نظر مشورتي 7/1400/1316 مورخ 1400/12/04 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص بررسي امكان مطالبه اجرت‌المثل مبيع از زمان معامله تا زمان پرداخت ثمن توسط مشتري در صورت امتناع فروشنده از استرداد مبيع تا زمان پرداخت ثمن با استناد به حق حبس

استعلام : 8- اگر شخص الف يك منزل مسكوني يا هر عين معيني را به شخص ب بفروشد و ثمن مال باشد و فروشنده از حق حبس خود استفاده كند و از استرداد مبيع تا زمان پرداخت ثمن خودداري كند ، اگر در اين مدت از مبيع استفاده كرده باشد يا اينكه مبيع بدون استفاده باشد آيا خريدار مي تواند اجرت المثل مبيع را از زمان معامله تا زمان پرداخت ثمن و تسليم آن از فروشنده مطالبه كند يا خير؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، با توجه به اين كه به محض وقوع عقد بيع عين معين، مشتري مالك مبيع مي شود، اعمال حق حبس موضوع ماده 377 قانون مدني مجوز استفاده فروشنده از منافع و نمائات مبيع كه متعلق به مشتري است؛ نمي باشد و چنانچه فروشنده در مدت حق حبس از مبيع استفاده كند، مانند اينكه در ملك سكونت كند، مشتري مستحق اجرت المثل است؛ مگر اين كه اراده طرفين بر اين تعلق گرفته باشد كه مادامي كه ثمن تأديه نشود، مبيع در تصرف فروشنده بوده و حق استفاده داشته باشد كه احراز اين امر با توجه به متن قرارداد و اوضاع و احوال حاكم بر قضيه بر عهده قاضي رسيدگي كننده است. ثانياً، چنانچه در فرض سؤال فروشنده از مبيع استفاده نكرده باشد، از آنجايي كه استفاده كننده از حق حبس، امين قانوني است و تنها در صورت تقصير در نگاهداري عين متعلق به ديگري ضامن آن است، لذا فروشنده ضامن پرداخت منافع غير مستوفات نيست و مشتري مستحق دريافت اجرت المثل نيست؛ زيرا فروشنده به حكم قانون حق داشته است كه اجراي تعهد خويش را معلق به وصول ثمن سازد.