مصوبه هيأت مديره سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص اصلاح موادي از «دستورالعمل اجرايي معاملات قراردادهاي آتي در شركت بورس كالاي ايران» و «دستورالعمل اجرايي معاملات قرارداد اختيار معامله در شركت بورس كالاي ايران»

ابلاغ بند 1 نهصد و نودمين صورتجلسه هيأت مديره سازمان بورس و اوراق بهادار مورخ 1403/12/04 به شرح زير مي‌باشد:

1- نامه شماره 121/288471 به تاريخ 1403/10/19 مركز مشاوران حقوقي و تدوين مقررات بازار سرمايه، متضمن پيشنهاد مديريت نظارت بر بورس ها و جمع بندي كميته تدوين مقررات در خصوص اصلاح موادي از «دستورالعمل اجرايي معاملات قراردادهاي آتي در شركت بورس كالاي ايران (سهامي عام)» مصوب 1386/12/19 هيأت مديره سازمان و اصلاحات آن و «دستورالعمل اجرايي معاملات قرارداد اختيار معامله در شركت بورس كالاي ايران» مصوب 1393/02/06 هيأت مديره سازمان و اصلاحات آن مطرح و دستورالعمل هاي ياد شده به شرح پيوست اصلاح شد. بند فوق جهت اقدام مقتضي ابلاغ مي­ گردد.

رضا عيوض لو نايب رئيس هيأت مديره

دستورالعمل اجرايي معاملات قراردادهاي آتي در شركت بورس كالاي ايران (سهامي عام) عناوين اصلاحات مصوبه سابق مصوبه اصلاحي مقدمه - به استناد اختيارات حاصل از بندهاي 2 و 11 ماده 7 قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران مصوب 1384 مجلس شوراي اسلامي و به منظور تعيين ضوابط ناظر بر نحوه انجام معاملات قرارداد هاي آتي در بورس كالاي ايران، اين دستورالعمل در تاريخ 19 /12 /1386 به تصويب هيأت مديره سازمان بورس و اوراق بهادار رسيد. بند 20 ماده يك حساب عملياتي مشتري: حساب بانكي مشتري است كه جهت تسويه وجوه توسط "اتاق پاياپاي" مورد استفاده قرار مي گيرد. حساب عملياتي مشتري: حساب مشتري نزد "اتاق پاياپاي" است كه جهت توديع وجوه تضمين و تسويه وجوه توسط اتاق پاياپاي مورد استفاده قرار مي گيرد. بند 47 ماده يك حساب در اختيار: حساب معاملاتي كارگزاري موضوع بند سه ماده يك «دستورالعمل نحوه نگهداري و نقل و انتقال وجوه مشتريان در شركت هاي كارگزاري» مصوب 11 /06 /1398 هيأت­ مديره سازمان و اصلاحات آن است كه حق برداشت وجه از صاحب حساب، سلب و صرفاً اتاق پاياپاي جهت انجام امور تسويه مبادرت به برداشت از حساب مذكور مي كند. ماده 9 فعاليت مشتري در بازار معاملات آتي منوط به افتتاح حساب بانكي توسط مشتري جهت معاملات آتي خواهد بود. بانك يا بانك هاي مورد نظر و نحوه افتتاح حساب توسط "بورس" اعلام خواهد شد. فعاليت مشتري در بازار معاملات آتي منوط به واريز وجوه صرفاً توسط مشتري جهت معاملات آتي به "حساب در اختيار" كارگزار خواهد بود. بانك يا بانك هاي مورد نظر و نوع حساب كارگزار براي انجام معاملات آتي توسط اتاق پاياپاي اعلام خواهد شد. ماده 13 كارگزار مكلف است قبل از ثبت سفارش هر مشتري، واريز "وجه تضمين اوليه" به "حساب عملياتي مشتري" را احراز نمايد. در غير اين صورت مسئوليت پرداخت وجه تضمين اوليه با كارگزار خواهد بود. كارگزار مكلف است قبل از ثبت سفارش هر مشتري، از واريز "وجه تضمين اوليه" و هزينه هاي معاملاتي به "حساب عملياتي مشتري" اطمينان حاصل كند؛ در غير اين صورت مسئوليت پرداخت وجوه مذكور با كارگزار خواهد بود. ماده 13 مكرر وجه تضمين اوليه ي مذكور در اين دستورالعمل، به صورت حداقل تعيين شده و كارگزاران مجاز به تعيين و دريافت تضامين مازاد متناسب با ريسك مشتريان شان مي باشند. تبصره 1: در صورتي كه بخشي از تضامين موضوع اين ماده به صورت نقدي تعيين شود، مبلغ نقدي تعيين شده درصدي از "وجه تضمين اوليه" خواهد بود كه بايد علاوه بر وجه تضمين اوليه در حساب عملياتي مشتري موجود باشد. مسئوليت احراز و كفايت اين تضامين بر عهده كارگزار خواهد بود. تبصره 2: علاوه بر تضامين نقدي، كارگزار مي تواند مبادرت به تعيين و دريافت تضامين غير نقدي نيز بنمايد. وجه تضمين اوليه مذكور در اين دستورالعمل، به صورت حداقل تعيين شده و اتاق پاياپاي و كارگزاران مجاز به تعيين و دريافت تضامين مازاد متناسب با ريسك مشتريا ن خود مي باشند. تبصره 1: در صورتي كه بخشي از تضامين موضوع اين ماده به صورت نقدي تعيين شود، مبلغ نقدي تعيين شده درصدي از وجه تضمين اوليه خواهد بود كه بايد علاوه بر وجه تضمين اوليه در حساب عملياتي مشتري موجود باشد. مسئوليت احراز و كفايت اين تضامين حسب مورد بر عهده اتاق پاياپاي و كارگزار خواهد بود. تبصره 2: علاوه بر تضامين نقدي، اتاق پاياپاي و كارگزار مي توانند مبادرت به تعيين و دريافت تضامين غيرنقدي نيز بنمايند. ماده 28 هر مشتري بايد جهت انجام معاملات آتي، حسابي تحت عنوان "حساب عملياتي مشتري" نزد بانكي كه بدين منظور توسط اتاق پاياپاي معرفي مي شود، افتتاح نمايد. در زمان افتتاح حساب، مشتري اذن تصرف در حساب مذكور را جهت انجام عمليات "به روز رساني حساب ها"، مطابق مقررات اين دستورالعمل به اتاق پاياپاي خواهد داد. تبصره: نقل وانتقالات وجوه جهت تسويه حساب مشتريان توسط "اتاق پاياپاي" در پايان هر روز معاملاتي انجام مي گيرد. در صورتي كه به دليل بروز اشكالات فني و اختلالات در سيستم بانكي "اتاق پاياپاي" نتواند تا پايان روز معاملاتي نقل و انتقال وجوه را انجام دهد بايد در اولين فرصت پس از رفع اشكال فني يا اختلال در سيستم بانكي نسبت به نقل و انتقال وجوه اقدام نمايد و مستندات مربوط به اين موضوع را در سوابق خود نگهداري و حسب درخواست در اختيار سازمان قرار دهد. هر كارگزار بايد جهت انجام معاملات آتي مشتريان خود، نزد بانكي كه توسط اتاق پاياپاي معرفي مي شود، حساب در اختيار افتتاح نمايد. در زمان افتتاح حساب، كارگزار اذن تصرف در حساب مذكور را جهت انجام عمليات مطابق مقررات اين دستورالعمل به اتاق پاياپاي خواهد داد. تبصره: نقل و انتقالات وجوه جهت تسويه حساب مشتريان توسط اتاق پاياپاي حداكثر تا پايان روز معاملاتي بعد انجام مي گيرد. در صورتي كه به دليل بروز اشكالات فني و اختلالات در سيستم بانكي اتاق پاياپاي نتواند تا پايان روز معاملاتي بعد، نقل و انتقال وجوه را انجام دهد، بايد در اولين فرصت پس از رفع اشكال فني يا اختلال در سيستم بانكي نسبت به نقل و انتقال وجوه اقدام نمايد و مستندات مربوط به اين موضوع را در سوابق خود نگهداري كند و حسب درخواست در اختيار سازمان قرار دهد. ماده 29 "اتاق پاياپاي" متناسب با تعداد "موقعيت تعهدي باز" هر مشتري و ميزان "وجه تضمين اوليه" هر "قرارداد آتي"، اقدام به مسدود نمودن حساب نامبرده مي نمايد. موجودي مازاد حساب عملياتي مشتري نسبت به وجه تضمين اوليه و تضامين نقدي تعيين شده توسط كارگزار، به درخواست وي و پس از تأييد كارگزار، قابل برداشت است. اتاق پاياپاي متناسب با تعداد "موقعيت تعهدي باز" هر مشتري و ميزان وجه تضمين اوليه هر قرارداد آتي، اقدام به مسدود نمودن "حساب عملياتي مشتري" مي نمايد. واريز موجودي مازاد حساب عملياتي مشتري نسبت به وجه تضمين اوليه و تضامين نقدي تعيين شده توسط كارگزار، صرفاً به درخواست مشتري و پس از تأييد كارگزار و اتاق پاياپاي، از حساب در اختيار كارگزار به حساب بانكي به نام مشتري امكان پذير است. تبصره1: واريز موجودي مازاد حساب عملياتي مشتري به حساب بانكي (معاملاتي) كارگزار صرفاً با درخواست مشتري و پس از انطباق هويت درخواست كننده وجه با مشتري توسط كارگزار و اتاق پاياپاي، امكان پذير خواهد بود. تبصره2: تأييد نهايي برداشت وجه از حساب در اختيار كارگزار تحت هر عنوان صرفاً توسط اتاق پاياپاي انجام خواهد شد. ماده 35 مكرر يك مشتري موظف است در صورت درخواست كارگزار، ظرف مهلت زمان اعلام شده، نسبت به واريز مابه التفاوت "موجودي محاسبه شده مشتري" تا سطح مجموع "وجه تضمين اوليه" و تضامين نقدي موضوع ماده 13 مكرر به حساب عملياتي خود اقدام نمايد. در صورتيكه "مشتري" تا پايان مهلت زمان اعلامي كارگزار نسبت به واريز وجه مذكور و اصلاح موجودي حساب خود اقدام ننمايد، كارگزار مي تواند اقدام به بستن آن دسته از "موقعيت هاي تعهدي باز" مشتري كه تعهدات وجه تضمين آن ها ايفا نشده است بنمايد. مشتري موظف است در صورت درخواست اتاق پاياپاي و كارگزار، ظرف مهلت زمان اعلام شده، نسبت به واريز مابه التفاوت موجودي محاسبه شده مشتري تا سطح مجموع وجه تضمين اوليه و تضامين نقدي موضوع ماده 13 مكرر به حساب در اختيار كارگزار اقدام نمايد. در صورتي كه مشتري تا پايان مهلت زمان اعلامي كارگزار نسبت به واريز وجه مذكور و اصلاح موجودي حساب خود اقدام ننمايد، كارگزار مكلف است مطابق ضوابط اعلامي بورس به بستن آن دسته از موقعيت هاي تعهدي باز مشتري كه تعهدات وجه تضمين آن ها ايفا نشده است، اقدام كند. ماده 51 مديران و كاركنان شركت هاي كارگزاري،"بورس" و "سازمان"، همسر و فرزندان تحت تكفل ايشان حق خريد و فروش "قرارداد آتي" را ندارند. حذف شد.

دستورالعمل اجرايي معاملات قرارداد اختيار معامله در شركت بورس كالاي ايران عناوين اصلاحات مصوبه سابق مصوبه اصلاحي مقدمه - به استناد اختيارات حاصل از بندهاي 2 و 11 ماده 7 قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ايران مصوب 1384 مجلس شوراي اسلامي و به منظور تعيين ضوابط ناظر بر نحوه انجام معاملات قرارداد هاي اختيار معامله در بورس كالاي ايران، اين دستورالعمل در تاريخ 06 /02 /1393 به تصويب هيأت­ مديره سازمان بورس و اوراق بهادار رسيد. بند 22 ماده يك حساب اعمال مشتري: حساب بانكي است كه بر اساس مشخصات اعلامي شركت به منظور تسويه وجوه مربوط به اعمال قراردادهاي اختيار معامله معرفي مي شود كه مي تواند با حساب عملياتي مشترك باشد؛ حذف شد. بند 23 ماده يك حساب عملياتي مشتري: حساب بانكي است كه بر اساس مشخصات اعلامي شركت به منظور توديع وجوه تضمين و تسويه و پاياپاي معاملات قرارداد اختيار معامله معرفي مي شود؛ حساب عملياتي مشتري: حساب مشتري نزد "اتاق پاياپاي" است كه بر اساس مشخصات اعلامي اتاق پاياپاي به منظور توديع وجوه تضمين، تسويه و پاياپاي و تسويه وجوه مربوط به اعمال معاملات "قرارداد اختيار معامله" معرفي مي شود. بند 67 ماده يك حساب در اختيار: حساب معاملاتي كارگزاري موضوع بند سه ماده يك «دستورالعمل نحوه نگهداري و نقل و انتقال وجوه مشتريان در شركت­ هاي كارگزاري» مصوب 11 /06 /1398 هيأت مديره سازمان و اصلاحات آن است كه حق برداشت وجه از صاحب حساب، سلب و صرفاً اتاق پاياپاي جهت انجام امور تسويه مبادرت به برداشت از حساب فوق مي نمايد. ماده 21 كارگزار بايد در زمان اخذ سفارش خريد يا فروش، از وجود هزينه هاي معاملاتي بعلاوه ارزش معاملاتي قرارداد اختيارمعامله يا وجه تضمين مورد نياز، حسب مورد، در حساب مشتري اطمينان حاصل نمايد. تبصره 1: كارگزار بايد در دفاتر خود براي هر مشتري، سرفصل جداگانه اي ايجاد كند و در زمان اجراي سفارش هاي مشتري از كفايت وجوه در حساب وي اطمينان يابد. تبصره 2: مواردي كه نياز به رعايت ترتيبات مقرر در ماده 21 وجود ندارد، توسط هيأت مديره بورس تعيين و در مشخصات قرارداد اعلام خواهد شد. كارگزار بايد در زمان اخذ سفارش خريد يا فروش، از وجود هزينه هاي معاملاتي بعلاوه ارزش معاملاتي قرارداد اختيارمعامله يا وجه تضمين موردنياز، حسب مورد، در "حساب عملياتي مشتري" اطمينان حاصل نمايد. در غير اين صورت مسئوليت پرداخت وجوه مذكور با كارگزار خواهد بود. تبصره 1: بدون تغيير تبصره 2: بدون تغيير تبصره3: واريز وجوه صرفاً توسط مشتري به حساب در اختيار كارگزار خواهد بود. ماده 32 مشتري براي انجام معاملات در بازار قرارداد اختيار معامله، بايد حساب عملياتي و حساب اعمال را نزد بانك عامل افتتاح كند. مشتري در زمان افتتاح هر حساب اجازه برداشت، انسداد و ساير امور لازم براي انجام عمليات تعيين وجه تضمين لازم، تسويه و پاياپاي معاملات و تسويه قراردادهاي اختيار معامله اعمال شده را مطابق مقررات اين دستورالعمل به اتاق پاياپاي مي دهد. كارگزار براي انجام معاملات در بازار قرارداد اختيار معامله براي مشتريان خود، بايد حساب در اختيار را نزد بانك عامل افتتاح كند. كارگزار در زمان افتتاح هر حساب اجازه برداشت، انسداد و ساير امور لازم براي انجام عمليات تعيين وجه تضمين لازم، تسويه و پاياپاي معاملات و تسويه قراردادهاي اختيار معامله اعمال شده مشتريان خود را مطابق مقررات اين دستورالعمل به اتاق پاياپاي مي دهد. بانك يا بانك هاي مورد نظر و نوع حساب كارگزار براي انجام معاملات و نحوه افتتاح حساب توسط اتاق پاياپاي اعلام خواهد شد. ماده 33 مكرر اتاق پاياپاي متناسب با تعداد موقعيت تعهدي باز هر مشتري و ميزان وجه تضمين لازم هر قرارداد اختيار معامله، اقدام به مسدود نمودن حساب مشتري مي نمايد. واريز موجودي مازاد حساب عملياتي مشتري نسبت به وجه تضمين لازم و تضامين نقدي تعيين شده توسط كارگزار، صرفاً به درخواست مشتري و پس از تاييد كارگزار و اتاق پاياپاي، از حساب در اختيار كارگزار به حساب بانكي به نام مشتري امكان پذير است. تبصره 1: تأييد نهايي برداشت وجه از "حساب در اختيار كارگزار" تحت هر عنوان صرفاً توسط اتاق پاياپاي انجام خواهد شد. تبصره 2: واريز موجودي مازاد حساب عملياتي مشتري به حساب بانكي (معاملاتي) كارگزار صرفاً با درخواست مشتري و پس از انطباق هويت درخواست كننده وجه با مشتري توسط كارگزار و اتاق پاياپاي، امكان پذير خواهد بود. ماده 42 "اتاق پاياپاي" پس از پايان مهلت ارائه درخواست هاي اعمال قراردادهاي اختيار معامله مبتني بر قرارداد آتي مراحل زير را انجام مي دهد: 1- تطبيق موقعيت هاي درخواست شده فرد جهت اعمال با موقعيت هاي باز مشتري؛ 2- بررسي واريز وجوه به حساب اعمال مشتري بابت درخواست اعمال موقعيت هاي باز خريد قراردادهاي اختيار معامله مبتني بر قرارداد آتي؛ 3- تعيين طرف مقابل اعمال كننده قرارداد اختيار معامله با استفاده از يكي از روش هاي تخصيص تعيين شده در مشخصات قرارداد؛ 4- مابه التفاوت قيمت پاياني دارايي پايه در روز اعمال و قيمت اعمال، بين حساب عملياتي مشتري دارنده موقعيت فروش و حساب عملياتي مشتري دارنده موقعيت خريد، توسط اتاق پاياپاي به حساب ذي نفع منتقل مي شود؛ 5- اتاق پاياپاي فهرست و ميزان تعهدات آن دسته از موقعيت هاي باز فروش به تفكيك مشتري را به اطلاع كارگزاران مي رساند؛ 6- كارگزاران بايد پس از دريافت گزارش بند 5، تعهدات مربوط به اعمال مشتريان را به اطلاع آن ها برسانند؛ 7- دارندگان موقعيت باز فروش تخصيص يافته طي مهلت مندرج در مشخصات قرارداد فرصت دارند وجه تضمين اوليه مورد نياز جهت گشايش موقعيت تعهدي باز آتي را در حساب اعمال خود تأمين نمايند؛ 8- اتاق پاياپاي جهت آن دسته از دارندگان موقعيت هاي باز فروش كه تعهدات خود را ايفا نموده اند، قرارداد آتي با نزديكترين سررسيد به سررسيد قرارداد اختيار معامله و پس از پايان روز معاملاتي قراردادهاي آتي گشايش مي نمايد و آن دسته از موقعيت هاي باز فروش كه تعهدات آن ها ايفا نشده است تسويه نقدي شده و مشمول خسارات مقرر در مشخصات قرارداد مي شود. در هر صورت سقف موقعيت هاي تعهدي باز و هم جهت در معاملات اختيار معامله و قرارداد آتي نبايد از سقف مندرج در مشخصات قرارداد اختيار معامله بيشتر باشد. اتاق پاياپاي پس از پايان مهلت ارائه درخواست هاي اعمال قراردادهاي اختيار معامله مبتني بر قرارداد آتي مراحل زير را انجام مي دهد: 1- بدون تغيير 2- بررسي كفايت موجودي حساب عملياتي مشتري بابت درخواست اعمال موقعيت هاي باز خريد "قراردادهاي اختيار معامله" مبتني بر قرارداد آتي؛ 3- بدون تغيير 4- بدون تغيير 5- بدون تغيير 6- بدون تغيير 7- دارندگان موقعيت باز فروش تخصيص يافته طي مهلت مندرج در مشخصات قرارداد، فرصت دارند وجه تضمين اوليه مورد نياز جهت گشايش موقعيت تعهدي باز و هزينه هاي معاملاتي مربوطه را در حساب عملياتي خود تأمين نمايند. 8- بدون تغيير. بند 2 ماده 43 بررسي كفايت موجودي حساب اعمال مشتري بابت قراردادهاي اختيار معامله خريد اعمال شده؛ بررسي كفايت موجودي حساب عملياتي مشتري بابت قراردادهاي اختيار معامله خريد اعمال شده؛