تصميم قانوني دائر باجراي موقت آئين نامه مصوب كميسيون اصلاح آئين نامه داخلي

آئين نامه داخلي مجلس كه بتصويب كميسيون مخصوص رسيده با اصلاحات بعنوان آزمايش موقتاً بموقع اجرا گذارده ميشود. تصميم قانوني بالا در جلسه يكشنبه بيست و پنجم اردي‌بهشت ماه يكهزار و سيصد و بيست و هشت از طرف مجلس شوراي ملي اتخاذ شده است. رئيس مجلس شوراي ملي - رضا حكمت

متن آئين نامه مصوب كميسيون اصلاح آئين نامه آئين نامه داخلي

رياست سني- اقتراع شعب - رسيدگي باعتبارنامه ها

رياست سني

در نخستين جلسه مجلس كه بلافاصله در تعقيب جلسه افتتاحيه هر دوره تقنينيه منعقد ميشود از بين سه نفر مسن ترين نمايندگان اگر كسي سابقه نمايندگي داشته باشد آنكه سابقه اش بيشتر است برياست سني انتخاب ميشود و اگر هيچكدام سابقه نمايندگي نداشته باشند تنها سابقه سني منظور خواهد بود همچنين در همان جلسه شش نفر از جوانترين نمايندگان بسمت منشي معين ميشوند.از بين شش نفر جوانترين نمايندگان چهار نفري كه سنشان كمتر باشد در اطراف رئيس سني بسمت منشي جلوس مينمايند و در صورت تساوي سن‌آنكه سابقه نمايندگي دارد مقدم است والا عده كسري بقيد قرعه تعيين خواهد شد.

تشخيص هيئت رئيسه سنّي بر طبق شرايط فوق با اداره قانونگذاري مجلس است.

هيئت رئيسه سنّي تا انتخاب هيئت رئيسه دائمي كليه وظايف هيئت رئيسه دائمي را بعهده خواهد داشت.

اقتراع شعب

پس از جلوس رئيس سنّي و اجراي مراسم تحليف بشرح ماده 11 نمايندگان حاضر در مركز بحكم قرعه متساوياً به شش شعبه تقسيم ميشوند و پس از تقسيم هر چند نفري كه باقي بمانند يا بعداً برسند مرتباً از شعبه اول يك يك بشعب افزوده ميشوند مقصود عمده از تشكيل اين شعب رسيدگي باعتبارنامه ها و انتخاب كميسيونهاي مخصوص و فوق العاده است رئيس و نايب رئيس و مخبر و منشي هر شعبه مطابق ترتيبي كه در ماده 19 مقرر است با رأي مخفي و با ورقه انتخاب ميشوند.

رسيدگي باعتبارنامه ها در شعب

شعب بدون فوت وقت ( طبق صورتيكه از اسامي حوزه هاي انتخابيه بترتيب حروف تهجي تنظيم شده) شروع برسيدگي اعتبارنامه ها و تشخيص صحت و سقم انتخابات منتخبين بر طبق شرايط مندرجه در قانون انتخابات ميكنند و گزارش آنرا تقديم مجلس ميدارند. هر شعبه براي تسهيل امر و سرعت عمل ميتواند از ميان اعضاء خود بحكم قرعه يك يا چند شعبه فرعي كه هر يك مركب از سه نفر باشد معين كند ولي رسيدگي نهائي در خود شعبه اصلي بعمل ميآيد و گزارش آن توسط مخبر شعبه بمجلس شوراي ملي داده ميشود - مخبريكه بدون مجوز غايب باشد يا از دفاع گزارش شعبه يا كميسيون تحقيق خودداري نمايد در حكم مستعفي خواهد بود و تا انتخاب مخبر جديد رئيس يا نايب رئيس و يا منشي شعبه يا كميسيون از گزارش دفاع خواهد نمود.

هيچ شعبه اي نميتواند تقديم گزارش را بيش از ده روز بتعويق بيندازد در صورتيكه تأخير بحكم ضرورت بعمل آمده باشد رئيس شعبه مكلف است هيئت رئيسه مجلس را مطلع سازد و هر گاه هيئت رئيسه علت را موجه دانست موضوع را دوباره بهمان شعبه و در غير اين مورد بشعبه ديگر يا بيك كميسيون مخصوص منتخب از شعب ارجاع مينمايد.

هر شعبه بايد در هر جلسه بتوسط منشي صورت مجلس خود را تنظيم كند و گزارش جلسات شعبه را با قيد اسامي حاضرين و غائبين بوسيله دفتر مجلس شوراي ملي تقديم هيئت رئيسه مجلس نمايد.

رسيدگي باعتبارنامه ها در مجلس

گزارش شعبه در مجلس قرائت ميشود چنانچه مبني بر قبول باشد و مخالفي هم نباشد تصويب شده محسوب ميگردد و رئيس تصويب آن را‌اعلام مينمايد هر گاه گزارش شعبه مبني بر رد اعتبارنامه نماينده باشد و يا در مجلس كسي مخالفت كند بكميسيون تحقيق ارجاع ميگردد اين‌كميسيون بدلايل و توضيحات نماينده مخالف و مدافعات طرف در ظرف ده روز رسيدگي ميكند و رأي ميدهد رأي كميسيون بايد مدلل و موجه باشد‌و آن رأي نيز در مجلس قرائت خواهد شد. ‌كسانيكه در موقع طرح اعتبارنامه مخالفت كرده‌اند ميتوانند در مجلس بترتيب صحبت كنند و هر دفعه كه يك مخالف صحبت كرد براي نماينده‌مورد اعتراض حق دفاع خواهد بود و ميتواند نماينده ديگري بدرخواست او دفاع كند و همچنين نماينده مورد اعتراض يا مدافع او ميتواند بتمام‌اعتراضات در جلسه بعد جواب بدهد و دفاع نمايد. پس از خاتمه مذاكرات رأي نهائي راجع به رد يا قبول نمايندگي او با مجلس است. ‌اگر كميسيون تحقيق در ظرف ده روز نظر خود را به مجلس نداد نماينده‌اي كه اعتبارنامه او مورد اعتراض واقع شده ميتواند درخواست كند كه‌اعتبارنامه او در مجلس مطرح شود و اين درخواست بايد مورد قبول واقع گردد.

اخذ رأي در مورد اعتبارنامه هاي مورد اعتراض كه در مجلس رسيدگي ميشود بايد با ورقه و علني باشد.

نمايندگاني كه هنوز صحت و سقم انتخابشان محقق نشده است حق نطق و دادن رأي در مجلس دارند ولي در شعبه يا كميسيون تحقيق موقع رسيدگي باعتبارنامه آنها نه حق حضور دارند و نه حق رأي ولي در صورتيكه از طرف شعبه يا كميسيون چه بتقاضاي خودشان و چه بتصميم شعبه يا كميسيون براي توضيح دعوت شده باشند حق حضور كسب ميكنند.

مراسم سوگند و انتخاب هيئت رئيسه دائمي

مراسم سوگند

بلافاصله پس از تعيين هيئت رئيسه سنّي نمايندگان حاضر در مجلس بهيئت اجتماع قسم ياد مينمايند بدين ترتيب كه رئيس سنّي سوگندنامه مندرج در اصل يازدهم قانون اساسي را كه بر ورقه مخصوصي نوشته ميشود قرائت ميكند و سايرين جمعاً عين آنرا تكرار و پس از ختام ذيل سوگندنامه را امضاء مينمايند. مراسم سوگند بايد در حال قيام و خضوع و توجه مخصوص جريان يابد.

نمايندگاني كه بعداً وارد مجلس ميشوند پس از حضور بلافاصله بايد سوگند ياد نمايند.

هيئت رئيسه دائمي

هيئت ‌رئيسه دائمي مركب است از رئيس و دو نايب رئيس و شش نفر منشي و سه كارپرداز و رؤساي فراكسيونهاي پارلماني احزاب. ‌ نواب رئيس و منشي ها و كارپردازان هر كدام بطور جمعي انتخاب ميشوند رئيس مجلس بر ساير اعضاء هيئت ‌رئيسه و تمام ادارات مجلس رياست ‌دارد در جلسات علني منشي ها طرفين رئيس جلوس خواهند نمود.

هيئت رئيسه دائمي مركب است از يك رئيس و دو نايب رئيس و شش منشي و سه كارپرداز نواب و منشيان و كارپردازان هر كدام بطور جمعي انتخاب ميشوند رئيس مجلس بر ساير اعضاء هيئت رئيسه و تمام دوائر مجلس سمت رياست دارد.

از شش نفر منشي چهار نفر كه داراي رأي بيشتر باشند وظايف منشيگري را انجام ميدهند و در صورت غيبت بعضي از آنان در جلسه علني رئيس بجاي آنان از دو نفر ديگر استفاده ميكند.

انتخاب رئيس باكثريت تام و انتخاب ساير اعضاء هيئت رئيسه باكثريت نسبي و جملگي براي مخفي خواهد بود - در صورتيكه در انتخاب رئيس دفعه اول اكثريت تام حاصل نشود دفعه دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.

خطابه بحضور اعليحضرت همايون

در آغاز هر دوره تقنينيّه پس از انتخاب هيئت رئيسه دائمي مجلس شوراي ملي بر طبق اصل دهم قانون اساسي خطابه اي بحضور اعليحضرت همايون عرض و آمادگي خود را بكار اعلام ميدارد.

استعفاء يا فوت رئيس

اگر رئيس مجلس پيش از انقضاء مدت رياست استعفا داد يا فوت نمود يكي از نواب رئيس بترتيب تقدم سنّي و در صورت غيبت آنان رئيس سنّي مجلس جلسه را منعقد ميسازد و استعفانامه را قرائت يا فوت را اعلام ميدارد و در مورد فوت احتراماً جلسه را ختم ميكند و در جلسه بعد يكي از نواب رئيس و در صورت غيبت آنان رئيس سنّي جلسه را تشكيل ميدهد و رئيس جديد انتخاب ميشود و در مورد استعفا بعد از اعلام و قرائت آن در مجلس بلافاصله انتخاب رئيس جديد بعمل ميآيد.

تشكيل شعب و انتخاب كميسيونها - گزارش شعب و كميسيونها

شعب

انتخاب شعبي كه بر طبق ماده 4 تشكيل مييابد هر يكسال مقارن انتخاب هيئت رئيسه بطور اقتراع تجديد ميشود و رئيس و نايب رئيس و مخبر و منشي هر شعبه مطابق ترتيبي كه براي انتخاب هيئت رئيسه مجلس مقرر است انتخاب ميشوند.

حد نصاب تشكيل شعب و كميسيونها

كميسيونهاي دائمي بعدة وزارتخانه‌ها به انضمام كميسيونهاي عرايض - بودجه - برنامه - محاسبات مجلس - امور استخدام و سازمانهاي‌ اداري - رسيدگي بسؤالات و كميسيون همكاري مجلسين خواهد بود. ‌در ابتداي هر دوره اجلاسيه رئيس مجلس با در نظر گرفتن اطلاعات و سابقه و تمايل نمايندگان تعداد اعضائي را كه هر يك از شعب براي هر كميسيون‌ لازم است انتخاب كند، تعيين مينمايد. ‌هر شعبه مطابق آن تعداد با در نظر گرفتن اطلاعات و سابقه و تمايل نمايندگان، اعضاء هر كميسيون را با رأي مخفي و با ورقه و اكثريت نسبي انتخاب‌ ميكند. ‌براي اين انتخاب حضور دو ثلث اعضاء شعبه ضروري است. ‌عدة اعضاءِ كميسيونها باستثناي كميسيون عرايض و محاسبات كه شش نفر است مطابق تشخيص هيئت ‌رئيسه از دوازده نفر ببالا خواهد بود. ‌علاوه بر كميسيونهاي مذكور مجلس ميتواند در موارد لازم كميسيونهاي فوق‌العاده و مخصوص براي وظائف معين انتخاب كند.

شعب موظفند بلافاصله پس از اقتراع هيئت رئيسه خود و اعضاء كميسيون تحقيق را انتخاب كنند و نتيجه را در جلسه بعد بمجلس گزارش دهند.انتخاب اعضاء كميسيون تحقيق اعتبارنامه‌ها بنسبت سه نفر از هر شعبه بطور ثابت ميباشد.

كميسيونها و طرز انتخاب آنها

كميسيونها بعده وزارتخانه ها بانضمام كميسيونهاي عرايض و بودجه و كميسيون محاسبات مجلس و كميسيون امور استخدام و كميسيون امور اجتماعي در هر سال مقارن انتخاب هيئت رئيسه در مجلس با رأي مخفي و اكثريت نسبي براي مدت يك سال انتخاب ميشوند عده اعضاء كميسيونها باستثناي كميسيون عرأيض و محاسبات كه شش نفر خواهند بود مطابق تشخيص هيئت رئيسه از دوازده الي هيجده نفر خواهد بود - علاوه بر كميسيونهاي مذكور مجلس ميتواند در مورد احتياج كميسيونهاي فوق العاده و مخصوص براي وظايف معين انتخاب نمايد.

هيچيك از اعضاء هيئت رئيسه نميتواند به عضويت كميسيون محاسبات انتخاب شود.

براي نظارت در انتخاب كميسيونها و استخراج آراء شش نفر از نمايندگان در مجلس با قرعه تعيين و سه نفر ديگر از منشيان با انتخاب رئيس بآنان ملحق ميشوند.

استخراج آراء مربوط باعضاء كميسيونها در خارج از جلسه و با حضور هيئت نظار مندرجه در ماده 24 بعمل خواهد آمد و نبايد بيش از‌سه روز بطول انجامد هر نماينده‌اي ملزم است لااقل عضويت يكي از كميسيونهاي دائمي را كه انتخاب و تعيين ميشود قبول نمايد.

هيچيك از نمايندگان حق عضويت بيش از سه كميسيون دائمي را نخواهند داشت و در صورتيكه اتفاقاً براي عضويت بيشتر از سه كميسيون دائمي انتخاب شد هيئت نظارت انتخاب كميسيونها با رضايت نماينده منتخب نام او را از كميسيون يا كميسيونهاي اضافي حذف و نماينده اي را كه بعد از او اكثريت دارد بجاي وي معين ميكند.

براي تعيين نامزدهاي كميسيونهاي دائمي هر سال در موعد مقرر از هر شعبه دو نفر تعيين ميشوند كه هيئتي تشكيل دهند و آن هيئت با رعايت تناسب و تمايل نمايندگان عده‌اي را براي هر يك از كميسيونها نامزد و صورتي از اسامي آنانرا تهيه و پيشنهاد و اسامي اشخاصيرا كه در هر شعبه خودشان داوطلب شده اند نيز در ذيل آن اضافه ميكند اين صورت طبع و بين نمايندگان توزيع ميگردد و هر يك از نمايندگان موقع انتخاب در جلسه علني اسامي را كه موافق نباشد خط ميكشد و بقيه باضافه اشخاصي كه ممكن است آنها را علاوه كرده باشد منتخبين او محسوب ميشوند.

هيئت رئيسه كميسيونها

هر يك از كميسيونها پس از انتخاب بيدرنگ برياست مسن ترين عضو خود منعقد ميگردد و يك رئيس و دو نايب رئيس و يك مخبر و به تناسب كمي و يا زيادي كار يك يا دو منشي با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب ميشود.

در غياب رئيس و نايب رئيس كميسيون برياست مسن ترين عضو تشكيل ميشود.

دفتر كميسيونها

هر يك از كميسيونها براي حفظ دفاتر و تنظيم صورت مجلس و بايگاني اوراق و اسناد و سرعت جريان امور دفتري يك منشي از اعضاي اداري مجلس در اختيار خواهد داشت تهيه صورت مجلسهاي كميسيونها و ثبت اسامي اعضاء حاضر و غايب و گزارش عمليات ماهانه كميسيون بعهده منشي اداري است كه پس از ملاحظه و امضاي رئيس كميسيون بهيئت رئيسه مجلس داده شود.

ارجاع لوايح و طرحها بكميسيونها

رئيس مجلس مكلف است لوايح عادي و يك شوري را اعم از لوايح بودجه اي و لوايحي كه فوريت آنها در مجلس تصويب شده و همچنين طرحهائي را كه قابل توجه شده باشد بلافاصله در مجلس علني به كميسيونهاي صلاحيتدار ارجاع و اعلام نمايد در صورت ترديد در تشخيص صلاحيت كميسيون نظر رئيس قاطع خواهد بود.

مدت تقديم گزارش بمجلس

هر طرح يا لايحه كه بكميسيون ارجاع ميشود بايد گزارش آن منتها در ظرف يكماه از تاريخ وصول بدفتر كميسيون بمجلس شوراي ملي داده شود وگرنه هريك از نمايندگان يا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نمايد كه آنرا جزو دستور مجلس قرار دهد و حق تقدم طبق ماده (80) تعيين خواهد شد ولي در مورد لوايح مفصل هر گاه كميسيون نتوانست رسيدگي بآنرا در اين مدت تمام كند بايد بمجلس گزارش دهد و براي اتمام مطالعات و اتخاذ تصميم تقاضاي تمديد نمايد ولي بهر حال اين تمديد نبايد بيش از يكمرتبه و طولاني تر از دو ماه باشد و در هر صورت درخواست تمديد باعث وقفه كار كميسيون نخواهد شد و اگر كميسيون پس از انقضاي مهلت باز هم نتيجه نگرفته باشد رئيس مجلس مكلف است لايحه را در مجلس مطرح سازد.

گزارش كميسيونها برئيس مجلس داده ميشود و رئيس مجلس مكلف است ماه بماه صورتي از گزارشهاي مزبور و فهرستي از كليه كارهائي كه بهر كميسيون ارجاع شده و هنوز خاتمه نيافته باشد تهيه و در معرض ملاحظه نمايندگان بگذارد.

گزارش كميسيونها بايد لااقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس طبع و توزيع شده باشد.

در كليه كميسيونها نمايندگاني كه عضويت ندارند ميتوانند حاضر گردند و مذاكرات را استماع نمايند ولي حق دادن رأي ندارند همچنين در مذاكرات كميسيونها نميتوانند شركت كنند مگر آنكه از طرف كميسيون براي اين منظور دعوت شده باشند هر گاه رئيس كميسيون مصلحت و مقتضي نداند هيچكس غير از اعضاء كميسيون حق حضور در كميسيون نخواهد داشت.

هر كميسيون بايد ماه بماه گزارشي از عمليات خود به مجلس شوراي ملي تقديم دارد و اين گزارش پس از قرائت در مجلس بدون مذاكره در روزنامه رسمي چاپ خواهد شد.

اسناد و اوراق كميسيونها

تمام اسناد و اوراق مربوط به اموريكه بايد در كميسيونها مباحثه شود بتوسط رئيس مجلس بآن كميسيون ارجاع ميشود - نمايندگان ميتوانند آن اسناد را با اجازه رئيس كميسيون ملاحظه كنند ليكن اسناد مزبور بهيچوجه نبايد از كميسيون خارج شود.

پس از آنكه مجلس در باب طرح يا لايحه رأي نهائي را داد اسناد و اوراق و صورت جلسات مربوط بآن در مجلس ضبط ميشود.

لوايح مربوط بچند كميسيون خاص

در مورد لوايح و طرحهائي كه ارتباط اساسي آن بكميسيون خاصي روشن نبوده و جنبه هاي مختلفي داشته باشد رئيس مجلس ميتواند كميسيون خاصي از كميسيونهاي مربوطه تشكيل دهد و طرح يا لايحه را بآن كميسيون ارجاع نمايد. كميسيون مزبور مانند كميسيونهاي ديگر از بين اعضاء خود رئيس و منشي و مخبر انتخاب ميكند و پس از شور نتيجه رأي خود را به مجلس گزارش ميدهد.

مجلس بملاحظه اهميت هر طرح يا لايحه قانوني ميتواند بجاي ارجاع بكميسيون دائمي مربوطه با درخواست رئيس مجلس يا پيشنهاد پنج نفر از نمايندگان رأي بدهد كه از هر شعبه يا كميسيون دو يا سه نفر براي عضويت كميسيون مخصوصي جهت رسيدگي بآن طرح يا لايحه انتخاب شود و هر گاه طرح يا لوايح قانوني جديد مشابهي پيشنهاد شود توسط رئيس بهمان كميسيون ارجاع ميگردد بلزوم انتخاب مزبور بعد از توضيح مختصر رئيس يا يكي از امضاكنندگان و نطق مختصر يك مخالف رأي گرفته ميشود.

لوايح و طرحهاي دوره سابق

در اول هر دوره تقنينيه هيئت رئيسه صورتي از طرحها و لوايحي را كه در دوره سابق معوق مانده در اختيار نمايندگان ميگذارد و صورتي نيز براي دولت ارسال ميدارد هر يك از آن طرحها يا لوايح كه لزوم تجديد آن بوساطت پانزده نفر از نمايندگان يا بدرخواست دولت تقاضا شود بترتيب مندرج در آئين نامه بكميسيونهاي مربوطه ارجاع و مورد شور قرار ميگيرد.

گزارش كميسيونهاي سابق

لوايح و طرحهائي كه در كميسيونهاي مربوطه خاتمه يافته و گزارش آن به مجلس داده شده ولي قبل از طرح در مجلس دوره يكساله آن كميسيونها منقضي گرديده باشد آن لوايح و طرحها بكميسيونهاي جديد ارجاع نخواهد شد و مخبر همان كميسيون و در صورت غيبت او رئيس يا منشي كميسيون از گزارش مزبور دفاع خواهند كرد.

وظايف كميسيونها

كميسيون بودجه

وظايف كميسيون بودجه بقرار ذيل است: (1)- رسيدگي ببودجه سال بعد. (2)- تعيين تكليف لوايح و اعتبارات مربوط بسال جاري. (3)- رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني كه موجب تغيير درآمد و هزينه همان سال است كه بودجه آن بكميسيون ارجاع شده. (4)- رسيدگي به لايحه تفريغ بودجه. (5)- رسيدگي بديون و مطالبات دولت و انتقالات اموال دولتي و امتيازات ( از لحاظ مالي).

مقصود از رسيدگي مذكور در ماده 43 عبارت است از بررسي دقيق در اقلام عوايد مملكتي و صحت ارقام هر قلم و مطابقت آن با قوانين موضوعه و در مورد اقلام هزينه بررسي دقيق ارقام و تطبيق صورتهاي ريز و مطالعه دلائل بودجه هاي هزينه هر وزارتخانه و پيشنهاد صرفه جوئي از راه تقليل يا حذف اقلامي كه غير ضروري تشخيص داده شود.

كميسيون بودجه بلايحه يا طرح قانوني كه مستلزم مخارج مستمر در چند سال باشد رسيدگي ميكند در اين صورت مبلغي كه متعلق بهر سال است در بودجه همان سال پيش بيني ميشود.

مجلس هميشه ميتواند رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني را مطابق ماده 40 بكميسيون مخصوص ديگري ارجاع كند ولي اين كميسيون فقط ميتواند گزارش كلي بدهد بدون آنكه بتواند در باب هزينه عقيده اي پيشنهاد كند. هر گاه رأي كميسيون مخصوص با لايحه موافق باشد بايد نتيجه ملاحظات خود را بكميسيون بودجه اطلاع دهد و اين كميسيون در ظرف ده روز عقيده خود را در باب تصويب خرج اظهار ميكند و در اين صورت عقيده و رأي كميسيون بودجه كه بايد مستند بدلائل موجه بوده باشد طبع و ضميمه گزارش كميسيون مخصوص ميشود. موارديكه بموجب آئين نامه فوري ناميده ميشود از قواعد فوق مستثني است.

پيشنهادهائي در كميسيون بودجه مطرح و مورد اخذ رأي تواند بود كه مستقيماً با بودجه و صرفه جوئي ارتباط داشته باشد و پيشنهاد تغيير يا حذف در سازمان دولتي هم منحصراً از همين لحاظ بودجه اي قابل طرح است ولي پيشنهادهائي كه مستقل از امور بودجه و يا با قوانين تشكيلات يا استخدام سر و كار داشته باشد و همچنين پيشنهادهائي كه مستلزم ازدياد مخارج باشد قابل طرح در كميسيون بودجه نخواهد بود. هيچگونه پيشنهاد خرج و مطلبي كه خارج از لايحه بودجه باشد قابل طرح در كميسيون بودجه نيست مگر در صورتيكه از مجلس ارجاع شده باشد.

كميسيون دادگستري

وظايف كميسيون دادگستري عبارت است از: (1)- رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني راجع بامور حقوقي ( اعم از مدني و جزائي و ثبتي و غيره. (2)- رسيدگي باعلام جرمهاي مربوط بوزرا ( طبق قانون محاكمه وزراء) و مربوط بنمايندگان مجلس ( مطابق فصل دوازدهم اين آئين نامه).

كميسيون دارائي

وظايف كميسيون دارائي عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني راجع بوضع مالياتها و عوارض و نقل و انتقال اموال دولتي و امتيازات و معادن و يا تأسيس و ايجاد بانكها و هر آنچه در عايدات دولت مؤثر است ( باستثناي آنچه بموجب قوانين از مختصات انجمنهاي ايالتي و ولايتي و شهرداريهاست) و پيشنهاد الغاء و تخفيف و تغيير تعرفه يا نرخ مالياتها و عوارض.

كميسيون كشور

وظايف كميسيون كشور عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني راجع بانتظامات عمومي و ژاندارمري و شهرباني و امور مربوط بتقسيمات كشور و امور مربوط بقانون عمران و اسكان عشاير و شهرداريها و آمار و ثبت احوال و قوانين مربوط بانتخابات و انجمن هاي ايالتي و ولايتي و امثال آنها.

كميسيون فرهنك[فرهنگ]

وظايف كميسيون فرهنك[فرهنگ] عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني راجع بآموزش و پرورش و فرهنك[فرهنگ] عمومي و كليه امور علمي مربوط بمدارس دولتي و خصوصي اعم از قديم و جديد و دانشگاهها و آموزشگاهها و تشكيلات مذهبي و اوقات و امتيازات علمي و گواهينامه ها و نشانها و امور مربوط بشوراي عالي فرهنك[فرهنگ] و جرايد و نشريات و كتابخانه ها و موزه ها و حفريات و عتيقات و هنرهاي زيبا و تربيت بدني و امثال آنها.

كميسيون بهداري

وظايف كميسيون بهداري عبارت است از رسيدگي بكليه لوايح و طرحهاي قانوني مربوط ببهداشت عمومي و بيمارستانها و تيمارستانها و زايشگاهها و درمانگاهها و داروخانه ها و قرنطينه ها و بهداري زندانها و كليه امور مربوط ببهداشت و امور مربوط بمعاونت عمومي كشور.

كميسيون راه

وظايف كميسيون راه عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني مربوط بساختمان راه آهن و راههاي شوسه و پلها و بندرها و حفر تونل و كليه امور مربوط بطرق و شوارع كشور و همچنين هواپيمائي كشوري و كشتيراني.

كميسيون كشاورزي

وظايف كميسيون كشاورزي عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي مربوط بكشاورزي و مزارع نمونه و امور آبياري و سدسازي و دفع آفات نباتي و حيواني و تبديل و اصلاح بذر و امور راجع به كشاورزي عمومي و جنگلباني و باغداري و دامپروري و صيد و همچنين بانكهاي كشاورزي و كليه امور ديگر كه مربوط به توسعه و ترقي كشاورزي باشد.

كميسيون اقتصادي و بازرگاني و پيشه و هنر

وظايف كميسيون بازرگاني و پيشه و هنر عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي مربوط به امور اقتصادي و بازرگاني از قبيل شركتها و بانكها و اطاقهاي بازرگاني و كليه كارخانجات كشور و صنايع و امتيازات داخلي و معادن و معاهدات بازرگاني و امثال آن.

كميسيون پست و تلگراف و تلفن

وظايف كميسيون پست و تلگراف و تلفن عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي مربوط به پست زميني و هوائي و دريائي و تلگراف و تلفن و بي سيم و راديو و رادار و امثال آن.

كميسيون نظام

وظايف كميسيون نظام عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي مربوط به نيروي زميني و دريائي و هوائي و امور مربوط بسربازگيري و هر آنچه مربوط بوظايف و صلاحيت وزارت جنگ از قبيل استخدام افسران و امور آموزشگاهها و دانشكده هاي نظامي و امثال آن باشد بغير از قوانين محاكمات نظامي كه داخل حدود صلاحيت كميسيون دادگستري است.

كميسيون خارجه

وظايف كميسيون خارجه عبارت است از رسيدگي بلوايح و طرحهاي قانوني مربوط بعهدنامه ها و مقاوله نامه ها و قراردادها با ممالك خارجه و امتيازات خارجي و استخدام اتباع خارجه و گذرنامه ها و تابعيت و تأسيس سفارتخانه ها و كنسولخانه ها و هر نوع هيئت هاي اعزامي و مسائل مربوط بسازمان وزارت خارجه و ساير امور راجع بروابط با دول خارجه و اصول سياست خارجي ايران و نظارت در سياست خارجي دولت و استماع گزارش وزير امور خارجه راجع بجريان سياست خارجي مملكت لااقل يك مرتبه در هر ماه.

در مورد استخدام اتباع خارجه گذشته از كميسيون خارجه نظر كميسيونهاي مربوطه هم شرط است.

كميسيون امور استخدامي

وظايف كميسيون امور استخدامي عبارت است از رسيدگي بلوايح قانوني مربوط به قوانين استخدامي و تصويب سازمان وزارتخانه ها با جلب نظر هر يك از كميسيونهاي مربوطه.

كميسيون امور اجتماعي

وظايف كميسيون امور اجتماعي عبارت است از رسيدگي بلوايح مربوط بكار و بيمه كارگران و حدود وظايف و تكاليفي كه قانون براي كارفرما و كارگر و مالك و زارع و روابط آنها با هم معين كرده است و ساير امور اجتماعي كشور از قبيل امور مربوط به سينماها و تآترها و تبليغات و بيمه اجتماعي و اخلاقيات و بيكاري و فحشاء و جنايات و امثال آن.

كميسيون عرايض

وظيفه كميسيون عرايض عبارت است از رسيدگي و ترتيب اثر دادن بعرايض و شكايات كه از ناحيه مردم بمجلس ميرسد و همچنين انجام تكاليفي كه بموجب قوانين خاص بآن كميسيون محوّل است .

عرايض بايد كتبي و با امضاء يا مهر و يا اثر انگشت و حتي الامكان توام با مدارك باشد و صاحب عريضه ( اعم از عريضه مستقيم يا پستي يا تلگرافي) بايد خود و محل اقامت خود را بطور وضوح معرفي و معين كند و در صورت تعدّد شاكيان لااقل بايد نشاني و امضاء يا مهر يا اثر انگشت يكي از آنان قيد شده باشد.

عرايض ممكن است بعنوان مجلس يا رئيس مجلس يا كميسيون عرايض يا ساير كميسيونها نوشته شود و در صورتيكه توسط يكي از نمايندگان فرستاده شود آن نماينده در حاشيه عريض تاريخ تسليم آنرا بدفتر مجلس قيد و امضاء كند.

تمام عرايض وارده بلافاصله در دفتر مخصوص ثبت كل تحت شماره و تاريخ و نام و نشاني عارض و خلاصه مطلب ثبت ميشود و شماره ثبت بصاحب آن داده ميشود و اگر عريضه توسط يكي از نمايندگان داده شده باشد نام آن نماينده نيز در دفتر مخصوص ثبت ميشود.

تمام عرايض پس از ثبت بوسيله دبيرخانه بكميسيون عرايض براي رسيدگي ارجاع ميشود مگر عرايض و شكاياتي كه مربوط بموضوعهائي كه در كميسيونهاي ديگر يا شعب تحت شور و مداقه است برسد كه در اينصورت عرايض مزبور را رئيس مجلس بكميسيونها يا شعب مربوطه ارجاع خواهد نمود.

هر يك از نمايندگان كه بخواهد از مفاد عريضه اي مستحضر بشود بكميسيون عرايض يا كميسيون و شعبه اي كه عريضه بآنجا فرستاده شده است ( با مراعات ماده 37) مراجعه خواهد نمود.

درباره عرايض و شكايات واصله هر يك از كميسيونها كه مرجع شكايت باشد يكي از تصميمات زيرين را اتخاذ مينمايد: (1)- ارجاع امر با ارسال رونوشت عريضه بوزارتخانه مربوطه براي رسيدگي بموضوع و اقدام قانوني بمنظور احقاق حق شاكي. (2)- راهنمائي شاكي بتعقيب شكايت خود در مراجع صالحه قضائي يا اداري. (3)- در صورت لزوم احضار نماينده وزارتخانه مربوطه و خواستن سوابق امر حتي خواستن توضيحات از شخص وزير. (4)- ضبط عريضه در صورتيكه كميسيون آنرا بيموضوع و ارجاع آنرا بيفايده تشخيص دهد.

دبيرخانه مجلس هر يك از تصميمات متخذه را بصاحب عريضه اطلاع ميدهد و در هر صورت جواب عريضه بايد در كوتاهترين مدت داده شود.

هر گاه وزير يا معاون وزارتخانه مربوطه نسبت بموضوع شكايات رسيدگي ننمود و بدون عذر موجّه در جواب دادن تأخير كرد يا جواب او مقنع نبود كميسيون گزارش جريان كار را با اظهار نظر بمجلس ميدهد و مجلس اتخاذ تصميم ميكند.

كميسيونها و شعبي كه طبق ماده 64 عرأيض بآنها رجوع ميشود بايد در گزارش خود متذكر اين نوع عرأيض بشوند. نسبت بعرايضي كه علاوه بر ارجاع بيكي از وزارتخانه ها كميسيون صلاح بداند كه بملاحظه مجلس برسد گزارش خاصي ميدهد كه در جلسه علني قرائت شود.

كميسيون محاسبات مجلس

وظايف كميسيون محاسبات و بودجه مجلس عبارت است از: (1)- تحقيق و تصفيه كليه محاسبات و رسيدگي در بودجه ساليانه و مخارج و اعتبارات اضافي مجلس كه از طرف مجلس ارجاع ميشود و تقديم گزارش آن براي تصويب مجلس شوراي ملي. (2)- رسيدگي و مداقه در لايحه تفريغ بودجه مجلس كه بايد حتماً پس از تطبيق بودجه با اسناد خرج گزارش آنرا تا چهار ماه پس از خاتمه دوره عمل سال مالي به مجلس شوراي ملي تقديم نمايد. (3)- نظارت و مراقبت در اجراي مقررات بودجه مصوب مجلس. (4)- بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غير منقول مجلس شوراي ملي از هر نوع و هر قبيل. (5)- تقديم گزارش هاي سه ماهه راجع به امور محاسباتي و وضع اموال و اشياء منقول و غير منقول مجلس شوراي ملي. (6)- تقديم گزارش جامع ساليانه راجع بانجام وظايف محوّله. (7)- رسيدگي بامور مرخصي و جرائم نمايندگان مجلس بترتيبي كه در فصل 13 مربوطه بمرخصي و غيبت مندرج است. (8)- رسيدگي بحساب صندوق جرائم.

وجوه حاصله از جرائم مجلس نصف براي خريد كتاب و ساختمان محل كتابخانه بكتابخانه مجلس تخصيص داده ميشود و نصف ديگر‌براي توسعه بهداري مجلس بمصرف خواهد رسيد.

ترتيب جلسات

تشكيل جلسه و مدت آن و جريمه تأخير ورود يا غيبت

نمايندگان بايد در روزي كه قبلا براي تشكيل جلسه معين شده منتها تا پانزده دقيقه بعد از ساعت معين در تالار جلسه حاضر شوند در صورتيكه در آخر پانزده دقيقه اكثريت براي شروع مذاكره حاصل نشود رئيس مجلس را تعطيل ميكند و غائبين بي اجازه معادل حقوق تمام روز جريمه ميشوند و اسامي آنان در جلسه علني بعد جداگانه اعلام ميشود و در صورتيكه عده كافي براي شروع مذاكره حاصل شده باشد غائبين در مقابل هر پانزده دقيقه معادل يك عشر حقوق روزانه جريمه ميشوند اگر اشخاصي در موقع رأي غايب شوند معادل نصف حقوق روزانه جريمه ميشوند و نام آنان نيز در جلسه بعد اعلام ميشود. اسامي همه آنها كه بترتيب فوق جريمه شده اند براي نشر بجرايد يوميه داده خواهد شد.ولي در هر حال مجموع جرائم متعلقه از حقوق روزانه تجاوز نخواهد كرد

حداقل مدت هر جلسه سه ساعت است مگر اينكه هيچ مطلبي چه براي مذاكره و چه براي رأي موجود نباشد و در صورتيكه قبل از انقضاء وقت رئيس جلسه خصوصي اعلام كند در اينصورت غيبت از جلسه خصوصي هم مشمول ماده فوق خواهد بود و اگر جلسه علني در وسط كار بعنوان تنفس تعطيل شود مدت تنفس نبايد از نيم ساعت تجاوز كند و رئيس مكلف است جلسه را ثانياً تشكيل دهد و غائبين مشمول جرائم مقرر خواهند بود.

جريمه غيبت و تأخير حضور در كميسيون و شعب و هيئت رئيسه

نمايندگان بايد در جلسات كميسيونها و شعب و هيئت رئيسه در ساعتي كه قبلاً تعيين ميشود حاضر شوند و در صورت عدم حضور براي هر پانزده دقيقه غيبت يك سدس حقوق روز آنها كسر خواهد شد.

حفظ نظم جلسات

افتتاح جلسات و حفظ و ترتيب مذاكرات و اجراي آئين نامه و حفظ نظم بعهده رئيس مجلس است.

اخطار نظامنامه

هر يك از نمايندگان در صورتيكه تخلّف در اجراي آئين نامه مجلس مشاهده نمايند حق دارد مورد تخلف را با استناد بماده مربوطه در همان جلسه بوجه اختصار و بدون خروج از موضوع اخطار كند و در صورتيكه از موضوع خارج شود مورد اخطار واقع ميشود و در صورت ادامه بيانات خارج از موضوع حق نطق او در آن جلسه سلب خواهد شد.

تشخيص عده حضار

تشخيص عده حضار بعهده منشيان و اعلام آن با رئيس مجلس است.

مذاكرات و تصميمات مجلس

صورت كامل مذاكرات هر جلسه با مصوّبات و اسامي غائبين و ديرآمدگان آن جلسه بلافاصله طبع و قبل از انعقاد جلسه بعد بين نمايندگان توزيع ميشود و هر گاه در صورت مشروح مجلس مطلبي صريحاً بر خلاف اظهارات نماينده اي ثبت شده باشد آن نماينده بطور اختصار ميتواند فقط نسبت بهمان مورد اعتراض نمايد و برئيس تذكر دهد و بعد از آنكه صورت مذاكرات بتصويب رسيد براي درج بروزنامه رسمي ارجاع ميگردد و اگر نماينده بعنوان اعتراض بصورت مجلس مطالبي اظهار دارد كه مربوط بموضوع نباشد نطق او قطع و در صورت تمرّد مورد اخطار رئيس واقع ميگردد صورت مجلس مذاكرات بايد بامضاي رئيس مجلس يا نواب او برسد.

مطالب راجع بمجلس

در ابتداي هر جلسه قبل از ورود در دستور مجلس رئيس مطالب مهمي را كه آگاهي مجلس از آنها ضروري باشد باطلاع نمايندگان ميرساند ولي اين مطالب مورد بحث واقع نخواهند شد مگر با اجازه و رأي مجلس.

دستور مجلس

دستور مجلس بطور مرتب و با تعيين تقدّم و تأخر قبلاً براي هر دو هفته از طرف هيئتي مركب از رئيس و نواب رئيس و رؤساي كميسيونهائيكه گزارش لوايح ارجاع شده را بمجلس داده باشند با حضور يكي از وزيران بتعيين نخست وزير تهيه و بيست و چهار ساعت قبل از انعقاد اولين جلسه طبع و بين نمايندگان توزيع و بر لوحه دستور نيز نصب ميشود. اين دستور بهيچوجه قابل تغيير نيست مگر در موردي كه بحكم فوريت و ضرورت از طرف دولت يا پانزده نفر از نمايندگان كتباً تقاضا شود و در اينصورت بشرط تصويب مجلس دستور تغيير خواهد يافت

حد نصاب براي مذاكره و رأي

براي افتتاح جلسات و شروع مذاكرات حد نصاب بر طبق اصل هفتم قانون اساسي حضور دو ثلث نمايندگان حاضر در تهران در تالار جلسه است ولي براي ادامه مذاكرات و نطق قبل از دستور و تمام مباحثات و سئوال و استخراج آراء و اداي قسم و نظاير آن تعداد لازم حضور نصف بعلاوه يك خواهد بود بديهي است در موقع رأي حضور سه ربع نمايندگان حاضر در تهران شرط است.

ماده 82 - هر يك از نمايندگان براي نطق بايد قبلا از رئيس مجلس تحصيل اجازه كند و بنوبت خود روي كرسي خطابه مطلب خود را اظهار نمايد مطالب مختصر را ممكن است نمايندگان در محل خود ايراد نمايند مگر اينكه رئيس اجازه نطق در غير از كرسي خطابه را ندهد.

هر يك از نمايندگان كه مطلب مهمي داشته باشد و بخواهد باستحضار مجلس برساند ميتواند قبل از شروع بدستور و يا آخر جلسه با‌اجازه رئيس و رعايت نوبت بعنوان نطق قبل از دستور يا بعد از دستور مطلب خود را اظهار نمايد هركدام از دارندگان اجازه نطق‌ ميتوانند حق خود را تماماً و يا بعضاً بيك نفر ديگر تفويض و واگذار نمايند. مجموع اين قبيل نطق‌ها در هر جلسه نبايستي از سه ربع ساعت تجاوز‌نمايد مگر با اجازه مجلس.

ثبت اسامي ناطقيني كه اجازه نطق ميخواهند

موضوعهائيكه طبق دستور در مجلس مطرح ميشود بايد يكساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب ميشود ثبت شود - مخالف و موافق در آنورقه در ستون مخصوص شخصاً ثبت اسم مينمايند و در جلسه حق تقدّم با كساني است كه در ورقه مزبور ثبت اسم كرده باشند كه بترتيب مخالف و موافق نطق ميكنند و بعد از آنان كسانيكه در جلسه اجازه خواسته اند بهمان ترتيب صحبت خواهند كرد اسامي نمايندگاني را كه در جلسه اجازه ميخواهند منشيان ثبت ميكنند و برئيس ميدهند.چنانچه موضوعي از دستور خارج شود مجدداً كه طرح ميشود حق تقدم صحبت با كساني است كه قبلاً ثبت نام كرده و يا اجازه خواسته‌اند

اجازه نطق وزراء و مخبرين

درباره وزراء و معاونين و مخبرين كميسيونها و شعب ثبت اسامي لازم نيست و هر وقت اجازه نطق بخواهند داده خواهد شد.

خروج از موضوع و آثار آن

ناطق نبايد از موضوع مباحثه خارج شود در صورتيكه از موضوع خارج شود رئيس او را متذكر ميسازد و اگر بخواهد توضيحاتي بدهد كه از موضوع خارج نشده است يا آنكه خروج او از موضوع دلائلي داشته است اجازه داده نخواهد شد.

هر گاه رئيس در ضمن يك نطق دو نوبت بناطق اخطار انحراف از موضوع را نمايد و باز ناطق ادامه دهد در دفعه سوم رئيس مجلس ناطق را از تكلم در آن موضوع در تمام جلسه منع مينمايد.

قطع كلام و استعمال الفاظ زشت و توهين و توضيحات خصوصي شخصي و هرگونه حركات و تظاهراتي كه موجب بي نظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازات مندرجه در مواد 95 الي 107 خواهد گرديد.

ترتيب و مدت نطق

حداكثر مدت نطق در جلسه علني بقرار ذيل خواهد بود: 1 - براي استيضاح سه ساعت. 2 - براي مذاكره راجع باعتبارنامه نمايندگان اعم از مخالف يا موافق يا نماينده‌اي كه طرف اعتراض واقع شده و همچنين براي هر يك از ناطقين در‌برنامه دولت يكساعت. 3 - براي اظهارات مخالف و موافق نسبت بلوايح و طرحها و توجيه طرح قانوني يا توضيحات مخبري كه از لايحه دفاع مينمايد و همچنين در موقع‌تقاضاي رأي اعتماد از طرف دولت نيم ساعت. 4 - براي دفاع از توهين يا تحريف نطق يا سؤال از وزير و توضيح ثانوي در مقابل جواب وزير و توضيح در باب پيشنهادات اصلاحي و توجيه پيشنهاد‌كفايت مذاكرات و مخالفت با آن و توضيح پيشنهاد فوريت يا عدم فوريت پانزده دقيقه. 5 - براي توضيح در پيشنهادات جمعي شور دوم مذكور در ماده 123 پنج دقيقه.

در موارد استثنائي ممكن است مدت نطق در موارد فوق به رأي مجلس اضافه شود ولي اين رأي بدون مذاكره بعمل ميآيد.

براي مذاكره در باب لايحه بودجه ساليانه كشور و عهدنامه‌ها و مقاوله‌نامه و امتيازات مدت نطق غير محدود خواهد بود.

اجازه نطق براي رد تهمت و رفع سوء تفاهم

اگر در ضمن مذاكرات صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي بيكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف واقع جلوه دهند و نماينده مذكور براي ردّ آن نسبت يا رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت باو اجازه داده ميشود و نطق او نبايد از مدتيكه در فقره 4 بند الف ماده قبل معين شده تجاوز نمايد.

كفايت مذاكرات

بعد از آنكه در موضوعي رئيس مذاكرات را كافي بداند ميتواند با تصويب مجلس مذاكرات را ختم نمايد هر يك از نمايندگان نيز ميتواند پيشنهاد كفايت مذاكرات تقديم دارد در آنصورت پيشنهاد دهنده باختصار بترتيب مندرج در ماده 89 دلايل خود را اظهار و اگر مخالفي باشد فقط يكنفر باختصار علل مخالفت خود را بيان ميكند و رأي گرفته ميشود. در صورتي كه نسبت به مطلبي پيشنهاد كفايت مذاكرات تصويب نشد و بعداً دوباره پيشنهاد كفايت مذاكرات داده شد در باب آن بدون توضيح و مباحثه رأي گرفته ميشود.

پس از رأي بكفايت مذاكرات ديگر بكسي اجازه نطق داده نميشود.

دستور جلسه بعد

رئيس قبل از اينكه جلسه را ختم كند روز و ساعت تشكيل جلسه آينده را طبق ماده 80 اعلام و باطلاع وزارتخانه ها ميرساند و در روزنامه رسمي اعلان ميشود.

در باب انتظام مجلس و مؤاخذه از نمايندگان

همهمه و غوغا در مجلس و تعطيل يا ختم جلسه

در صورتيكه در مجلس همهمه و غوغائي برپا شود بقسمي كه رئيس نتواند از آن جلوگيري نمايد از جاي خود قيام مينمايد هر گاه برخاستن رئيس موجب اسكات نشود اعلام ميكند كه جلسه را تعطيل خواهد كرد و با وجود اين اگر سكوت و نظم حاصل نشود جلسه را يكربع ساعت تعطيل ميكند و نمايندگان از اطاق جلسه خارج ميشوند و پس از انقضاء يكربع مجدداً جلسه تشكيل ميشود هرگاه اغتشاش و غوغا عود كند رئيس جلسه را ختم و آنرا بروز ديگر موكول مينمايد.

مؤاخذه از نمايندگان

مؤاخذاتي كه از لحاظ حفظ نظم نسبت بنمايندگان ميتوان مجري داشت از اينقرار است: 1 - تذكر. 2 - اخطار. 3 - توبيخ.

رئيس نسبت بنمايندگاني كه از موضوع مذاكره و از حدود نظم خارج ميشوند و يا بدون اجازه صحبت ميكنند و همچنين نسبت بنمايندگاني كه بواسطه عدم رعايت ماده 86 يا به اقسام ديگر باعث بي نظمي ميشوند تذكر ميدهد.

در صورتيكه يكي از نمايندگان براي دفعه سوم مستحق تذكر شد رئيس باو اخطار ميكند و ربع حقوق يكماهه از او كسر ميشود.

توبيخ بر سه قسم است: توبيخ عادي - توبيخ مؤكد - توبيخ با منع حضور.

توبيخ عادي در موارد ذيل اجرا ميشود: 1 - در صورتيكه نماينده اي پس از اخطار در همان جلسه مجدداً از حدود نظم خارج شود. 2 - در صورتيكه نماينده اي در ظرف مدت يكماه چهار مرتبه متوالي يا شش مرتبه متناوب مورد تذكر واقع شده باشد. 3 - در صورتيكه نماينده اي در مجلس باعث بي نظمي و همهمه و غوغا شود يا ديگران را باين عمليات و يا خروج از جلسه تحريك كند. 4 - در صورتيكه نماينده اي يك يا چند نفر از نمايندگان را تهديد يا نسبت بآنان اهانت نمايد و يا كلمات و عبارات خلاف ادب اظهار كند.

توبيخ مؤكد در موارد ذيل بعمل خواهد آمد: 1 - اگر نماينده اي پس از توبيخ عادي در همان جلسه مجدداً از دائره نظم خارج شود. 2 - اگر نماينده اي بيك يا چند نفر از وزراء و معاونين توهين يا آنان را تهديد نمايد.

توبيخ با منع حضور موقت در موارد ذيل مقرر ميشود: 1 - اگر نماينده اي در ظرف ششماه اخير براي مرتبه دوم مورد توبيخ مؤكد واقع شده باشد. 2 - اگر نماينده اي در مجلس علني ديگران را باعمال قوه قهريه و زد و خورد و يا نزاع داخلي و يا بضدّيت با قوانين اساسي و تخلّف از آن دعوت و ترغيب نمايد. 3 - اگر نماينده اي نسبت به مجلس يا قسمتي از مجلس يا رئيس مجلس توهين كند.

در مورد توبيخ با منع حضور درباره نماينده بايد رئيس از مجلس رأي بخواهد و در صورت تصويب نماينده مزبور در آن جلسه و جلسه بعد حق ورود باطاق جلسه علني و همچنين جلسات شعب و كميسيونها و شركت در امور مجلس را ندارد همينكه مجازات تصويب شد رئيس مجلس نماينده مزبور را دعوت بخروج از جلسه ميكند و هر گاه اطاعت ننمايد رئيس جلسه را ختم ميكند و تشكيل جلسه ثاني در همان روز نيز ممكن است.

در صورت عدم اطاعت نماينده براي خروج از جلسه و همچنين در صورتيكه بتوبيخ با منع حضور درباره نماينده رأي داده شده و ظرف شش ماه قبل همين مجازات درباره او اجرا شده باشد مجازات فوق مضاعف خواهد گرديد.

در صورتيكه نماينده قبل از انقضاء مدت منع حضور داخل در جلسه علني بشود رئيس حضور او را در مجلس اعلام و جلسه را تعطيل ميكند و كارپردازان به امر رئيس نماينده مزبور را در محل مخصوص در مدتي كه متجاوز از سه روز نباشد توقيف ميكنند و همينطور است اگر بكميسيونها و شعب داخل شود.

توبيخ با منع حضور در جلسات بايد بتقاضاي رئيس مجلس باشد اخذ رأي در اين موارد در همان جلسه و بدون هيچ نوع مذاكره از طرف ساير نمايندگان خواهد بود مفاد اين رأي در صورت مشروح مجلس و روزنامه رسمي درج خواهد شد.

نماينده اي كه درباره او توبيخ با منع حضور تقاضا شده است حق دارد قبل از رأي مجلس براي دفاع خود باختصار اظهاراتي بنمايد يا بتوسط يكنفر از نمايندگان از طرف خود آن اظهارات را به مجلس عرضه دارد .

توبيخ عادي موجب كسر ثلث حقوق و توبيخ مؤكد و توبيخ با منع حضور مستلزم كسر نصف مقرري يكماه نماينده است.

لوايح و طرحهاي قانوني

لوايح قانوني

لوايح قانوني كه از طرف دولت پيشنهاد به مجلس شوراي ملي ميشود بايد دارأي موادي متناسب با اصل موضوع باشد و دلائل لزوم آن در مقدمه لايحه بطور وضوح درج و عنوان قانون نيز در آن معين شده باشد. هر گاه لايحه اي دارأي چند ماده يا ماده واحده مشتمل بر اجزائي باشد بايد ارتباط و تناسب كامل با اصل موضوع محفوظ و عنوان لايحه قانوني داشته باشد و در غير اينصورت بايد براي هر موضوعي لايحه جداگانه تنظيم و با ذكر دلائل تقديم مجلس شوراي ملي شود.

تقديم لوايح

لوايح قانوني بايد در جلسه علني مجلس شوراي ملي بتوسط يكي از وزراء يا معاونين پارلماني آنان تقديم گردد.

كليه لوايح مالي براي اينكه در مجلس مطرح شود بايد علاوه بر امضاء وزير مسئول و نخست وزير امضاء وزير دارائي را هم داشته باشد.

لوايح قانوني مذكور پس از تقديم در جلسه علني چاپ و بوسيله رئيس مجلس بكميسيونهاي مربوطه ارجاع ميشود.

ماده 112 - وزراء يا معاونين پارلماني آنان ميتوانند براي اداي توضيحات در كميسيونهاي مجلس حاضر شوند - كميسيونها نيز ميتوانند وزراء يا معاونين يا اشخاص ديگري را كه مقتضي بدانند براي دادن توضيحات يا اظهار نظر دعوت نمايند.

طرح قانوني

طرح قانوني مطلبي است كه از طرف نمايندگان مجلس لااقل با امضاي پانزده نفر پيشنهاد و در مجلس برئيس داده ميشود و رئيس پس از اعلام وصول آن در جلسه علني آنرا بكميسيون مربوط ارجاع مينمايد.و طرح مزبور قبل از ارجاع بكميسيون طبع و توزيع خواهد شد.

نمايندگان و دولت نميتوانند تصويب مطالب و مواد يك لايحه يا طرح قانوني يا گزارش را بعنوان طرح يا لايحه بصورت ماده واحده پيشنهاد نمايند - در اين موارد هر مطلبي كه بعنوان طرح يا لايحه پيشنهاد ميشود بايد مواد و تبصره هاي آن جزء طرح باشد.

امضاكنندگان طرح قانوني حق دارند در كميسيون مربوطه كه طرح آنها مطرح است حاضر شوند و توضيحات بدهند.

پيشنهادكنندگان طرح قانوني يا امضاكنندگان آن پس از اينكه طرح در مجلس اعلام شد حق استرداد امضاي خود را ندارند و غيبت امضاكنندگان مانع اعلام طرح در مجلس و شور درباره آن نخواهد بود.

در غير مواردي كه طرح قانوني مربوط به امور داخلي مجلس باشد بايد بوزير مسئول اطلاع داده شود كه خود يا معاون او در جلسه علني حاضر شود و مذاكرات در حضور او بعمل آيد و اظهار عقيده نمايد در صورت عدم حضور وزير يا معاون او صاحبان طرح حق دارند او را مورد اخطار قرار دهند.

اگر طرحي مورد تصويب مجلس واقع نشد تا شش ماه ديگر نميتوان آنرا به مجلس پيشنهاد نمود.

ترتيب شور در لوايح و طرحهاي قانوني

هر گاه پيشنهاد حذف نسبت بيكي از مواد لايحه يا طرح در شور نهائي داده شود، پيشنهاد قرائت و نسبت بآن اخذ رأي بعمل نخواهد‌آمد. پيشنهاد حذف پس از تصويب بقيه مواد مطرح و بعد از توضيح پيشنهاد دهنده و اظهارات يك مخالف و يك موافق نسبت به پيشنهاد اخذ رأي‌خواهد شد. ‌در صورتيكه پيشنهاد حذف تصويب نشود نسبت بخود ماده رأي گرفته خواهد شد.

هنگام اخذ رأي نسبت بماده هر گاه پيشنهاد حذف قسمتي از آن بشود پس از توضيح پيشنهاد دهنده و اظهارات يك مخالف و يك موافق‌نسبت بپيشنهاد اخذ رأي بعمل خواهد آمد. در صورتي كه تصويب شود نسبت ببقيه ماده اخذ رأي بعمل خواهد آمد و در صورت عدم تصويب‌ پيشنهاد حذف، نسبت بتمام ماده رأي گرفته خواهد شد.

پيشنهادهاي اصلاحي از طرف نمايندگان ضمن شور اول

نمايندگان حق دارند نسبت بهر يك از مواد اصلاحاتي پيشنهاد نمايند مشروط بر اينكه آن پيشنهاد كاملاً مربوط بموضوع لايحه باشد كليه اصلاحاتي كه از طرف يك يا چند نفر از نمايندگان پيشنهاد ميشود بايد كتبي باشد و ماده اي را كه اصلاح پيشنهادي مربوط بآن است تصريح نمايد باصلاحاتي كه بتشخيص رئيس مجلس خارج از موضوع لايحه باشد ترتيب اثر داده نميشود و بقرائت آن اكتفا ميگردد.

اصلاحاتي كه در ضمن شور اول و يا بين شور اول و دوم پيشنهاد ميشود بايد بوسيله رئيس مجلس بكميسيون مربوطه ارجاع و لااقل24 ساعت قبل از شروع شور دوم در مجلس طبع و توزيع شده باشد.

حضور پيشنهاد دهنده در كميسيون

كليه پيشنهاد دهندگان شور اول و فاصله بين شور اول و دوم ميتوانند در كميسيون مربوط حاضر شوند و توضيحات لازمه را درباره پيشنهاد خود بدهند كميسيون نيز ميتواند در صورت لزوم پيشنهاد دهندگان را در جلسات كميسيون دعوت كند و لااقل 24 ساعت قبل از طرح پيشنهاد بآنان اطلاع دهد و در صورت عدم حضور پيشنهاد دهنده پس از دعوت كميسيون حق او ساقط ميشود.

شور ثاني

در شور ثاني گزارش لوايح و طرح‌هاي قانوني در مجلس قرائت و نسبت بهر يك از مواد آن جداگانه مذاكره و اخذ رأي خواهد شد. در‌شور ثاني پيشنهاد تازه‌اي نميشود داد ولي پيشنهادهائي كه در شور اول يا بين دو شور بعمل آمده و مورد توجه و تصويب كميسيون واقع نشده ممكن است از طرف پيشنهاد دهنده تجديد شود ( جز در مواردي كه پيشنهاد دهنده دعوت كميسيون را براي حضور در آنجا اجابت ننموده و حضور بهم نرسانيده باشد) در اين صورت پيشنهاد دهنده يا يكي از پيشنهاددهندگان ( در مورد پيشنهاد جمعي) بطور اختصار يعني منتها مدت پنج دقيقه توضيح تواند داد و علاوه بر مخبر و يكي از اعضا كميسيون مربوطه و وزير يا معاون او يكي از نمايندگان ديگر حق مخالفت و جواب دارد و اعم از اينكه مخبر يا دولت آن پيشنهاد را قبول كرده يا نكرده باشد نسبت بآن اخذ رأي بعمل ميآيد و در صورت تصويب ضميمه لايحه يا طرح ميشود.

پس از خاتمه شور در مواد هر يك از نمايندگان بعنوان شور آخر در كليات ميتوانند دلائلي را كه بطور كلي در رد يا قبول لايحه يا طرح دارد اظهار نمايد و همچنين مجلس ميتواند قبل از رأي دادن بمجموع لايحه يا طرح مذكوره آنرا بكميسيون رجوع نمايد تا كميسيون در آن تجديد نظر كرده با رعايت تناسب فصول و مواد آنرا مرتب نمايد سپس رأي قطعي نسبت بلايحه و عنوان قانون اخذ ميشود و در صورت تصويب رئيس آنرا اعلام و براي اجرا بمقامات مربوطه ابلاغ مينمايد.

اصلاحاتي كه ضمن مذاكره شور نهائي طبق ماده 123 نسبت بلوايح پيشنهاد ميشود در صورت تقاضاي مخبر يا وزير يا معاون او بكميسيون ارجاع ميگردد و كميسيون مكلف است در ظرف يك هفته نظر خود را به مجلس اطلاع دهد و نيز مجلس ميتواند اصل طرح يا لايحه و كليه پيشنهادها را بدون تفكيك بكميسيون ارجاع نمايد.

پيشنهادهاي مشابه

در شور دوم در مورد پيشنهادهاي مذكور در ماده 123 در صورتيكه چند پيشنهاد مشابه باشد فقط پيشنهادي كه با تشخيص رئيس مجلس‌جامعتر باشد قرائت و مطرح خواهد شد.

اصلاحاتي كه در موضوعي پيشنهاد ميگردد قبل از خود موضوع درباره آنها رأي گرفته ميشود.

ترتيب شورعهود و مقاولات و قراردادها با دول خارجه

هر گاه دولت لايحه قانوني به مجلس تقديم و تصويب عهدنامه يا مقاوله نامه و يا قراردادي را كه با يكي از دول خارجي بسته ميشود تقاضا نمايد مواد عهدنامه يا مقاوله نامه و يا قرارداد مزبور بلايحه ضميمه و بر طبق اصل بيست و چهارم قانون اساسي بمجلس شوراي ملي پيشنهاد ميشود.

مواد عهدنامه يا مقاوله نامه يا قرارداد مذكور در ماده فوق چاپ و در مجلس طبق مقررات اين آئين نامه بموقع شور اول و ثاني گذارده ميشود ولي در باب مواد آن رأي گرفته نميشود.

در ضمن شور اول نسبت به كليات ميتوان بحث نمود ولي در صورتيكه ببعضي از شرأيط و مواد قرارداد اعتراضاتي در مجلس بشود بايد بعنوان رجوع بكميسيون در مجلس عنوان شود و بدون مذاكره به كميسيون ارجاع گردد ولي در هر حال اين قبيل اعتراضات بايد 24 ساعت قبل از طرح در مجلس طبع و توزيع شود.

در موقع شور ثاني كميسيون گزارشي در باب مواد اعتراض تنظيم و طبع و توزيع ميكند و در ضمن آن عقيده خود را در باب تصويب يا ردّ يا تصديق لايحه دولت نسبت بمواد مورد اعتراض بعرض مجلس شوراي ملي ميرساند و اين گزارش در مجلس مورد بحث قرار ميگيرد و نسبت بآن رأي قطعي داده ميشود.

در صورت ردّ يا تعويض لايحه مجلس بدين طريق رأي ميدهد: ‹‹مجلس شوراي ملي بدولت تكليف ميكند كه در باب مسائل معترض عليها مجدداً با دولت متعاهد داخل مذاكره و گفتگو شود››

هر گاه در شور ثاني نيز نسبت ببعضي از شرأيط اعتراض بشود نسبت باعتراضات مربوط بهر يك از مواد في المجلس مذاكره بعمل ميآيد و در صورت قبول بترتيب ماده فوق مجلس بدولت تكليف ميكند كه در باب شرأيط مجدداً با دولت متعاهد داخل مذاكره و گفتگو بشود و در صورت ردّ اعتراض و يا نبودن اعتراض رأي قطعي خود را نسبت بلايحه پيشنهادي دولت خواهد داد.

ترتيب اخذ رأي نسبت بلايحه

بطور كلي در تمام طرحها و لوايح قانوني اول بايد ماده بماده و بعد بكليه طرح يا لايحه رأي گرفته شود.

پيشنهاد حذف و تجزيه

به پيشنهاد حذف ماده مستقلاً نميتوان رأي گرفت و پيشنهاد حذف قسمتي از ماده در حكم تجزيه ماده است.

لوايح يك شوري(شورا)

نسبت بلايحه بودجه و لوايح مربوط بمخارج مملكتي فقط يك شور كافي است و كليه اصلاحات و يا مواد الحاقيه كه در اين موارد پيشنهاد ميشود بطور اختصار و در حدود پيشنهاد مورد مذاكره واقع خواهد گرديد در صورت قبول مجلس ضميمه ماده يا لايحه خواهد شد.

مجاز نبودن پيشنهاد خرج از طرف نمايندگان

هيچيك از نمايندگان نمي تواند بهيچ عنوان چه مستقلاً و چه در ضمن لوايح و طرحها پيشنهاد خرج يا پيشنهادي كه بالواسطه مستلزم خرج باشد بنمايد.

شور در لايحه بودجه

وقتي لايحه بودجه در مجلس مطرح شد جلسات مجلس بلاانقطاع هر روز هفته غير از روزهاي جمعه و دوشنبه و ايام تعطيلات رسمي متوالياً روزي حداقل پنجساعت منعقد ميگردد و تا موقعيكه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نميشود و هيچ لايحه ديگر يا طرح و يا استيضاح نميتواند مطرح شود مگر لايحه دوازدهم بودجه در صورت ضرورت. هيچگونه پيشنهاد يا تبصره يا ماده الحاقيه چه در حين تقديم از طرف دولت و چه در موقع مذاكرات از طرف نمايندگان راجع به دوازدهم بودجه مجاز نخواهند بود و موقع طرح آن هم بعد از توضيحات مختصر پيشنهادكننده و جواب مختصر يكنفر مخالف اخذ رأي بعمل خواهد آمد.

اگر مطالب خيلي فوري و فوتي اعم از لوايح و طرحهاي دو فوري و غيره پيش آيد كه تأخير آن موجب زيان جبران ناپذيري باشد در اين صورت در آخر جلسه موضوع مطرح و موقعي براي طرح و تصويب آن اضافه بر روزهائي كه براي طرح بودجه تعيين شده معين ميشود.

موارد فوري

مواردي دو فوري

لوايح و طرحهاي فوري آنها است كه فقط يك شور در آنها لازم باشد و لوايح و طرحهاي دو فوري آنها است كه پس از تصويب دو فوريت‌بلافاصله بطبع و توزيع آن اقدام و پس از 24 ساعت از موقع توزيع در مجلس طرح شود. ‌تقاضاي يك فوريت مستلزم آن نيست كه بلافاصله فوريت لايحه يا طرح در مجلس مطرح شود ليكن در موقعيكه دو فوري بودن تقاضا شود بايد در‌همان جلسه در لزوم و عدم لزوم فوريت بحث و رأي گرفته شود. ‌اگر تقاضاي فوريت يا دو فوري بودن در ضمن لايحه يا طرحي كه در مجلس مطرح است درج نشده باشد و 15 نفر از نمايندگان كتباً تقاضا فوريت يا دو‌فوريت آن لايحه يا طرح را بنمايند بدون مباحثه در اصل مطلب در باب فوريت اخذ رأي بعمل ميآيد. ‌چنانچه امضاءكنندگان در ضمن طرح دو فوري خود تقاضا كرده باشند كه بلافاصله هم مطرح شود پس از قبول دو فوريت و قبول تقاضاي مزبور بلافاصله‌مطرح و مورد رسيدگي واقع خواهد شد. ‌تقاضاي دو فوري بودن طبق ماده 80 در حكم تقاضاي تغيير دستور است.

فوريت لوايح يا طرحها بايد مستند بدلايل قطعي براي لزوم سرعت تصويب باشد و دو فوري بودن لوايح و طرحها موقعي مطرح ميشود كه تصويب آن از لحاظ امكان وقوع خسارت و فوت فرصت و جهات مشابه مستلزم سرعت فوق العاده باشد و در غير اينصورت قابل طرح در مجلس نخواهد بود.

در موقع طرح لوايح و طرحهائيكه دو فوريت آن تصويب شده باشد بدواً در كليات آن مباحثه ميشود و پس از آن بورود در شور مواد رأي گرفته ميشود و راجع بهر يك از مواد جداگانه مذاكره بعمل ميآيد سپس رأي قطعي گرفته ميشود در اينگونه لوايح و طرحهاي دو فوري هر اصلاح يا ماده الحاقيه كه ضمن مباحثات پيشنهاد گردد بايد دلائل آن بطور اختصار از طرف پيشنهاد دهنده بيان شود و اگر مخالفي باشد مخالف نيز نظر خود را باختصار اظهار كند و پس از اظهار نظر مخبر كميسيون يا وزير و قائم مقام او نسبت بآن اصلاح يا ماده الحاقيه اخذ رأي بعمل ميآيد و در صورت قابل توجه شدن ضميمه لايحه يا طرح ميگردد.

جريان كار لوايح و طرحهاي يك شوري(شورا) در صورتيكه تقاضاي فوريت در باب آنها بعمل آمده باشد مثل لوايح و طرحهاي دو فوري است.

موارد يك فوري

در موارد لوايح يا طرح هائيكه يك فوريت آن تصويب شده باشد موضوع بكميسيون مربوطه ارجاع ميشود و پس از وصول گزارش كميسيون يكنوبت درباره آن شور بعمل ميآيد بدين ترتيب كه بدواً در كليات و پس از آن در باب مواد فرداً فرد مذاكره و اخذ رأي بعمل ميآيد - هر گاه ورود در شور مواد تصويب نشد آن طرح يا لايحه رد شده محسوب خواهد گرديد.

رد يا سلب فوريت

در صورتيكه مجلس فوريت لايحه يا طرحي را تصويب نكند يا پس از تصويب در اثر تقاضاي دولت يا يكي از نمايندگان قبل از شور در مواد سلب فوريت آنرا رأي دهد مذاكره در آن بطور عادي صورت خواهد گرفت.

در لوايح و طرحهاي يك فوري بجز دوازدهم بودجه هر اصلاح يا ماده الحاقيه كه در ضمن مباحثات پيشنهاد گردد بايد دلائل آن بطور اختصار از طرف پيشنهاد دهنده بيان شود و اگر مخالفي باشد مخالف نيز نظر خود را باختصار اظهار كند و پس از اظهار نظر مخبر كميسيون يا وزير و قائم مقام او نسبت بآن اصلاح يا ماده الحاقيه اخذ رأي بعمل ميآيد و در صورت قابل توجه شدن ضميمه لايحه ميگردد.

در باب بعضي تركيبات راجع بمذاكرات

موارد اخطار قانوني

اخطار راجع بمنافي بودن لوايح و طرحها با قوانين كشور يا اخطار راجع به نظامنامه داخلي مجلس مقدّم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف ميكند و بايد در نهايت اختصار بعمل آيد.

هر يك از نمايندگان حق دارد از مجلس كتباً تقاضا نمايد كه طرح يا لايحه قانوني كه بمجلس مراجعه شده است موقتاً يا دائماً مسكوت بماند در اين قبيل موارد در خصوص ردّ يا قبول اين تقاضا قبل از آنكه در موضوع اصلي بحث شود پس از توضيح مختصر پيشنهادكننده و پاسخ آن از طرف يك مخالف كه بايد با رعايت اختصار كامل بعمل آيد و محدود به بحث در موضوع باشد رأي گرفته ميشود و در صورتي كه تقاضاهاي متعددي بشود و منجر باخذ رأي گردد تعيين حق تقدّم و تأخر با رئيس مجلس است مگر در مواردي كه تقدّم آن مطلب در نظامنامه تصريح شده باشد.

در مسائل و مواردي كه مشتمل بر فقرات مختلف است هر گاه تجزيه آن از طرف يك نماينده خواسته شود بايد آن ماده يا مطلب تقسيم و جزء بجزء بدون توضيح و بحث رأي گرفته شود و در پايان مجدداً در باب فقراتي كه قبول شده است اخذ رأي بعمل آيد.

نتيجه رأي مجلس را رئيس با صداي بلند اعلام ميكند از اين قرار كه:‹‹مجلس فلان مطلب را قبول يا رد كرد.››

طريقه اخذ رأي

رأي دادن در مجلس بر سه قسم است: (1)- با قيام و قعود. (2)- رأي علني با ورقه. (3)- رأي مخفي با مهر يا ورقه.

بطور كلي در تمام مسائل با قيام و قعود رأي گرفته ميشود مگر در موارد ذيل كه اخذ رأي با ورقه حتمي است: (1)- مواقعي كه بوسيله قيام و قعود نتيجه رأي مشكوك باشد. (2)- در تمام لوايح قانوني كه ماليات يا عوارضي را بر قرار يا ماليات و عوارضي را كه برقرار بوده ملغي ميكند يا تغيير ميدهد. (3)- در لايحه بودجه و كليه لوايح اعتبارات اضافي و فوق العاده و كليه انتقالات املاك و اموال دولتي و وامها و امتيازات. (4)- در موردي كه پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس اخذ رأي با ورقه را كتباً تقاضا نمايند. (5)- در مورد اخذ رأي اعتماد بدولت.

اسامي تقاضاكنندگان رأي با ورقه و همچنين اسامي رأي دهندگان اعم از موافق يا مخالف يا ممتنع بدون اينكه در همان جلسه قرائت شود در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت و يك نسخه از صورت اسامي هم در سرسراي مجلس بر لوحه مخصوص نصب ميشود.

به مجرد اعلام رأي رئيس عده حضار را از روي لوحه كه در مجلس نصب است اعلام مينمايد.

ترتيب اخذ رأي با اوراق بقرار ذيل است: هر نماينده دارأي دو نوع ورقه يعني سفيد و كبود است كه اسم آن نماينده روي آن چاپ شده ورقه سفيد علامت قبول و ورقه كبود علامت ردّ است. هنگام اخذ رأي كه حتماً بايد در محل نطق بعمل آيد اسامي نمايندگان يك يك بوسيله يكي از منشيان از رديف اول سمت راست رئيس خوانده ميشود و پس از آنكه حضور او در مجلس معين شد مقابل اسم او علامت گذارده و از طرف هيئت منشيان ثبت ميگردد و نماينده اي كه اسم او قرائت شد در محل نطق حاضر ميشود و رأي موافق يا مخالف خود را به منشي ميدهد كه پس از ملاحظه آنرا در ظرفي كه در محل نطق گذارده شده بيندازد. اشخاصي كه به محل نطق نروند يا بروند ولي ورقه ندهند و يا بعد از اعلام رأي از تالار جلسه خارج شوند ممتنع محسوب ميگردند.

هيئت رئيسه بعد از سايرين بايد رأي بدهند.

در موارديكه اخذ رأي با قيام و قعود حتمي است

در موارد ذيل تقاضاي رأي با ورقه ممنوع و اخذ رأي با قيام و قعود حتمي است: (1)- در صورتيكه در تفسير و توضيح يكي از مواد اين آئين نامه اختلافي حاصل و منجر باخذ رأي شود. (2)- در مورد مطالبي كه در مجلس قرائت و تقاضاي بحث در آن شود. (3)- در تغيير دستور بر طبق ماده 80. (4)- در مورد كفايت و عدم كفايت مذاكرات. (5)- در مورد رأي به تجزيه. (6)- در مورد مسكوت ماندن بحث در لوايح. (7)- در مورد حق تقدّم. (8)- در مورد ورود مطلبي در دستور. (9)- در مورد سلب حق نطق از ناطق. (10)- در مورد توبيخ نماينده در مجلس.

نتيجه رأي با قيام و قعود را منشيها تشخيص ميدهند و رئيس طبق آن اعلام مينمايد هر گاه نتيجه در دفعه اول مشكوك شد با ورقه رأي گرفته ميشود در اين صورت در فاصله بين اخذ رأي دفعه اول و دوم كسي حق نطق ندارد مگر در مورد اخطار نظامنامه اي.

اخذ رأي مخفي و ترتيب آن

در مواردي كه اخذ رأي با اوراق ممكن يا حتمي است اگر پانزده نفر از نمايندگان حاضر در جلسه كتباً تقاضا نمايند رأي مخفي الزامي است جز در مورد رأي اعتماد بدولت كه حتماً بايد با ورقه و علني رأي گرفته شود اسامي اشخاصي كه تقاضاي رأي مخفي نموده اند در صورت مشروح مجلس ثبت خواهد شد.

اخذ رأي مخفي بترتيبي است كه در باب اخذ رأي علني با اوراق ذكر شده منتها در اين مورد بدواً سه نفر براي نظارت در اخذ و استخراج آراء بقرعه معين ميشوند كه با دو نفر از منشيان ( بتشخيص رئيس) انجام وظيفه نمايند - در صورتيكه رأي مخفي با ورقه باشد اوراق رأي را در ظرف مخصوصي و مهره تفتيشيه را در ظرف ديگر مياندازند در صورتيكه با مهره باشد مهره هاي سفيد و سياه استعمال خواهد شد كه مهره سفيد علامت قبول و مهره سياه علامت رد ّاست.

در مورد اخذ رأي مخفي با مهره هر يك از نمايندگان بترتيبي كه در ماده 153 مقرر است در محل نطق حاضر مي شود و مهره رأي خود را در داخل كيسه مخصوص رأي مياندازد و مهره ديگر را نيز كه نزد خود دارد بطور مخفي در كيسه ديگر برنگ ديگري كه براي اين مقصود در محل مخصوص قرار داده شده مياندازد و مهره تفتيشيه را كه منشي در موقع اخذ رأي از هر فرد براي تعيين تعداد تعداد رأي دهندگان باو داده بظرف مخصوصي مياندازد و اگر رأي دهنده رأي خود را كاملاً مخفي نكند و بطريقي آنرا بنماياند رأي آن يكنفر باطل محسوب ميشود.

پس از خاتمه رأي هيئت نظارت آراء مأخوذه را در داخل جلسه در ظرف ديگري ميريزند و آنرا بطور آشكار شماره ميكنند و مهره هاي سفيد و سياه را از يكديگر جدا ميسازند و با عده اسامي ثبت شده تطبيق مينمايند و نتيجه را باطلاع رئيس ميرسانند و رئيس فوراً نتيجه را اعلام ميدارد.

پيشنهادكنندگان اخذ رأي مخفي يا اخذ رأي با ورقه مادام كه پيشنهادشان در جلسه علني خوانده نشده حق دارند آنرا جزءاً يا كلاً استرداد كنند ولي پس از قرائت پيشنهاد در مجلس ديگر حق استرداد امضاي خود را نخواهند داشت.

طرز انتخاب هيئت رئيسه

انتخاباتي كه در جلسه علني براي تعيين هيئت رئيسه بعمل ميآيد و همچنين انتخاباتي كه براي تعيين اعضاء كميسيونها ميشود و نيز ساير انتخابات راجع باشخاص و همينطور انتخاب هيئت رئيسه كميسيون‌هاي مجلس بايد با رأي مخفي و با ورقه باشد.

عدم حضور در موقع رأي

نمايندگاني كه در جلسه حاضر بوده و موقع اخذ رأي غايب باشند جزو غائبين بي اجازه آنروز محسوب و مطابق اين آئين نامه جريمه ميشوند و نمايندگاني كه در موقع اعلام رأي خارج شوند يا كسانيكه در اين موقع در خارج جلسه باشند و با وجود دعوت رئيس حضور بهم نرسانند علاوه بر جريمه فوق در جلسه بعد نامشان با حروف درشت بر لوحه مخصوص ثبت و در تالار جلسه نصب ميشود و بجرايد نيز داده ميشود.

تشخيص حصول اكثريت

تشخيص منشيان نسبت بحصول اكثريت قاطع است و نتيجه بوسيله رئيس اعلام ميشود.

اكثريت تام و نسبي

كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيونها و شعب بعمل ميآيد اعم از اينكه فردي باشد يا جمعي باستثناي انتخاب رئيس مجلس كه بايد باكثريت تام باشد باكثريت نسبي خواهد بود - در مورد رئيس مجلس اگر دفعه اول اكثريت تام حاصل نشد در دفعه دوم اكثريت نسبي ملحوظ ميگردد و در صورت تساوي آراء يكي از منتخبين بحكم قرعه تعيين ميشود.

در انتخاباتي كه باكثريت نسبي از طرف مجلس بعمل آمده است هر گاه يكي از منتخبين استعفا دهد يا فوت نمايد بجاي او شخص بعدي منتخب محسوب خواهد شد.

امتناع

هر يك از نمايندگان در كليه مسائل مطروحه كه منتهي باخذ رأي ميشود بايد رأي خود را نفياً يا اثباتاً اظهار كند در صورتيكه امتناع نمايد جزء موافق يا مخالف محسوب نخواهد شد و در هر مطلبي طبق قانون اساسي بايد نصف بعلاوه يك عده حاضرين در جلسه نسبت به ردّ يا قبول آن مطلب صريحاً رأي دهند و در غير اين صورت آن مطلب بلاتكليف ميماند.

تذكر - سئوال – استيضاح

تذكر

در صورتيكه نماينده اي صلاح انديشيهائي داشته باشد و يا در يكي از سازمانهاي دولتي يا بسته بدولت يا مؤسساتي كه با سرمايه يا بكمك مالي دولت اداره ميشود همچنين هر نوع سازمان و مؤسسه كه بعضاً يا كلاً از وجوه عمومي اداره ميشود عملياتي مخالف اصول يا بر خلاف قانون و مقررات قانوني مشاهده نمايد يا از سوء اداره اي اطلاع پيدا كند حق دارد راجع بآن موضوع قبل يا بعد از دستور در مجلس يا كتباً توسط رئيس بوزير مسئول يا نخست وزير بطور اختصار تذكر دهد و يا از مقام رياست تقاضا نمايد كه بدولت تذكر دهد.

سؤال و موعد پاسخ آن

هر يك از نمايندگان ميتواند در بدو يا ختم جلسه راجع بمسائل مملكتي چه مربوط بامور داخلي و چه مربوط بمسائل خارجي بترتيب مقرر در ماده 167 سئوال نمايد و پس از جواب وزير نماينده اي كه سئوال نموده حق دارد در تعقيب سئوال خود مجدداً نسبت بهمان سئوال بوجه اختصار اظهاراتي نمايد.

دولت مكلف است از تاريخ ابلاغ سؤال در ظرف يكهفته حاضر بودن خود را براي جواب سؤال اعلام كند و در صورتيكه بعد از يكهفته حاضر بجواب نباشد از طرف رئيس باز خواست ميشود مگر در موارد مطالبي كه دولت استتار آنها را لازم بداند در آنصورت دولت در جواب‌سؤال لزوم استتار را در ظرف همان مدت اظهار ميدارد.

وكيل بايد موضوع سئوال خود را قبل از طرح در مجلس بطور صريح و اختصار كتباً بوسيله رئيس مجلس براي وزير بفرستد همچنين ميتواند با اجازه رئيس سئوال خود را في المجلس ايراد كند.

استيضاح

هر نماينده اي كه نقض قانون و يا مسامحه در اجراي آن مشاهده نمايند حق دارد بر طبق اصل 27 و اصل 42 قانون اساسي وزير يا هيئت دولت را مورد استيضاح قرار دهد - نيز ممكن است استيضاح در باب سوء اداره و سوء سياست داخلي و خارجي دولت بعمل آيد.

هر نماينده اي كه از وزير يا وزيران بخواهد استيضاح نمايد بايد تقاضاي خود را كتباً در جلسه علني برئيس بدهد و در آن تقاضا موضوع استيضاح را صريحاً و با ذكر موارد معين نمايد - تقاضاي مزبور در آن جلسه يا جلسه بعد قرائت ميشود و مجلس بايد آن تقاضا را قبول نمايد و پس از آنكه از اظهارات وزير يا وزيران درباره تعيين روزي كه استيضاح بايد بعمل آيد مستحضر شد بدون مباحثه در اصل موضوع قرار روز استيضاح را بدهد.

پس از ابلاغ ورقه استيضاح بوزير يا وزراء مورد استيضاح در اولين جلسه مجلس شوراي ملي وزير يا وزراي مزبور در مجلس حاضر ميشوند و مجلس پس از اصغاء نظر آنان راجع بتعيين وقت بدون مذاكره در اصل موضوع روز استيضاح را كه نبايد بيش از يكماه بتأخير افتد معين مينمايد. تعيين وقت در مدت مقرر در اين ماده حتمي است و تأخير آن ممكن نخواهد بود مگر با موافقت استيضاح كننده و دولت.

استيضاح كننده مجاز نخواهد بود كه در ضمن استدلال و توضيحات خود موضوعهاي ديگري را غير از موضوعيكه اعلام كرده مورد بحث قرار دهد.

استيضاح كننده حق دارد پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح در باب بيانات آنان توضيحات تكميلي بدهد بشرطيكه آن توضيحات مختصر باشد.

انواع رأي و تصميمات در مورد استيضاح

پس از آنكه وزير يا وزيران در مجلس حاضر شدند و استيضاح بعمل آمد و مذاكرات خاتمه يافت هر يك از نمايندگان حق دارد كتباً نسبت بوزير يا وزيران تقاضاي رأي مثبت يا منفي و يا ساكت نمايد. رأي مثبت آن است كه مجلس توضيحات وزير يا وزيران مورد استيضاح را تصديق و اظهار اعتماد نمايد. رأي منفي آن است كه توضيحات دولت را در موضوع استيضاح تصديق ننمايد. رأي ساكت آن است كه مجلس درباره تصديق يا عدم تصديق موضوع استيضاح ساكت باشد.

اعليحضرت همايون شاهنشاه دوره اجلاسيه مجلس شوراي ملي را كه طبق اصل هشتم قانون اساسي همه ‌ساله از چهاردهم مهر ماه آغاز‌ميشود افتتاح ميفرمايند مگر در سالي كه دوره قانونگذاري را قبل از چهاردهم مهر ماه افتتاح فرموده باشند.

عدم پيشنهاد رأي مثبت يا منفي و يا ساكت از طرف هيچيك از نمايندگان در صورتيكه دولت هم رأي اعتماد نخواهد در حكم رأي ساكت است.

در موقعي كه استيضاح در دستور مجلس است تغيير دستور مجلس بهيچ وجه جائز نيست.

سؤال يا تذكر و استيضاح نماينده از نماينده ديگر ممنوع است.

موجبات تعقيب نمايندگان

نمايندگان مجلس شوراي ملي طبق اصل 12 قانون اساسي مصون از هر گونه تعرّض و تعقيب ميباشند مگر در موارد و شرايط مذكور در مواد ذيل:

هر گاه نماينده اي بارتكاب جنحه يا جنايتي متهم شود اعم از اينكه تاريخ عمل منشاء اتهام زمان نمايندگي يا قبل از آن باشد وزير دادگستري بايد گزارشي مشتمل بر موضوع اتهام و دلائل و مدارك قانوني آن بمجلس شوراي ملي تقديم نمايد. گزارش مزبور در اولين جلسه علني مجلس قرائت و بدون مباحثه بكميسيون قوانين دادگستري ارجاع خواهد شد.

اگر نماينده اي در حين ارتكاب جنايت در خارج از محوطه مجلس دستگير شود نظر باصل 12 قانون اساسي متمم بايد فوراً به مجلس شوراي ملي اعزام گردد و در اينمورد گزارش جريان در اولين جلسه علني مجلس قرائت و بدون مباحثه بكميسيون قوانين دادگستري رجوع ميشود. اين حكم نسبت بنماينده اي كه در محوطه مجلس شوراي ملي در حين ارتكاب يا جنايت بامر رئيس مجلس دستگير شود نيز جاري است.

در كليه موارد جنايات مذكور در مواد 182 و 183 توقيف موقت متهم به حكم رئيس مجلس بعمل خواهد آمد و ادامه توقيف يا استخلاص متهم منوط براي كميسيون قوانين دادگستري است.

در تمام موارد مذكور در فوق اگر نماينده متهم بخواهد در جلسه علني مجلس شوراي ملي توضيحاتي بيان نمايد اجازه داده خواهد شد ولي پس از دادن توضيح بحكم رئيس از مجلس خارج شده و بمحل توقيف خواهد رفت و در صورتيكه اطاعت ننمايد يا اينكه در مجلس غوغائي بشود رئيس جلسه را ختم مينمايد.

در هر يك از موارد فوق كميسيون دادگستري پس از وصول گزارش و پرونده امر مكلفست همه قسم تحقيقات از قبيل مراجعه باسناد و مدارك و خواستن توضيحات از شخص متهم و تحقيقات از اشخاص ديگري كه لازم بداند بعمل آورد و در اسرع اوقات گزارش خود را تقديم مجلس شوراي ملي نمايد. اين گزارش خواه دائر به برائت متهم و خواه مبني بر مجرميت او باشد در جلسه علني مجلس شوراي ملي طرح ميشود و در اين باب فقط يك مخالف و يك موافق ميتواند اظهار نظر كند در صورتيكه رأي مجلس بر برائت متهم باشد رئيس مجلس برائت او را اعلام مينمايد و هر گاه مبني بر تعقيب باشد از او مصونيت سلب و پرونده از طريق وزارت دادگستري به محكمه صلاحيتدار ارجاع ميشود.

اگر موضوع اتهام ارتكاب جرم بر عليه استقلال و تماميت ارضي كشور باشد طرح اعلام جرم و رسيدگي بگزارش كميسيون دادگستري در جلسه سرّي مجلس شوراي ملي بعمل خواهد آمد.

رسيدگي محاكم صالحه

محاكم صالحه مكلفند در اسرع اوقات بموضوع اتهام رسيدگي كنند و رأي بدهند.

پس از قطعيت رأي وزير دادگستري مكلف است در اولين فرصت آنرا به اطلاع مجلس شوراي ملي برساند و هر گاه مبني بر تبرئه باشد مصونيت قانوني نماينده را اعاده ميكند و در صورتيكه محكوميت وكيل از نوع محكوميت‌هائي باشد كه بموجب قانون انتخابات مانع حق انتخاب شدن است از مقام نمايندگي منعزل ميگردد و نسبت بانتخاب نماينده ديگر بر طبق قانون انتخابات اقدام ميشود.

اظهار عقيده نمايندگان در مجلس

هيچيك از نمايندگان براي اظهاراتي كه در جلسات مجلس شوراي ملي يا كميسيونها مينمايند يا رأيي كه ميدهند قابل تعقيب نخواهند بود.

موارد فوق ناظر بدعاوي حقوقي بر نمايندگان نيست و امور حقوقي مستقيماً و طبق مقررات عمومي مربوط بمراجع صالحه قضائي است جز بازداشت نماينده در قبال وجه محكوم به كه باجازه مجلس شوراي ملي خواهد بود.

اعلام جرم نسبت بنماينده اي كه سابقاً وزير بوده

هر گاه نسبت به نماينده اي كه سابقاً وزير بوده اعلام جرمي مربوط بزمان وزارتش بشود اوراق و مدارك مربوطه بر طبق قانون محاكمه وزراء از طرف مجلس به كميسيونهاي عرايض و دادگستري ارجاع خواهد شد و در صورتيكه كميسيون دادگستري آن نماينده را از نظر ارتكاب جرم زمان وزارت قابل تعقيب داند گزارش كميسيون در مجلس مطرح ميشود و اگر مجلس موضوع را قابل تعقيب بداند از نماينده سلب مصونيت نموده و پرونده را بديوان كشور ارجاع مينمايد.

تعطيل - غيبت - مرخصي

ايام تعطيل مجلس

دوره اجلاسيه مجلس شوراي ملي طبق اصل هشتم قانون اساسي در هر سال از چهاردهم مهر ماه آغاز ميشود و موقع تعطيل تابستان در‌هر سال موكول بتصميم رأي مجلس شوراي ملي است و مدت آن يك ماه است و نيز در ظرف دوره اجلاسيه از 28 اسفند تا پانزدهم فروردين ماه‌سال بعد تعطيل خواهد بود.‌رئيس مجلس بتقاضاي چهل نفر از نمايندگان يا درخواست دولت در اوقات تعطيل ميتواند مجلس را بطور فوق‌العاده دعوت بانعقاد نمايد.

مرخصي

در دوره اجلاسيه مجلس بهيچ نماينده اي بيش از بيست روز مرخصي متوالي يا متناوب با استفاده از حقوق داده نخواهد شد مگر اينكه بنا بمقتضياتي در تابستان مجلس تعطيل نشود در اين صورت در هر دوره اجلاسيه تا يكماه مرخصي با استفاده از حقوق ممكن است داده شود.

غيبت

هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي قبلي بر طبق ماده 193 نميتوانند غيبت نمايند مگر در صورت عذر موجّه از قبيل بيماري يا حوادث غير مترقبه.

عذر موجه بايد مستند بدلايل مورد تصديق كميسيون محاسبات باشد.

به غيبت بي اجازه حقوق و مقرري تعلق نميگيرد و مدت غيبت تمام ايام محسوب ميشود نه ايام انعقاد جلسات مجلس.

اجازه مرخصي از جلسات هر شعبه يا كميسيون يا جلسات هيئت رئيسه براي يك جلسه با تصويب رئيس كميسيون يا شعبه يا رئيس مجلس و بيش از يكمرتبه با تصويب خود شعبه يا كميسيون يا هيئت رئيسه خواهد بود مگر آنكه شخص نماينده قبلاً در مرخصي باشد.

اعطاء اجازه غيبت يك جلسه يا يكروز يا كمتر از يكروز از جلسات مجلس با شخص رئيس مجلس و اعطاء مرخصي بيش از يك جلسه با كميسيون محاسبات است.

كميسيون محاسبات مجلس براي اعطاي مرخصي به نمايندگان بايد ترتيبي اتخاذ نمايد كه مجلس از اكثريت نيفتد و نمايندگان نيز مكلفند در صورت غيبت از تهران مراتب را به هيئت رئيسه مجلس اطلاع دهند. برنامه دولت وقتي در دستور مجلس قرار ميگيرد كه لااقل بيست و چهار ساعت قبل طبع و توزيع شده‌ باشد و پس از طرح در مجلس و مذاكرات ‌مخالف و موافق و توضيحات دولت رأي اعتماد گرفته خواهد شد.

ترتيبات راجع بغيبت‌هاي جلسات كميسيونها و شعب و هيئت رئيسه و جلسات علني هنگام اخذ رأي و ديرآمدگي و امثال آن بقسمي است كه در فصل پنجم اين آئين نامه مقرر است.

هيئت‌هائي كه از مجلس انتخاب ميشوند

در هر موقعي كه مجلس صلاح بداند ميتواند هيئتي از نمايندگان را انتخاب كند كه مأمور امري بشوند يا در محلي حضور بهمرسانند عده اعضاء و طرز انتخاب آن هيئت منوط به تعيين مجلس است. براي عرض تبريك بحضور اعليحضرت همايوني و انجام امور تشريفاتي هيئت رئيسه مجلس سمت نمايندگي را خواهند داشت.

انتظام محوطه مجلس و اختيارات رئيس

حفظ انتظام و امنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او بعهده نايب رئيس است و هيچ مقام و قوه اي بدون اجازه رئيس حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

رئيس و در غياب او نايب رئيس از طرف مجلس حافظ و مجري كليه نظامات مقرره در مجلس هستند و بطور كلي تمام وظائف رئيس در موقع غيبت او بعهده يكي از نواب رئيس خواهد بود.

بغير از وزراء و معاونين آنها و معاون اداري رئيس مجلس و رئيس و كارمندان اداره قوانين و رئيس دفتر كميسيونها و رئيس دفتر مجلس و رئيس اداره مطبوعات و تندنويسان و رئيس اداره تندنويسي و رئيس بازرسي و متصدي حضور و غياب نمايندگان و پيشخدمت هاي مخصوص( با علائم مشخصه) هيچكس ديگر بهيچ عنوان در موقع تشكيل جلسه حق ورود بتالار را ندارد مگر از اعضاء اداري مجلس كه رئيس او را احضار كرده باشد.

مخبرين جرايد و تماشاچيان

مخبرين جرايد و تماشاچيان با داشتن بليط مخصوص همان جلسه كه با مهر اداره كارپردازي و امضاي يكي از كارپردازان صادر شده باشد و نيز مأمورين انتظامي بدستور رئيس مجلس در محل هاي مخصوص حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هر گونه تظاهر خودداري كنند وگرنه بامر رئيس از مجلس اخراج ميشوند.

نمايندگان فقط باشخاصي ميتوانند بليط ورودي به تالار مجلس بدهند كه در باب رعايت نظم مجلس اعتماد كامل بآنان داشته باشند.

براي مخبرين جرايدي كه روزنامه هاي آنها مرتباً منتشر ميشود ممكن است بليط‌هاي سه ماهه صادر نمود ولي در هر حال اين بليط‌ها قابل انتقال نخواهد بود.

حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد محوطه مجلس ميشوند باستثناي مأمورين انتظامي ممنوع است.

تخلفات تماشاچيان و مجازات آنها

هر يك از تماشاچيان و نمايندگان جرايد كه باعث اغتشاش يا اختلال نظم مجلس شود و يا نسبت برئيس يا نمايندگان مجلس و يا وزراء و معاونين و يا ساير افراد توهين و يا تهديد نمايد بامر رئيس مجلس از تالار جلسه اخراج و توقيف ميشود و در صورتي كه عمل او مستوجب تعقيبات كيفري باشد در ظرف بيست و چهار ساعت بمراجع صالحه تسليم خواهد شد.

جايگاه وزراء و مخبرين شعب و كميسيونها

صندليهاي رديف اول مقابل جايگاه هيئت رئيسه بموجب اصل 31 قانون اساسي اختصاص بوزراء و معاونين آنها و مخبرين شعب و كميسيونها دارد و هيچيك از ساير نمايندگان حق جلوس در آن رديف را ندارند و در صورت تخلّف مورد اخطار رئيس واقع ميشوند.

ادارات مجلس و تمركز كليه امور مالي و اداري و قانونگذاري

اختيارات هيئت رئيسه

كليه امور اداري اعم از مالي و سازماني و استخدامي و نقل و انتقالات و غيره بعهده هيئت رئيسه است و تحت نظر رئيس اداره ميشود و نيز كليه احكام صادره اعم از ترفيع و اضافه و نقل و انتقالات بايد بامضاي رئيس مجلس برسد.

وظايف منشيان و كارپردازان

منشيان مجلس مراقبت در تحرير صورت مذاكرات و طبع و توزيع آن خواهند داشت نيز قرائت لوايح و طرحها و نوشتجات و مطالبي كه راجع به مجلس است و بايد باطلاع مجلس برسد و همچنين تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان بترتيب وصول با قيد شماره و ثبت و ترتيب اجازاتي كه نمايندگان براي نطق ميخواهند با رعايت حق تقدّم و قيد شماره ترتيب بعهده آنان است.

وظايف كارپردازان عبارت است از تهيه بودجه ساليانه بترتيبي كه در ماده بعد مقرر است و مراقبت در حفظ و اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس و نظارت در اجراي بودجه و پرداخت‌ها و امضاي كليه حوالجات كه بايد از صندوق مجلس پرداخته شود.

كارپردازان از ميان خود دو نفر را براي امضاء حوالجات انتخاب و معرفي خواهند نمود.

بودجه مجلس

كارپردازان بودجه ساليانه مجلس را تهيه ميكنند كه پس از تصويب هيئت رئيسه در جلسه علني تقديم مجلس شوراي ملي بشود و از آنجا بكميسيون محاسبات ارجاع گردد كميسيون پس از رسيدگي گزارش آن را بمجلس شوراي ملي تقديم مينمايد و بعد از تصويب مجلس اجازه اجراي آن بكارپردازي داده ميشود.

سازمان اداري مجلس اعم از قانونگذاري و مالي و غيره مطابق آئين نامه ايست كه هيئت رئيسه بر حسب احتياجات مجلس مكلف است تا دو ماه پس از تصويب اين آئين نامه آنرا تهيه و تصويب و بمرحله اجرا بگذارد.

استعفاي نماينده و جريان آن

هر نماينده كه نسبت بانتخاب او رسيدگي بعمل آمده و صحت آن معلوم شده باشد ميتواند از مقام نمايندگي استعفا دهد و هر گاه اين استعفا قبل از جريان رسيدگي و تصويب اعتبارنامه باشد باعث توقيف رسيدگي در مجلس و آثار قانوني آن نخواهد بود.

نماينده استعفانامه خود را بعنوان رئيس مجلس مينويسد و رئيس مجلس آنرا در اولين جلسه علني باطلاع مجلس ميرساند شخص مستعفي در ظرف پانزده روز از تاريخ قرائت استعفانامه در مجلس ميتواند آنرا مسترد دارد و الا پس از خاتمه اين مدت وكيل مزبور مستعفي شناخته ميشود و مراتب طبق قانون انتخابات از طريق هيئت رئيسه بوزارت كشور اعلام ميگردد تا نسبت بانتخاب نماينده ديگر از همان حوزه اقدام يا طبق قسمت اخير ماده 52 قانون انتخابات خود مجلس شوراي ملي راساً اقدام بانتخاب جانشين نماينده مستعفي بنمايد.

متفرقه

طبع مذاكرات مجلس

كليه مذاكرات مشروح مجلس شوراي ملي بايد قبل از جلسه تالي چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.

مقرري رئيس

مقرري رئيس مجلس شوراي ملي دو برابر مقرري نماينده مجلس خواهد بود.

مقرري نمايندگان

مقرري نمايندگان مجلس شوراي ملي از تاريخي كه اعتبارنامه آنان تصويب شود محسوب خواهد گرديد و تعيين ميزان آن در هر سال بسته بتصويب مجلس و تأمين اعتبار آن ضمن بودجه مجلس خواهد بود.

هر گاه مجلس در رسيدگي باعتبارنامه نماينده بيش از حد مقرر تأخير كند در صورتيكه نماينده مرتباً در مجلس حاضر شده باشد حقوق زمان تأخير را پس از تصويب اعتبارنامه ميتواند دريافت نمايد.

تفسير قوانين - آئين نامه مجلس

جريان تفسير قوانين مانند جريان وضع قوانين خواهد بود.

در موارديكه در مفاد اين آئين نامه اختلافي حاصل شود حل اختلاف با هيئت رئيسه است و در حين انعقاد جلسه نظر رئيس قاطع خواهد بود.

آئين نامه سابق مجلس شوراي ملي مصوب 23 ذي حجه 1327 هجري قمري و اصلاحاتي كه بعداً نسبت بآن شده از تاريخ تصويب اين آئين نامه ملغي است.

اين آئين نامه كه مشتمل بر دويست و بيست و يك ماده است ضميمه تصميم قانوني متخذه جلسه يكشنبه بيست و پنجم اردي‌بهشت ماه يكهزار و سيصد و بيست و هشت مجلس شوراي ملي بوده و صحيح است.

رئيس مجلس شوراي ملي - رضا حكمت