آيين ‌نامه انتخاب و انتصاب مديران مدارس مصوبه نهصد و نود و هفتمين (997) جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش تاريخ 1400/04/28 (بررسي شده در جلسات 978، 982، 984 و 997)

مقدمه با عنايت به جايگاه و نقش تأثيرگذار مديران مدارس در هدايت و راهبري تربيتِ دانش‌ آموزان و تحقق اهداف تعليم‌‌ و‌‌ تربيت و با توجه به اصول «قانون ‌مداري، عدالت ‌محوري، مسئوليت پذيري و پاسخگويي» و ضرورت استقرار ساز و كارهاي لازم براي اصلاح روش ‌ها، روندها، فرآيندها و نهادينه ‌سازي شايسته ‌سالاري و تخصص‌ محوري در انتخاب، انتصاب و نگهداشت مديران توانمند و واجد صلاحيت، به استناد راهكارهاي ۲ـ ۲۲ و ۶-۲۲ ذيل هدف عملياتي ۲۲ از سند تحول بنيادين آموزش ‌و پرورش و برنامه زيرنظام راهبري و مديريت، «آيين ‌نامه انتخاب و انتصاب مديران مدارس» به‌شرح زير به ‌تصويب مي ‌رسد:

تعاريف در اين آيين ‌نامه تعاريف و اصطلاحات، در معاني مشروح زير و همچنين به شرح مندرج در پيوست آن، به‌ كار مي ‌رود:

مدرسه: سازمان آموزشي ‌تربيتي كه به منظور تحقق اهداف تربيت رسمي ‌عمومي و فراهم ‌آوردن زمينه دستيابي دانش‌ آموزان به شايستگي ‌هاي لازم در هر يك از دوره‌ هاي تحصيلي، با ارائه مدرك تحصيلي رسمي و بر اساس ملاك ‌ها، معيارها و در چارچوب اهداف، سياست‌ ها و برنامه ‌هاي مصوب وزارت آموزش‌ و پرورش، تأسيس و اداره مي ‌شود.

مركز آموزشي ‌تربيتي: واحدي كه به ‌منظور افزايش توان علمي و تخصصي يا كسب مهارت‌ هاي فني و حرفه‌ اي و تحقق اهداف و برنامه ‌هاي مصوب در زمينه‌ ها و ساحت ‌هاي گوناگوني از قبيل آموزشي، پرورشي و تربيت ‌بدني، با مجوز وزارت آموزش ‌و ‌پرورش و بدون ارائه مدرك تحصيلي رسمي، تأسيس شده و فعاليت مي ‌كند.

مدير: فرد واجد صلاحيتي كه به‌ عنوان راهبرِ آموزشي ‌تربيتي، بر اساس مفاد اين آيين‌ نامه و در يك فرآيند نظام ‌مند، از سوي آموزش ‌‌و ‌پرورش انتخاب و منصوب مي‌ شود و در چارچوب قوانين و مقررات مربوط و با همكاري و مشاركت ساير عوامل سهيم و موثر، راهبري مدرسه يا مركز را به‌ عهده دارد.

صلاحيت مدير: مجموعه ‌اي از برآيند سه صلاحيت عمومي، تخصصي و حرفه ‌اي است كه مدير را قادر مي ‌سازد رسالت خود را در چارچوب وظايف و اختيارات و بر اساس استانداردهاي مصوب ابلاغي وزارت آموزش ‌و پرورش، به نحو شايسته ‌اي انجام ‌دهد.

گواهينامه صلاحيت مديران: گواهينامه ‌اي كه به استناد نتايج سنجش صلاحيت‌ هاي سه ‌گانه (عمومي، تخصصي، حرفه ‌اي) در مراكز مورد تأييد، از سوي وزارت آموزش ‌‌و پرورش براي بازه زماني پنج ساله صادر مي‌ شود و نشان ‌دهنده توانمندي و صلاحيت فرد براي تصدي يا اشتغال در پست ‌هاي مديريت و معاونت مدرسه يا مديريت مركز آموزشي ‌تربيتي است.

مشمولان: منظور از «مدير» در اين آيين‌ نامه همه مشمولان آن؛ اعم از مديران و معاونان مدارس و مديران مراكز آموزشي تربيتي و منظور از «مدرسه» همه مدارس و مراكز آموزشي ‌تربيتي اعم از دولتي يا غيردولتي است. مديرآموزگاران و معاون ‌دبيران نيز با توجه به نقش مؤثري كه در مدارس دارند، در احراز شرايط و صلاحيت‌ هاي عمومي، تخصصي و حرفه‌ اي و ساير موارد مصرّح در متن، مشمول اين آيين ‌نامه خواهند بود.

هدف نهادينه ‌سازي شايسته‌ سالاري در فرآيند انتخاب، انتصاب و نگهداشت مديران

شرايط و صلاحيت ‌ها داوطلبان تصدي مديريت يا معاونت، بايد حائز شرايط و صلاحيت‌ هاي سه‌ گانه زير باشند:

عمومي داوطلبان علاوه بر شرايط عمومي مندرج در قوانين و مقررات مربوط، بايد حائز شرايط زير باشند:

دارا بودن صلاحيت‌ هاي اعتقادي، اخلاقي و رفتاري؛

متأهل بودن؛

در مدارس دولتي چنانچه امكان انتصاب فرد حائز اين شرط وجود نداشته باشد، تصميم‌ گيري در اين مورد به عهده «كميته انتخاب و انتصاب مديران مدارس (موضوع ماده 6 اين آيين ‌نامه)» است.

برخورداري از ويژگي‌ هاي شخصيتي مانند حُسن خُلق، اعتماد‌به ‌نفس، روحيه مشاركت ‌جويي، فعاليت‌ هاي گروهي و توانايي برقراري ارتباط و تعامل سازنده با ديگران، محبوبيت، مقبوليت و حُسن شهرت در بين همكاران و سرآمدي در ويژگي‌ هايي چون قانون ‌گرايي، خداباوري، دين‌ مداري و تعهد اجتماعي‌انقلابي؛

برخورداري از سلامت كامل رواني و توانايي جسماني لازم براي حُسن انجام وظايف و مأموريت ‌ها.

تخصصي

] شرايط و شايستگي‌ هاي تخصصي شامل رشته و مدرك تحصيلي، سابقه تجربي مرتبط با دوره تحصيلي، سنوات خدمت و نوع استخدام است:

1ـ1 ـ براي احراز پست مديريت در مدارس با جمعيت دانش ‌آموزي بيش از دويست ‌و پنجاه نفر و مجتمع‌ هاي آموزشي، داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي ‌ارشد مرتبط با مديريت و حداقل 8 سال سابقه تجربي (آموزشي ‌تربيتي) كه سه سال آن سابقه معاونت در دوره تحصيلي موردنظر باشد، الزامي است.

1 – 2 ـ براي احراز پست مديريت در مدارس با جمعيت دويست ‌و پنجاه دانش ‌آموز و كمتر از آن، مناطق كم ‌برخوردار، عشايري و روستايي، داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي و حداقل 6 سال سابقه تجربي (آموزشي ‌تربيتي) كه دو سال آن سابقه معاونت در دوره تحصيلي موردنظر باشد، الزامي است.

دارندگان مدارك تحصيلي بالاتر و مرتبط با مديريت، در اولويت انتصاب خواهند بود.

براي تصدي مديريت هنرستان‌ هاي فني ‌و حرفه‌ اي و كاردانش، دارابودن مدرك تحصيلي در يكي از رشته‌ هاي فني و حرفه‌ اي الزامي است. دارندگان مدرك تحصيلي كارشناسي، كارشناسي ‌ارشد و بالاتر در رشته‌ هاي غيرمرتبط با فني و حرفه ‌اي كه مدرك تحصيلي قبلي آنان (فوق ‌ديپلم يا بالاتر) مرتبط با رشته فني و حرفه ‌اي باشد، در احراز پست مديريت هنرستان، مدرك تحصيلي آنان مرتبط تلقي مي‌ شود.

درصورت نبود فرد داراي مدرك تحصيلي در سطوح فوق ‌الذكر و رشته مرتبط با مديريت، براي انتخاب و انتصاب افراد با مدرك تحصيلي پايين تر يا رشته غيرمرتبط، داشتن گواهينامه گذراندن دوره‌ هاي «مديريت آموزشگاهي» از دانشگاه‌ هاي وابسته به وزارت آموزش ‌و پرورش يا ساير مؤسسات مورد تأييد، الزامي است.

۱ـ۳ ـ انتصاب افراد در پست مديريت مركز آموزشي ‌تربيتي با داشتن حداقل مدرك ‌تحصيلي كارشناسي و ۵ سال سابقه تجربي (آموزشي‌ تربيتي) و با احراز ساير شرايط مصرّح در اين آيين‌ نامه، انجام مي ‌شود.

۱ـ۴ ـ انتصاب افراد در پست‌ هاي مدير آموزگار يا معاون ‌دبير با داشتن حداقل مدرك ‌تحصيلي كارشناسي و ۳ سال سابقه تجربي (آموزشي ‌تربيتي) و با احراز ساير شرايط مصرّح در اين آيين‌ نامه انجام مي ‌شود.

۱ـ ۵ - معلمان داراي حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي، با احراز شرايط مصرّح در اين آيين ‌نامه، در صورت داشتن حداقل ۵ سال سابقه تجربي (آموزشي تربيتي) در هر يك از دوره‌ هاي تحصيلي مي ‌توانند در پست معاونت مدارس، منصوب شوند.

داوطلب انتصاب در هر يك از پست‌ هاي مديريت يا معاونت، بايد مستخدم رسمي ‏آموزش ‌‌و ‌پرورش باشد، به استثناي مديران يا معاونان مدارس غيردولتي و مديران مراكز آموزشي ‌تربيتي غيردولتي.

در زمان انتصاب مديران و معاونان، داشتن حداقل ۴ سال از سنوات خدمتي فرد تا بازنشستگي، الزامي است.

در صورتي كه فرد واجد صلاحيت مطابق بندهاي ذيل شرايط تخصصي (سطح مدرك تحصيلي، سابقه تجربي، سنوات خدمت و نوع استخدام) در مناطق كم ‌برخوردار، روستايي و عشايري براي تصدي مديريت مدرسه وجود نداشته باشد، با اخذ مجوز يك ساله از «كميته انتخاب و انتصاب مديران مدارس»، موضوع ماده 6 اين آيين ‌نامه، انتصاب فرد مورد نظر تا تعيين فرد واجد شرايط، بلامانع است.

حرفه‌ اي شايستگي‌ هاي حرفه‌ اي به شرح زير است:

اخلاق حرفه ‌اي (روابط انساني سازنده، نظم و انضباط، قانون‌ مداري، مسئوليت‌ پذيري و پاسخگويي، اتقان در كار، امانتداري و صداقت، پاسداري از شأن و منزلت معلمي، رعايت حرمت و كرامت مخاطبان و ذي ‌نفعان)

دانش حرفه ‌اي (آشنايي با قوانين و مقررات مربوط، آشنايي با اسناد بالادستي و تحولي، آشنايي با مراجع سياست‌ گذار و قانون‌ گذار در زمينه آموزش ‌و پرورش، آشنايي با فلسفه تعليم ‌و تربيت اسلامي، آشنايي با دانش مديريت و رهبري، آشنايي با مهارت‌ هاي IT و يك زبان‌ خارجي)

توانمندي‌ ها و مهارت‌ ها (توانايي برنامه ‌ريزي، هماهنگي، سازماندهي، تصميم ‌گيري، نظارت ‌و ارزشيابي، خلاقيت، نوآوري و كارآفريني، توانايي انجام و پيشبرد كارهاي گروهي و تيمي و ترغيب و تشويق، توانايي ارتقاي مستمر خود و كاركنان، پژوهندگي، توانايي خلق فرصت‌ هاي آموزشي ‌تربيتي، توانايي بكارگيري و توسعه فناوري‌ هاي نوين، مهارت استفاده از سامانه‌ هاي موردنياز، تقويت انگيزه براي يادگيري مداوم، توانايي جلب مشاركتِ عوامل سهيم و مؤثر در تربيت به‌ ويژه دانش ‌آموزان، معلمان، خانواده، رسانه‌ ها و نهادهاي فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي)

توسعه، ارتقا و سنجش شايستگي ‌ها وزارت آموزش ‌و پرورش موظف ‌است:

ساز و كارهاي لازم براي تأمين، تربيت، توانمندسازي و سنجش و پايش مستمر عملكرد مديران را طراحي و ابلاغ نمايد. اجراي اين امر به عهده دانشگاه‌ هاي وابسته به وزارت آموزش ‌و پرورش و ساير مراكزِ مورد تأييد، مي ‌باشد.

رشته‌ هاي تحصيلي يا دوره‌ هاي توانمندسازي با عنوان «مديريت آموزشگاهي» را ايجاد و راه‌ اندازي كند. اين اقدام شامل تعريف، برنامه ‌ريزي درسي و اجراي پودماني منجر به اخذ مدرك كارشناسي‌ ارشد مديريت آموزشگاهي و گواهينامه دوره ‌هاي كوتاه ‌مدت ارتقاي حرفه‌ اي مديران به‌ وسيله دانشگاه‌ هاي تربيت معلم و ساير مؤسسات و مراكز مورد تأييد وزارت آموزش ‌و پرورش مي ‌شود.

شركت در دوره‌ هاي توانمندسازي و كسب گواهينامه مربوط، براي مشمولان اين آيين ‌نامه الزامي است.

شرايط تغيير و بركناري ملاك تغيير و بركناري (عزل) مديران، مفاد قانون رسيدگي به تخلفات اداري (مصوبه مجلس شوراي اسلامي 23/ 09/ 1372) و آيين ‌نامه اجرايي بند «ج» و تبصره ۲ ماده ۵۴ قانون مديريت خدمات كشوري (مصوبه هيأت وزيران 27/ 01/ 1391) و ساير مقررات و ضوابط حاكم، خواهد بود.

ساختار و سازمان اجرايي براي اجراي مطلوب اين آيين‌ نامه، «كميته انتخاب و انتصاب مديران مدارس» در سطح هر يك از ادارت آموزش‌ و پرورش مناطق، شهرستان يا ناحيه، با وظايف و تركيب زير تشكيل مي‌ شود:

وظايف

بررسي و تأييد شرايط و شايستگي‌ هاي داوطلبان با استفاده از روش ‌ها و ابزارهاي مناسب از قبيل آزمون، مصاحبه، مشاهده عملكرد، نظرخواهي از ذي ‌نفعان؛

چنانچه داوطلب پست مديريت از كاركنان همان مدرسه باشد، كسب نظر مشورتي شوراي مدرسه، الزامي است.

بررسي برنامه هاي داوطلبان تصدي مديريت؛

بررسي و تصميم‌ گيري در خصوص انتخاب، انتصاب، ابقا، جابجايي و بركناري مشمولان، بر اساس مفاد اين آيين ‌نامه و قوانين و مقررات مربوط؛

بررسي و اعطاي مجوز در موارد خاص (تبصره ذيل بند۲ از بخش الف و تبصره ذيل بند۳ از بخش ب در ماده ۳ و تبصره۳ بند ج ماده ۶)

برنامه ‌ريزي براي اجراي ساز و كارهاي شناسايي، نگهداشت و توانمندسازي مديران و معاونان؛

بررسي گزارش نتايج ارزيابي عملكرد مديران و معاونان و لزوم كسب ميانگين حداقل ۸۵ درصد امتياز ارزشيابي سالانه در دو سال منتهي به انتصاب فرد يا دوره چهارساله خدمت فرد در پست مديريت براي تمديد مديريت؛

تهيه و ارايه گزارش‌ ها و نتايج بررسي ‌ها و پيگيري مصوبات.

تركيب اعضا ۱ـ مدير آموزش ‌و پرورش منطقه (رئيس كميته) ۲ـ معاونان آموزشي، پرورشي و برنامه ‌ريزي ۳ـ مسئول ارزيابي عملكرد و پاسخگويي به شكايات ۴ـ مسئول امور اداري (دبيركميته) ۵- مسئولان آموزشي ‌تربيتي دوره تحصيلي مربوط (به ‌تناسب نوع مدرسه) ۶ و ۷ـ دو نفر صاحب ‌نظر در حوزه مديريت، به ‌ويژه مديريت آموزشي براي هريك از مناطق، با معرفي دانشگاه فرهنگيان و به انتخاب شوراي معاونان منطقه ۸ و ۹ـ دو نفر از مديران دوره ‌هاي تحصيلي، به انتخاب مديران مدارس

ابلاغ اعضاي كميته در مهرماه هرسال، توسط رئيس منطقه صادر مي ‌شود.

رئيس كميته مي ‌تواند به تناسب موضوع، از صاحب‌ نظران و ساير مسئولان ذي‌ ربط، بدون داشتن حق رأي، در جلسات دعوت كند.

جلسات كميته با حضور رئيس و حداقل دو سوم اعضا، رسميت مي ‌يابد و مصوبات آن با رأي اكثريت حاضرين، قابل اجراست.

به ‌منظور تمهيد مقدمات لازم، از جمله تشكيل جلسات و پيگيري امور، دبيرخانه كميته مذكور، بدون ايجاد تشكيلات جديد، در زيرمجموعه امور اداري مناطق تشكيل و وظايف زير را عهده دار است: ۱ـ تمهيد مقدمات، تهيه دستوركار و اقدام براي اجراي مصوبات جلسات با هماهنگي رئيس كميته؛ ۲ـ شناسايي واجدين شرايط مديريت يا معاونت مدارس و مراكز آموزشي ‌تربيتي و تشكيل بانك اطلاعاتي؛ ۳ـ تهيه گزارش‌ هاي تحليلي و آماري سالانه از وضعيت مديريت در مدارس و مراكز آموزشي ‌تربيتي؛ ۴ـ مستندسازي و نگهداري سوابق فعاليت ‌هاي كميته انتخاب و انتصاب مديران مدارس با استفاده از ظرفيت فناوري ‌هاي نوين.

صدور ابلاغ: ابلاغ مديران و معاونان مدارس و مديران مراكز آموزشي ‌تربيتي به استناد گزارش كارشناسي كميته انتخاب و انتصاب مديران مدارس، و رعايت تبصره‌ هاي زير، از سوي رئيس/ مدير آموزش ‌و پرورش منطقه صادر مي‌ شود.

ابلاغ مديران مدارس، براي يك دوره چهار ساله و ابلاغ ساير مشمولان، براي دوره يك ساله صادر مي ‌شود و تمديد آن مشروط به نتايج ارزيابي عملكرد و رعايت ساير شرايط، خواهد بود.

در انتصاب مديران و معاونان، رعايت تطابق جنسيت با دانش‌ آموزان، الزامي است. مدارس چندپايه، روستايي، عشايري و مدارسِ پسرانة دانش ‌آموزانِ با نيازهاي ويژه در دوره‌ هاي ابتدايي و اولِ متوسطه، در صورت نبود فرد حائز اين شرط، از اين قاعده مستثني هستند و بكارگيري مديرِ زن در آن دسته از مدارس ابتدايي پسرانه كه بيشتر كاركنان آنها زن هستند، بلامانع ‏است.

صدور ابلاغ مديريتِ همزمان براي يك نفر، در دو مدرسه يا مركز آموزشي ‌تربيتي، ممنوع است. در مناطقي كه براي پست مديريت در دو نوبت يك مدرسه با كمبود نيروي ‌انساني مواجهند با رعايت مصلحت دانش ‌آموزان و آنچه كه شرايط مدرسه ايجاب مي ‌نمايد، با اخذ مجوز از كميته ذي ‌ربط، صدور ابلاغ هر دو نوبت براي يك نفر در پست مديريت، بلامانع خواهد بود.

در انتخاب و انتصاب مديران مدارسِ داراي ضوابط و مقررات مصوب از مراجع ذي‌ صلاح، رعايت مفاد اين آيين ‌نامه نيز الزامي است.

ادارات آموزش ‌و پرورش مكلفند در هنگام صدور ابلاغ جديد مديريت، طبق اين آيين‌ نامه عمل نمايند و هرگونه انتصاب، ابقا، تغيير، بركناري يا جابجايي مديران و معاونان مدارس و مديران مراكز آموزشي ‌تربيتي، بايد مستند به مفاد اين آيين ‌نامه باشد.

نظارت و ارزشيابي مسئوليت نظارت جامع و مستمرِ چگونگي اجراي اين آيين ‌نامه و عملكرد مديران، بر اساس ملاك ‌ها و شاخص‌ هاي ابلاغي، به‌ عهده وزارت آموزش ‌و پرورش است.

استلزامات: وزارت آموزش ‌و پرورش موظف ‌است:

شيوه ‌نامه اجرايي اين آيين ‌نامه را حداكثر ظرف مدت سه ماه تهيه و با امضاي وزير آموزش‌ و پرورش ابلاغ نمايد.

گزارش عملكرد اجراي آيين ‌نامه را سالانه به شوراي عالي آموزش ‌و پرورش ارائه كند.

دوره‌ هاي توانمندسازي بدو و حين خدمت مديران و معاونان مدارس و مديران مراكز آموزشي ‌تربيتي را طراحي و اجرا نمايد.

ساز و كارهاي لازم از قبيل افزايش فوق‌ العاده‌ هاي مديريت را با هماهنگي مراجع ذي ‌ربط براي ايجاد انگيزه، تشويق و رقابت ورود افراد داراي صلاحيت و شايستگي به پست‌ هاي مديريتي در مدارس و مراكز آموزشي ‌تربيتي فراهم نمايد.

حداكثر ظرف مدت چهار سال، ساز و كارهاي لازم براي سنجش و تطبيق وضعيت مشمولان فعلي اين آيين ‌نامه را به گونه‌ اي فراهم كند كه پس از اتمام زمان مذكور، براي تمام مديران و معاونان «گواهينامه صلاحيت مديران» صادر شده باشد.

مقررات مغاير: با تصويب و ابلاغ اين آيين ‌نامه، تمام مصوبات و دستورالعمل‌ هاي مغاير، لغو و بلااثر مي ‌شود.

موضوع: آيين ‌نامه انتخاب و انتصاب مديران مدارس در نهصد و نود و هفتمين جلسه شوراي‌عالي آموزش و پرورش، تاريخ 28 /4 /1400 به تصويب رسيد. دبير شورا ‌ـ محمود اماني رئيس جلسه ـ محسن حاجي ‌ميرزايي آيين ‌نامه انتخاب وانتصاب مديران مدارس مورد تأييد است، به اجرا گذاشته شود.

رئيس ‌جمهور و رئيس شوراي عالي آموزش و پرورش - سيدابراهيم رئيسي