آيين نامه اجرايي بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران (بهبود محيط كسب و كار و افزايش رقابت پذيري در صنعت برق و افزايش سهم معاملات برق در بهابازار (بورس) انرژي)

هيئت وزيران در جلسه 1405/2/6 به پيشنهاد وزارت نيرو و همكاري وزارتخانه هاي نفت و امور اقتصادي و دارايي و سازمان برنامه و بودجه كشور و تأييد شوراي اقتصاد و به استناد بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران مصوب 1403، آيين نامه اجرايي بند مذكور را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين نامه، اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:

شركت توانير: شركت مادر تخصصي مديريت توليد، انتقال و توزيع نيروي برق ايران.

مديريت شبكه: شركت مديريت شبكه برق ايران.

بهابازار (بورس): شركت بورس انرژي ايران.

عرضه كنندگان برق: شامل اشخاص حقوقي داراي مجوز از وزارت نيرو جهت تأمين و عرضه ي برق (از جمله انرژي، ظرفيت و خدمات جانبي) در بازار عمده فروشي، بهابازار (بورس)، مصرف كننده ها يا ساير دارندگان مجوز معتبر از جمله كليه نيروگاه ها اعم از حرارتي و توليد پراكنده و تجديدپذير و پاك متصل به شبكه (دولتي و خصوصي) و شركت هاي خرده فروش برق، شركت هاي كارور انرژي و تجميع كنندگان مي باشد.

خدمات شبكه (ترانزيت) توزيع: استفاده از امكانات شبكه توزيع نيروي برق براي جابجايي برق از مبادي توليد به مبادي مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/8/12 شوراي عالي انرژي كشور.

خدمات شبكه (ترانزيت) انتقال: استفاده از شبكه انتقال و فوق توزيع برق براي جابجايي برق از مبادي توليد به مبادي مصرف موضوع مصوبه شماره 143233 مورخ 1402/8/12 شوراي عالي انرژي كشور.

قانون مانع زدايي: قانون مانع زدايي از توسعه صنعت برق مصوب 1401.

مشتركين يارانه اي: مشتركيني كه به موجب مواد (3)، (6) و (7) قانون مانع زدايي و ساير مقررات، برق مورد نياز خود را با تعرفه مخفف و كمتر از هزينه تامين برق (نرخ تعيين شده در ماده (6) قانون مانع زدايي) دريافت مي كنند.

هزينه خريد برق: هزينه متوسط خريد هركيلووات ساعت برق در بازار عمده فروشي برق ايران شامل هزينه خريد برق، خدمات جانبي، هزينه هاي سربار و هزينه سوخت نيروگاهي در دوره معين.

ما به التفاوت اجراي مقررات/يارانه مشتركين يارانه اي: تعرفه ابلاغي مشتركين منهاي هزينه خريد برق.

بازار فيزيكي: بازاري در بستر بهابازار (بورس) كه معاملات برق در آن از طريق ساز و كارهاي معاملاتي ناپيوسته، شامل قراردادهاي دوجانبه و حراج در تمامي تابلوهاي برق انجام مي پذيرد.

بازار مشتقه: بازاري در بستر بهابازار (بورس) كه معاملات برق در آن از طريق ساز و كارهاي معاملاتي پيوسته و به صورت حراج رقابتي تمام الكترونيك در تمامي تابلوهاي برق انجام مي پذيرد.

تابلوي اول: تابلويي در بهابازار (بورس) كه براي عرضه و تبادل برق ميان عرضه كنندگان برق و مشتركين مشمول تا سقف مجاز مصرف به صورت بازار فيزيكي (حراج و قرارداد دوجانبه) يا بازار مشتقه ايجاد شده است.

تابلوي برق آزاد: تابلويي كه در آن عرضه و تبادل برق در بهابازار (بورس) به صورت بازار فيزيكي (حراج و قرارداد دوجانبه) يا بازار مشتقه انجام مي شود و برق خريداري شده از طريق اين تابلو مشمول اعمال قطع و محدويت در دوره ناترازي در ايام گرم سال و نيز دوره محدوديت سوخت در شبكه نمي شود.

تابلوي برق سبز: تابلويي كه در آن عرضه و تبادل برق تجديدپذير در بهابازار (بورس) به صورت بازار فيزيكي (حراج و قرارداد دوجانبه) يا بازار مشتقه انجام مي شود و برق خريداري شده از طريق اين تابلو مشمول اعمال قطع و محدويت در دوره ناترازي در ايام گرم سال و نيز دوره محدوديت سوخت در شبكه نمي شود.

شركت توزيع: شركت/ شركت هاي توزيع نيروي برق.

خرده فروش: شخص حقوقي داراي پروانه خرده فروشي برق از وزارت نيرو.

گواهي صرفه جويي: گواهي صرفه جويي برق موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران كه عرضه و تبادل آن در بازار بهينه سازي انرژي موضوع بند (الف) ماده (46) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران انجام مي شود و برق متعلق به آن مشمول اعمال قطع و محدوديت نمي شود.

گواهي برق تجديدپذير: اوراق بهاداري كه مويد مالكيت دارنده آن بر مقدار مشخصي از برق توليد شده تجديدپذير طي دوره معين بر حسب كيلووات ساعت است كه در بهابازار (بورس) انرژي ايران معامله مي شود.

مشتركين: تمامي مصرف كنندگان نهايي برق كه داراي انشعاب برق بوده و به شبكه برق متصل هستند.

تمامي مشتركين با قدرت قراردادي يكصد و پنجاه (150) كيلووات و بيشتر موظفند دو ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه، با رعايت ماده (4) قانون مانع زدايي و آيين نامه اجرايي ماده مذكور موضوع تصويب نامه شماره 146796/ت61218هـ مورخ 1402/8/16 با اصلاحات بعدي، برق مورد نياز خود را از طريق بهابازار(بورس) يا شركت هاي خرده فروش داراي مجوز از وزارت نيرو تامين كنند. يك سال پس از ابلاغ اين آيين نامه، مشتركين با قدرت قراردادي (30) كيلو وات و بيشتر مشمول اين آيين نامه مي شوند.

برق مشتركين موضوع اين ماده تا سقف مصرف مجاز از طريق تابلوي اول و مازاد بر آن از طريق تابلوهاي برق آزاد و سبز و گواهي هاي برق تجديدپذير و صرفه جويي تأمين مي شود.

سقف مصرف مجاز مشتركين به صورت ماهانه و با اولويت استفاده از ظرفيت نيروگاه هاي پربازده به ويژه در زمان هاي اوج بار برق در تابلو اول توسط كارگروهي متشكل از وزارتخانه هاي نيرو و امور اقتصادي و دارايي يك ماه قبل تعيين مي شود.

شركت توزيع موظف است برق مورد نياز مشتركين كمتر از سي (30) كيلو وات بر اساس مقررات ابلاغي وزارت نيرو تامين نمايد. مشتركين زير سي (30) كيلو وات مجازند نسبت به خريد برق مورد نياز خود از شركت هاي خرده فروشي برق اقدام نمايند.

در صورت عدم خريد برق مشتركين بالاي (30) كيلو وات از سازوكارهاي تعيين شده و تأمين برق اين مشتركين از طريق شركت هاي توزيع و يا برق منطقه اي، برق اين مشتركين از طريق خرده فروش برنده شده در مناقصه شركت هاي توزيع و يا برق منطقه اي، در بستر بهابازار (بورس) مطابق با ساز و كار ابلاغي وزارت نيرو تأمين مي شود. خرده فروش موظف است برق مشتركين طرف قرارداد با خود را صرفاً از طريق ابزارهاي قابل معامله در بهابازار (بورس) تأمين نمايد.

به منظور افزايش رقابت و كشف منصفانه قيمت برق، مشتركين با قدرت قراردادي بيش از يك مگاوات مكلفند برق مصرفي خود را تا سقف مجاز مصرف از طريق بهابازار (بورس)، پيش از تحويل به صورت رقابتي در بازار مشتقه تأمين نمايند.

توليدكنندگان (نيروگاه ها) مكلفند برق توليدي خود را پيش از دوره تحويل و صرفاً از طريق ابزارهاي قابل معامله در بهابازار (بورس) يا بازار عمده فروشي (مديريت شبكه) برق با رعايت سهم تعيين شده در بند (ب) ماده (43) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت جمهوري اسلامي ايران عرضه و معامله نمايند.

به منظور يكپارچه سازي و ارتقاي شفافيت در تمامي معاملات برق كشور، كليه بسترهاي ثبت و انجام معاملات و تخصيص برق بايد صرفاً از طريق بهابازار (بورس) عملياتي شوند. وزارت امور اقتصادي و دارايي موظف است حداكثر دو ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه، بستر لازم براي ثبت و انجام معاملات برق در بهابازار (بورس) را فراهم سازد و پس از راه اندازي اين بستر، اطلاعات مربوط به اين معاملات را از طريق همان سامانه در اختيار مجموعه وزارت نيرو قرار دهد. چارچوب و ساز و كار ثبت قراردادهاي معاملاتي برق در سامانه بهابازار (بورس) با همكاري وزارتخانه هاي امور اقتصادي و دارايي و نيرو تدوين و ابلاغ مي شود.

شركت توانير موظف است دو ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه، ساز و كار ثبت هزينه هاي برق را براي تمامي مشتركين در قالب "هزينه خريد برق" براي ميزان برق تأمين شده توسط شركت هاي توزيع و برق منطقه اي ، "خدمات شبكه توزيع"، "خدمات شبكه انتقال" و "مابه التفاوت اجراي مقررات/يارانه مشتركين يارانه اي" فراهم كند.

رديف "خدمات شبكه انتقال" به حساب شركت هاي برق منطقه اي و رديف "خدمات شبكه توزيع" به حساب شركت هاي توزيع واريز و صرف نگهداري، بهره برداري و جايگزيني شبكه انتقال و فوق توزيع و توزيع كشور مي شود. رديف "هزينه خريد برق" به حساب خريد برق شركت هاي توزيع و برق منطقه اي جهت خريد برق واريز مي شود.

رديف مابه التفاوت اجراي مقررات/ يارانه مشتركين يارانه اي به حساب شركت توانير واريز مي شود.

در اجراي مفاد اين ماده، رعايت آيين نامه اجرايي ماده (4) قانون مانع زدايي موضوع تصويب نامه شماره 146796/ت61218هـ مورخ 1402/8/16 با اصلاحات بعدي، الزامي است.

تمامي تسويه حساب هاي مربوط به اين ماده يك روزه انجام خواهد شد و به حساب ذينفعان واريز مي گردد.

وزارت نيرو مكلف است ترتيبي اتخاذ نمايد تا سهم هر يك از اجزاي زنجيره تأمين (توليد، انتقال و توزيع) برق از مبدأ به تفكيك به حساب ذي نفعان واريز نمايد. ساز و كار اجرايي اين ماده يك ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه توسط وزارت نيرو براي تصويب به هيئت وزيران ارائه مي شود.

شركت توانير از طريق مديريت شبكه، شركت هاي توزيع و برق منطقه اي موظف است برق خريداري شده از بهابازار (بورس) را با دريافت هزينه خدمات شبكه انتقال و توزيع مرتبط در نقطه مصرف تحويل نمايد.

وزارت امور اقتصادي و دارايي موظف است از طريق اتاق پاياپاي و سامانه بهابازار (بورس) ترتيبي اتخاذ نمايد كه هزينه هاي ثابت اعلامي وزارت نيرو شامل خدمات شبكه انتقال و توزيع، سوخت، مابه التفاوت اجراي مقررات، عوارض موضوع ماده (5) قانون حمايت از صنعت برق كشور مصوب 1394 و ماده (16) قانون جهش توليد دانش بنيان مصوب 1401، ماليات بر ارزش افزوده و ساير هزينه هاي ابلاغي وزارت نيرو براي تأمين برق، هنگام انجام معامله در بهابازار (بورس) از مشتركين و يا خرده‎ فروش دريافت و به حساب ساير ذي نفعان واريز نمايد. ترتيبات اجرايي اين ماده حداكثر دو ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه توسط وزارت امور اقتصادي و دارايي با همكاري وزارت نيرو تدوين و ابلاغ مي شود.

ساز و كار تضمين معاملات برق در بهابازار (بورس) و توليد و تحويل آن توسط وزارت نيرو با همكاري وزارت امور اقتصادي و دارايي، سازمان برنامه و بودجه كشور و اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي ايران به نحوي تدوين و ابلاغ مي شود كه اطمينان لازم را براي فعالين بازار ايجاد نمايد و مخاطرات ناشي از عدم ايفاي تعهدات دولت و فعالين بازار را پوشش دهد. تا زمان ابلاغ ساز و كار مربوط، نرخ جبران خسارت عدم ايفاي تعهدات شبكه و فعالين بازار برابر (1/4) متوسط نرخ تابلو در نماد مورد معامله در همان دوره مصرف مي باشد.

پس از ابلاغ اين آيين نامه، تأمين برق كليه متقاضيان جديد برق و نيز مشتركين متقاضي افزايش ظرفيت منوط به خريد و ارائه گواهي ظرفيت (توسط متقاضيان يا شركت توزيع) بر اساس ضوابط ابلاغي وزارت نيرو مي باشد. متقاضيان با قدرت قراردادي يك مگاوات و بيشتر مكلفند رأساً نسبت به تأمين گواهي ظرفيت از بهابازار (بورس) اقدام نمايند. براي متقاضيان كمتر از يك مگاوات، شركت توزيع به نمايندگي از متقاضي اقدام به خريد گواهي ظرفيت از بهابازار (بورس) نموده و هزينه مربوط را از متقاضي دريافت مي نمايد. مشتركين جديد دارنده گواهي ظرفيت به ميزان اين گواهي ها از شمول برنامه هاي مديريت مصرف معاف مي شوند. برق مشتركين داراي گواهي ظرفيت از طريق تابلوي اول و با لحاظ تعرفه هاي ابلاغي تأمين مي شود.

تحويل برق به متقاضيان و مشتركين موضوع اين ماده صرفاً منوط به خريداري گواهي ظرفيت بوده و در سقف گواهي خريداري شده معادل مجاز مي باشد. شركت هاي توزيع و برق منطقه اي مكلفند برق اين مشتركين را به ميزان گواهي ظرفيت خريداري شده با لحاظ تعرفه هاي قانوني و بدون اعمال محدوديت تأمين نمايد. تحويل برق مازاد بر ظرفيت خريداري شده در چارچوب ضوابط تابلوهاي برق آزاد و سبز و گواهي هاي برق تجديدپذير و صرفه جويي صورت مي پذيرد.

كليه نيروگاه هايي كه نسبت به عرضه گواهي ظرفيت اقدام كرده اند، به ميزان گواهي ظرفيت عرضه شده موظفند برق خود را در تابلوي اول يا بازار عمده فروشي برق عرضه نمايند.

برق كليه متقاضيان انشعاب جديد برق و نيز مشتركين متقاضي افزايش ظرفيت در صورت عدم خريد گواهي ظرفيت، صرفاً از تابلوهاي آزاد و سبز و گواهي هاي صرفه جويي و يا برق تجديدپذير قابل تأمين خواهد بود.

ساز و كار تضمين اين ماده در ساز و كار موضوع تبصره (2) ماده (5) اين آيين نامه پيش بيني و پياده سازي خواهد شد.

تأمين برق كليه مشتركيني كه تا قبل از ابلاغ اين آيين نامه نسبت به خريد گواهي ظرفيت اقدام كرده اند و نيز ساير مشتركين موجود، متناسب با ميزان گواهي ظرفيت قبلي و با لحاظ ميزان توليد و تقاضاي برق در سال 1404 تأمين خواهد شد. اين مشتركين مجازند با خريد گواهي ظرفيت موضوع اين ماده از شمول اعمال برنامه هاي مديريت مصرف خارج شوند. ميزان گواهي ظرفيت لازم براي خروج از برنامه هاي مديريت مصرف با لحاظ ميزان ناترازي برق در سال 1404 تا قبل از دوره اوج بار توسط وزارت نيرو ابلاغ مي شود.

شركت هاي توزيع و برق منطقه اي مكلفند نسبت به تأمين برق مصارف بالاتر از الگوي مشتركين از طريق تابلوهاي برق آزاد و يا سبز و يا بازار گواهي هاي صرفه جويي و برق تجديدپذير اقدام نمايند.

وزارت نيرو مكلف است حداكثر تا سه ماه پس از ابلاغ اين آيين نامه نسبت به تدوين و ابلاغ الگوي مصرف براي كليه مشتركين مطابق قوانين مربوط و نيز مشتركين تجاري و عمومي اقدام نمايد.

معاون اول رئيس جمهور - محمدرضا عارف