرارت كم: اين نوع سيمان در ساختن بتنهايي بكار مي‌رود كه وجود حرارت هيدراتاسيون كم براي آنها ضروري است. نوع ۵- سيمان ضد سولفات: اين نوع سيمان در ساختن بتنهائي بكار مي‌رود كه وجود مقاومت زياد در برابر سولفاتها براي آنها ضروري است. ب – سيمان پرتلند سفيد: اگر مواد خام سيمان پرتلند معمولي،اكسيد آهن نداشته باشد ، يا آنرا از مواد خام جدا كنند، رنگ سيمان سفيد مي‌شود. بدين ترتيب، سيمان پرتلند سفيد از آسيا كردن كلينكر سفيد بدست مي‌آيد. ج –سيمانهاي رنگي: براي ساختن سيمانهاي رنگي با كلينكر سيمان سفيد يا سيمان پرتلند معمولي ، رنگهاي معدني يا سنگهاي رنگي را با نسبت ۵ تا ۱۰ درصد وزن سيمان،در آن آسياب مي‌كنند.رنگ سيمان بايد سبك باشد و در برابر نور و اثرات جوي مقاومت كند. د – سيمان تراس: سيمان تراس را از آسياب كردن ۲۰ تا ۴۰ درصد نرمه سنگ تراس با ۶۰ تا ۸۰ درصد كلينكر سيمان پرتلند تهيه ميكنند و آن را در ساختمانهاي آبي ، دريائي و براي سد سازي و در پي‌هاي حجيم ، موزائيك ‌سازي و غيره بكار مي‌برند. ويژگيهاي سيمان تراس بايد مطابق با استاندارد شماره ۹۹ ايران باشد. ۵-۳-۱-۲-آزمايشهاي شيميائي سيمان‌ها آزمايشهاي شيميائي سيمانها بايد مطابق با روشهاي آزمايش استانداردهاي ايران ، به شرح زير انجام شود: - اندازه ‌گيري عناصر اصلي سيمان پرتلند مطابق با روش آزمايش استاندارد شماره ۱۶۹۲ ايران. - اندازه‌گيري عناصر فرعي سيمان پرتلند مطابق با روش آزمايش استاندارد شماره ۱۶۹۳ ايران. - اندازه‌ گيري گوگرد بصورت سولفور مطابق با روش آزمايش استاندارد شماره ۱۶۹۴ ايران. - اندازه‌ گيري اكسيد سديم و اكسيد پتاسيم مطابق با روش آزمايش استاندارد شماره ۱۶۹۵ ايران. ۵-۳-۱-۳-آزمايشهاي فيزيكي و مكانيكي سيمانها آزمايشهاي فيزيكي و مكانيكي سيمانها بايد مطابق با روشهاي آزمايش مندرج در استانداردهاي شماره ۳۸۹ تا ۳۹۴ ايران انجام شود. ۵-۳-۱-۴-حمل و نقل و انبار كردن سيمان سيمان را مي‌توان در واگنهاي سربسته با ظروف سربسته با ظروف و باركشهاي مخصوص يا كيسه‌هاي كاغذي چند لايه حمل و نقل كرد. سيمان را بايد در محيطهاي سربسته،كه داراي كفسازي بتني يا چوبي باشند،در روي سكوهائي (براي جلوگيري از رسيدن آب و نفوذ رطوبت) انبار كرد.در درون انبار بايد محلهاي جداگانه‌اي براي نگهداري انواع و ماركهاي مختلف سيمان(بر پايه نام كارخانه سازنده)در نظر گرفت. روي كيسه هاي سيمان بايد مشخصات آن ، مانند نوع سيمان ، مارك كارخانه سازنده و تاريخ بسته‌ بندي و غيره چاپ شود. در موقع حمل و نقل سيمان بايد براي جلوگيري از پخش گرد آن در هوا مقررات ايمني ويژه‌اي را به مرحله اجراء گذاشت و بخصوص براي پيشگيري از ورود آن به دستگاه تنفسي بايد در محلهايي كه در آنجا سيمان حمل و نقل و انبار مي‌شود دستگاههاي تهويه تعبيه كرد. بطور كلي در حمل و نقل و انبار كردن سيمان ، رعايت استاندارد شماره ۲۷۶۱ ايران ، تحت عنوان «استاندارد آئين كاربرد ، حفاظت و انبار كردن سيمان در كارگاههاي ساختماني» الزامي است.

۳-۲- گچ گچ فرآورده‌اي است كه از پختن و آسيا كردن سنگ گچ بدست مي‌آيد. سنگ گچ خالص(سولفات كلسيم آبدار SO۴Ca,۲H۲O)،بلوري و بيرنگ است درجه سختي آن ۲ است و در طبيعت بحالت ناخالص،به رنگ خاكستري، زرد روشن و سرخ روشن يافت مي‌شود. از گچ به منظور سفيد كردن ديوارها و سقف‌ها ، تهيه ملات براي طاقزني سقف و گچ و خاك داخل ساختمان استفاده مي‌كنند. ۵-۳-۲-۱- گچبري جنس گچ به درجه گرماي پخت آن بستگي دارد به اين ترتيب كه تا دماي ۱۰۷ درجه سانتيگراد ، آب شيميائي سنگ گچ هنوز از بين نمي‌رود و در نتيجه، پختن گچ از دماي ۱۰۷ درجه به بالا،كم كم،صورت مي‌گيرد و در دماي ۱۶۰ تا ۱۸۰ درجه،به گچ ساختماني So۴Ca,O-۵H۲O تبديل مي‌شود. گردگچ ساختماني به سرعت با آب تركيب مي‌شود و سنگ گچ تشكيل مي‌دهد،اگر دماي كوره به ۲۰۰ درجه برسد ، سنگ گچ به گچ ساختماني نوع So۴Ca,O- ۳H۲O تبديل مي‌شود كه ميل تركيبش با آب زياد است.سنگ گچ در دماي ۳۰۰ تا ۳۲۰ درجه مي‌سوزد و گرد آن با آب تركيب نمي‌شود. ۵-۳-۲-۲-ويژگيهاي گچ گردگچ كمابيش در آب حل مي‌شود. در يك ليتر آب مي‌توان ۶۷ تا ۸۸ گرم گچ ساختماني حل كرد. زمان گيرش ملات گچ نبايد زودتر از ۴ دقيقه آغاز و ديرتر از ۱۰ دقيقه پايان يابد. گرفتن گچ هنگامي تمام مي‌شود كه گچ بلوري شود و با آب،مجدداً تركيب So۴Ca, ۲H۲O را بدست دهد.وزن مخصوص گچ ساختماني ۸/۲ t / m۳ و وزن كيسه‌اي نلرزيد آن از ۶/۰ تا ۸۵/۰ و كيسه‌اي لرزيده آن از ۱ تا ۴/۱ t /m۳ است. افت سرخ شدن گچ ساختماني ۴ تا ۷ درصد وزن آن است. دانه‌هاي گچ ساختماني بايد ريزتر از ۲/۰ ميليمتر باشد و رنگ آن بايد سفيد باشد . بطور كلي ويژگيهاي گچ ساختماني بايد با استاندارد شماره ۲۶۹ ايران مطابقت داشته باشد. ۵-۳-۲-۳- حمل و نقل و انبار كردن گچ گچ را يا به صورت فله اي و يا در كيسه‌هاي كاغذي به بازار عرضه مي‌كنند.وزن گچي كه در كيسه هاي كاغذي عرضه مي شود،۴۰يا۵۰ كيلوگرم است. محل انبار كردن گچ بايد سربسته و داراي كفسازي بتني يا چوبي باشد و از رسيدن رطوبت يا آب به آن جلوگيري به عمل آيد. روي كيسه هاي گچ بايد مشخصاتي مانند نوع گچ ، مارك آن (نام كارخانه سازنده) و تاريخ بسته ‌بندي و غيره چاپ شود.

۳-۳ آهك آهك،يا Cao ،جسمي است سفيد رنگ كه از پختن سنگ آهك بدست مي‌آيد.آهك در صنايع مختلف كاربرد دارد و به ويژه در صنعت براي توليد سيمان،آجر ماسه آهكي،ملات و شفته از آن استفاده مي‌كنند. در صنعت آهك ‌پزي سنگ آهك،يعني Ca۳Co را با ۲۰ درصد وزن خود ذغال كك مخلوط و آن را از بالاي كوره،كه به شكل استوانه است ، وارد مي‌كنند. هنگامي كه دماي كوره به حدود ۹۵۰ درجه سانتيگراد رسيد،آهك از قسمت تحتاني كوره خارج مي‌شود. ۵-۳-۳-۱-خواص فيزيكي و شيميائي آهك آهك با آب به شدت تركيب مي‌شود و گرماي زيادي توليد مي‌كند.آهك شكفته و متلاشي مي‌شود و حجمش تا ۵/۲ برابر (چنانچه خالص باشد)افزايش مي‌يابد. هيدرات كلسيم حاصل را آهك مرده مي‌نامند. آهك مرده جسمي است سفيد رنگ به وزن مخصوص ۲ كه كمي در آب حل مي‌شود (در حدود ۳/۱ گرم در ليتر در صفر درجه)، اين قابليت انحلال با افزايش دما نقصان مي‌آيد و در ۱۰۰ درجه به ۶/۰ گرم در يك ليتر آب مي‌رسد. هيدرات كلسيم ۲Ca(OH) بازي است قوي كه در آب به صورت شيرآهك درمي‌آيد. آهك را بر حسب درجه خلوص آن آهك چاق يا آهك لاغر مي‌نامند.اگر ناخالصيهاي سنگ از ۵ درصد مواد رسي يا سيليسي بيشتر باشد،نتيجه تكليس ،آهك لاغر خواهد بود كه در موقع تركيب با آب گرماي زيادي توليد مي‌كند و حجمش هم چندان اضافه نمي‌شود،آهك شكفته در دماي ۴۰۰ درجه سانتيگراد و فشار يك آتمسفر،آب شيميائي خود را از دست ميدهد و به آهك زنده و آب تجزيه مي‌شود. بطور كلي ويژگيهاي آهك ساختماني بايد مطابق با استاندارد شماره ۲۷۰ ايران باشد. ۵-۳-۳-۲-حمل و نقل و انبار كردن آهك آهك شكفته را مي‌توان انبار كرد و حمل و نقل آن آسانتر است و در انبار از فعاليت آن كسر نمي‌شود ولي آهك زنده بسرعت از هوا رطوبت مي‌گيرد و گرمايي ايجاد مي‌كند كه ممكن است باعث آتش‌ سوزي شود براي همين بايد آن را در جاي خشك نگهداري نموده و از نفوذ هوا،رطوبت و يا آب در آن جلوگيري به‌ عمل آورد.

۴-ملات‌ها: ملات جسمي است خميري كه پس از مصرف شدن به طور فيزيكي يا شيميائي مي‌گيرد و سفت و سخت مي‌شود. ملات از مخلوط كردن كامل يك جسم چسباننده (گل رس،دوغ ‌آب آهك ،دوغ ‌آب گچ،دوغ آب سيمان) و يك جسم پركننده (مصالح سنگي)ساخته مي‌شود.ملات براي اندود كردن سطح ديوار ، طاق ، كف پشت ‌بام ، پي و همچنين در بنائي با سنگ و آجر به عنوان چسباننده قطعات سنگ يا آجر به همديگر و تبديل آنها به جسمي يكپارچه و نيز براي بند كشي لاي درز ساختمانهاي آجري و سنگ و غيره بكار مي‌رود. بطور كلي ويژگيهاي ملاتها بايد مطابق با استاندارد شماره ۷۰۶ ايران باشد.

۴-۱- دسته‌ بندي ملاتها ملاتها به دو دسته به شرح زير،تقسيم مي‌شوند: ۵-۴-۱-۱-ملاتهاي هوائي اين نوع ملاتها يا به طريق فيزيكي در هوا خشك مي‌شوند و آب زيادي آنها بخار مي‌شود (مانند ملات گل و كاه‌گل) ، و يا گيرش آنها به طريق شيميائي در برابر هوا انجام مي‌شود(مانند ملات گچ و ملات آهك هوائي). ۴-۴-۱-۲- ملاتهاي آبي گيرش اين ملاتها در برابر هوا و جائي كه هوا نباشد (زير آب) به طريق شيميائي صورت مي‌گيرد(مانند ملات آهك آبي و ملات سيمان).

۴-۲- انواع ملاتها الف – ملات گل و كاه‌گل: از مخلوط كردن خاك رس و آب و ورز دادن مخلوط (تا آنجا كه خاك رس آب بكشد و به حالت خميري درآيد) بدست مي‌آيد. هرچه مقدار خاك رس در اين نوع ملات بيشتر باشد،جنس ملات چسبناك‌تراست.ملات گل رس هنگام خشك شدن (پس دادن آب)جمع مي‌شود و مي‌تركد. براي جلوگيري ازترك خوردن اين ملات به آن كاه مي‌افزايند و آن را مي‌خوابانند تا خاك رس خوب آب بمكد و كاه خيس بخورد و نرم شود. ب – ملات ماسه آهك: اين ملات كه ملات ماسه آهك هوايي است ، از مخلوط يك قسمت آهك ، به صورت دوغاب ، با سه قسمت ماسه به دست مي‌آيد. اين مخلوط كم كم از هوا CO۲ جذب مي‌كند و به كربنات كلسيم تبديل مي‌شود و به صورت سنگ درمي‌آيد. ماسه موجود در ملات باعث مي‌شود كه هوا به داخل ملات راه يابد و نيز جدا شدن آب سهلتر انجام پذيرد و از كم شدن حجم جلوگيري و در نتيجه مقاومت ملات بيشتر شود. ج – ملات شفته ‌آهكي : بشر،از هزاران سال پيش ، در ساختن پي بناها ، پله‌ها ، آبگيرها و مانند اينها و نيز براي جلوگيري از نشت كردن آب و همچنين براي پايدار كردن زمين به منظور بارگذاري بيشتر ، از شفته آهكي استفاده مي‌كرده است. علت اصلي مقاومت شفته آهكي در گذشته روشن نبود،اما امروز به آن پي برده‌اند و معلوم شده است كه آنچه موجب گرفتن و سفت شدن و بالا رفتن مقاومت شفته آهكي مي‌شود ، واكنش شيميائي است ، بدين ترتيب كه پس از مخلوط شدن كامل خاك ‌رس با دوغ ‌آب آهك ، اين دو بكندي با همديگر تركيب و به سيليكات كلسيم تبديل مي‌شوند. در ساختن شفته بهتر است بجاي گرد آهك شكفته يا خمير آهك شكفته ،از دوغ ‌آب آهك استفاده شود. مقدار آهك شكفته در دوغاب آهك را از روي وزن آن مي‌سنجند. توصيه مي‌شود كه در پي‌ سازي ، براي ساختن شفته آهكي ، از مخلوط آهك شكفته و آب ، به ميزان ۲۰۰ تا ۳۵۰ كيلوگرم گردآهك شكفته در يك مترمكعب آب استفاده شود. هنگام مصرف دوغ ‌آب آهك بايد دانه‌هاي آهك در آب شناور باشند و ته ‌نشين نشوند.شفته آهكي را با هر خاكي كه داراي خاك ‌رس باشد مي‌توان ساخت،اما بهترين خاك براي ساختن شفته آهكي ، خاك برگرفته از زميني شني با دانه ‌بندي پيوسته است كه ريز‌دانه‌هاي آن از ۲۵ درصد و خاك ‌رس آن از ۱۵ درصد وزن كل خاك كمتر نباشد. د – ملات گچ و گچ‌ و ‌خاك: براي ساختن اين ملات ، گردگچ را در ظرف آبي كه قبلا تهيه شده به گونه‌اي مي‌پاشند كه در حين ريختن گچ ، با تكان دادن دست و بهم‌ زدن آن ، كمي از گرد گچ در آب حل شود. براي ساختن ملات گچ كشته،هنگام گرفتن ملات آن را ورز مي‌دهند. ملات گچ و خاك از مخلوط كردن گردگچ با گرد خاك ‌رس ، به نسبت مساوي و پاشيدن مخلوط در آب و هم‌ زدن آن ساخته ميشود. بطور كل ، وجود خاك ‌رس گرفتن ملات را كمي كندتر مي‌كند تا بدين ترتيب ، علاوه بر مصرف كمتر گچ ، فرصت كافي نيز براي مصرف آن قبل از گيرش كامل وجود داشته باشد.اگر ملات گچ و خاك شروع به گرفتن كرده باشد نبايد مصرف شود و خرد كردن و آب ‌زدن مجدد چنين ملاتي به منظور مصرف آن مجاز نخواهد بود. ه‍ – ملات ماسه سيمان: ملات ماسه سيمان مخلوطي است از ماسه و سيمان و آب به مقدار كافي ، چنانكه خمير حاصل به سهولت قابل بكار بردن باشد.ملاتهاي ماسه سيمان را بايد به اندازه مصرف ساخت و بايد از به كار بردن ملاتهائي كه بيشتر از يك ساعت از ساختن آن گذشته باشد خودداري كرد در ملاتهاي ماسه سيمان نسبت حجمي سيمان به ماسه با توجه به مورد مصرف آن از ۱ به ۲ تا ۱ به ۶ تغيير مي‌كند. در زير چند مورد مصرف ملات ماسه سيمان و نسبتهاي اختلاط ماسه و سيمان در آنها آمده است: ۱- كارهاي بنائي از ۱به ۶ تا ۱ به ۸. ۲- طاقهاي قوسي از ۱به ۳ تا ۱ به ۴ . ۳- بند كشي از ۱ به ۲ تا ۱ به ۳. ۴-اندودهاي سيماني از۱ به ۳ تا۱ به۴. و – ملات باتارد: ملات باتارد مخلوطي است از ماسه و آهك و سيمان و آب به مقدار كافي. طرز تهيه اين ملات عيناً نظير ملات ماسه ‌آهك است با اين تفاوت كه براي تسريع زمان گيرش و افزايش مقاومت و حالت خميري ملات و همچنين براي كارآئي بهتر آن ، مقداري سيمان به تركيب اضافه مي‌كنند.ملات باتارد ، بويژه در بنائيهاي با سنگ كاربرد زيادي دارد،اگر نسبت اختلاط مشخصي براي ملات باتارد تعيين نشده باشد ميتوان براي تهيه آن از نسبت حجمي ۱۰ واحد ماسه، ۲ واحد آهك و ۱ واحد سيمان استفاده كرد.

۵- قطعات:

۵-۱- سنگ سنگ مصرفي از هر گونه كه باشد بايد تميز ، محكم ، بادوام ، متجانس و بدون رگه و عاري از مواد آلي باشد. سنگ بايد از معدن سنگ و از بهترين برشها بدست آمده باشد. سنگ مورد مصرف بايد از جايي دور از حد فاصل دورگه معدن استخراج شده ،از حيث تركيب ، طبيعي و يكنواخت و بدون شكاف و رگه‌هاي خارجي و يا خاكي باشد.سنگ‌هاي سست ، متخلخل مطبق و نيز سنگهايي را كه در برابر يخبندان آسيب ‌پذيرند نبايد بعنوان مصالح مصرف كرد به طور كلي سنگهاي ساختماني بايد داراي حداقل خلل و خرج و از سختي كافي برخوردار باشند ساير خواص سنگهاي ساختماني بايد از خواص ديگري به شرح زير برخوردار باشند: الف – حداقل وزن ويژه فضائي ۱۸۰۰ كيلوگرم بر مترمكعب و حداكثر درصد وزني جذب آب ۸ درصد. ب – تاب فشاري و تاب ضربه‌اي متناسب با مورد مصرف. ج – مقاومت در برابر سايش. د – مقاومت در برابر حريق. ه – حداقل ضريب نرم‌ شوندگي. ۵-۵-۱-۱- كيفيت سنگ قبل از استخراج سنگهاي مصرفي ، بايد طبق روشهاي استاندارد از آنها نمونه‌ گيري كرده و بر روي نمونه‌هاي اخذ شده آزمايشهاي زير انجام گيرد: الف – آزمايش مقاومت در برابر سايش ، مطابق با استاندارد روش آزمون براي تعيين سايش مصالح سنگي درشت دانه(استاندارد شماره ۴۸۸ ايران). ب – آزمايش مقاومت در برابر يخبندان ، مطابق با روش تعيين ميزان جذب آب و تاب مصالح سنگي در برابر يخبندان (استاندارد شماره ۵۷۸ ايران). ج – آزمايش تاب فشاري : تاب فشاري سنگ بايد روي نمونه‌هاي استوانه‌اي شكل و با روش استاندارد تعيين تاب گسيختگي فشاري و خمشي مصالح سنگي (استاندارد شماره۶۱۷ ايران) انجام گيرد.تاب حاصل از آزمايش نبايد از ۱۵۰ كيلوگرم بر سانتيمترمربع كمتر باشد. ۵-۵-۱-۲-انواع سنگهاي مصرفي در ساختمان سنگ را به دو منظور در ساختمان بكار مي‌برند: الف – براي ساختن ديوارهاي سنگي : در اين صورت ممكن است براي نما از انواع سنگهاي با سطوح تراشيده شده و يا براي پشت با زير كار از سنگ بصورت طبيعي استفاده شود.بعضي از انواع سنگهايي كه در ساختن ديوارهاي سنگي به كار مي‌روند عبارت‌اند ، از: الف - ۱- سنگهاي رودخانه‌اي: گوشه‌هاي تيز و لبه‌دار اين گونه سنگها،در جريان حركت و غلطيدن در مسير رودخانه و برخوردشان با يكديگر و بر اثر عمل فرسايش آب بر روي آنها ساييده شده سطح آنها بصورت تقريباً صيقلي درآمده است. الف - ۲- سنگ قلوه‌ رودخانه‌اي: اين سنگ، سنگي رودخانه‌اي است كه حداقل قطر آن از ۵ سانتيمتر بيشتر باشد.كوچكترين اندازه سنگ قلوه كه در ديوارسازي سنگي مصرف مي‌شود ، ۱۵ سانتيمتر است.قلوه سنگهاي با قطر كوچگتر از ۱۵ سانتيمتر را مي‌توان به عنوان سنگهاي پركننده در ميان ديوار مصرف كرد. الف - ۳- سنگهاي كوهي: اين سنگها ، بيشتر لبه‌ تيزند و مستقيماً از معدن سنگ و رگه كوه استخراج مي‌شوند. حجم بزرگ اين نوع سنگها را ، كه با استفاده از چكشهاي ضربه‌اي هواي متراكم استخراج مي‌شوند،اصطلاحاً «سنگ قله» مي‌نامند. الف -۴- سنگهاي لاشه: اين سنگها در حين عمليات استخراج ، يا در طي مراحل مختلف قواره كردن سنگها ، بدست مي‌آيند.سنگهاي لاشه شكل خاصي ندارند و داراي بر يا سطوح مشخصي نيستند. الف - ۵- سنگ قواره(۱): اگر گوشه‌هاي تيز و برنده سنگ لاشه را با چكش يا پتك بگيرند ، سنگ بدست آمده «سنگ قواره» ناميده مي‌شود.كوچكترين اندازه سنگ قواره ۱۵ سانتيمتر مي‌باشد. الف - ۶- سنگ بادبر يا رگه‌اي (۲) :سنگ بادبر يا رگه‌اي سنگي است كه در هنگام استخراج از معدن،آن را به كمك پتك بصورت تقريبي مكعب مستطيل در مي‌آوردند و سپس دركارگاه،سطح نماي آنرا حدوداً بصورت چهارگوش(مربع يا مستطيل)،شكل مي‌دهند.حداقل عرض و ارتفاع سنگ بادبر به ترتيب ۲۰ و ۱۵ سانتيمتر و اندازه بارسنگ (برجستگي سطح نماي سنگ نسبت به هر سنگ) حداكثر ۴ سانتيمتر است. الف – ۷- سنگ سرتراش يا رگه‌اي كلنگي(۳): اگر به منظور داشتن درزهاي ظريفتر در نماي ديوار،سطوح قائم (سطوح جانبي) و سطوح افقي (سطوح ملاتخور بالائي و پائيني) سنگ بادبر را در مجاورت نما،با كمك كلنگ مخصوص ، دست تراش كنند ، آن را سنگ سرتراش مي‌نامند. ابعاد اين سنگ نظير سنگ بادبر است ولي حداكثر بار آن ۵/۱ سانتيمتر و حداقل ارتفاع آن ۱۸ سانتيمتر است و سطوح فوقاني و تحتاني آن بايد حداقل ۸ سانتيمتر باشد و با قلم صاف و بدون بار شود. الف – ۸- سنگ بادكوبه‌اي۱:اين سنگ ، سنگ سرتراشي است كه بنا به سفارش ، دور تا دور سطح نماي آن را به عرض ۵/۱ تا ۳ سانتيمتر ، با قلم ، تراش مي‌دهند (چفت) ، و بقيه سطح نماي سنگ را، كه مي‌تواند برجسته‌ تر از قسمت قلم تراش شده دورسنگ باشد ، تيشه ‌داري مي‌كنند .حداكثر مجاز اين برجستگي (بارسنگ) ۴ سانتيمتر خواهد بود.به چنين سنگي ، علاوه بر باد كوبه‌اي «سنگ رگه‌اي كلنگي لبه فتيله‌اي» نيزمي‌گويند. ب – براي نماسازي و كفسازي(سنگ پلاك): انواع سنگ طبيعي را در ابعاد مختلف و در ضخامتهاي معين چند سانتيمتري مي‌برند و صيقل مي‌دهند و سپس آنها را با ضوابط و وضعيتي خاص ، كه در بخش بنايي با سنگ ذكر شده ، به عنوان نماي سنگي در ساختمان مورد استفاده قرار مي‌دهند. متداولترين سنگهايي كه در نماسازي و كف ساختمانها به كار مي‌برند عبارت‌اند از انواع سنگهاي تراورتن ، مرمريت ، مرمر ، چيني و گرافيت بازالت و غيرو كه در ساختمانها آنها را به صورت سنگ پلاك ، سنگ ازاره (قرنيز) و يا براي پله ‌سازي به كار مي‌برند.كليه سنگهائي كه در نماسازي مصرف مي‌شود علاوه بردارا بودن مشخصات قابل قبول فيزيكي و مكانيكي مندرج در استاندارد ويژگيهاي مربوط ، بايد از لحاظ رعايت نكات ايمني لازم و به منظور جلوگيري از جدا شدن آنها از سطح ديوار ، كليه ضوابط و شرايط لازم در بخش بنائي با سنگ را دارا باشند.

۵-۲-آجر رسي آجرهايي كه در ساختمان مصرف مي شود بايد با ويژگيهاي مندرج در استاندارد شماره ۷ ايران مطابق باشد. به دليل مصرف فوق العاده زياد آجر رسي در ساختمان و همچنين تنوع توليد آن،تا زماني كه استاندارد آجر در سطح كشور بصورت اجباري اجراء نشده است ،آجرهاي مصرفي غير استاندارد بايد شرايط زير را دارا باشد: ۵-۵-۲-۱- آجر بايد كاملاً پخته و يكپارچه و سخت باشد ، چنان كه هرگاه با يك آجر به آجر ديگر ضربه‌اي وارد آيد ، صداي مشخص زنگداري توليد شود. ۵-۵-۲-۲- آجر بايد از تاب فشاري لازم برخوردار باشد .در هيچ حال ميانگين تاب فشاري گسيختگي آجرهاي ماشيني نبايد از ۱۰۰ كيلوگرم برسانتيمتر مربع كمتر باشد و تاب فشاري گسيختگي هيچيك از آجرهاي ماشيني به تنهائي نبايد از ۸۰ كيلوگرم بر سانتيمتر مربع كمتر باشد. ۵-۵-۲-۳- ميزان جذب آب آجر نبايد از ۳۰ درصد وزن آجر را تجاوز كند. ۵-۵-۲-۴- آجر بايد در مقابل يخبندان مقاومت كافي داشته باشد.آجرهاي نما بايد تمام مشخصات بيان شده براي آجر معمولي را داشته باشد و رواداري آن نبايد از ۱ ميليمتر براي ضخامت،۲ ميليمتر براي پهنا و ۳ ميليمتر براي طول آجر تجاوز كند.

۵-۳-آجر ماسه آهكي آجر ماسه آهكي از اختلاط گرد آهك زنده با ماسه سيليسي يا ماسه سيليكاتي تهيه مي‌شود ، به اين ترتيب كه مواد ياد شده را به نسبت وزني ۱ به ۸ تا ۱ به ۱۲ درهم مي‌آميزند و سپس روي آن كمي آب اضافه مي‌كنند. خمير ماسه آهك را در قالب هاي فولادي مي‌ ريزند و آن را تحت فشار ۴۰۰ كيلوگرم بر سانتيمتر مربع شكل مي‌دهند ، آنگاه قالبها را بمدت ۴ تا ۸ ساعت در استوانه‌هاي فولادي ته بسته در محيطي داراي بخارآب ۱۸۰ تا ۲۰۰ درجه و در فشار ۸ تا ۱۲ آتمسفر،قرار مي‌دهند.در وضعيت فوق ، مخلوط ماسه و آهك به سيليكات كلسيم تبديل مي‌شود. محصول نهائي را به نام آجر ماسه آهكي به بازار عرضه مي‌كنند. تا زماني كه استاندارد ملي ايران در اين زمينه تهيه و تدوين نشده ، ويژگيهاي آجر ماسه آهكي را بايد مطابق با ويژگيهاي مندرج در استانداردهاي معتبر بين‌المللي در نظر گرفت.

۵-۴- بلوكهاي سيماني ويژگيهاي بلوكهاي سيماني در ساختمان بايد با استاندارد شماره ۷۰ ايران مطابق باشد. بلوكهاي سيماني ساده بايد كاملاً سالم و بدون عيب و سطوح آن طوري باشد كه هنگام اندودكاري چسبندگي و گير كافي با اندود ايجاد كند. بلوكهاي سيماني نما بايد علاوه بر مشخصات فوق ، داراي سطح نماي صاف و يا نقش و فرم مورد نظر باشد. تاب فشاري بلوكهاي سيماني غير باربر در هنگام به كار بردن (با احتساب سطح سوراخها) نبايد از ۴۰ كيلوگرم برسانتيمترمربع كمتر باشد و اين مقدار براي بلوكهاي باربر نبايد از ۶۰ كيلوگرم بر سانتيمتر مربع كمتر باشد.

۵-۵- بلوكهاي سقفي از اين بلوكها،به عنوان قالب هميشگي (يعني قالبي كه پس از اجراء باقي مي‌ماند) ، براي قالب ‌بندي بغل گونه‌هاي جان تيرهاي T و با تيرچه‌هائي كه در پوشش سقفها به كار مي‌رود استفاده مي‌كنند ۵-۵-۵-۱- انواع بلوكهاي سقفي بلوكهاي سقفي ابعاد و شكلهاي مختلفي دارند كه مشخصات آنها توسط كارخانجات سازنده ارائه مي‌شود.جنس اين بلوكها معمولاً بتني يا سفالي است. الف – بلوكهاي سقفي بتني : اين نوع بلوكها كه ابعاد و وزن آنها بسته به كارخانه‌هاي سازنده‌شان متفاوت است ، عرضي بين ۲۰ تا ۲۵ سانتيمتر دارند و ضخامت آنها تابع ضخامت كل سقف و فاصله تيرچه‌ها از همديگر است. وزن بلوك بايد طوري باشد كه كارگر بتواند به آساني آن را روي سقف جا به جا كند. اين وزن نبايد حداكثر از ۲۰ كيلوگرم بيشتر شود. ضخامت جدارهاي عمودي و افقي بلوك بتني نبايد از ۱۵ ميليمتر كمتر باشد و رواداري ابعاد آن نبايد در ارتفاع از۲ ميليمتر و در طول و عرض از ۳ ميليمتر تجاوز كند. حداقل اندازه نشيمن اين بلوكها ۵/۱۷ ميليمتر است. ب – بلوكهاي سفالي: كارخانجات سازنده معمولاً ابعاد ، اشكال و مشخصات فني اين نوع بلوكها در كاتالوگ هاي خود ارائه مي‌كنند. بلوكهاي سفالي بايد عاري از ترك و دانه هاي آهكي باشند . اين بلوكها بايد به طور يكسان پخته شده باشند و رنگ آنها بايد كاملاً يكنواخت باشد. سطوح بلوك سفالي بايد صاف و عاري از انحناء و خميدگي و بافت آن بايد ريز و متراكم باشد. براي ايجاد چسبندگي لازم به بتن بالائي و همچنين براي چسبيدن به نازك‌ كاري زير سقف سطوح خارجي بلوك شياردار است. ضخامت تيغه‌هاي عمودي و افقي بلوك سفالي ، حداقل ۸ ميليمتر است و وجوه تيغه‌ها بايد مسطح باشند. جذب آب بلوك نبايد بيش از ۲۰ درصد وزن آن باشد. حداكثر رواداري ابعاد براي بعد كمتر از ۱۵ سانتيمتر ۳ ميليمتر و براي ابعاد بيش از ۱۵ سانتيمتر،۶ ميليمتر خواهد بود.

۵-۶- كاشي ۵-۵-۶-۱- كليات كاشي فرآورده‌اي است سراميكي كه به علت پخته شدن در دمايي معين به حال نيمه شيشه‌اي در مي‌آيد ، چنانكه خاصيت جذب آب آن بسيار كم مي ‌شود و در برابر سائيدگي ، فشار و ضربه مكانيكي مقاومت لازم را پيدا مي‌كند و مي‌تواند تغييرات ناگهاني دما (۲۰ تا ۱۰۰ درجه سانتيگراد) را بخوبي تحمل كند بدون آنكه هيچگونه اثر ترك در بدنه يا لعاب آن ظاهر شود. اگر يك سطح كاشي از لعاب معدني پوشيده شده باشد ، كاشي را لعابدار مي‌نامند . ويژگيها و كيفيت كاشي و همچنين روشهاي آزمايش آن بايد مطابق با استانداردهاي ايران ، با شماره ۲۵ ، تحت عنوان «كاشي لعابي» و شماره ۶۷ تحت عنوان «كاشي كف» باشد. اگر بسته به مورد ، نياز باشد كه از كاشيهائي با خواصي ويژه استفاده ، نظير پايداري در برابر اسيدها و قليائيها ، و پايداري در برابر سرما و گرما و جذب آب و غيره استفاده شود ، بايد كاشيهاي مخصوصي را به كار برد ، در اين صورت سازنده مكلف است در مشخصات ارائه شده براي محصول توليدي،كليه اطلاعات لازم را در اختيار خريدار قرار دهد و نيز در صورت درخواست خريدار،آنها را به پيوست فاكتور فروش به خريدار تسليم كند. ۵-۵-۶-۲- درجه بندي كاشي كاشيها را از نظر مرغوبيت و نداشتن عيب و نقص به سه درجه تقسيم مي‌كنند: الف – كاشي درجه يك : كاشيهاي درجه يك كاشيهائي هستند كه كاملا سالم باشند و هيچ گونه نقصي در سطح لعابدار و كناره آنها وجود نداشته باشد. ب – كاشي درجه دو : كاشيهاي درجه دو كاشيهائي هستند كه از نظر ديد ظاهري يكي از معايب زير را داشته باشد: ب – ۱- كاشيهائي كه در فاصله دو سانتيمتري تمامي كناره‌هاي سطح لعابدار آنها بيش از يك يا دو خال ، به قطر حداكثر نيم ميليمتر وجود نداشته باشد. ب - ۲- كاشيهايي كه در تمام كناره‌هاي سطح لعابدارشان فقط يك لكه لعاب نگرفتگي ، حداكثر به ابعاد ۳۲ ميليمتر وجود داشته باشد. ج – كاشي درجه سه: كاشيهائي هستند كه از نظر ديد ظاهري يكي از معايب مشروح زير را داشته باشد: ج – ۱- كاشيهائي كه در سطح لعابدارشان فقط يك خال به قطر حداكثر ۳ ميليمتر وجود داشته باشد. ج – ۲- كاشي‌هايي كه در سطح لعابدارشان فقط ۲ يا ۳ خال به قطر حداكثر نيم ميليمتر داشته باشد. ج – ۳- كاشي‌هايي كه در يكي از چهار لبه‌شان تنها يك لعاب نگرفتگي ، حداكثر به ابعاد ۱۰۳ ميليمتر داشته باشند. ج – ۴-كاشي‌هايي كه در كناره سطح لعابدارشان فقط دو لعاب نگرفتگي ، حداكثر به ابعاد ۵۲ ميليمتر، داشته باشند. ج – ۵- كاشي‌هايي كه در يكي از چهارگوشه‌شان تنها يك لب‌ پريدگي ، حداكثر به ابعاد ۵۳ ميليمتر، داشته باشند. ج -۶- كاشيهايي كه در يكي از گوشه‌هايشان تنها يك لب ‌پريدگي ، حداكثر به ابعاد ۲۲ ميليمتر و در سطح لعابشان يك خال ، حداكثر به قطر نيم ميليمتر داشته باشند. د – كاشي صادراتي: كاشيهاي صادراتي مخلوطي است از كاشيهاي درجه يك و دو.

۵-۷- سراميك به كاشي‌هاي با ابعاد كوچه (۱۱ سانتيمتر و بيشتر ) اطلاق مي‌گردد كه به مربع ، مستطيل و يا به اشكال مختلف و در رنگهاي گوناگون و به فرم مسطح و يا خلل و فرج‌ دار ساخته مي‌شود. سراميك از سمت لعاب در سطح كاغذ به ابعاد ۳۰۲۰ سانتيمتر يا بيشتر چسبانده مي‌شود به قسمي كه حداقل ۴۸ ساعت بعد از نصب ، كاغذهاي مزبور خيس داده مي‌شود و به راحتي از سطح لعاب سراميك جدا مي‌گردد و اشكال سراميك در انواع گوناگون نمايان مي‌گردد.

۵-۸-موزائيك ۵-۵-۸-۱- كليات آجرهاي موزائيك و آجرهاي سيماني ساده از تركيب دانه شن،ماسه ‌،سنگ و سيمان و ريختن آنها در قالبهاي فلزي مخصوص و اعمال فشار بر روي آنها توسط پرسهاي ويژه ساخته مي‌شود. ويژگيهاي انواع آجرهاي موزائيك و آجرهاي سيماني ساده بايد با مشخصات استاندارد ملي ايران ، به شماره ۷۵۵، مطابقت داشته باشد. ۵-۵-۸-۲- آجر موزائيك آجر موزائيك از دو قشر زيرين و قشر رويه تشكيل مي‌شود: الف – قشر زيرين ، يا آستر ، مخلوطي است از سيمان پرتلند و ماسه شسته گرد گوشه(رودخانه‌اي يا معدني) يا تيز گوشه (شكسته) ، با قطر تا ۵ ميليمتر ، با نسبت حجمي ۱ واحد سيمان ۳ واحد ماسه شسته. ب – قشر رويه قشري است كه در معرض سايش قرار دارد و از دانه‌ها يا تكه‌هاي سنگ ، خاك سنگ ، پودر سنگ و سيمان پرتلند و يا رنگي ساخته مي‌شود و سطح سايش آن صيقلي است. آجر موزائيك سالم و بي‌عيب بايد پوسته نشده باشد و فقط تركهاي موئي ، شوره (سفيدك) ، لب پريدگي ، تابيدگي باشد و دندانه دندانه نشده باشد. ۵-۵-۸-۳- آجر سيماني آجر سيماني از دو قشر زيرين و قشر رويه تشكيل مي شود: الف- قشر زيرين يا آستر نظير قشر زيرين آجر موزائيك است. ب- قشر رويه از مخلوط سيمان پرتلند و ماسه تميز و خشك يا پودر مرمر ساخته مي شود و حداكثر نسبت حجمي پودر مرمر به سيمان عبارت است از: - براي ساخت به روش مرطوب احجم پودر مرمر/۲ حجم سيمان - براي ساخت به روش خميري ۳حجم پودر مرمر/۴ حجم سيمان در ساخت آجرهاي سيماني رنگي ، علاوه بر مواد فوق ، رنگ كننده هايي را كه در برابر مواد قليائي و نور ثابت باشند و حجم آنها نسبت به سيمان از ده درصد تجاور نكند ، به مخلوط قشر رويه اضافه مي كنند. ۵-۵-۸-۴- شكل و اندازه آجرهاي موزائيك و سيماني آجرهاي موزائيك و سيماني ممكن است به شكلهاي مربع ، مستطيل و يا چند ضلعي ساخته شوند ولي معمولاً آنها را به شكل مربع و به ابعاد اسمي (اعداد بيانگر طول هر ضلع مربع به سانتيمتر است) به بازار عرضه مي كنند. در آجرهاي موزائيك چهار ضلعي ضخامت آجر موزائيك بايد حدود ۱۰ درصد بزرگترين ضلع آجر موزائيك و در آجرهاي چند ضلعي ده درصد بزرگترين فاصله دو ضلع مقابل باشد و اختلاف موجود بين حداكثر و حداقل ضخامت در نقاط مختلف يك آجر موزائيك يا سيماني نبايد از ۶ درصد حداكثر ضخامت آن بيشتر باشد.

۵-۹- شيشه شيشه‌اي را كه در ساختمان مصرف مي‌شود كه شيشه جام مي‌نامند. شيشه جام به ضخامتهاي ۲ ميليمتر و بيشتر و در ابعاد مختلف به بازار عرضه مي‌شود. شيشه جام بايد كاملاً صاف، شفاف ، بيرنگ و عاري از موج و حبابهاي هوا و يا هر نوع عيب ديگر باشد و ضخامت آن در تمام سطح بايد يكنواخت باشد. صافي و يكنواختي ضخامت شيشه بايد طوري باشد كه اگر با زواياي ۴۵ درجه از پشت شيشه ، به شيئي كه در فاصله يك متري آن قرار دارد نگاه كنيم ، آن شيئي كج و معوج به نظر نرسد. ويژگيهاي شيشه جام بايد مطابق با استاندارد شماره ۸۹۷ ايران باشد.

۶- فلزات فلزات به صورت خالص و يا به صورت تركيبي از چند فلز در ساختمان مورد استفاده، قرار مي‌گيرند كه عمده‌ ترين و معمول ترين آنها به شرح زير است:

۶-۱-آهن آهن در ساختمان به صورت چدن و فولاد مصرف مي‌شود. آهني كه چدن و فولاد از آن به عمل مي‌آيد ابتدا بصورت آهن خام از گداختن سنگ آهن در كوره‌هاي آهنگدازي تهيه مي‌شود.آهن ، كه وزن مخصوص آن برابر ۸۷۴/۷ گرم بر سانتيمتر مكعب است،در طبيعت موجود نيست و معمولاً به صورت اكسيد يا كربنات و يا سولفيت آهن همراه با مقداري از مواد ديگر در پوسته جامد زمين يافت مي‌شود.فرآورده‌هاي آهن را ، برحسب مقدار كربن موجود در آن ، به سه گروه ، به شرح زير تقسيم مي كنند: ۵-۶-۱-۱- آهن خام آهن خام ، كه مقدار كربن آن در حدود ۳ تا ۲۵/۴ درصد است و علاوه بر كربن تركيبات ديگري نظيرسيليسيم ، منگنز ، گوگرد و فسفر نيز دارد از لحاظ اعمال مكانيكي مانند نوردكاري،چكشكاري و پرسكاري و غيره ، داراي خواص نامناسبي است.نقطه ذوب آهن خام ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتيگراد است كه پائين ‌تر از نقطه ذوب فولاد است. آهن خام براي انجام اعمال مكانيكي ، حتي بصورت گرم نيز نامناسب است و خاصيت جوشپذيري ندارد و براي همين ، آهن خام مصرف مستقيمي در صنعت ندارد و فقط براي تهيه چدن و فولاد از آن استفاده مي‌كنند و انواع آن، آهن خام خاكستري، آهن خام سفيد و آهن خام نيمه خاكستري است. ۵-۶-۱-۲- چدن چدن از ذوب مجدد و تصفيه آهن خام به دست مي‌آيد. مقدار كربن آن ۳ الي ۴ درصد است. چدن و ترد و شكننده است.نقطه ذوب چدن ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتيگراد است.مقاومت فشاري چدن نسبتاً خوب ولي مقاومت كششي آن ناچيز است. چدن كمتر از فولاد زنگ مي‌زند . در ساختمانهاي قديمي چدن را براي ساختن ستونهاي فشاري و همچنين در پلسازي به كار برده‌اند در حال حاضر در كارهاي ساختماني براي ساختن اجزاء باربر از چدن استفاده نمي‌كنند ولي در ساخت لوله‌هاي فاضلاب ، ديگهاي حرارت مركزي ، رادياتورهاي ‌ويژه مصرف در جاهاي نمناك نظير حمامها و غيره و همچنين در ساختن دريچه‌هاي بازديد و كنتور آب و مانند آنها چدن را به كار مي گيرند. ۵-۶-۱-۳- فولاد بيشتر آهن خامي را كه از كوره بلند به دست مي‌آيد براي تهيه فولاد بكار مي‌برند ، بدين ترتيب كه آهن خام را ذوب و مواد خارجي نظير كربن ، سيليسيم ، منگنز ، گوگرد و فسفر را از آن جدا كرده و مقداري معين كربن به آن اضافه مي‌كنند. امروزه روشهاي مختلفي براي تهيه فولاد به كار مي‌رود كه مهمترين آنها روشهاي بسمه ‌توماس ، زيمنس مارتين يا كوره‌هاي باز و طريقه كوره‌هاي الكتريكي است. با توجه به درجه خلوص بيشتر و خواص مرغوبتر تهيه فولاد به روش كوره‌هاي باز ، امروزه بيشتر فولاد مصرفي ساختمان را بدين طريق تهيه مي‌كنند. فولادهاي ساختماني در انواع و با مقاومتهاي مختلف تهيه مي‌شود كه معمولترين آنها عبارت‌اند: الف – فولاد نرمه با حدود ۹% تا ۲۵/۰ درصد كربن . ب – فولاد با كربن متوسط حدوداً داراي ۲۵/۰ تا ۵۵/۰ درصد كربن. ج – فولاد با كربن زياد حدوداً داراي ۶/۰ تا ۲/۱ درصد كربن. فولادهاي نرمه و فولادهاي با كربن متوسط ، به علت دارا بودن مقاومت قابل توجه توأم با قابليت تغيير شكل و نرمي ، در كارهاي ساختماني و صنعتي مصرف زياد دارد. يكي از مشخصه‌هاي فولادهاي ساختماني ، حداقل مقاومت نهائي فولاد در آزمايش كشش استاندارد است كه آن را ، بر حسب كيلوگرم بر ميليمتر مربع ، به صورت نمادين ، با دو حرف St مي‌نويسند ، مانند فولاد t ۳۷ S و ۴۴St و۵۲St و غيره. به طور كلي خواص فولادهاي ساختمان بايد با استاندارد شماره۱۶۰۰ ايران مطابق باشد. ۵-۶-۱-۳-۱-انواع فولاد ساختماني مهمترين نوع و شكل فولادهاي ساختماني ، از لحاظ نيمرخهايي كه بطريق نورد گرم يا نورد سرد به دست مي‌آيد ، عبارت‌اند از: الف – تيرآهن نيمرخI : اين نيمرخ از مهمترين نيمرخهاي مصرفي در ساختمانهاي فلزي است و مقاومت آن در مقابل خمش زياد است. انواع متداول نيمرخهايI عبارت است از: نيمرخ معموليINP ،نيمرخ بال پهنIPB، نيمرخIPE است. ب – نيمرخU يا ناوداني: اين نيمرخ به صورت تك ، در مقابل خمش ضعيف است و براي همين آن را در تيرهاي مركب و مشبك و همچنين به صورت جفت به كار مي‌برند. طرز نمايش نيمرخ ناوداني به صورتUNP ياCNP است. ج – نيمرخ نبشي: نبشي به دو صورت نبشي با بالهاي مساوي و نبشي با بالهاي نامساوي ساخته مي‌شود.اين پروفيل را در ساختمانهاي فلزي ، به خصوص در ساختن اشكال مركب ، به كار مي‌برند . ويژگيهاي نبشي بايد با استانداردهاي شماره ۱۷۹۲ و شماره ۱۹۷۴ ايران مطابقت داشته باشد. د – نيمرخ سپري: اين نيمرخها بر دو نوع‌اند: - سپريهائي كه قاعده‌شان دو برابر ارتفاعشان است. - سپريهائي كه ارتفاع قاعده‌شان با هم برابر است . اين پروفيل را در كارهاي ساختماني مانند ساختن شيرواني ، در و پنجره و اسكلت و سقف كاذب مصرف مي‌كنند. ه‍ – نيمرخZ : اين پروفيل را براي زيرسازي و بستن ورقهاي فلزي يا ورقهاي آزبست سيماني در سقف‌هاي شيب‌دار به كار مي‌برند. و – ورق و تسمه: ورق و تسمه،كه رل عمده‌اي در ساختمانهاي فلزي دارند ، در ساختن قطعات مركب نظير تيرهاي مركب ، ستونهاي مركب و تقويت آنها به كار مي‌روند. ورقهايي را كه عرض آنها كمتر از ۱۶۰ ميليمتر است تسمه مي‌نامند.مشخصات ورقهاي فولادي و آزمايشات آنها بايد مطابق با استانداردهاي شماره ۱۰۲۴ و ۱۰۰۱و ۴۴۰ ايران باشد. ز – ميلگردها و نيمرخهاي چهارگوش و شش ضلعي : ميلگردها و نيمرخهاي چهارگوش و شش ضلعي در گروه‌هاي نرم ، نيم سخت و سخت طبقه ‌بندي مي‌شوند. ميلگردها به صورت ساده يا آجدار ، به قطرهاي ۵ تا ۲۲۰ ميليمتر و نيمرخهاي چهارگوش از مقطع ۶۶ تا ۱۵۰۱۵۰ ميليمتر و نيمرخهاي شش ضلعي ، با بعدهايي از ۱۳ تا ۱۰۳ ميليمتر ساخته مي‌شوند. حد جاري شدن ميلگردها با توجه به گروه آنها در۳xg / Cm ۲۲ در مورد فولادهاي نرمه ۲xKg / Cm۳۴ تا۳xKg / Cm۴۲ براي فولادهاي نيمه سخت و ۲ Cm/Kg ۵۰۰۰ براي فولادهاي سخت متغير است ميلگردهاي گرم نورديده بايد استاندارد شماره ۱۷۹۷ ايران مطابق باشد. ح – ساير نيمرخها : علاوه بر نيمرخهائي كه در بالا نامبرده شد ، نيمرخهاي سرد نورديده‌اي در اشكال و اندازه‌هاي مختلف وجود دارد كه بيشتر در ساختن در و پنجره آهني مصرف ميشوند. مشخصات مكانيكي اين نيمرخها در كاتولوگهاي كارخانجات سازنده ارائه مي‌شود.

۶-۲-آلومي‌نيوم فلزي است نقره‌اي رنگ با جلاي فلزي ، نرم ، سبك و داراي قابليت شكل ‌پذيري زياد. پس از آهن پرمصرفترين فلز صنعتي به شمار مي‌رود. آلومي‌نيوم را از بوكسيت آلومي‌نيوم و به وسيله عمل الكتروليز تهيه مي‌كنند. آلومي‌نيوم داراي حد گسيختگي در حدود ۹۲۰ كيلوگرم بر سانتيمترمربع است.اين مقاومت با اضافه شدن مقداري فلزات ديگر افزوده مي‌شود. همچنين ، نورد سرد نيز اين مقاومت را تا حدود ۱۷۰۰ كيلوگرم بر سانتيمترمربع افزايش مي‌دهد. وزن مخصوص آلومي‌نيوم بطور متوسط برابر ۸/۲ گرم بر سانتيمتر مكعب است كه در حدود ۲/۱ وزن ويژه فولاد ساختماني است. ضريب كشماني آن در حدود ۲/۱ ضريب كشماني فولاد و ضريب انبساط گرمايي آن در حدود ۲ برابر فولاد است. آلياژهاي آلومي‌نيومي را كه در كارهاي ساختماني مصرف مي‌شود به دو گروه تقسيم مي‌كنند: الف – آلياژهاي آلومي‌نيوم با مقاومت نسبتاً كم ، كه بيشتر براي ورقهاي موجدار پوشش ، تيغه‌هاي سبك در ساختمانهاي بلند ، در بعضي منابع نگهداري مايعات و غيره به كار مي‌رود. ب – آلياژهاي آلومي‌نيوم با مقاومت زياد كه در قطعات باربر اصلي در كارهاي ساختماني به كار مي‌رود. آلياژهاي ساختماني آلومي‌نيوم را به صورت پروفيلهاي مختلف ، ورق و ميلگرد و غيره تهيه مي‌كنند . نيمرخهاي آلومي‌نيوم را يا از طريق نورد كاري و يا از طرق كشيدن و حديده كردن به دست مي‌آورند. محاسن عمده آلومي‌نيوم در مقايسه با فولاد از جمله عبارت‌اند از: ۱- آساني ساخت و برش و شكل دادن به آن. ۲- پايداري قابل توجه در برابر خوردگي. ۳- سبكي وزن ، به قسمي كه با به كار بردن آلومي‌نيوم به جاي فولاد مقداري قابل توجه از وزن قطعات ساختماني كاسته مي‌شود. كه با وجود گراني قيمت آن مي‌تواند به خوبي با مصالح فولادي رقابت كند. براي اتصالات قطعات ساختماني آلومي‌نيومي مي‌توان از پرچ و جوش استفاده كرد. آن دسته از آلياژهاي آلومي‌نيومي را كه قابليت جوشپذيري خوبي ندارند با پرچ به هم متصل مي‌كنند. در بقيه نمونه‌ها براي اتصال از جوش استفاده مي‌شود.

۶-۳- مس فلزي است به رنگ سرخ با جلاي فلزي ، نسبتاً نرم داراي قابليت چكش ‌كاري خوب و در حالت سرد به آساني تا مي‌شود ولي نمي‌شكند. در صنعت مس پس از آهن و آلومي‌نيوم پرمصرفترين فلز است. وزن ويژه آن۸/۹ gr/Cm۳m است و در دماي ۱۰۸۳ درجه سانتيگراد آب مي‌شود. مس براي هدايت گرما و الكتريسيته از قابليت بسيار زيادي برخوردار است.مس در ساختمان به صورت ورقهاي مسي ، انواع سيمهاي مسي ، لوله‌هاي مسي به كار مي‌رود و نزديك نيمي از فرآورده‌هاي مسي جهان در صنعت برق مصرف مي‌شود.

۶-۴-سرب سنگينترين و نرمترين فلز صنعتي است. رنگ سرب سفيد با ته رنگ آبي است. در برابر هوا اكسيده مي‌شود و يك پوسته اكسيد به رنگ خاكستري روي آن را مي‌پوشاند. سرب را به آساني مي‌توان به اشكال مختلف درآورد و در حالت سرد داراي قابليت چكش ‌كاري و برش و تاخوردن و نورد است. وزن ويژه آن برابر ۳۴/۱۱ gr / Cm۳ است و در گرماي ۳۲۷ درجه سانتيگراد ذوب مي‌شود. در ساختمان ، سرب را به صورت ورق سرب براي آب ‌بندي بامها و كفها و پي به كار مي‌برند. براي آب ‌بندي اتصالات لوله‌هاي چدني شمش سرب را آب مي‌كنند و آن را توام با كنف به كار مي‌برند.

۶-۵- روي فلزي است سفيد با ته رنگ آب و بدون جلاء براي استخراج روي به كربنات روي يا سولفور روي گرما مي‌دهند تا به اكسيد روي تبديل شود،سپس اكسيد روي را در كوره با كك گرما مي‌دهند تا كربن كك اكسيژن آن را بگيرد و روي خام به دست آيد. وزن ويژه روي برابر ۱۴/۷ گرم بر سانتيمتر مكعب و نقطه ذوب آن برابر ۴۱۹ درجه سانتيگراد است. روي و فلزهاي ديگر را نبايد با هم مصرف كرد زيرا آبهاي اسيد دار و نمكدار، مانند محلول الكتروليز تجزيه الكتريكي عمل مي‌كنند و باعث حل شدن روي مي‌شوند. براي همين بايد در جاهاي نمناك ، ميخهايي را كه به ورق روي و آهن سفيد كوبيده مي‌شوند قيراندود كرد. ملاتهاي تازه ، سيمان ، آهك و گچ در روي اثر مي‌كنند و نبايد به روي يا فولاد روي ‌اندود شده (آهن سفيد) بچسبند ، بايد اين گونه ورقها را قيراندود كرد يا سطحشان را با مقواي قيري يا كاغذ روغني پوشانيد. در ساختمان ، روي را به شكل ورقهايي به كلفتي ۵/۰ تا ۹۵/۰ ميليمتر و به پهناي ۶۵ تا ۱۰۰ و در ازاي ۲۰۰ تا ۲۵۰ سانتيمتر و براي پوشش شيروانيها و آبروها مصرف مي كنند.در جاهاي نمناك ، ورق ، لوله، پيچ و مهره و ميخ فولادي را روي‌ اندود مي‌كنند (آهن سفيد) تا زنگ نزند. روي در رنگسازي نيز مصرف مي‌شود .

۷- چوب و فرآورده‌هاي آن:

۷-۱- كليات چوب از ماده‌اي بنام سلولز تشكيل شده كه داراي مقداري آب است. تركيب سلولز عبارت است از ۵۰ درصد اكسيژن و ۴۴ درصد كربن و ۶ درصد هيدروژن. مقطع هر درخت از سه قسمت پوست ، چوب و مغز تشكيل يافته كه مغز و پوست موضوع اين مبحث نيست. تر بودن و خشك بودن چوب بستگي به موقع قطع درخت همچنين مدتي كه براي خشك كردن آن در نظر گرفته شده است دارد.

۷-۲-تقسيم‌ بندي چوبها چوبها را به سه دسته تقسيم مي‌كنند: دسته اول – چوبهاي صنوبري (چوبهاي صمغي) نظير كاج ، سرو و صنوبر. اين چوبها خوب تراشيده مي‌شوند و برش آنها آسان است و دوام آنها كم است و در برابر نيروهاي فشاري مقاومت چنداني ندارد. دسته دوم – چوبهاي سخت نظير زبان گنجشك و بلوط. دوام اين چوبها زياد است اما بد برش‌اند،يعني برش آنها مشكل است و پس از بريدن اغلب سطح برشي خوبي در آنها حاصل نمي‌شود. دسته سوم – چوبهاي سست مانند اقاقيا ، بيد و تبريزي دوام اين دسته از چوبها خيلي كم است اما مقاومت خوبي در برابر فشار ، خمش و برش از خود نشان مي‌دهند.

۷-۳- ويژگيهاي چوب ۵-۷-۳-۱- وزن ويژه وزن ويژه چوب بين ۵۴/۰ تا ۱ gr / cm۳ متغير است و به دليل وجود تخلخل و حبابهاي هوا در چوب ، اگر مدتي آن را در زير آب نگهداري كنند آب جاي هواي درون منفذهاي ياد شده را مي‌گيرد و در نتيجه وزن مخصوص آن بالا مي‌رود و ممكن است تا ۵/۱ gr / Cm۳ برسد. ۵-۷-۳-۲-مشخصات مكانيكي تاب فشاري چوب بيش از تاب خمشي و برشي آن است و به ۴۰ كيلوگرم بر سانتيمتر مربع مي‌رسد.تاب فشاري چوب در جهت الياف طولي آن چندين برابر بيش از الياف عرضي آن است.

۷-۴-معايب چوب ۵-۷-۴-۱- در بهار ، ميزان شيره‌ گياهي در تنه درختان زياد است و براي همين برش بهاره درخت باعث رشد قارچها و انگلها در داخل چوب مي‌شود و به آن آسيب مي‌رساند روي همين اصل چوب را بايد از درختي كه در پائيز بريده شده (چوب پائيزه) تهيه كرد. ۵-۷-۴-۲- چوب درخت پيچ خورده ، درختي كه چندگانه روييده و همچنين درختاني كه داراي برگ زيادند نامرغوب است و معايبي نظير ايجاد تاب پس از خشك ‌شدن ، وجود گره درخت و غيره دارد كه استفاده از اين نوع چوبها را در كارهاي ساختماني مطلوب نمي‌سازد. ۵-۷-۴-۳- پس از بريدن درخت بهتر است پوست آن را بكنند تا انگلها در زير پوست آن جا نگيرند و به چوب آسيب نرسانند. تنه درخت پوست كنده بايد بصورت يكنواخت و دور تا دور خشك شود و بايد از گذاردن آن در معرض تابش آفتاب كه سبب خشك شدن يك پهلوي و ترك خوردن پهلوي ديگر آن مي‌شود خودداري كرد.

۷-۵- حفاظت چوب ۵-۷-۵-۱- هواي نمناك و به ويژه كم و زياد شدن رطوبت هوا به چوب آسيب مي‌رساند از همين رو بايد به نحوي ، نظير تزريق دروني چوب و يا استفاده از لاك و الكل و رنگ ، از نفوذ آب به داخل چوب جلوگيري كرد. ۵-۷-۵-۲- براي جلوگيري از آسيب موريانه بايد چوب سفيد را با قير محلول آبكي يا قطران اندود كرد يا سروته چوب سفيد را ، كه درون ديوار كار گذاشته مي‌شود ، دوغاب گچ ريخت يا آن رانيمسوز كرد. ۵-۷-۵-۳- چوب بايد به صورت خشك مصرف شود ، از همين رو آن را به مدت طولاني در محلهاي خشك و دور از رطوبت و نم ، مي‌خوابانند تا كم‌كم خشك شود. براي كم كردن مدت مذكور ، چوب را در گرمخانه‌هائي با دماي تا ۵۰ درجه سانتيگراد خشك مي‌كنند.

۷-۶-انواع چوب و فرآورده‌هاي چوبي شكل ظاهري قطعات چوبها را به شكلهاي ظاهري استوانه‌اي (چوبهاي گرد) مكعب مستطيل (الوار و غيره) و يا منشور و جز آن تهيه مي‌كنند. انواع چوبهايي كه در ساختمان از آنها استفاده مي‌كنند به شرح زير مي‌باشد: الف – تير ساختماني : اين تير را كه اغلب داراي مقطع دايره‌اي شكل است. براي كلاف كردن ديوارها ، تيرريزي سقف ، چوب‌ بست و غيره بكار مي‌برند. ب – دستك يا تير پايه‌اي : اين تير به طول متوسط ۵/۲ متر و به قطر ۸۰ تا ۱۲۰ ميليمتر است و براي محصور كردن محوطه‌ها با سيم خاردار از آن استفاده مي‌كنند. ج – چهارتراش : چوبي است كه مقطع آن مربع مستطيل بوده و داراي سه بعد درازا ، پهنا و كلفتي است. براي تهيه تخته مي‌توان از چهار تراش استفاده كرد. براي مثال ، براي تهيه تخته معمولي ، كه عرض آن حداقل ۲۰۰ ميليمتر است ، بايد پهناي چهارتراش لااقل ۲۰۰ ميليمتر باشد. گاهي چهارتراش را به كلفتي و پهناي يك متر و طول ۴الي ۵ متر نيز تهيه مي‌كنند. د – بنيه : گاهي چوب گردي را كه استوانه‌اي است از روي قطر قاعده به دو نيم مي‌كنند و آن را به موازات طول برش مي‌دهند. هر يك از تقسيمات حاصل را بنيه مي‌نامند. ه‍ - تخته : چوبي است مكعب مستطيل كه ابعاد متفاوت آن كه در بازار يافت مي‌شود به شرح زير است: طول : حداقل ۲ متر ، حداكثر ۶متر. عرض : حداقل۱۸۰ميليمتر ، حداكثر ۳۰۰ ميليمتر. ضخامت : حداقل ۱۰ ميليمتر ، حداكثر ۸۰ ميليمتر. و – الوار : الوار ممكن است با مقطع چهارگوش و به شكل مكعب مستطيل و يا به صورت الوار سه گوش و از برش بنيه حاصل شود. ز – تخته فنري يا تخته چند لايي : براي ساختن اين نوع فرآورده‌ چوبي گرده عمل آورده چوب را به شكل برگه برش مي‌دهند و اين برگه‌ها را در سه يا پنج لايه يا بيشتر چنان روي هم مي‌چسبانند كه تارهاي چوب هر لايه بر تارهاي لايه ديگر عمود باشد. تخته فنري خاصيت خمشدگي خوبي دارد ، نم نمي‌كشد و جمع‌ شدگي پيدا نمي‌كند و باد نمي‌كند. ح – تخته فيبري : براي ساختن تخته فيبري ، سرشاخه‌ها و چوبهاي دم اره‌اي را به شكل تار يا برگه‌هاي نازك چوبي مي‌برند. خاك ‌اره و تار و برگه‌هاي بريده چوبي را در چسب خمير مي‌كنند تا تحت فشار به شكل صفحه درآيد. تخته فيبري فرآورده‌اي است سخت و بادوام كه نم نمي‌كشد ، باد نمي‌كند و جمع نمي‌شود. ط – نئوپان : براي ساختن نئوپان سرشاخه‌ها و چوبهاي دم‌ اره‌اي را به شكل پوشال مي‌زنند و در چسب خمير مي‌كنند آن را زير فشار كم به شكل تخته‌اي پوك در مي‌آورند. پس از مصرف روي آن را روكش مي‌چسبانند. پ – نئوپان ساقه نيشكري : طرز ساخت اين نوع نئوپان بقسمي است كه ابتدا تيكه‌هاي چوب ، ساقه نيشكر و يا گياهان را در داخل مخازن بخار آب قرار مي‌دهند تا الياف آنها از هم جدا گردد سپس اين الياف را در ظروف تحت فشار قرار داده و فشار داخل آن را تا ۷۰ كيلوگرم بر سانتي ‌متر ‌مربع افزايش مي‌دهند. اين فشار پس از چند ثانيه ناگهان به شدت كاهش داده مي‌شود. در اثر اين عمل مواد چسبنده موجود در الياف كاملا از آن جدا مي‌گردد. پس از آن اين الياف را به كمك پرس‌هاي مخصوصي به صورت ورق‌هاي تخت به ضخامت‌هاي از ۳ ميليمتر تا ۱۲ ميليمتر درآورده و در ابعاد مختلف به بازار عرضه مي‌گردد. ي – روكش: چوبهاي زينتي سخت مانند چوب گردو و چوب زيتون را عمل مي‌آورند و آنها را به شكل برگه‌هايي نازك برش مي‌دهند و اين برگه‌هاي چوبي را با طرح ، روي در ، كمد و ساير تزئينات چوبي مي‌چسبانند و روي آن را با لاك و الكل جلا مي‌دهند تا كار چوبي همانند چوب گردو و يا چوب زيتون به نظر آيد.

۸- مواد ‌آلي:

۸-۱-قير قير ماده‌اي است سياه رنگ ، مركب از هيدروكربورهاي آلي با تركيبات پيچيده كه از تقطير نفت خام به دست مي‌آيد. قير در طبيعت هم ، به صورت معدني ، مخلوط با مواد معدني ديگر ، وجود دارد. ۵-۸-۱-۱- دسته‌ بندي قيرها قيرها را به صورت زير طبقه ‌بندي مي‌كنند: الف – قيرهاي جامد(۱) : كه علامت اختصاري آنها a-c است. اين محصولات مستقيماً از تقطير نفت خام به دست مي‌آيند و بر حسب درجه نفوذ پذيريشان (۲) نام ‌گذاري شده‌اند. نفوذ پذيري قير را با مقدار فرورفتگي گلوله‌اي به وزن معين در دماي معين و در مدت معين در قير مورد نظر مي‌سنجند. قيرهاي نرمتر كه داراي درجه نفوذ پذيري بيشتري‌ اند (درجه نفوذ ۱۰ تا ۲۰۰) از تقطير نفت خام به دست مي‌آيند و قيرهايي كه داراي درجه نفوذ پذيري كمتري‌اند (درجه نفوذ ۱۰ تا ۶۰) از طريق هوادادن به قيرهاي نرم توليد مي‌شوند. قيرهايي كه مستقيماً از تقطير نفت خام در ايران به دست مي‌آيند به شرح زيرند: قيرهاي ۷۰-۶۰ و ۱۰۰-۸۵ و ۱۵۰-۱۳۰ و۲۰-۱۸۰و۲۵۰-۲۲۰و۳۲۰-۲۸۰ و قيرهائي كه با هوادادن به يكي از قيرهاي نرم فوق تهيه مي‌شوند ، به شرح زيرند: قيرهاي ۲۰-۱۰و۳۰-۲۰و۴۰-۳۰و۵۰-۴۰و در بعضي موارد ۷۰-۶۰ اعداد مذكور مشخص ‌كننده درجه نفوذپذيري قيرند. ب – قيرهاي جامد اكسيد شده ياRuberg of Oxidizd Grade ) را با علامت اختصاري R ، كه معرف انعطافپذيري قير است نشان مي‌دهند. اين قير از دميدن هوا در مخلوطي از قيرهاي نرم و مواد روغني سنگين به دست مي‌آيد و بر حسب نقطه نرمي و درجه نفوذپذيري آنها را بصورت زير نام ‌گذاري كرده‌اند: ۲۵-۸۵ R و۱۵-۹۰ R اعداد ۸۵ و ۹۰ نقطه نرمي و اعداد ۱۵ و ۲۵ درجات نفوذپذيري آنها را نشان مي‌دهد و بدين ترتيب ، هر چه درجه نفوذپذيري بيشتر باشد ، قير نرمتر است و برعكس كم بودن درجه نفوذپذيري معرف سختي قير است. ويژگيهاي عمومي قيرها عبارت اند از: الف – غيرقابل نفوذ بودن در مقابل آب و رطوبت. ب – مقاومت در برابر اسيدها ، بازها و نمكها. ج – قابليت كشماني. د – چسبندگي. ه‍ – محلول بودن در بعضي از حلالها ، بدون از دست دادن خواص. و – تشكيل دادن قشر نازك پايدار بر روي اجسام مختلف. ز – داشتن رنگ ثابت. ح – عايق بودن در مقابل جريانات الكتريكي. ۵-۸-۲-۲-معايب قيرها قير در وضعيتهاي زير بعضي از خواص خود را از دست مي‌دهد ، بطوري كه نمي‌توان از آن به خوبي استفاده كرد : الف – تجزيه شدن در دماي زياد و تبديل آن به ذغال ، توأم با اشتغال. ب – نداشتن خاصيت چسبندگي در محيط مرطوب و آلوده به خاك نرم. ج – تغيير شكل در مقابل فشار و حلالها. ۵-۸-۱-۳- حمل و نقل قير قير را معمولاً در بشكه‌هاي سياه رنگ استوانه‌اي شكل فلزي و يا در كارتن حمل و نقل مي‌كنند و شناسائي نوع آن از روي علامت برجسته‌اي صورت مي‌گيرد كه مشخص ‌كننده نرمي و درجه نفوذ پذيري قير است. ۵-۸-۱-۴- استانداردهاي قير بطور كلي ويژگيهاي قير و همچنين روشهاي آزمايش آنها بايد با استانداردهاي ملي ايران ، به شرح زير ، مطابقت كند: - تقسيم بندي و كليات استاندارد شماره ۱۲۴ ايران. - مشخصات قيرهاي مايع استاندارد شماره ۱۲۵ ايران. - مشخصات قيرهاي جامد استاندارد شماره ۱۲۶ ايران. - عايق ‌كاري ساختمان بوسيله قير استاندارد شماره۲۱۱ ايران. - اصطلاحهاي مواد قيري و غير قيري كه در ساختمان راه و پوشش آن بكار مي‌رود ، استاندارد شماره ۵۱۷ ايران. - روش آزمون شناور مواد قيري ، استاندارد شماره ۵۹۷ ايران. - روش اندازه‌ گيري قابليت كشش مواد قيري ، استاندارد شماره۶۰۲ ايران. - روش آزمايش استخراج كل قير از مخلوط مصالح سنگين و قير روسازي جاده ، استاندارد شماره ۱۶۸۹ ايران. - روش آزمون اثر لكه مواد قيري استاندارد شماره ۲۴۹۴۹ ايران. - روش تعيين درجه نفوذ مواد قيري عايق رطوبتي ، استاندارد شماره ۲۹۵۰ ايران. - تعيين نقطه نرمي عايق رطوبتي ، استاندارد شماره ۲۹۵۱ ايران. - ويژگيهاي عايق‌هاي رطوبتي در ساختمان (قير و گوني) استاندارد شماره ۲۹۵۲ ايران. - روش آزمون تعيين حلاليت مواد قيري در تري‌ كلروراتيلن استاندارد شماره ۲۹۵۳ ايران. - روش اندازه‌ گيري نقطه اشتغال قير بطريقه باز ، استاندارد شماره ۲۹۵۴ ايران. - روش آزمون قابليت كشش مواد قيري ، استاندارد شماره ۲۹۵۵ ايران. - روش آزمون تعيين وزن مخصوص قيرهايي جامد و نيمه جامد استاندارد شماره ۲۹۵۶ ايران. - روش آزمون تعيين افت حرارتي مواد قيري ، استاندارد شماره ۲۵۹۷ ايران.

۸-۲- آسفالت آسفالت - آسفالت در ساختمان ، اغلب به عنوان قشر محافظ قير گوني در پشت ‌بام مصرف مي‌شود. اين آسفالت كه از نوع آسفالت رويه مي‌باشد بايد روي عايق را حداقل ۳ سانتيمتر بپوشاند. نوع و درصد مواد مصرفي آسفالت (قير و مصلح سنگي) بايد براسامي فرمول كارگاهي تهيه و ساخته شود.

۸-۳- رنگ در ساختمانها ، به منظور حفاظت كارهاي چوبي از پوسيدگي ، كارهاي فلزي از زنگ زدن و نيز براي جلوگيري از اثرات سوء عوامل جوي و همچنين حفظ بهداشت و ايمني و نيز زيبائي از رنگ استفاده مي‌كنند. رنگهاي مصرفي بايد در كارخانه‌هاي معتبر رنگسازي ساخته شده باشد و در قوطيهاي سالمي كه در آن باز نشده و داراي برچسب مخصوص سازنده اصلي رنگ باشد به كار رود. ۵-۸-۳-۱- كيفيت رنگ رنگ بايد داراي كيفيتهاي زير باشد: الف – فاقد مواد مضر براي سلامتي انسان باشد. ب – داراي دوام و ثبات رنگ باشد به قسمي كه بتواند به مدت طولاني در مقابل عوامل جوي و محيطي پايداري كند. ج – پخش آن به صورت قشري نازك و به طور يكنواخت در سطح امكانپذير باشد. ۵-۸-۳-۲- استانداردهاي رنگ ويژگيهاي رنگهاي به كار رفته در ساختمان بايد با استانداردهاي زير مطابق باشد: - رنگ پلاستيكي براي مصارف داخلي و خارجي ساختمان ، استاندارد شماره ۲۸۹ ايران - رنگ پلاستيكي براي مصارف خارجي ساختمان،استاندارد شماره۱-۲۸۹ ايران - رنگ پلاستيكي براي مصارف داخلي ساختمان،استاندارد شماره ۲-۲۸۹ ايران - رنگ پلاستيك- روشهاي آزمايش، استاندارد شماره ۱۱۳۵ ايران. - رنگ اسكلتهاي فولادي ساختمان، استاندارد شماره ۱۲۳۵ ايران. - رنگ روغني براق ، استاندارد شماره ۱۷۰۰ ايران. - رنگ روغني مات ، استاندارد شماره ۲۲۲۵ ايران - رنگ ضد زنگ ، استاندارد شماره ۲۲۲۸ ايران.

۸-۴- چسبها چسبها موادي‌اند كه بصورت طبيعي يا مصنوعي تهيه مي‌شوند و براي چسباندن دو يا چند قطعه به همديگر و تبديل آنها به يك جسم يكپارچه بكار مي‌روند. اين مواد براي چسباندن شيشه ، چوب ، پلاستيك و فلز به كار مي‌روند بهتر است براي چسباندن اجسام مختلف از چسب مخصوص آن استفاده شود. چسب‌ها معمولا در دماهاي زياد مقداري از خاصيت خود را از دست مي‌دهند. ۵-۸-۴-۱- انواع چسبها چند نوع از چسبهاي مختلفي كه در كارهاي ساختماني به كار مي‌رود ذيلاً نامبرده مي‌شود: الف – چسب پروتئين حيواني : اين چسب كه مواد اصلي آن ضايعات تكه‌هاي چرم و پوست حيوانات و آب است در صنعت چوب به كار مي‌رود و در شرايط مرطوب نيز مي‌توان از آن استفاده كرد. ب – چسبهاي مصنوعي : اين چسبها كه اساساً از رزين مصنوعي ساخته مي‌شوند داراي خاصيت چسبندگي خيلي قوي‌اند و در برابر رطوبت و گرما پايداري خوبي از خود نشان مي‌دهند و در اتصال سطوح مختلف مصرف ميشود. ج – چسبهاي لاستيكي : اين چسبها از حل لاستيك در بنزين تهيه مي‌شوند و براي چسباندن پلاستيك شيشه و لاستيك بكار مي‌روند.

۸-۵- پلاستيك پلاستيك ابتدا تحت عنوان سلولز (Cellulose) اختراع شد وسپس تكامل يافت و سلولوئيد (Celluloide) ناميده شد و پس از آن به نام باكليت (Bakelite) توليد و به بازار عرضه شد. پلاستيك ماده‌اي است آلي كه آن را از زرين طبيعي يا مصنوعي ، با پر كننده و يا بدون پر كننده همراه با مواد ديگر ، نظير ماده خميري كننده ، انواع حلالها و مواد رنگي مي‌سازند. پلاستيك را مي‌توان با گرما و فشار ، و با كمك قالب به اشكال مختلف درآورد. ۵-۸-۵-۱- ويژگيهاي پلاستيك پلاستيك داراي ويژگيهاي زير است: الف – مقاوم در برابر شرايط جوي مختلف و پوسيدگي. ب – جاذب ضربه. ج – داراي قابليت توليد در رنگهاي مختلف. د – داراي شكل ظاهري خوب و تزئيني. ه – داراي قابليت برش ، اره كردن ، سوراخ كردن و اتصال. و – داراي شفافيت نظير شيشه. ز – عايق بودن در برابر الكتريسيته. ح – سبك بودن وزن. ط – داراي قابليت هدايت گرمايي كم. ك – بالا بودن ضريب انبساط گرمايي.

۸-۶- پي-وي-سي (P.V.C) پي-وي-سي يا پلي ‌ونيل ‌كلرايد از پوليمريزاسيون (Polymerisation) ونيل كلرايد ، روغن كروزن (Kerosene) ، اسيد و ساير مواد شيميائي كه تأثيري روي پي-وي-سي ندارد ساخته مي‌شود. پي-وي-سي را در كفسازي ساختمانها ، ساخت لوله‌هاي فاضلاب و عايق سيمهاي الكتريكي و غيره به كار مي‌برند. به علت توليد آن در رنگهاي مختلف و همچنين برخي محاسن ديگر ، امروزه پي- وي- سي در كفسازي ساختمانها مصرف فراوان دارد. ۵-۸-۶-۱- ويژگيهاي پي- وي- سي الف – ته سيگار روشن نمي‌تواند در آن ايجاد حريق كند. ب – در مقابل شعله مستقيم آتش قابل احتراق است اما به محض اينكه شعله آتش از آن دور شود احتراق آن متوقف مي‌شود. ج – كفسازي با آن مي‌تواند بصورت يكپارچه و يا در قطعاتي ، بصورت فرش كف ، انجام شود. د – مواد روغني و گريس آنرا ضايع نمي‌كند و به آساني مي‌توان سطح آن را از مواد مذكور پاك كرد. ه – بادوام ، كشمان و آب بند است. و – حركت و رفت و آمد روي كف به راحتي صورت مي‌گيرد و خطر ليز خوردن روي آن وجود ندارد.

۸-۷- پلي استيرن (۱) : پلي‌استيرن از پليمريزاسيون استيرن توليد مي‌گردد و در حرارت معمولي جسمي است جامد ، بيرنگ ، شفاف و كشمان. پلي ‌استيرن در ساختمان بصورت قطعات در اندازه‌ها و ضخامتهاي دلخواه بريده شده و بعنوان عايق حرارتي و صوتي خوب ، در ديوار ، كف و سقف بكار مي‌رود.

۸-۸- پلي اورتان (۲) پلي‌اورتان نوعي پليمر مصنوعي است كه داراي نقطه ذوب پايين بوده و قابل پرس شدن و نورد مي‌باشد. پلي‌اورتان از خاصيت عايق بودن حرارتي بالايي برخوردار بوده و همچنين داراي خاصيت چسبندگي خوبي مي‌باشد. روي اين اصل نوع مايع آنرا براحتي مي‌توان در ديوار و سقف در ضخامتهاي دلخواه جهت عايقكاري در داخل ساختمان پاشيد و سطوح صاف ايجاد نمود. پلي‌اورتان بعنوان عايق حرارتي در پانلهاي پيش ساخته ساندويچي كه سطوح خارجي آنها از ورقهاي آلومي‌نيوم يا آهن گالوانيزه مي‌باشد بعنوان ماده پركننده مورد مصرف قرار مي‌گيرد اين قطعات بعنوان ديوار و سقف در ابعاد و ضخامت‌هاي دلخواه مصرف مي‌شوند.

۹- مصالح متفرقه:

۹-۱- پشم شيشه پشم شيشه از الياف مصنوعي و نازكي به قطر ۲۵% ميليمتر تشكيل شده است. اين الياف ، كه داراي قابليت انعطاف ‌پذيري‌اند ، از شيشه گداخته ساخته مي‌شود. پشم شيشه عايق گرمايي و صوتي بسيار خوبي است در مواقعي كه احتمال نفوذ رطوبت باشد ، پشم شيشه را بين دو لايه كاغذ ضد رطوبت قرار مي‌دهند. وزن ويژه آن بين ۴۸ تا ۹۶ كيلوگرم در متر مكعب و ضريب قابليت هدايت گرمايي آن برابرw/mc ۳۳/۰است. ويژگيهاي پشم شيشه بايد مطابق استاندارد ۲۳۸۶ ايران باشد.

۹-۲- پشم سنگ پشم سنگ يا پشم معدني از الياف مصنوعي شيشه‌اي شكل به قطر ۲تا۲۰ ميكرون ساخته شده كه از ذوب سنگ‌هاي مارني و رسهاي آهكي سنگ رس و مخلوط از آهك و دولوميت با خاك رس و سنگهاي سيليسي بدست ميآيد. داراي خاصيت عايق حرارتي بسيار خوب بوده و در سطوحي كه درجه حرارت آن تا۶۰۰درجه سانتيگراد برسد نيز مي توان آنرا بكار برد. وزن مخصوص پشم سنگ با توجه به نوع آن از ۱۵۰تا۲۵۰ كيلوگرم ‌بر متر مكعب مي‌باشد.

۹-۳- چوب پنبه چوب پنبه از پوست درخت بلوط بدست مي‌آيد ، بدين ترتيب كه ابتدا پوست درخت را خرد مي‌كنند و پس از تميز كردن ، آن را مي‌پزند ، درحين پختن رزين طبيعي آن خارج مي‌شود.و به طور يكنواخت و همگن به تكه‌هاي چوب مي‌چسبد. محصول نهايي چوب پنبه ناميده مي‌شود.بافت چوب ‌پنبه متخلخل و وزن ويژه آن برابر۳g/cm۲۰/۰ است. چوب ‌پنبه را ممكن است با سيمان يا مواد قيري مخلوط كرد و به صورت قطعاتي سبك در ساختمان به كاربرد. وزن ويژه اين قطعات در حدود ۳۱۰ كيلوگرم بر متر مكعب است. اين قطعات متخلخل‌اند و وزن آنها سبك است و در برابر گرما و رطوبت پايدارند. چوب پنبه جسمي است كشمان و در برابر صدا و الكتريسيته عايق خوبي به حساب مي‌آيد.

۹-۴- آزبست آزبست كه تركيبي از سيليكات كلسيم و منيزيم است از عناصر معدني است كه بصورت الياف در رنگهاي مختلف در طبيعت يافت مي‌شود. اين جسم غير قابل اشتغال است و در برابر اسيدها نيز مقاومت دارد. روي اين اصل ، در اتصالات لوله‌هاي بخار و همچنين در ساخت پوششهاي مقاوم در برابر آتش از آن استفاده مي‌كنند.

۹-۵- فرآورده‌هاي آزبست سيمان اين فرآورده‌ها مخلوطي است از آزبست و سيمان پرتلند كه بصورت ورقهاي صاف يا موجدار و همچنين لوله در كارخانه ساخته مي‌شود. ورقهاي آزبست سيماني كه در پوشش سقف پشت‌ بام به كار مي‌رود نسبت به ورقهاي آهني قابليت هدايت گرمايي كمتري دارد و از نظر اقتصادي نيز به صرفه است ، لوله‌هاي آزبست سيمان نيز در شبكه‌هاي لوله ‌كشي آب و فاضلاب شهرها و ساختمانها بكار مي‌رود. روشهاي آزمايش و همچنين ويژگيهاي فرآورده‌هاي آزبست سيمان بايد مطابق با استانداردهاي ملي ايران ، به شرح زير باشد: - سيمان پنبه نسوز (لوله‌هاي تحت فشار) استاندارد شماره ۴۰۵ ايران. - نمونه ‌برداري و بازرسي از محصولات سيمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۴۲۹ ايران. - ورقهاي تخت ساخته شده از سيمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۵۷۵ ايران. - ورقهاي موجدار سيمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۶۳۱ ايران. - لوله‌هاي ساختماني و بهداشتي از سيمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۱۱۷۶۶ ايران. - قطعه‌هاي اتصالي براي مصارف بهداشتي از سيمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۱۱۶۵ ايران.

۹-۶- گوني گوني بايد نو ، ريز بافت ، كاملاً سالم و بدون آلودگي و چروك باشد و وزن آن در هر متر مربع بايد حدود۳۸۰ گرم باشد.

۹-۷- گوني قير اندود چنانچه گوني قبلا با قير آغشته شده باشد دو طرف گوني بايد كاملاً قيراندود بوده و ضخامت آن حداقل ۳ ميليمتر باشد. وزن گوني قيراندود شده نبايد در هر متر مربع از ۲۷۰۰ گرم كمتر باشد. چنانچه گوني قيراندود شده به مدت ۲ ساعت در دماي ۷۰ درجه سانتيگراد قرار گيرد نبايد قير آن نرم و روان شود و در صورتيكه به مدت ۵ ساعت در دماي ۵۰ درجه سانتي‌ گراد نگهداشته و سپس در دماي معمولي خشك شود ، نبايد ترك بخورد. اگر گوني قيراندود شده را در سرماي صفر درجه سانتيگراد ، به دور استوانه‌اي به قطر ۵ سانتيمتر بپيچند ، نبايد ترك بخورد و چنانچه به اندازه ۲ درصد طول خود كشيده شود نبايد پاره شود.

۹-۸- مشمع قيراندود مشمع قير اندود و يا ساير مصالح ويژه عايقكاري بايد توسط سازنده معتبر ساخته شده ، كليه خواص مندرج در كاتالوگ سازنده را دارا باشد.

9-9- لوله‌ها 5-9-9-1- لوله‌هاي ساختماني اين نوع لوله‌ها فلزي بوده و بعلت دارا بودن لنگر اينرسي يكسال حول اقطار مختلف مقطع براي مصرف بعنوان اعضاء فشاري در اسكلت‌هاي ساختماني بويژه ساخت خرپا و ستون و داربست و نظاير آن مناسب مي‌باشد. لوله‌هاي ساختماني در اندازه‌هاي مختلف و انواع سبك ، نيمه سنگين و سنگين توليد مي‌شود. مقررات تفضيلي مربوط به مشخصات اين لوله‌ها در مبحث، «ساختمانهاي فولادي » ذكر مي‌شود. 5-9-9-2- لوله‌هاي آبرساني فاضلاب و تأسيسات برودتي و حرارتي اين لوله‌ها با توجه به نوع ، جنس و نيز موارد مصرف آن ، در شبكه‌هاي آبرساني و فاضلاب و تأسيسات برودتي و حرارتي به كار مي‌رود. مقررات تفضيلي مربوط به مشخصات و ويژگيهاي لوله‌هاي آبرساني از قبيل كيفيت مطلوب ، مقاومت آن در برابر فشار آب و نيز آزمايشات كنترل كيفي آن در كارخانه ، در مباحث تأسيساتي مجموعه مقررات ساختماني كشور ذكر مي‌گردد. اين لوله‌ها با توجه به جنس آنها به انواع ذيل تقسيم مي‌گردد: الف – لوله‌هاي سياه فولادي : براي ساخت اين لوله‌ها ورق‌هاي فولادي را از دستگاههاي نورد عبور داده ، خم مي‌كنند و سپس لبه‌هاي آن را توسط دستگاه جوشكاري به يكديگر متصل مي‌نمايند. لوله‌هاي سياه فولادي معمولا در مواردي از آبرساني كه سيستم شبكه بسته باشد و نيز جهت لوله ‌كشي سيستم‌هاي حرارت مركزي ، موتورخانه‌ها و ايستگاههاي پمپاژ با فشار كم بكار مي‌رود اين لوله ها از قطر 8/1 تا 24 اينچ (3 تا 610 ميليمتر) و گاهي تا اينچ (1220ميليمتر) ساخته و به بازار عرضه ميشود. ب – لوله‌هاي گالوانيزه : لوله‌هاي سياه فولادي به منظور حفاظت در برابر اكسيژن هوا و اكسيداسيون ، توسط اندود روي ، از داخل و خارج گالوانيزه مي‌شود. اين لوله‌ها كه به نام «لوله‌هاي گالوانيزه فولادي» نيز معروف است اغلب جهت آبرساني در داخل ساختمانها بكار مي‌رود. لوله‌هاي گالوانيزه معمولا در اندازه‌هاي بين 2/1 تا 6 اينچ (12 تا 152 ميليمتر)به بازار عرضه مي‌شود. مشخصات و ويژگيهاي لوله‌هاي سياه فولادي و همچنين لوله‌هاي گالوانيزه بايد با استاندارد شماره 396 ايران تحت عنوان «استاندارد لوله‌هاي فولادي عمل آمده و آهني عمل آمده»مطابق باشد. ج – لوله‌هاي چدني: اين لوله‌ها كه به روش گريز از مركز از چدن ساخته مي‌شود اغلب بعنوان لوله فاضلاب در ساختمانها به كار مي‌رود. دوسر اين لوله‌ها بصورت كام و زبانه است كه بايد در كارخانه از داخل و خارج با قير مذاب اندود گردد. جهت اتصال لوله‌هاي چدني فاضلاب ، بايد زبانه يكي را داخل كام لوله ديگر قرار داده و با كنف تميز و تابيده شده درز بين آنها را به كمك ضربه پر و متراكم نمود. جهت استحام نهائيِ ، لازم است سرب مذاب به داخل درز سرازير و پس از سرد شدن ، سرب اطراف درز بوسيله قلم و چكش كوبيده شود. لوله كشي فاضلاب بايد پس از اتمام كار دقيقاً مورد آزمايش قرار گيرد تا از محل اتصالات آب نشت نكند. لوله‌هاي چدني با كليه اتصالات مورد نياز از قطر 50 تا 200 ميليمتر ساخته و به بازار عرضه ميشود. د – لوله‌هاي آزبست سيماني : اين لوله‌ها با متراكم كردن الياف نازك آزبست و سيمان ساخته مي‌شود. لوله‌هاي آزبست سيماني در شبكه‌هاي لوله ‌كشي آب شهري و همچنين لوله‌ كشي فاضلاب مصرف مي‌شود. مشخصات لوله‌هاي آزبست سيماني با توجه به نوع مصرف آن بايد با استانداردهاي ملي ايران بشرح زير مطابقت داشته باشد: «لوله‌هاي تحت فشار ساخته شده از سيمان و پنبه نسوز»استاندارد شماره 405 ايران. «لوله‌هاي ساختماني و بهداشتي از سيمان و پنبه ‌نسوز»استاندارد شماره 1166 ايران. ه‍ - لوله‌هاي بتني مسلح - اين لوله‌ها ضخامت جداره نسبتاً قابل ملاحظه‌اي دارند و جدار لوله در دو رديف طولي و عرضي توسط ميلگردهاي فولادي ، مسلح مي‌شود ، نوع بتن و ضخامت جدار لوله‌هاي بتني مسلح و نيز تعداد آرماتورهاي طولي و عرضي آن بايد با توجه به نوع و محل مصرف لوله و بارهاي استاتيك و ديناميك وارد بر آنها در حين حمل و بهره ‌برداري ، طراحي و ساخته شود. ويژگيهاي بتن مصرفي بايد با مشخصات ذكر شده در مبحث «ساختمانهاي بتني» و ويژگيهاي ميلگرد مصرفي بايد با مشخصات ذكر شده در بند 5-6-1-3- مبحث «مصالح و فرآورده‌هاي ساختماني»مطابقت داشته ‌باشد. و – لوله‌هاي P.V.C : اين لوله‌ها و اتصالات آنها از پلي وينيل كلرايد و مواد افزوده ديگر ساخته مي‌شود. مواد اضافي براي تسهيل ساخت و همچنين توليد لوله هاي سالم و مقاوم ضروريست. لوله‌هاي پي-وي-سي در رنگهاي خاكستري ، آبي و سياه توليد مي‌شود و به علت سبك بودن و امكان ساخت در طولهاي بلند ، تعداد اتصالات لازم در اين لوله‌ها به حداقل مي‌رسد. لوله‌هاي پي- وي- سي را مي‌توان در شرائط آب و هوائي مختلف بكار برد. اين لوله‌ها اغلب در شبكه‌هاي لوله‌ كشي فاضلاب بكار مي‌رود لكن نوع مقاوم آن كه در بازار بنام «لوله‌هاي پي- وي- سي فشار قوي» موسوم است در شبكه‌هاي لوله‌ كشي آبسرد مصرف ميشود. اتصالات لوله‌هاي پي- وي- سي بصورت كام و زبانه بوده و آب بندي آن با استفاده از چسب مخصوص يا بست مخصوص صورت مي‌گيرد. در استفاده از اين لوله‌ها در زير خاك و در مجاورت منابع فاضلاب بايستي با تدابير لازم از موش ‌خوردگي آنها جلوگيري بعمل آورد.