رأي شماره 1736336 هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع رد شكايت ابطال بندهاي (الف) تا (ز) ماده (25) و تبصره (1) از ماده (20) و بند (ط) ماده (2) دستورالعمل مديريت ساماندهي و كنترل سگ هاي بلاصاحب

هيأت تخصصي اداري و امور عمومي * شماره پــرونـــده: هـ ت/ 0200328 شماره دادنامه سيلور: 140231390001736336 تاريخ: 1402/07/08 * شاكي: آقاي حسن زماني *طرف شكايت: سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور *موضوع شكايت و خواسته: ابطال بندهاي الف تا ز ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند ط ماده 2 دستورالعمل مديريت ساماندهي و كنترل سگ هاي بلاصاحب * شاكي دادخواستي به طرفيت سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور به خواسته فوق الذكر به ديوان عدالت اداري تقديم كرده كه به هيأت عمومي ارجاع شده است متن مقرره مورد شكايت به قرار زير مي باشد: دستورالعمل مديريت ساماندهي و كنترل سگ هاي بلاصاحب ماده 25 ـ مرگ بدون درد الف) استفاده از روش مرگ بدون درد در مركز بر اساس تشخيص دامپزشك (مسئول فني بهداشتي) و صرفاً در خصوص سگ هاي مبتلا به بيماري هاي لاعلاج يا آسيب هاي غير قابل درمان و زجرآور صورت مي گيرد. ب) استفاده از روش مرگ بدون درد در مركز حتي در صورت عدم تقاضا براي واگذاري يا رهاسازي سگ ممنوع است. استفاده از روش مرگ بدون درد در واحد موقت با تشخيص دامپزشك (مسئول فني بهداشتي)، عدم تقاضا براي واگذاري يا رهاسازي پس از سپري شدن مدت زمان نگهداري هر سگ (تعيين شده در موضوع ماده 20) صورت مي گيرد. د) چنانچه ادامه فعاليت در محل رهاسازي با رعايت مفاد مندرج در ماده 24 دستورالعمل توسط متقاضي امكانپذير نباشد، حيوانات رهاسازي شده به مركز/ واحد موقت مسترد شده و امكان استفاده از روش مرگ بدون درد ميسر مي باشد. هـ) در روش مرگ بدون درد ابتدا با استفاده از داروهاي آرام بخش مجاز حيوان را بيهوش و سپس با تزريق وريدي داروهاي مجاز (از جمله تيوپنتال سديم) كه موجب مرگ مغزي، قلبي و تنفسي بدون درد مي شود، حيات حيوان متوقف مي شود. و) اجراي روش مرگ بدون درد صرفاً بايد توسط دامپزشك مركز واحد موقت و با در نظر گرفتن تمام اصول و موازين حرفه اي و اخلاقي صورت گيرد. ز) استفاده از ساير روش هاي معدوم سازي حيوان به هر شكل و تحت هر عنوان از قبيل اتاق گاز، داروهاي غير مجاز و... ممنوع است. ماده 2ـ ط ـ مرگ بدون درد: يكي از روش هاي كنترل جمعيت حيوانات مي باشد كه در آن با استفاده از داروهاي آرام بخش مجاز، حيوان را بيهوش و سپس با تزريق وريدي داروهاي مجاز (از جمله تيوپنتال سديم)، كه موجب مرگ مغزي، قلبي و تنفسي بدون درد مي شود، حيات حيوان متوقف مي شود. ماده 20 ـ تبصره 1ـ در صورت سپري شدن مدت زمان تعيين شده، يكي از فرآيندهاي واگذاري يا رهاسازي يا مرگ بدون درد اتفاق مي افتد. *دلايل شاكي براي ابطال مقرره مورد شكايت: شاكي بموجب دادخواست تقديمي توضيح داده است كه بند الف تا ز ماده 25 و تبصره 1 ماده 20 و بند ط ماده 2 دستورالعمل مديريت ساماندهي و كنترل سگ هاي بلاصاحاب اين جهت كه كشتار و اتلاف سگها به جاي دفع يا دور كردن آنها از محيط زندگي مغاير بند 15 ماده 55 قانون شهرداريها مي باشد درخواست ابطال آن شده است. * در پاسخ به شكايت مذكور، سازمان شهرداري ها و دهياري هاي كشور به موجب لايحه شماره 2291889 مورخ 1402/5/18 به طور خلاصه توضيح داده است كه: امروزه با توجه به ازدياد جمعيت سگ ها در محل هاي مسكوني شهرها و روستاها ساماندهي و اتخاذ تدابير لازم جهت امنيت شهروندان و جلوگيري از بيماري هاي مشترك بين سگ ها و انسانها از مطالبات عمومي و جدي مردم و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي از شهرداري ها و دهياري هاي كشور است دستورالعمل معترض عنه نيز در همين راستا و با بهره گيري از تجارب قبلي و جهاني و با رعايت حقوق حيوانات و متد جهاني تدوين گرديده است. از سوي ديگر شايان ذكر است همان گونه كه در بند 15 ماده 55 قانون شهرداري ها به صراحت اعلام شده است، شهرداري مسئول جلوگيري از شيوع امراض ساريه حيواني (بيماري هاي مشترك بين سگ و انسان) است و موظف به اعلام گزارش به وزارت بهداري و مؤسسات بهداشتي و دامپزشكي مي باشد. در اين ارتباط در ليست بيماري هاي مشترك بين سگ و انساني مي توان به بيماري هاي مهلكي از قبيل هاري و ليشمانيوز اشاره داشت كه انتقال آن به انساني مي تواند مرگبار باشد. تنظيم و تدوين اين دستورالعمل با همكاري و مشاركت دستگاه هاي ذيربط صورت گرفته است كه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و سازمان دامپزشكي كشور در آن به عنوان اعضاء ستاد ملي، كارگروه هاي استاني و شهرستاني ملزم به همكاري مي باشند و با توجه به موضوع مذكور مرگ با ترحم در خصوص حيوان هاي بيمار با تشخيص سازمان دامپزشكي و وزارت بهداشت و توسط دامپزشك مستقر در مراكز نگهداري سگ ها صورت مي پذيرد و شهرداري وظيفه اجراي فرايند را دارد . در تبصره (1) ماده 20 دستورالعمل نيز فرايند واگذاري سگ ها به متقاضيان و يا رهاسازي آنها پس از عقيم سازي و واكسينه شدن و با هماهنگي اداره محيط زيست به صورت اولويت پيش بيني شده است. با توجه به اينكه سگهاي جمع آوري شده هم از نظر جنبه هاي اقتصادي (تحميل هزينه هاي بسيار زياد به شهرداري ها) و هم از نقطه نظر بهداشتي (انتقال بيماريهاي واگير از سگ هاي مريض به سگ هاي سالم و نيز كاركنان شاغل در مراكز نگهداري سگ ها) نمي توانند به طور دائم در پناهگاه نگهداري شوند، در صورتي كه هيچ يك از موارد فوق الذكر در ياد شده نتواند اتفاق بيافتد در اين صورت وارد مرحله مرگ آرام مي شوند. اين مهم در تمامي مستندات جهاني نيز پذيرفته شده و ملاك عمل قرار گرفته است. ماده 25 دستورالعمل روش اجرايي فرآيند مرگ آرام را صرفاً در خصوص سگ هاي مبتلا به بيماريهاي لاعلاج يا آسيب هاي غيرقابل درمان و زجرآور مجاز دانسته است و از اين رو استفاده از روش مرگ بدون درد در مراكز حتي در صورت عدم تقاضا براي واگذاري يا رهاسازي ممنوع مي باشد. لذا استفاده از مرگ بدون درد امري استثنايي و در شرايط خاص صورت مي پذيرد. استفاده از مرگ بدون درد موضوعي است كه در اسناد بين المللي مورد توجه قرار گرفته است ماده 3 اعلاميه جهاني حقوق حيوانات مصوب 15 اكتبر 1978 اشاره دارد اگر كشتن حيواني لازم باشد بايد لحظه اي و بدون درد صورت گيرد. همچنين سازمان خواربار (غذا) و كشاورزي ملل متحد در گزارشي تحت عنوان مديريت جمعيت سگ كه در سال 2011 منتشر نموده است، استفاده از مرگ بدون درد يا اُتانازي را مورد توجه قرار داده است: در بند 3 ـ6 ـ3 اين گزارش آمده است كه "اتانازي حيوانات بيمار در مواردي كه درمان، امكان پذير يا عملي نيست بايد انجام شود و جزء مهمي در حفظ رفاه حيوانات محسوب مي شود." بنابراين در اسناد بين المللي نيز استفاده از مرگ بدون درد مورد توجه قرار گرفته است. علي ايحال با امعان نظر به مراتب فوق و به استناد بند (ب) ماده 84 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري تقاضاي رد شكايت از آن مرجع محترم به طرفيت اين سازمان مورد استدعاست. *پرونده كلاسه 0200328 هـ ع با موضوع "ابطال بندهاي «الف» تا «ز» ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند «ط» ماده 2 دستورالعمل مديريت ساماندهي و كنترل سگ هاي بلاصاحب" در جلسه هيأت تخصصي اداري و امور عمومي مطرح و به شرح آتي رأي صادر گرديد: رأي هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ديوان عدالت اداري با توجه به اينكه در بند 15 ماده 55 قانون شهرداري، شهرداري موظف است براي جلوگيري از شيوع امراض ساريه انسان و حيوان، حيوان بلاصاحب را جمع آوري و حيوانات مريض و مضر و ولگرد را دفع كند و در ماده 25 و تبصره 1 از ماده 20 و بند «ط» ماده 2 دستورالعمل اجرايي مديريت كنترل جمعيت و ساماندهي سگ هاي بلاصاحب، اجازه داده شده است تا سگ هاي مبتلا به بيماري هاي لاعلاج يا آسيب هاي غيرقابل درمان و زجر آور بر اساس تشخيص دامپزشك (مسؤول فني بهداشتي) با استفاده از روش مرگ بدون درد صرفاً توسط دامپزشك با درنظر گرفتن تمام اصول و موازين حرفه اي و اخلاقي صورت گيرد و در بند «ز» ماده 25 دستورالعمل ياد شده استفاده از ساير روش هاي معدوم سازي حيوان به هر شكل و تحت هر عنوان از قبيل اتاق گاز، داروهاي غيرمجاز و غيره، ممنوع اعلام شده است بنابراين دستورالعمل مورد شكايت در راستاي تكاليف شهرداري و در جهت ارتقاء سلامت، بهداشت و امنيت شهروندان و با رعايت اصول و قواعد اخلاقي وضع شده است و مغايرتي با بند 15 ماده 55 قانون شهرداري ندارد و از اين رو مستنداً بند «ب» ماده 84 قانون ديوان عدالت اداري با آخرين اصلاحات و الحاقات بعدي مصوب سال 1402، رأي به رد شكايت صادر مي شود؛ اين رأي ظرف بيست روز از تاريخ صدور، از سوي رئيس ارزشمند يا ده نفر از قضات گرانقدر ديوان عدالت اداري قابل اعتراض است. رئيس هيأت تخصصي اداري و امور عمومي ـ دكتر زين العابدين تقوي