اصلاحاتي در مورد پروگرام ابتدايي مصوب 1302 و 1303

در جلسات 32 مورخ 25/6/1304 و 33 مورخ 6/7/1304 و 34 مورخ 27/7/1304 شوري مذاكرات مفصلي راجع به سنگين بودن مواد پروگرام ابتدايي به عمل آمد و پيشنهادات مختلفي از طرف اداره معارف و اعضاء شوري ارائه شد مبني بر اينكه ماده تاريخ عالم حذف شود و تعليمات مدني و اخلاقي هم در ضمن قرائت فارسي تدريس شود و در آخر پيشنهاد ذيل به اكثريت اعضاء تصويب شد:

كه تاريخ عالم و اخلاق در ضمن تعليم زبان فارسي تدريس شوند و جزء مواد امتحانيه محسوب نگردند و تدريس عربي هم بحال خود باقي بماند.

لايحه اصلاحات پروگرام مدارس ابتدايي در جلسه 83 مورخ 7/4/1306 مطرح گرديد و اظهار شد كه لايحه اصلاحي مزبور شامل چند نظريه است يكي آنكه من بعد بيشتر براي قوه فكريه محصلين مفيد واقع گرديده و تمام وقت محصلين فقط مصروف قوه حافظه نشده و هر دو جنبه مراعات گرديده بلكه توسعه قوه فكري آنها بيشتر ملحوظ گردد. ثانياً در نتيجه اين اصلاحات ممكن است از تعداد بعضي كتب زيادي كاسته شده و در نتيجه عده ساعات براي صرف تمرينات و غيره بيشتر شود. ثالثاً يك قسمت هم مربوط به حذف بعضي مواد مي­گردد. آنگاه شوري وارد شور در مواد مزبور شده در ماده اول آن راجع به اخلاق مذاكرات مفصل به عمل آمده و بالاخره به ترتيبي كه ذيلاً مندرج مي­شود تصويب گرديد: قسمت اخلاق: در كلاسهاي اول و دوم و سوم و چهارم جزو قسمت قرائت فارسي درآمده ولي در كلاس 5 و 6 بالاختصاص تدريس شود. در ماده 3 راجع به جغرافيا به ترتيب ذيل تصويب گرديد: كه در كلاس سوم و چهارم بجاي (ممالك مهمه اروپا و آمريكا و آفريقا با ذكر پايتختهاي آنها) قيد شود: ممالك ذيل با ذكر پايتختهاي آنها در اروپا (انگلستان – فرانسه – آلمان – ايطاليا – بلژيك – روسيه) در آسيا (افغانستان – عراق عرب – تركستان – قفقاز – حجاز – هندوستان – چين – ژاپن، در آمريكا (آتازوني) در آفريقا (مصر). در قسمت ماده دوم راجع به علم­الاشياء پيشنهاد عيناً تصويب شد. و قسمت پيشنهاد راجع به كلاس پنجم و ششم عيناً تصويب گرديد و بقيه مواد به جلسه آينده موكول شد.

در جلسه 84 مورخ 28/4/1306 بقيه لايحه اصلاحيه بشرح ذيل قرائت گرديد: قسمت چهار از آن لايحه راجع به حذف دستور زبان فارسي مذاكرات به عمل آمده و پيشنهاد مزبور بالاتفاق رد شد. و مقرر گرديد كما في­السابق مواد دستور زبان فارسي در پروگرام مدارس شش ساله باقي بماند. و در قسمت پنج از لايحه پيشنهادي اداره، معارف در موضوع حذف تدريس نصاب و صرف عربي از كلاسهاي 5 و 6 ابتدايي مذاكرات مفصل به عمل آمده و بالاخره حذف قسمت تدريس نصاب تصويب گرديد و در قسمت صرف پيشنهاد شد كه: (در قسمت سال پنجم ماضي و مضارع و امر در قسمت سال ششم مطابقه صفت و موصوف حذف بشود و مابقي بحالها باقي بماند) پس از مذاكرات در اينكه آيا قسمت بقيه مواد عربي كه تصويب گرديده است بايد جزو امتحانات رسمي محسوب گردد يا خير پيشنهاداتي شد كه در آخر پيشنهاد (در امتحان عربي حد نمره رد 3 باشد و براي قبول لااقل بايد نمره 4 باشد) مورد تصويب قرار گرفت. سپس فقره 6 لايحه مزبوره راجع به تعليمات مدني قرائت و مطرح و اخذ رأي به عمل آمد و تصويب گرديد.

قسمت هفتم از لايحه اصلاحي مواد پروگرام ابتدايي پيشنهاد اداره معارف در جلسه 85 مورخ 4/5/1306 طرح گرديد و راجع به حساب بود كه عيناً تصويب گرديد. در قسمت الحاقي پيشنهاد در موضوع اضافه نمودن قسمتي از اصول دفترداري در پروگرام كلاس شش ابتدايي موكول به جلسه آينده شد. درخصوص اصلاح كتب شرعيات متداوله در مواد درسي بر طبق پروگرام مذاكراتي شد و مقرر گرديد: نواقص آنها بايد مرتفع گردد.

در جلسه 86 مورخ 16/5/1306 تصويب شد: كه كتاب دوره­هاي جامع محمدي تأليف سيدمحمد تدين در مدارس ابتدايي منحصراً تدريس شود. و در مورد قسمت الحاقي چنين رأي داده شد: مشق نگاهداري حساب جمع و خرج ماهيانه بطريق دفترداري در ضمن حل مسائل. و پيشنهاد در مورد تاريخ عمومي به صورت ذيل تصويب گرديد: -عنوان تاريخ در سال 5-6- ابتدايي منحصر شود به تاريخ ايران با قيد اينكه در ضمن تاريخ عالمي كه با تاريخ ايران تماسي دارد بالاختصار گفته شود و مشاهير رجال آنها نيز ذكر شود.

لايحه پيشنهادي اداره كل معارف راجع به اصلاح دستور تحصيلات ابتدايي در جلسه 83 مورخ 7/4/1306 مطرح گرديد: دستور تحصيلات ابتدايي كه اكنون مجري است در (1303) از تصويب شوراي عالي معارف گذشته اغلب مواد آن چندان تفاوتي با پروگرامي كه قبل از اين معمول بوده ندارد – در نتيجه چندين سال تجربه معلوم مي­شود پروگرام مذكور با احتياجات مملكت و وضعيات محلي مناسب نيست بنظر اداره كل معارف اصلي كه بايد نويسنده پروگرام مدارس ابتدايي را هدايت كند اين است: اطفال طبقه سوم كه مخصوصاً اين دوره را طي مي­كنند بتوانند داخل در صحنه حيات گشته و راه تهيه وسايل معيشت بر آنها باز باشد در زندگاني روزمره بچه 13 ساله كه مدرسه ابتدايي را به پايان رسانيده و داخل معركه حيات مي­شود محتاج به چيست؟

: زبان مادري را خوب بخواند و خوب بنويسد.

: حساب معاملات يوميه را بخوبي از عهده برآيد و ثالثاً قوي­البنيه و سالم باشد. با توجه به اين اصول و با رعايت وقت كمي كه شاگرد در مدرسه مي­گذراند با منظور داشتن قواعدي كه از لحاظ تربيت و تعليم در تدوين پروگرام بايد ملحوظ شود تغييرات ذيل را در دستور تحصيلات ابتدايي 6 ساله ذكور پيشنهاد مي­كند كه در صورت تصويب به شوري ارائه گردد:

1- اخلاق: فعلاً موادي كه در پروگرام تحت عنوان اخلاق منظور شده به واسطه نداشتن معلم و مربي (مفهوم حقيقي كلمه) حفظ مي­شود و بنابراين فايده­اي كه در نظر است عايد نمي­گردد و اصلح آن است كه در ضمن حكايات فارسي كه در كتاب قرائت فارسي نوشته مي­شود مواد اخلاق را بگنجانند.

2 - علم­الاشياء: بدليلي كه فوقاً عرض شد علم­الاشياء نيز تا كلاس چهارم ماده­اي است كه فقط به حافظه سپرده مي­شود و به عقيده اداره كل معارف مواد مندرجه در پروگرام فعلي بايد در كتاب قرائت فارسي شرح داده شود (نه در كتاب جداگانه) ولي در كلاس 5- و 6 كه علم­الاشياء تا اندازه­اي از ساير مواد مشخص مي­گردد بيشتر جنبه علمي پيدا مي­كند كه مفصل­تر است مانند سابق بطور ماده عليحده تدريس شود.

3- جغرافيا: در كلاس سوم و چهارم بطوريكه نوشته شده مبهم است و پيشنهاد مي­شود كه بجاي ممالك مهمه اروپا و آمريكا و آفريقا با ذكر پايتختهاي آنها قيد شود ممالك ذيل با ذكر پايتختهاي آنها (اروپا – انگلستان – فرانسه، آلمان – ايطاليا – بلژيك – روسيه و آسيا: افغانستان – هندوستان – چين – ژاپن و آتازوني و مصر) در كلاس پنجم و ششم پيشنهاد مي­شود كه دروس جغرافيا توأم باشد با ترسيم نقشه و هر قسمت از قطعات دنيا كه تدريس مي­شود نقشه آن به توسط معلم و متعلّم كشيده شود.

4- دستور زبان فارسي: بعقيده اداره معارف دانستن زبان فارسي براي دوره ابتدايي چندان ضرورت ندارد، ممكن است بدون علم به قواعد آن فارسي را نوشت و تكلم نمود بنابراين پيشنهاد مي­شود كه اصلاً دستور از پروگرام مدارس ابتدايي حذف شود و فقط در مدارس متوسطه تدريس شود.

5- عربي: مقصود از تدريس عربي چنانكه در پروگرام فعلي هم قيد شده آن است كه طفل از عهده تشخيص فهم معاني لغات عمده عربي كه در فارسي متداول است برآيد به همين دليل تدريس نصاب و مختصري از صرف عربي به عقيده اداره كل معارف زايد است زيرا كه در نصاب عمده لغات عربي كه در فارسي متداول نيست بر لغاتي كه معمول است غلبه دارد و جز توليد ضجرت و نفرت تدريس آن فايده ديگري ندارد و تدريس صرف عربي هم در مدرسه ابتدايي بي­مورد است در موقع تدريس قطعات منتخبه فارسي معلم بايد همانطور كه در پروگرام قيد شده معاني لغات عربي را به شاگردان بفهماند.

6- تعليمات مدني: در پروگرام فعلي ماده تعليمات مدني داراي دو قسمت است قسمت اول نظري است و شامل كلياتي است كه براي زندگاني ضروري نيست قسمت دوم اطلاعاتي است كه مورد احتياج عموم است اداره كل معارف پيشنهاد مي­نمايد كه قسمت اول (مشتمل بر پنج سطر صفحه 23 پروگرام چاپي) پروگرام كلاس 5 حذف و مابقي به پروگرام سال 6 ماده تعليمات افزوده شود.

7- حساب: بنابر اصلي كه در مقدمه اين پيشنهاد ذكر شد قسمت كوچكي از مواد حساب سال 5 به درد عملي نمي خورد و مي­توان از آن صرف نظر نمود و در عوض وقت را صرف حل مسئله و تمرين در ساير مباحث نمود. اداره معارف پيشنهاد مي­كند كه قسمت ذيل در پروگرام حساب سال 6 حذف شود: قابليت تقسيم اعداد بر 7 - اعداد اول – تجزيه اعداد بعوامل اول – تحويل كسور به مخرج مشترك از راه تجزيه – چون عموم شاگرداني كه از مدرسه ابتدايي خارج مي­شوند و داخل زندگاني مي­گردند احتياج به نگاهداري حساب مخارج خود يا مخارج دكان پدر خود دارند اداره كل معارف پيشنهاد مي­نمايد كه اطلاعات مختصر و ساده راجع به دفترداري فقط از لحاظ عمل در سال 6 پروگرام افزوده شود. پروگرام مشروح دفترداري به قرار ذيل خواهد بود: تعريف تجارت – خريد و فروش و صورت حساب (فاكتور) – اسنادي كه در تجارت معمول است از قبيل برات و حواله و چك و پته طلب – ظهرنويسي – اخطار نكول – دفتر روزنامه و دفتر كل به سبك ساده – طريقه عملي ثبت معاملات – ترتيب صورت و دارايي و بدهي و محاسبه و ضرر از روي دفاتر مذكوره.

كليه مطالب فوق به واسطه امثله متعدده و فقط از لحاظ عمل آموخته خواهد شد.