قانون شرکتهای تعاونی

اصطلاحاتی که در این قانون بکار برده شده است از نظر اجرای این قانون بشرح زیر تعریف می‌شود:

شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص حقیقی یا حقوقی که بمنظور رفع نیازمندیهای مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضاء از طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان موافق اصولی که در این قانون مصرح است تشکیل می‌شود.

عضویت شرکت تعاونی برای تمام اشخاصی که محل فعالیت یا سکونت آن‌ها در حوزه عمل شرکت باشد و بتمام یا قسمتی از خدمات شرکت احتیاج داشته باشند آزاد است.

شرط عضویت در شرکت تعاونی خرید و پرداخت تمام بهای لااقل یک سهم می‌باشد.

هیچ‌گونه تبعیض یا محدودیتی برای عضویت در شرکت نباید وجود داشته باشد مگر بسبب عدم کفایت ظرفیت فنی تاسیسات و وسائل و امکانات شرکت مشروط بر اینکه در اساسنامه تصریح شده باشد.

خروج هر عضو از شرکت اختیاریست و نمیتوان آنرا منع کرد و بهای سهم یا سهام او حداکثر به ارزش اسمی باید ظرف یکسال از تاریخ خروج عضو از شرکت نقدا پرداخت گردد. برای پذیرش مجدد عضو خارج شده از شرکت می‌توان در اساسنامه شرایطی پیش‌بینی نمود.

مجمع عمومی عالیترین مرجع اتخاذ تصمیم و ابراز اراده جمعی اعضاء برای اداره امور شرکت است که در آن تمام اعضاء حق دارند حضور بهمرسانند و رای خود را درباره موضوع دستور جلسه مجمع بدهند. در مجمع عمومی هر عضو قطع نظر از تعداد سهام فقط دارای یک رای است.

هر یک از اعضای شرکت تعاونی می‌تواند استفاده از حق خود را برای حضور و دادن رای در مجمع عمومی بیک عضو دیگر با وکالت واگذار کند، لکن هیچ عضوی نمیتواند علاوه بر رای خود بیش از سه رای با وکالت داشته باشد.

در مجامع عمومی شرکتهای تعاونی با حوزه عمل وسیع و یا تعداد زیاد عضو ممکن است اعمال حق رای بوسیله نماینده یا نمایندگان منتخب اعضاء در حوزه‌های مختلف فعالیت شرکت به نسبت تعداد عضو در هر حوزه و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و مجموع معاملات همان حوزه بنحوی که در اساسنامه مقرر خواهد شد انجام شود.

سرمایه شرکت تعاونی نامحدود و سهام آن با نام و مسئولیت هر عضو محدود بمیزان سهمی است که از سرمایه شرکت خریداری و یا تعهد نموده است .

میزان سهام هر عضو را می‌توان در اساسنامه به نسبت امکان معاملات او یا شرکت تعیین نمود و در هر حال میزان سهام یک عضو نباید از یک هفتم کل سرمایه شرکت تجاوز کند.

انتقال سهام شرکت تعاونی بغیر عضو شرکت مجاز نیست.

در صورتی که سهام هر یک از اعضای شرکت تعاونی بعنوان تضمین بدهی یا تعهدات آن عضو در قبال بستانکاران از طریق مراجع قانونی بازداشت شود ترتیب استیفای طلب بستانکار مشمول مقررات بازپرداخت سهام مذکور در این قانون خواهد بود. شرکت تعاونی می‌تواند طلب خود را از اعضائی که از شرکت خارج شده‌اند با حق تقدم نسبت بسایر طلب کارها از کل مطالبات آن‌ها بابت سهام و یا سود آن، همچنین مازاد برگشتی مربوط و یا سپرده‌های آن‌ها در شرکت برداشت کند.

درآمد ویژه شرکت در صورتی که موافق اساسنامه قابل تقسیم باشد به ترتیب پس از وضع ذخیره‌ها و سود سهام مطابق مقررات این قانون بصورت مازاد برگشتی بتناسب میزان معاملات هر عضو یا شرکت قابل تقسیم است. مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیراعضاء در صورتی که موافق اساسنامه این نوع معاملات آزاد باشد قابل تقسیم به اعضاء نیست و بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

از محل درآمد ویژه سالانه شرکتهای تعاونی مبالغ زیر کسر و بحسابهای مربوط منظور می‌شود:

با انحلال شرکت تعاونی مانده حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت پس از تصفیه به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها و بموجب آئین نامه‌ای که بوسیله آن وزارت تهیه و به تصویب شورایعالی هم آهنگی تعاونیهای کشور میرسد یا بوجوه ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت یا اتحادیه تعاونی که با همان مقاصد در حوزه مربوط فعالیت می‌کنند انتقال داده می‌شود و یا بمصرف امور اجتماعی و عام المنفعه همان حوزه خواهد رسید مگر در مورد شرکتهای تعاونی کارگری موضوع تبصره ماده 18 که مصارف مربوط بنا به پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی و تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور معین خواهد شد.

شرکت تعاونی دارای ارکان زیر است: 1 - مجمع عمومی 2 - هیئت مدیره. 3 - بازرس یا بازرسان.

انواع شرکتهای تعاونی در سه رشته تعاونی بشرح زیر طبقه‌بندی می‌شود: 1 - رشته کشاورزی: شامل تعاونیهای کشاورزی و روستائی. 2 - رشته مصرف: شامل تعاونیهای مصرف‌کنندگان مسکن اعتبار و آموزشگاهها. 3 - رشته کار و پیشه: شامل تعاونیهای کار، تعاونیهای حرف و صنایع دستی، تعاونیهای صنایع کوچک، تعاونیهای تهیه و توزیع، تعاونیهای مشاغل آزاد و تعاونیهای صیادان.

شرکت تعاونی طبق تصمیم مجمع عمومی موسس تشکیل می‌گردد. در مجمع مذکور اساسنامه شرکت مطرح و با رای اکثریت اعضاء حاضر در جلسه بتصویب میرسد و همچنین اولین هیئت مدیره و بازرس یا بازرسان شرکت باکثریت نسبی اعضاء حاضر انتخاب و ماموریت ثبت شرکت به هیئت مدیره‌ای که قبولی خود را کتبا اعلام کرده باشند داده می‌شود.

آن عده از داوطلبان تشکیل شرکت که با مصوبات مجمع عمومی موسس موافق نباشند اعم از اینکه در مجمع عمومی موسس حضور یافته یا نیافته باشند در صورتیکه یکهفته پس از تشکیل مجمع مخالفت خود را کتبا اعلام نمایند، حق استرداد تقاضای عضویت خود و مبالغی را که برای خرید سهم یا سهام پرداخته‌اند دارند - در اینصورت سرمایه شرکت تعاونی به مبلغی پس از کسر وجوه سهام این‌گونه اشخاص به ثبت خواهد رسید.

اساسنامه و نام اعضای موسس و هیئت مدیره و بازرس یا بازرسان و مدیرعامل همچنین هرگونه تغییرات بعدی در شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی با رعایت تشریفات مقرر در این قانون و تایید وزارت تعاون و امور روستاها از نظر تطبیق با مقررات قانون در اداره ثبت مرکز اصلی شرکت یا اتحادیه به ثبت میرسد. در مورد شرکتهای تعاونی کارگری ثبت شرکت با تایید وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد شد و آن وزارت باید مراتب را کتبا باطلاع وزارت تعاون و امور روستاها برساند.

اساسنامه شرکت تعاونی با توجه به مقررات این قانون باید شامل نکات زیر باشد: 1 - نام (با قید کلمه تعاونی) مرکز اصلی و نشانی شرکت، مدت و حوزه عملیات شرکت. 2 - موضوع و حدود عملیات شرکت. 3 - شرایط عضویت، مقررات مربوط بقبول یا عدم قبول عضویت، خروج از عضویت (اخراج - استعفا - فوت و یا ترک عضویت) حقوق و‌تعهدات اعضاء مسئولیت اعضاء. 4 - سرمایه و تعداد سهام اولیه، ارزش هر سهم، حداکثر تعداد و میزان سهامی که یک عضو ممکن است داشته باشد، بازپرداخت یا انتقال سهام مقررات مربوط بوکالت یا نمایندگی از طرف عضو. 5 - مقررات مربوط بمجامع عمومی و ضرب الاجل مربوط بدعوت مجامع مقررات راجع بدستور جلسات مجامع عمومی و حد نصاب برای تشکیل آن و فاصله بین دو جلسه. 6 - اعضای هیئت مدیره و بازرسان (تعداد، نحوه انتخاب، وظایف عزل، استعفا و فوت) و مقررات مربوط بجلسات آنان، تعیین صاحبان امضای مجاز حدود و اختیارات و مسئولیتهای آنان و همچنین تعیین مرجع تصمیم گیرنده برای افتتاح حساب بانکی و نحوه استفاده از وجوه زائد بر احتیاج شرکت. 7 - سال مالی - مقررات تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت و گزارشهای هیئت مدیره و بازرسان و طرحها و برنامه‌ها بودجه مخارج و عملیات شرکت - حسابرسی شرکت. 8 - طرز عمل شرکت درباره ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم و سایر ذخایر. 9 - سود سالانه سهام و مازاد برگشتی. 10 - طرز عمل شرکت درباره زیان احتمالی. 11 - چگونگی اعلام و آگهی تصمیمات شرکت به اعضاء. 12 - مقررات راجع بعضویت شرکت در سایر شرکتهای تعاونی و اتحادیه‌های تعاونی. 13 - مقررات مربوط به تغییر اساسنامه. 14 - موارد انحلال و طرز تصفیه شرکت. 15 - امکان ادغام با شرکت تعاونی دیگر و ضوابط آن. 17 - سرمایه‌گذاری در موسسات تولیدی بمنظور رفع نیازمندیهای حرفه‌ای و شخصی اعضاء با موافقت وزارت تعاون و امور روستاها

وزارت تعاون و امور روستاها می‌تواند بدلائل زیر تقاضای ثبت شرکت تعاونی را رد کند و نظر خود را مستدلا بشرکت اعلام دارد. در‌مورد شرکتهای تعاونی کارگری این وظیفه بر عهده وزارت کار و امور اجتماعی است. 1 - عدم تطبیق اساسنامه شرکت با مقررات این قانون. 2 - عدم تطبیق هدفهای شرکت با مقاصد و هدفهای انواع شرکتهای تعاونی مقرر در این قانون.

هر گاه شرکت تعاونی که درخواست ثبت آن از طرف وزارت تعاون و امور روستاها و یا وزارت کار و امور اجتماعی رد شده است به تصمیم مذکور اعتراض داشته باشد می‌تواند ظرف ده روز از تاریخ وصول اعلام نظر وزارت مربوط اعتراض خود را همراه با دلائل و مدارک مربوط بتقاضای ثبت و رونوشت اعلام نظر دائر به رد تقاضای ثبت به شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیهای مذکور در این قانون ارسال دارد. نظر شورای مذکور قطعی و‌لازم الاجرا است.

ثبت شرکت و تغییرات اساسنامه بوسیله آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی باطلاع عموم میرسد. شرکت می‌تواند علاوه بر روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی در صورت لزوم در یکی از جراید محلی و یا نشریات تعاونی و یا با الصاق آگهی در معابر عمومی مرکز شرکت، ثبت و یا تغییرات اساسنامه را اعلام دارد. انتشار آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی برای اعلام تغییر هیات مدیره، بازرسان و مدیرعامل الزامی نیست.

مجامع عمومی با تصمیم اکثریت اعضای هیئت مدیره، یا بر اساس درخواست مقامات. یا اشخاص زیر بوسیله هیئت مدیره دعوت به تشکیل می‌شود: 1 - بازرس یا اکثریت بازرسان. 2 - یک پنجم اعضای شرکت. 3 - وزارت تعاون و امور روستاها. 4 - وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری.

دعوت مجامع عمومی با قید دستور و روز و ساعت و محل تشکیل آن باید حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه بوسیله انتشار آگهی در جراید محلی و یا الصاق آگهی در مراکز و معابر حوزه عمل و محل کار شرکت و یا دعوتنامه کتبی انجام گیرد.

جلسه مجمع عمومی را رئیس هیئت مدیره و در غیاب او یکی از اعضای هیئت مدیره افتتاح می‌کند. در جلسه مجمع ابتدا برای انتخاب یک رئیس و یک نایب رئیس، یک منشی و سه نفر ناظر از میان اعضاء اقدام خواهد شد.

صورت جلسات مجامع عمومی و تصمیمات متخذ در آن توسط منشی مجمع در دفتر مخصوصی ثبت می‌شود و بامضای رئیس و منشی مجمع و نظار خواهد رسید و رونوست [رونوشت] آن بوسیله رئیس مجمع به هیئت مدیره ابلاغ می‌گردد.

هر یک از اعضاء می‌تواند منتهی ظرف پنج روز قبل از تشکیل مجمع عمومی مورد یا موارد دیگری غیر از موضوعاتی که در دعوتنامه تشکیل مجمع عمومی تهیه شده است برای طرح در همان مجمع توسط مقامی که مجمع عمومی را دعوت کرده است پیشنهاد کند و مقام دعوت‌کننده مجمع مکلف است پیشنهاد مربوط را در مجمع طرح کند تا در صورت تصویب در دستور جلسه بعد از تنفس همان مجمع قرار گیرد و پیشنهاد طرح هر موضوع جدید در جلسات مجمع از طرف هر یک از اعضاء موکول است بموافقت رئیس مجمع و تصویب اکثریت اعضاء حاضر در جلسه و در هر دو مورد اتخاذ تصمیم درباره موضوع یا موضوعاتی که علاوه بر دستور جلسه آگهی شده بمجمع پیشنهاد می‌شود بجلسه بعد از تنفس همان مجمع که نباید زودتر از بیست روز و دیر تر از سی روز (با دعوت از اعضاء) تشکیل گردد موکول خواهد شد. در صورتیکه جلسه مجمع عمومی بعنوان تنفس تعطیل گردد هیات رئیسه مجمع عمومی در جلسه بعد همان خواهد بود که در جلسه مجمع قبل از اعلام تنفس انتخاب شده است مگر اینکه یک یا چند نفر از آنان در مجمع عمومی حاضر نشده باشند که در اینصورت بجای اشخاص غائب افراد دیگری انتخاب خواهند شد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی به سه صورت زیر تشکیل می‌شود: 1 - مجمع عمومی موسس موضوع فصل سوم این قانون. 2 - مجمع عمومی عادی. 3 - مجمع عمومی فوق العاده.

مجمع عمومی عادی حداقل سالی یکبار ظرف ششماه پس از پایان سال مالی شرکت تشکیل می‌شود و در موارد مقتضی می‌توان در هر موقع از سال مجمع عمومی عادی را بطور فوق العاده تشکیل داد.

وظایف مجمع عمومی عادی بشرح زیر است:

مجمع عمومی عادی با حضور نصف بعلاوه یک اعضاء یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت به دست نیامدن حد نصاب مذکور،آگهی دعوت مجدد مجمع عمومی باید حداکثر ظرف پانزده روز با رعایت مفاد ماده 27 این قانون با همان دستور جلسه قبلی منتشر شود. جلسه دوم با حضور عده حاضر که نباید از 7 نفر، بدون در نظر گرفتن وکالت موضوع ماده 8 این قانون (باستثنای نمایندگی موضوع ماده 9 این قانون) کمتر باشد، رسمیت خواهد یافت. در صورت عدم تشکیل جلسه دوم هر ذیحقی می‌تواند برای رسیدگی بموضوع یا درخواست انحلال شرکت بوزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور اجتماعی (در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) مراجعه نماید. وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) پس از رسیدگیهای لازم هرگاه تشکیل مجدد مجمع عمومی را ضرور بداند بطریقی مقتضی اقدام خواهند نمود و در صورتیکه پس از رسیدگیهای لازم انحلال شرکت یا اتحادیه را لازم تشخیص دهد بلافاصله مجمع عمومی فوق العاده را جهت اتخاذ تصمیم در مورد انحلال دعوت خواهد نمود و اگر مجمع عمومی فوق العاده مزبور هم بحد نصاب قانونی نرسد وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی کارگری) بجانشینی مجمع عمومی فوق العاده حکم بانحلال شرکت یا اتحادیه می‌دهد و نسبت به تعیین هیات تصفیه از بین اعضاء یا اشخاص صاحب صلاحیت دیگر اقدام خواهد کرد.

تصمیمات مجمع عمومی عادی با اکثریت اعضاء حاضر در مجمع اتخاذ می‌شود مگر در مورد انتخاب هیئت مدیره و بازرسان که تصمیمات مجمع باکثریت نسبی خواهد بود.

مجمع عمومی فوق العاده برای رسیدگی و اتخاذ تصمیم نسبت بموارد زیر تشکیل می‌شود: 1 - تغییر مواد اساسنامه. 2 - ادغام با شرکت دیگر. 3 - انحلال شرکت.

مجمع عمومی فوق العاده با حضور حداقل سه چهارم اعضای شرکت و یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم حصول این حد نصاب با رعایت ماده 34 آگهی دعوت مجمع با ذکر دستور و تاریخ تشکیل جلسه و نتیجه جلسه قبل منتشر می‌شود. این جلسه با حضور حداقل نصف بعلاوه یک اعضا یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت عدم حصول حد نصاب، مجمع برای بار سوم با همان ترتیب دعوت می‌شود. جلسه سوم مجمع با حضور اعضای حاضر که نباید از هفت نفر کمتر باشد رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم تشکیل جلسه سوم هر ذیحقی می‌تواند برای رسیدگی بموضوع و انحلال شرکت بوزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) مراجعه نماید. در اینصورت طبق ماده 34 این قانون عمل خواهد شد.

ملاک تشخیص تعداد اعضای حاضر در جلسات مجامع عمومی ورقه حضور و غیابی است که حاضران در بدو ورود اصالتا و یا با وکالت موضوع ماده 8 این قانون آنرا امضاء می‌کنند.

اداره امور شرکت طبق اساسنامه بر عهده هیئت مدیره‌ای مرکب از حداقل سه نفر عضو اصلی خواهد بود که در مجمع عمومی عادی برای مدت سه سال از بین اعضاء شرکت با رای مخفی انتخاب می‌شوند مجمع عمومی همزمان با انتخاب این عده 2 نفر عضو علی البدل نیز با همان شرایط انتخاب خواهد نمود تجدید انتخاب هر یک از اعضاء اصلی و علی البدل بلامانع است.

هیئت مدیره از بین خود یک رئیس و یک نایب رئیس و یک منشی انتخاب خواهد کرد.

تصمیمات هیئت مدیره در جلساتی که با اکثریت اعضای هیئت مدیره بدعوت رئیس یا نایب رئیس یا مدیرعامل تشکیل می‌گردد اتخاذ می‌شود. برای اتخاذ تصمیم، رای اکثریت اعضای حاضر در جلسه ضروری است.

خدمات هیئت مدیره در شرکت افتخاری و بلاعوض است.

نخستین هیئت مدیره شرکت موظف است ظرف یکماه از تاریخ جلسه مجمع موسس برای ثبت شرکت در مراجع ذیصلاحیت اقدام قانونی بعمل آورد.

استخدام و اخراج کارکنان شرکت بر اساس مقرراتی است که از طرف مجمع عمومی تصویب می‌شود و اخذ تضمین از مدیرعامل و سایر کارکنان شرکت بر اساس مصوبات مجمع عمومی همچنین قبول درخواست عضویت و اخذ تصمیم نسبت به انتقال سهام اعضاء بیکدیگر و اخراج عضو طبق مقررات این قانون و نظارت بر مخارج جاری و رسیدگی بحسابهای شرکت و تسلیم بموقع گزارش و ترازنامه سالانه شرکت ببازرسان و مجمع عمومی و تعیین نماینده برای حضور در جلسات مجامع عمومی شرکتها و اتحادیه هائی که شرکت در آن عضویت دارد از اختیارات هیئت مدیره است.

هیئت مدیره می‌تواند برای انجام امور شرکت فرد واجد صلاحیتی را از بین اعضای شرکت (غیر از اعضای هیئت مدیره و بازرسان) و یا از خارج بصورت موظف و بعنوان مدیرعامل منصوب کند که زیر نظر مستقیم آن هیئت طبق اساسنامه شرکت و در حدود مصوبات مجمع عمومی انجام وظیفه نماید. وظایف مدیرعامل طبق آئین نامه‌ای خواهد بود که بنا به پیشنهاد هیئت مدیره بتصویب مجمع عمومی خواهد رسید.

هیئت مدیره نماینده قانونی شرکت است و می‌تواند مستقیما و یا با وکالت با حق توکیل این نمایندگی را در دادگاهها و مراجع قانونی و سایر سازمانها اعمال کند. مسئولیت هیئت مدیره در مقابل شرکت مسئولیت وکیل در مقابل موکل است.

کلیه قراردادها و اسناد تعهدآور شرکت باستثنای مواردی که هیئت مدیره بمنظور اداره امور جاری شرکت ترتیب خاصی داده باشد پس از تصویب هیئت مدیره با دو امضای مجاز شرکت معتبر خواهد بود.

هیئت مدیره وظایف خود را بصورت جمعی انجام می‌دهد و هیچیک از اعضای هیئت مدیره حق ندارد از اختیارات هیئت منفردا‌استفاده کند مگر در موارد خاص یا داشتن وکالت یا نمایندگی از طرف هیئت مدیره.

اعضای هیئت مدیره مشترکا مسئول جبران هرگونه زیانی هستند که در نتیجه اعمال آنان و یا عدم رعایت این قانون بشرکت وارد شود.

پس از انقضای مدت ماموریت هیئت مدیره در صورتی که انتخاب هیئت مدیره جدید انجام نشده باشد هیئت مدیره سابق تا انتخاب و قبولی هیئت مدیره جدید کماکان وظایف محوله را انجام داده و مسئولیت اداره امور شرکت را بر عهده خواهند داشت.

هیچیک از اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا مدیرعامل یک شرکت تعاونی نمیتواند عضویت هیئت مدیره یا مدیریت عامل و یا سمت بازرس شرکت تعاونی دیگری از همان نوع را قبول کند.

انتخاب اتباع بیگانه بسمت عضو هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرس شرکت تعاونی در حدود مقررات جاری کشور بلامانع خواهد بود.

محجور یا ورشکسته به تقصیر و کسی که بعلت ارتکاب بجنایت یا یکی از جنحه‌های موثر سابقه محکومیت دارد نمیتواند سمت عضویت در هیئت مدیره و بازرس و مدیرعامل شرکت را داشته باشد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی بازرس یا بازرسانی را از میان اعضای شرکت برای مدت یک سال مالی انتخاب می‌کند تجدید انتخاب بازرس یا بازرسان قبلی بلا مانع است.

وظایف بازرس بشرح زیر است:

با خاتمه مدت ماموریت بازرسان تا زمانیکه بازرسان جدید انتخاب نشده‌اند بازرسان قبلی کماکان مسئولیت انجام وظایف محوله را بر عهده خواهند داشت.

بازرسان برای انجام وظیفه خود حق دریافت هیچ‌گونه وجهی اعم از حقوق و دستمزد و یا پاداش ندارند.

در صورتیکه هر یک از بازرسان ضمن انجام وظایف خود تشخیص دهد که هیئت مدیره در انجام وظایف خود مرتکب تخلفاتی شده است و عملیات آن‌ها مخالف اساسنامه و تصمیمات مجمع عمومی و مقررات آئین نامه‌های مصوب می‌باشد باید مجمع عمومی را برای رسیدگی به موضوعات مورد نظر و اتخاذ تصمیم لازم دعوت نماید.

معاملات شرکت با هر یک از اعضاء هیئت مدیره یا بازرسان تابع مقررات و ضوابطی خواهد بود که بتصویب مجمع عمومی عادی شرکت برسد.

اتحادیه تعاونی بر اساس مقررات پیش‌بینی شده در این فصل و ضوابط مربوط به تشکیل شرکتهای تعاونی از عضویت شرکتهای تعاونی یا اتحادیه‌های تعاونی با یکدیگر تشکیل می‌شود.

اتحادیه تعاونی بسه منظور زیر تشکیل می‌شود:

وظایف اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی بشرح زیر است:

پس از تشکیل اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیتهای تعاونی شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی در رشته‌ای که اتحادیه نظارت و هم آهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.

اعمال حق رای شرکتهای عضو در مجامع اتحادیه‌های مصرح در این قانون بشرح زیر است: 1 - در اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رای. 2 - در اتحادیه تعاونی که بمنظور تامین هدفهای اقتصادی و یا اعتباری تشکیل می‌شود هر شرکت بتعداد اعضاء و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و حجم معاملات خود با اتحادیه.

تا زمانی که اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسائل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آن‌ها را فراهم خواهد کرد.

وزارت تعاون و امور روستاها بتدریج با توسعه شرکتهای تعاونی مصرف‌کنندگان اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی - صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آن‌ها همچنین پیشرفت عملیات شرکتهای تعاونی روستائی و کشاورزی در هر منطقه تعاونی اقدامات لازم را برای تشویق و کمک بتشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری همان منطقه برای هر یک از انواع شرکتهای مذکور و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آن‌ها فراهم خواهد کرد در مورد شرکتهای تعاونی کارگری وظایف مقرر در این ماده را وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد داد.

با تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی در هر منطقه تعاونی سهام اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی منطقه در بانک تعاونی کشاورزی ایران بعنوان قسمتی از سرمایه آن‌ها بحساب اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه در بانک مذکور منتقل می‌شود و از آن پس اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه بجای اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی همان منطقه صاحب سهم در بانک تعاون کشاورزی ایران خواهد بود.

اتحادیه‌های تعاونی اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک تعاون کشاورزی ایران تهیه می‌شود مجاز بانجام عملیات اعتباری برای پیشرفت معاملات و توسعه عملیات اقتصادی و بازرگانی شرکتها و اتحادیه‌های عضو خواهند بود و میتوانند بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران فقط برای شرکتهای صاحب سهم و اتحادیه‌های تعاونی عضو خود در منطقه حسابهای سپرده باز کنند. در مورد اتحادیه‌های تعاونی اعتباری کارگری قبول پس انداز و سپرده بنمایندگی بانک رفاه کارگران مجاز خواهد بود و این قبیل اتحادیه‌ها برای انجام عملیات اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک رفاه کارگران تعیین خواهد شد اقدام خواهد کرد.

مادام که اتحادیه تعاونی اعتباری برای هر یک از انواع شرکتهای تعاونی مصرف‌کنندگان - اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی و صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آن‌ها در یک منطقه تشکیل نشده باشد این نوع شرکتها و اتحادیه‌های بازرگانی آن‌ها در منطقه میتوانند برای استفاده از اعتبارات مورد لزوم بمنظور توسعه معاملات و عملیات بازرگانی و ایجاد ساختمانها و تاسیسات لازم از قبیل فروشگاه، انبار،سردخانه خود با توجه بامکان بانک تعاون کشاورزی ایران و بمیزان اعتباراتی که همه ساله بوسیله مجمع عمومی این بانک برای انجام این‌گونه معاملات در سراسر کشور اختصاص داده می‌شود از اعتبارات آن بانک استفاده کنند، نسبت بتامین اعتبارات مورد نیاز شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی کارگری بانک رفاه کارگران در حدود امکان اقدام لازم خواهد کرد.

کلیه عملیات بانکی اتحادیه‌های تعاونی اعتباری و یا شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی که از بانک تعاون کشاورزی ایران اعتبار میگیرند از قبیل افتتاح حسابهای بانکی و نقل و انتقال وجوه و غیره بوسیله شعبه‌ها و یا نمایندگیهای بانک تعاون کشاورزی ایران انجام خواهد شد.

شرکتهای تعاونی مکلفند بمنظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از موسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از این‌گونه موسسات احتیاجات خود را تامین نمایند میتوانند با تایید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی که باعطای اعتبارات مبادرت میورزند مکلفند هر ششماه یکبار اطلاعاتی درباره کمیت و کیفیت اعتبارات خود بر اساس صورتی که وزارت تعاون و امور روستاها تهیه خواهد نمود در اختیار آن وزارتخانه قرار دهند و در مورد تعاونیهای کارگری صورت مزبور برای وزارت کار و امور اجتماعی ارسال خواهد شد.

شرکت تعاونی کشاورزی با مشارکت کشاورزان باغداران، دامداران، دامپروران، پرورش‌دهندگان کرم ابریشم زنبور عسل، ماهی، و روستائیان شاغل در صنایع محلی و روستائی و یا کارگران کشاورزی برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

شرکتهای تعاونی روستائی با مشارکت زارعینی که بموجب قوانین و مقررات اصلاحات ارضی صاحب زمین شده یا بشوند برای مقاصد مندرج در بندهای ماده 73 تشکیل می‌شود.

شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستائی که از جمله مقاصد آن‌ها رفع حوائج اعتباری اعضاء است میتوانند با کسب اجازه از وزارت تعاون و امور روستاها بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران حسابهای سپرده برای اعضاء و غیراعضاء در حوزه فعالیت شرکت باز کنند.

در شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستائی که مجاز بانجام عملیات اعتباری باشند مازاد برگشتی حاصل از معاملات اعتباری عینا بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

در اساسنامه اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی یا روستائی که تا قبل از تصویب این قانون تشکیل شده‌اند و یا در آینده تشکیل می‌شوند برای نظارت و همچنین پرداخت اعتبار بشرکتهای عضو خود با تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها بتدریج تغییرات متناسب با این قانون داده خواهد شد.

شرکت تعاونی صیادان شرکتی است که با عضویت صیادان ماهی و سایر آبزیان برای تمام و یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: 1 - تدارک خدمات جمعی برای اعضای شرکت از قبیل ساخت و تعمیر قایق‌ها و تهیه وسائل و ادوات صید. 2 - صید ماهی و سایر آبزیان پس از کسب پروانه صید. 3 - تاسیس فروشگاه. 4 - پرداخت مساعده به صیادان. 5 - تهیه وسائل و تامین نیازمندیهای حرفه‌ای و خانوادگی صیادان.

شرکت تعاونی مصرف‌کنندگان برای تهیه انواع کالاهای مصرفی بمنظور تامین نیازمندیهای اعضاء و خانواده‌های آنان همچنین برای انجام تمام یا قسمتی از خدمات زیر و امثال آن تشکیل می‌شود: 1 - تهیه آب مشروب. 2 - تامین وسائل توزیع گاز. 3 - تامین وسائل توزیع برق. 4 - خدمات بهداشتی و درمانی. 5 - تدارک وسائل حمل‌ونقل. 6 - ایجاد باشگاهها و رستورانها. 7 - تاسیس انواع آموزشگاهها.

در اساسنامه شرکت می‌توان پیش‌بینی کرد که معادل نصف مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیرعضو در صورت تقاضای او برای خرید سهام شرکت با داشتن شرایط عضویت برای این منظور اختصاص یابد که در اینصورت بقیه مازاد برگشتی طبق مقررات این قانون بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.

شرکت تعاونی مسکن برای تمام یا قسمتی از امور مندرج زیر تشکیل می‌شود.

منابع مالی و اعتباری شرکتهای تعاونی مسکن عبارتند از: 1 - سرمایه و ذخائر شرکت. 2 - پس انداز اعضاء برای تهیه مسکن. 3 - اعتبارات بخش دولتی شامل: قسمتی از اعتبارات بانک رهنی ایران در حدود برنامه‌های مصوب سالانه آن بانک و اعتباراتی که بدین منظور بانک مرکزی ایران می‌تواند در اختیار آن بانک قرار دهد و اعتبارات از محل برنامه‌های عمرانی از طریق بانک رهنی ایران. 4 - سایر منابع اعتباری که بوسیله اشخاص و موسسات در اختیار این نوع شرکتها گذاشته می‌شود. 5 - در مورد شرکتهای تعاونی کارگری مسکن علاوه بر منابع مالی و اعتباری مذکور در این ماده بانک رفاه کارگران نیز منابع مالی و اعتباری لازم را برای این شرکتها تامین مینماید.

در شرکت تعاونی مسکن انجام معاملات و ساختمان و تمام اقداماتی که در اساسنامه پیش‌بینی شده است برای غیرعضو ممنوع است.

شرکت تعاونی اعتبار بین افراد گروههای شغلی مختلف طبق مقررات آئین نامه‌ای که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها (با وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونیهای کارگری) تهیه خواهد شد و بتصویب شورای پول و اعتبار خواهد رسید برای مقاصد زیر تشکیل می‌شود: 1 - باز کردن حساب سپرده‌های مختلف منحصرا برای اعضاء شرکت. 2 - پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت. 3 - انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضاء در حدود امکانات.

در شرکت تعاونی اعتبار مازاد برگشتی عینا بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌گردد.

شرکت تعاونی اعتبار مجاز به انجام عملیات اعتباری برای غیرعضو نیست.

شرکت تعاونی آموزشگاهها شرکتی است که با عضویت دانش آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی بمنظور آموزش عملی مقررات شرکتهای تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: 1 - تشویق اعضاء به پس انداز. 2 - ایجاد فروشگاه و تهیه وسائل تحصیلی و مصرفی اعضاء. 3 - ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضاء. 4 - تدارک وسائط نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضاء. 5 - تاسیس باشگاه و تهیه وسائل تفریحات سالم برای استفاده اعضاء. 6 - تدارک وسائل بهداشتی و درمانی اعضاء. 7 - خرید مصنوعات و کارهای دستی اعضاء از طرف شرکت و فروش آن.

شرکتهای تعاونی آموزشگاههائی که سن دانش آموزان آن‌ها کمتر از سن قانونی است با راهنمائی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل می‌شود.

هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیکترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا نمایندگی این بانک در محل در نزدیکترین بانک دولتی باز خواهد کرد و ... الخ.

شرکت تعاونی کار شرکتی است که بمنظور تولید کالا یا انجام خدمات با عضویت افرادی که نیروی کار خود را در اختیار شرکت میگذارند تشکیل می‌شود.

در شرکتهای تعاونی کار مازاد برگشتی از درآمد سالانه به تناسب ارزش محصول کار یا ساعات کار انجام شده بوسیله هر یک از اعضاء تقسیم می‌شود.

شرکت تعاونی صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی برای تهیه مواد اولیه و وسائل مورد نیاز حرفه‌ای اعضاء و یا ساخت و تغییر شکل کالای مربوط و عملیات تکمیلی صنایع مذکور و یا فروش آن‌ها بین صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی تشکیل می‌شود.

شرکت تعاونی صنایع کوچک با عضویت صاحبان صنایع یک گروه از صنعت برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود: 1 - تهیه مواد اولیه مورد نیاز. 2 - ایجاد آزمایشگاه مواد اولیه یا محصولات ساخته شده. 3 - تولید وسائل و ابزار مورد احتیاج مشترک اعضاء. 4 - ایجاد گروههای تعمیراتی و نگاهداری. 5 - تحقیق و برنامه ریزیهای مشترک. 6 - تهیه وسائل توزیع و انجام خدمات بازاریابی.

شرکت تعاونی تهیه و توزیع و یا صاحبان مشاغل آزاد با عضویت افراد یا واحدهای صنفی از یک صنف که هر یک مستقیما مباشر واحد کسبی خود باشند و یا صاحبان مشاغل از یک گروه برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود.» 1- تهیه وسائل و تدارک انواع خدمات وابسته بکسب یا شغل و ایجاد انبار، وسائل حمل‌ونقل بمنظور بهبود وضع اقتصادی و فنی اعضای شرکت و فعالیتهای واحدهای عضو. 2 - انجام عملیات مقدماتی و یا تبدیل کالاهای مورد نظر. 3 - تهیه کالا بمنظور توزیع آن بین اعضاء.

هر شرکت تعاونی و یا هر اتحادیه تعاونی می‌تواند با توجه بمقررات این فصل با هر شرکت و یا اتحادیه تعاونی دیگر بشرطی که از یک نوع و دارای هدفها و عملیات مشابه باشند ادغام شود.

پیشنهاد ادغام باید در مجمع عمومی فوق العاده هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با فبول [قبول] مطالبات بستانکاران بتصویب برسد. نسخه‌ای از مصوبات مجمع عمومی هر دو شرکت یا اتحادیه برای تمام اعضاء و بستانکاران هر دو شرکت یا اتحادیه همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) فرستاده می‌شود و بترتیب مذکور در ماده 25 این قانون برای اطلاع عموم آگهی می‌گردد.

نسخه‌ای از تصمیم ادغام باید ظرف دو هفته از تاریخ انعقاد مجمع عمومی فوق العاده هر یک از شرکتها یا اتحادیه‌ها همراه با آخرین ترازنامه و صورت بدهی‌ها و مطالبات آن و گزارش حسابرسی که بدین منظور باید تهیه شود و نسخه‌ای از آگهی ادغام که بشرح ماده 96 منتشر شده است برای وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ارسال شود.

هر یک از اعضاء شرکتها یا اتحادیه‌ها در صورتیکه با تصمیم ادغام مخالف باشد می‌تواند حداکثر تا یکماه نظر خود را کتبا بشرکت یا اتحادیه مربوط همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) اعلام دارد.

وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) با وصول تصمیم ادغام از هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با آخرین ترازنامه و صورت ریز مطالبات و بدهی‌ها و گزارش حسابرسان از وضع هر دو شرکت و یا اتحادیه هم چنین نظرات بستانکاران و با توجه به تعداد اعضاء مخالف ادغام ظرف دو ماه نظر خود را مبنی بر موافقت یا مخالفت با ادغام بهر دو شرکت یا اتحادیه اعلام خواهد داشت.

در صورتیکه وزارت تعاونی و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ادغام را تصویب نکند تصمیم ادغام در هر دو شرکت یا اتحادیه منتفی است. موافقت با ادغام در صورتی است که ترتیب قابل قبول بستانکاران برای تصفیه بدهی‌ها در هر دو شرکت یا اتحادیه پیش‌بینی شود همچنین تعداد اعضای مخالف با ادغام در حدی باشد که مجموع اعضاء باقی مانده و سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام کافی برای انجام هدفها و برنامه‌های آن باشد.

در صورت موافقت با ادغام هیئت‌های مدیره شرکتها یا اتحادیه‌های مربوط ظرف یک ماه اقدام بدعوت مجمع عمومی فوق العاده مشترک شرکتها یا اتحادیه‌ها برای ادغام خواهند نمود.

مجمع عمومی فوق العاده مشترک نسبت به تعیین سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام همچنین انتخاب هیئت مدیره و بازرس یا بازرسان بر طبق آئین نامه اجرائی این قانون اقدام لازم بعمل خواهد آورد.

اعضائی که با تصمیم ادغام و انتشار آگهی آن مخالف باشند و از عضویت تعاونیها مستعفی گردند باید ظرف مهلت مقرر مخالفت خود را کتبا اعلام دارند. شرکت یا اتحادیه مربوط مکلف است بهای سهام آن‌ها را حداکثر ظرف یکماه نقدا پرداخت نماید.

هیئت مدیره شرکت یا اتحادیه جدید مصوبات مجمع عمومی فوق العاده مشترک را همراه با فهرست اعضاء شرکت یا اتحادیه جدید و تغییراتی که حاصل شده است بترتیبی که در فصل سوم این قانون مقرر است برای اطلاع وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور‌اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) و انعکاس در دفاتر ثبت ارسال خواهد داشت.

با انجام عمل ادغام دارائی و بدهی شرکت یا اتحادیه جدید عبارت خواهد بود از مجموع دارائی و بدهی شرکتها یا اتحادیه‌های قبل از ادغام پس از وضع مطالبات و سهامی که بازپرداخت شده است.

ادغام شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی در شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی دیگر بموجب مقرراتی خواهد بود که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها تهیه و بمورد اجرا گذاشته خواهد شد.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق تمبر سهام معافند.

در شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی ذخائر موضوع بندهای 1 و 2 ماده 15 این قانون که در دفاتر شرکت یا اتحادیه منظور شده است جزء هزینه محسوب می‌شود.

درآمد شرکتهای تعاونی روستائی متشکل از افراد ساکن حوزه عمل شرکت که بامر کشاورزی مباشرت مستقیم دارند اعم از اینکه تحت سرپرستی وزارت تعاون و امور روستاها با بانک عمران باشند همچنین شرکتهای تعاونی کارگری مصرف - مسکن و اعتبار و نیز اتحادیه‌های آن‌ها همچنین شرکتهای تعاونی صنایع دستی و صیادان و آموزشگاهها و اتحادیه‌های آن‌ها بطور کلی از پرداخت مالیات معاف می‌باشند.

معافیت درآمد کلیه فعالیتهائی که طبق قانون مالیاتهای مستقیم مشمول معافیت شناخته شده است شامل شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی که بهمان فعالیتها اشتغال داشته باشند نیز خواهد بود.

انتقالات قطعی و اجاره واحدهای مسکونی از طرف شرکتهای تعاونی مسکن باعضاء آن‌ها مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک قانون مالیات‌های مستقیم نخواهد بود لکن در موارد تشخیص علی‌الراس درآمد مشمول مالیات طبق مقررات بخش مزبور تعیین خواهد شد.

شرکت یا اتحادیه تعاونی می‌تواند زیان سالانه را با تصویب مجمع عمومی از حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم تامین نماید و نمیتواند قبل از انتقال مبالغ برداشتی مذکور بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم، درآمد سالهای بعدی شرکت یا اتحادیه را تقسیم کند.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی در موارد زیر منحل می‌شود: 1 - کاهش سرمایه بمیزانی که ادامه عملیات مقدور و یا صلاح نباشد با تصویب مجمع عمومی فوق العاده. 3 - اتمام برنامه‌ای که بموجب اساسنامه، شرکت برای انجام آن تاسیس شده است. 4 - تصمیم مجمع عمومی فوق العاده. 5 - عدم تطبیق عملیات شرکت یا اتحادیه با اساسنامه و مقررات قانونی و یا تعطیل و عدم فعالیت آن در مهلت هائی که وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) مقرر میدارد.

در موارد مذکور در بند 5 ماده 120 وزارت تعاون و امور روستاها پیشنهاد انحلال شرکت یا اتحادیه مربوط را بشورای رسیدگی و‌داوری در اختلافات تعاونیها خواهد داد و تا اعلام نظر آن شورا دارای کلیه اختیارات پیش‌بینی شده در مجمع عمومی عادی و فوق العاده برای جلوگیری از عملیات و فعالیتهای خلاف قانون شرکت یا اتحادیه مربوط خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است ظرف یک هفته از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها مراتب را بشرکت یا اتحادیه مورد نظر اعلام نماید تا در صورتیکه بنظر آن وزارت اعتراض داشته باشد دلایل خود را ظرف 15 روز از تاریخ وصول اخطار شورا کتبا ارسال دارد.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است رای خود را حداکثر ظرف دو ماه از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها در مورد انحلال صادر نماید، آراء صادره قطعی و لازم الاجراء است.

با ابلاغ تصمیم شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مبنی بر انحلال شرکت یا اتحادیه وزارت تعاون و امور روستاها اقدام بانحلال آن و تعیین هیئت تصفیه کرده و درخواست لغو ثبت شرکت یا اتحادیه را از اداره ثبت خواهد کرد.

در تصفیه شرکت یا اتحادیه پرداخت تعهدات از محل دارائی آن‌ها با رعایت تقدم بشرح زیر است: 1 - پرداخت بدهی‌های شرکت یا اتحادیه. 2 - پرداخت سهام اعضاء حداکثر بمیزان مبلغ اسمی هر سهم و سود سهام در صورتیکه مازاد تصفیه از حساب ذخیره غیرقابل تقسیم شرکت بیشتر باشد. 3 - انتقال مانده تصفیه بحساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم برای اقدامات مقرر طبق این قانون.

هر یک از اعضاء هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل در صورتیکه با سوء نیت بر خلاف اصول مقرر در این قانون و اساسنامه‌های مصوب مرتکب عملی شود که موجب زیان شرکت گردد علاوه بر جبران زیان وارده بحبس تادیبی از سه ماه تا شش ماه محکوم خواهد شد.

هر یک از اعضاء هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل به مجمع عمومی گزارش خلاف واقع بدهد بحبس تادیبی از سه ماه تا ششماه با جزای نقدی از 100/000/000 تا 330/000/000 ریال و یا بهر دو مجازات محکوم خواهد شد.

هر یک از مدیران عامل یا اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا کارکنان شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی مرتکب خیانت در امانت در مورد وجوه و اموال شرکت یا اتحادیه گردد بحداکثر مجازات مقرره در ماده 241 قانون مجازات عمومی محکوم می‌شود.

حسابرسانی که درباره نتیجه حسابرسی شرکت یا اتحادیه تعاونی گزارش خلاف واقع بدهند بحبس تادیبی از شش ماه تا یکسال محکوم می‌شوند.

هر یک از اعضاء شرکتهای تعاونی که با عدم انجام تعهد در معامله با شرکتی که عضو آن است عامدا بشرکت خسارت وارد کند علاوه بر جبران خسارت بجزای نقدی از 50/000/000 تا 200/000/000 ریال محکوم خواهد شد. در مورد این ماده تعقیب با گذشت مدعی خصوصی موقوف می‌شود.

وزارت تعاون و امور روستاها در تعقیب مجرمین و مطالبه خسارات ناشی از جرمهای پیش‌بینی شده در این قانون در تمام مراحل رسیدگی از هزینه دادرسی معاف می‌باشد.

پس از صدور کیفر خواست در مورد جرائم مندرج در این قانون مراتب از طرف مراجع قضائی بشرکت یا اتحادیه مربوط اعلام می‌شود و در اینصورت متهم از سمت خود در شرکت یا اتحادیه برکنار می‌گردد.

وزارت تعاون و امور روستاها برای ارشاد و نظارت و سرپرستی شرکتها و سازمانهای تعاونی بتدریج و متناسب با امکانات خود عهده دار وظائف زیر است:

اتحادیه مرکزی هر یک از رشته‌های تعاونی نماینده آن رشته است که بشرح زیر تشکیل می‌شود: 1 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کشاورزی و روستائی. 2 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای مصرف. 3 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کار و پیشه.

تشکیلات تعاونی در کشور بشرح زیر خواهد بود:

شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور که دبیرخانه و محل تشکیل جلسات آن در وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود، بریاست وزیر تعاون و امور روستاها و با عضویت مقامات زیر تشکیل می‌گردد. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای کشاورزی و روستائی. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای مصرف. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای کار و پیشه. رئیس بانک تعاون کشاورزی ایران. رئیس کل بانک رفاه کارگران. رئیس هیئت مدیره سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران. نماینده وزارت کار و امور اجتماعی. یکنفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها. رئیس سازمان مرکزی تعاون

آئین نامه وظائف شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور از طرف دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا بمورد اجرا گذاشته می‌شود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها با شرکت نماینده قضائی دادستان کل کشور، نماینده وزارت تعاون و امور روستاها، نماینده وزارت کار و امور اجتماعی، سه نفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها و نمایندگان اتحادیه‌های مرکزی تعاونیها (پس از‌تشکیل) بمنظور اعلام نظر در مواردی که در این قانون و آئین نامه اجرائی آن و یا اساسنامه شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی تصریح شده است تشکیل می‌شود.

وزارت تعاون و امور روستاها بمنظور نظارت و ارشاد تعاونی‌ها مجاز به حسابرسی آن‌ها می‌باشد و در عین حال می‌تواند طبق آئین نامه‌ای که تنظیم خواهد کرد اجازه حسابرسی شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی عضو اتحادیه نظارت و هم آهنگی را برای دوره‌های معین باتحادیه مذکور بدهد و یا این اجازه را برای ادوار بعدی تمدید کند.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی موظفند نسخه‌ای از ترازنامه هر سال یا دوره مالی و حساب سود و زیان دوره مربوط را حداکثر ظرف یکهفته پس از تنظیم باتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط و در صورتیکه این اتحادیه تشکیل نشده باشد باداره کل تعاون و امور روستاهای محل (یا اداره کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ارسال دارند.

حسابرسی شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی طبق آئین نامه‌ای خواهد بود که از طرف وزارت تعاون و امور روستاها تنظیم و بمورد اجرا گذاشته خواهد شد.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی که قبل از تصویب این قانون به ثبت رسیده‌اند بنا به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها بتدریج وضع خود را با این قانون تطبیق خواهند داد.

مطالبات شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی از اعضاء خود جزء مطالبات ممتازه است.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق‌الثبت و نصف تعرفه آگهی ثبت در روزنامه رسمی کشور معافند.

وزارت تعاون و امور روستاها نمونه دفاتر مالی و حسابداری شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی را تهیه خواهد کرد که پس از تائید وزارت دارائی بجای دفاتر قانونی مقرر در قانون تجارت در اختیار آن‌ها قرار گیرد و دفاتر مذکور در حکم دفاتر قانونی خواهد بود.

وزارت تعاون و امور روستاها در صورت ملاحظه تخلف در اداره امور شرکتها یا اتحادیه‌های تعاونی و یا در مواردیکه یک یا چند نفر از‌اعضاء هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرسان قادر بانجام وظایف خود نباشند با استفاده از کلیه اختیارات پیش‌بینی شده برای مجمع عمومی عادی و فوق العاده شرکت یا اتحادیه مربوط می‌تواند شرکت یا اتحادیه مذکور را منحل کند یا اعضاء مزبور را برکنار و جانشین آنانرا در درجه اول از بین اعضاء و در غیراینصورت بطور موقت تا تشکیل مجمع عمومی از اشخاص صاحب صلاحیت دیگر تعیین نماید. در مورد شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی کارگران «موضوع تبصره ماده 18 و ماده 90 این قانون» نسبت به تعیین هیئت مدیره و مدیرعامل و بازرسان با نظر وزارت کار و امور اجتماعی اقدام خواهد شد.

سازمان تعاون مصرف کادر نیروهای مسلح شاهنشاهی از شمول این قانون مستثنی است و وظائفی را که بر عهده دارد مستقلا طبق مقررات و اساسنامه و آئین نامه‌های مخصوص بخود انجام خواهد داد.

کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی است و در قوانین بعدی نیز نسخ یا اصلاح مواد و مقررات این قانون باید صریحا قید شود.

این قانون بمدت پنجسال بصورت آزمایشی اجرا خواهد شد و هرگاه در این مدت وزارت تعاون و امور روستاها با توجه به نتایج تحقیقات انجام شده وسیله مرکز تحقیقات روستائی این وزارت (موضوع ماده 15 قانون تشکیل شرکتهای سهامی زراعی) که از این پس مرکز تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها نامیده خواهد شد تغییرات و اصلاحاتی را در این قانون لازم تشخیص دهد جهت تصویب به کمیسیونهای تعاون و امور روستاهای مجلسین تقدیم مینماید و این تغییرات و اصلاحات پس از تصویب قابل اجراست. دولت مکلف است در پایان مدت پنجسال لایحه نهائی را جهت تصویب مجلسین تقدیم نماید، مادام که لایحه نهائی بتصویب نرسیده مقررات این قانون و مصوبات کمیسیونهای مذکور لازم الاجرا خواهد بود.