نظر مشورتي 7/1402/57 مورخ 1402/10/03 اداره كل حقوقي قوه‌قضائيه در خصوص ۱- اموال متوفي كه بلاعوض به اشخاص ماده 2 قانون ماليات‌هاي مستقيم منتقل شوند، از ماليات بر ارث معاف هستند. در صورت پرداخت عوض، ارزش كمتر بين عوض و اموال مشمول ماليات بر ارث است.۲- مشمولين ماليات بر ارث ملزم به ارائه اظهارنامه مالياتي هستند. در صورت تملك اراضي و املاك ماترك براي طرح‌هاي عمومي، نيازي به اظهارنامه و مفاصا حساب نيست؛ اما وارث براي دريافت عوض بايد ماليات بپردازد.۳- اراضي و املاك تملك‌شده براي طرح‌هاي عمراني از ماليات نقل و انتقال معاف هستند.

استعلام : شهرداري براي اجراي طرح‌هاي خود ملكي را تملك و در راستاي ماده 8 لايحه قانوني نحوه خريد و تملك اراضي و املاك براي اجراي برنامه‌هاي عمومي، عمراني و نظامي دولت مصوب 1358 بهاي ملك را به صندوق ثبت توديع كرده است؛ به منظور تنظيم سند رسمي انتقال و در اجراي ماده 187 قانون ماليات‌هاي مستقيم مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي، دفتر اسناد رسمي مربوطه از اداره امور مالياتي استعلام كرده است؛ آن اداره در پاسخ اعلام داشته است مالكان پلاك ثبتي فوت كرده و وراث آنان پرونده ماليات بر ارث تشكيل نداده‌اند و در اين راستا بايد اشخاص مندرج در ماده 26 قانون يادشده با ارائه گواهي حصر وراثت و همچنين اظهارنامه، گواهي ماليات بر ارث اخذ كنند. با توجه به اينكه وراث براي اخذ گواهي يادشده اقدام نمي‌كنند، خواهشمند است به پرسش‌هاي زير پاسخ دهيد: 1- آيا بر اساس ماده 26 قانون ماليات‌هاي مستقيم مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي، دادستان مي‌تواند براي اخذ گواهي ماليات بر ارث نماينده قانوني معرفي كند؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آيا مي‌توان عوامل شهرداري؛ براي مثال، مسؤول املاك شهرداري را به عنوان نماينده معرفي كرد؟ به طور كلي، منظور از نماينده قانوني در ماده 26 قانون يادشده چيست؟ 2- در صورت عدم ارائه گواهي از سوي وراث، آيا اداره امور مالياتي مي‌تواند قدر متيقن ماليات بر ارث را تعيين و از محل صندوق ثبت برداشت و گواهي موضوع ماده 187 قانون را صادر كند؟ 3- چنانچه وراث گواهي حصر وراثت را ارائه كنند؛ اما گواهي ماليات بر ارث را اخذ نكرده باشند، آيا اداره امور مالياتي مي‌تواند با تعيين ميزان ماليات و بدون اظهارنامه مالياتي متمم، گواهي صادر كند؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، مطابق ماده 21 قانون ماليات‌هاي مستقيم مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي، «اموالي كه جزء ماترك متوفي باشد و طبق قوانين يا احكام خاص، مالكيت آنها سلب و يا به صورت بلاعوض در اختيار اشخاص موضوع ماده (2) اين قانون قرار گيرد، با تأييد اشخاص مزبور از شمول ماليات بر ارث خارج و در صورتي كه بابت سلب مالكيت عوضي داده شود، ارزش آن عوض يا اموال سلب مالكيت شده هر كدام كمتر باشد، جزء اموال مشمول ماليات بر ارث موضوع رديف‌هاي مربوط در ماده (17) اين قانون محسوب و مشمول ماليات خواهد بود». بر اين اساس، املاكي كه توسط دستگاه‌هاي اجرايي مطابق قوانين مربوط، تملك مي‌شود و از جمله آنچه در فرض استعلام آمده است، مشمول ماده يادشده است. ثانياً، از ماده 26 (اصلاحي 1394) قانون ماليات‌هاي مستقيم مصوب 1366 با اصلاحات و الحاقات بعدي، چنين مستفاد است كه صرفاً مشمولين ماليات بر ارث مكلف به ارائه اظهارنامه مالياتي مي‌باشند؛ بر اين اساس، در مواردي كه دستگاه‌هاي اجرايي وفق قوانين حاكم و به منظور اجراي طرح‌هاي عمومي، عمراني و نظامي مبادرت به تملك اراضي و املاكي مي‌نمايد كه مشمول عنوان ماترك است، براي ثبت انتقال ملك مزبور نيازي به ارائه اظهارنامه مالياتي و اخذ مفاصا حساب مالياتي نيست؛ اما در صورتي كه در قبال تملك عوضي پرداخت شود، دريافت عوض مزبور توسط وارث منوط به پرداخت ماليات از سوي ايشان مطابق قسمت اخير ماده 21 قانون يادشده است. همچنين با توجه به ماده 70 قانون مذكور، اراضي و املاك تملك‌شده براي اجراي طرح‌هاي عمراني از پرداخت ماليات نقل و انتقال معاف است.