مصوبه شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران پيرامون پديده فرو ريزش زمين در محدوده شهري تهران

شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران در جلسه مورخ 15 /10 /99، پيرو مباحث جلسات مورخ 14 /4 /95 (موضوع حادثه در منطقه شهران) و 24 /8 /95 (موضوع فروريزش زمين در ميدان قيام) و تكاليف مقرر شده در مصوبات ياد شده، ضمن استماع گزارش و پيشنهادهاي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي پيرامون موضوع فروريزش زمين در محدوده شهري تهران و تصويب كلي آنها،‌ مقرر نمود: كميته اي متشكل از نمايندگان سازمان مديريت بحران كشور، وزارت نيرو،‌شهرداري تهران، ‌مركز تحقيقات راه مسكن و شهرسازي و دبيرخانه شوراي عالي با توجه به مصوبه شماره 50128 /53291 مورخ 28 /4 /96 هيأت محترم وزيران نسبت به تدقيق، ‌تفاهم و جمع بندي پيشنهاد ارايه شده توسط مركز تحقيقات راه مسكن و شهرسازي اقدام و نتيجه به عنوان نظر شوراي عالي توسط دبير شورا به مراجع مرتبط ابلاغ شود. لازم است در جمع بندي نهايي ساز و كار مناسب فني و قانوني جهت حفظ مسير و رگاب قنوات اعم از داير و باير در كليه فعاليت هاي ساخت و ساز شهري (گودبرداري، سازه هاي زيرسطحي، پل،‌ تونل و خصوصا مترو) تدوين و تفاهم گردد. همچنين تكاليف دستگاه هاي مرتبط به صورت شفاف، ‌با زمان بندي دقيق و قابليت اجراي حداكثري تبيين شود.

مراتب جهت استحضار و صدور دستور انعكاس و اقدام اعلام مي شود.

معاون شهرسازي و معماري و دبير شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران – فرزانه صادق مالواجرد

پيوست پيشنهادي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي در خصوص فروريزش زمين در محدوده شهري تهران-

مقدمه با توجه به مطالعات و ارزيابي هاي صورت گرفته، مشخص گرديده است كه رشته هاي قنات هاي غيرايمن و رها شده، نقش مستقيمي در بروز فروريزش هاي خطرزا در سطح شهر تهران داشته اند. اين امر در گزارش هاي فروريزش هاي شهران، خيابان پيامبر، ميدان محمديه، خيابان مولوي، ميدان قيام،‌ چهارراه مولوي و .... كه توسط مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي منتشر گرديده، مورد اشاره و تأكيد قرار گرفته است. رشته قنات هاي شهر تهران كه سابق بر اين براي آبياري باغات و مزارع، از دامنه ارتفاعات شمالي تا جنوب شهر تهران گستردگي داشته و انتقال آب مورد نياز از طريق آنها صورت مي گرفت،‌ اكنون با تبديل اراضي زراعي و باغات به ساختمان و مستحدثات ديگر، متاسفانه به حال خود رها و در صورت تخريب و فروريزش هاي ناشي از آن در سطح شهر و بروز حواث و سوانح خسارت بار،‌ فاقد مسئول پاسخگويي شده اند. به عبارت ديگر در حال حاضر با تكيه بر اسناد مالكيت، رشته قنات ها داراي مالك هستند اما در واقع به حال خود رها شده اند. از آب قنات ها، فضاي سبز شهر تهران و برخي ادارات و نهادها استفاده مي كنند،‌ اما براي صيانت و مرمت آنها دستگاه مسئول معيني وجود ندارد و لذا ضرورت ويژه دارد تا در خصوص تعيين مسئول نگهداري از قنوات در شهر تهران تدبيري جدي انديشيده شود. بر اين اساس بندهايي جهت بررسي و طرح و تصويب در شوراي عالي شهرسازي و معماري با هدف ارتقاء ايمني شهري در مقابل فروريزش زمين ارائه مي گردد.

بندهاي پيشنهادي مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي در خصوص قنوات و فروريزش هاي شهر تهران

نظر به مالكيت خصوصي تعداد زيادي از رشته قنوات موجود در حوزه شهري تهران (مناطق 22 گانه شهر تهران) بر اساس اسناد و مدارك موجود و از طرفي با توجه به نبود مالك فعال و يا عدم حضور فيزيكي آنها (و وارث آنها) و رها شدن قنوات بدون رسيدگي و رعايت ايمني، ضرورت دارد تا مالكيت رشته قنوات موجود در شهر تهران تعيين تكليف گردد. بر اين اساس شهرداري تهران مكلف مي شود ضمن طي مراحل حقوقي و انتشار آگهي روزنامه رسمي مبني بر فراخوان مالكين و يا وارث و نمايندگان قانوني آنها، مالكيت رشته قنوات رها شده در سطح شهر تهران را احراز و يا تعيين تكليف نمايد. در صورت عدم حضور و دسترسي به مالكان رشته قنوات،‌ پس از طي مراحل قانوني، شهرداري تهران مالكيت رشته قنوات فاقد مالك فعال را بر عهده خواهد داشت.

شهرداري تهران مسئول حفظ و صيانت از قنوات (اعم از داير و باير) و ايمن سازي آنها در محدوده قانوني شهر تهران تعيين مي گردد (در صورت وجود مالك فعال،‌ شهرداري تهران مسئوليت نظارت و رسيدگي به امر ايمن سازي و صيانت از قنوات توسط مالكان را بر عهده خواهد داشت). شهرداري تهران با رعايت موارد فني و ملاحظات مديريتي و زيست محيطي مي تواند در آبياري فضاي سبز شهر تهران با روش هاي به روز و پيشرفته و با رعايت صرفه جويي،‌ از آب قنوات (فاقد مالك فعال) استفاده كند.

وزارت نيرو (شركت ها و سازمان هاي تابعه مسئول) مسئول حفظ و صيانت از قنوات فاقد مالك فعال خارج از حريم شهري شهر تهران (اعم از داير و باير‌) و ايمن سازي آنها مي باشد. (در صورت وجود مالك فعال، ‌وزار ت نيرو مسئوليت نظارت و كنترل و رسيدگي به امر ايمن سازي و صيانت از قنوات توسط مالكان را بر عهده خواهد داشت. )

شهرداري تهران با همكاري سازمان نقشه برداري كشور و شركت هاي مهندسي مشاور ذيصلاح موظف مي شود تا تدقيق نقشه قنوات شهري تهران را طي برنامه منظم سالانه انجام داده و سالانه گزارش كارهاي انجام شده به شوراي عالي شهرسازي و معماري ارائه نمايد.

در گودبرداري ها و احداث بنا (ساختمان، ‌سازه هاي زيرسطحي، ‌پل و تونل و مترو و ...) ضرورت دارد تا مسير رگاب ها و رشته قنوات (اعم از داير و باير)‌ قطع نگرديده و با شيوه هاي فني و مهندسي صحيح ادامه ارتباط مسير، حفظ،‌ و امكان برقراري جريان آب در اين مسيرهاي زيرسطحي فراهم گردد. مسئوليت كنترل و بازرسي اين امر بر عهده مهندسين ناظر و شهرداري تهران است . شيوه انجام كار، در برخورد با قنوات حين گودبرداري،‌ بايد طبق ضوابط و دستورالعمل هاي فني توسط مهندسين مشاور و ناظرين ساختمان تائيد و به واحدهاي شهرداري مرتبط اعلام گردد. بازرسي از گودبرداري با هدف وجود قنات ها و رگه هاي آب زيرسطحي بر عهده شهرداري تهران (واحدهاي مرتبط) ‌است.

با هدف حفظ ايمني ساختمان هاي مسكوني موجود و صيانت از قنوات اجراي روشهاي پايدارسازي قنوات بر عهده شهرداري تهران و با هماهنگي مالكين ساختمان هاست. شهرداري تهران بايد برنامه مدوني براي استحكام و پايداري رشته قنات هاي شناسائي شده تهيه و به شوراي عالي ارائه نمايد.

كليه نهادهاي دولتي، عمومي،‌ نظامي و انتظامي و كليه ارگان هايي كه از بودجه عمومي استفاده مي كنند، در صورت محرز شدن وجود قنات در حوزه و حريم املاك و مستغلات خود، ملزم به اتخاذ روش هاي فني – مهندسي ايمن سازي و پايدارسازي ساختمان و مستحدثات و تاسيسات خود در مجاورت قنوات و صيانت از رشته قنات ها مي باشند.

نهادهاي مسئول و متولي شريان هاي حياتي (شبكه گاز، نفت، سوخت،‌ آب و فاضلاب،‌ برق،‌ مخابرات، ‌بزرگراه ها و معابر) در نقاط و مسرهاي تقاطعي با مسير قنوات،‌ ملزم به اتخاذ تمهيدات فني پايدارسازي و ايمن سازي با هدف جلوگيري از ايجاد سوانح مي باشند. بديهي است كه نقشه هاي رقومي قنوات (اعم از نقشه موجود و نقشه هاي در دست تهيه) بايد در اختيار اين نهادها قرار گيرد.

مسئولين حفاري و احداث مترو به طور ويژه و اكيد ملزم به عدم تغيير مسير رگاب ها و قنوات مي باشند. هرگونه تغييرات در مسير قنوات و مسئوليت هاي ناشي از آن بر عهده شركت قطار شهري شهرداري تهران (مترو)‌ و شركت هاي تابعه ذيربط خواهد بود.

نظام فني و اجرائي سازمان برنامه و بودجه ملزم به تدوين ضوابط و مقررات و شرايط مشاوره، نظارت و پيمانكاري مرتبط با حفاري مترو در كوتاه ترين زمان ممكن گرديد و موظف مي شود نتايج كار را به طور دوره اي به دبيرخانه شوراي عالي گزارش نمايد.

سازمان مديريت بحران كشور با همكاري مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي (حسب بند ض ماده 14 قانون مديريت بحران كشور)، از طرف شورا، مسئوليت پايش و نظارت بر حسن اجراء اين مصوبات را بر عهده مي گيرد و ضرورت دارد به طور دوره اي گزارش نتايج كار را به شورا ارائه دهند.