«آيين‌نامه انتخاب اعضاي مراجع حل اختلاف كار»

مقدمه به استناد ماده ۱۶۴ قانون كار مصوب 1369/08/29 مجمع تشخيص مصلحت نظام، «آئين نامه انتخاب اعضاي مراجع حل اختلاف كار» به شرح ذيل تصويب مي گردد.

شرايط عضويت

نمايندگان كارگران و كارفرمايان براي عضويت در هيات تشخيص بايد داراي شرايط ذيل باشند:

تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

تعهد به اسلام؛

دارا بودن شرط امانت و وثاقت؛

داشتن حداقل ۲۵ سال سن تمام؛

داشتن حداقل مدرك تحصيلي ديپلم؛

نماينده كارگران بايد كارگر مشمول قانون كار بوده و حداقل دو سال سابقه اشتغال تحت شمول قانون كار داشته باشد؛ يا داراي ده سال سابقه اشتغال تحت شمول قانون كار بوده باشد؛

نماينده كارفرمايان بايد كارفرماي مشمول قانون كار بوده و حداقل دو سال سابقه كارفرمايي تحت شمول قانون كار داشته باشد. در ضمن عضويت نمايندگان اشخاص حقوقي به عنوان نمايندگان كارفرما (كه با تعريف مندرج در ماده ۳ قانون كار منطبق باشد)، در هيات هاي تشخيص بلامانع است؛

آشنايي با قوانين و مقررات كار و تأمين اجتماعي طبق دستورالعمل ماده ۳۴ اين آئين نامه؛

نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي براي عضويت در هيات تشخيص بايد داراي شرايط ذيل باشند:

تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

تعهد به اسلام؛

دارا بودن شرط امانت و وثاقت؛

داشتن حداقل ۲۵ سال سن تمام؛

داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي؛

مستخدم مجموعه وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي؛

تسلط به قوانين و مقررات كار، تأمين اجتماعي و اصول دادرسي طبق دستورالعمل ماده ۳۴ اين آئين نامه؛

نمايندگان كارگران و كارفرمايان براي عضويت در هيات حل اختلاف بايد داراي شرايط ذيل باشند:

تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

تعهد به اسلام؛

دارا بودن شرط امانت و وثاقت؛

داشتن حداقل ۳۰ سال سن تمام؛

داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي يا داشتن حداقل مدرك تحصيلي ديپلم به همراه چهار سال سابقه عضويت در هيات هاي تشخيص يا حل اختلاف يا داشتن حداقل مدرك تحصيلي ديپلم به همراه دو دوره سابقه عضويت در هيات هاي تشخيص يا حل اختلاف؛

نماينده كارگران بايد كارگرِ مشمول قانون كار بوده و حداقل چهار سال سابقه اشتغال تحت شمول قانون كار داشته باشد؛ يا داراي پانزده سال سابقه اشتغال تحت شمول قانون كار بوده باشد.

نماينده كارفرمايان بايد كارفرماي مشمول قانون كار بوده و حداقل چهار سال سابقه كارفرمايي تحت شمول قانون كار داشته باشد. در ضمن در خصوص اشخاص حقوقي، عضويت نمايندگان كارفرما كه با تعريف مندرج در ماده ۳ قانون كار منطبق باشد، در هيات هاي حل اختلاف بلامانع است؛

آشنايي با قوانين و مقررات كار و تأمين اجتماعي طبق دستورالعمل ماده ۳۴ اين آئين نامه؛

داشتن يك دوره سابقه عضويت در هيات هاي تشخيص يا حل اختلاف.

سه نفر نماينده دولت (نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي، فرماندار و رئيس دادگستري محل) براي عضويت در هيات حل اختلاف بايد داراي شرايط ذيل باشند:

تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

تعهد به اسلام؛

دارا بودن شرط امانت و وثاقت؛

داشتن حداقل ۳۰ سال تمام؛

داشتن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي؛

تسلط بر قوانين و مقررات كار و تأمين اجتماعي و اصول دادرسي طبق دستورالعمل ماده ۳۴ اين آئين نامه براي نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان و فرماندار؛

نماينده مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان داراي يك دوره سابقه عضويت در مراجع حل اختلاف كار باشد.

نماينده مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي بايد مستخدم مجموعه وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي و نماينده فرماندار بايد مستخدم وزارت كشور بوده و نماينده رئيس دادگستري محل بايد داراي پايه قضايي باشد.

مرجع تطبيق شرايط نمايندگان كارگر و كارفرماي معرفي شده براي عضويت در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف با مقررات اين آئين نامه مرجع انتخاب كننده مي باشد؛ ليكن، احراز شرايط با اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان است؛ در ضمن در صورتي كه به تشخيص اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، نماينده معرفي شده فاقد شرايط باشد، اداره كل موظف است ظرف پانزده روز فقدان شرايط را به مرجع انتخاب كننده براي معرفي نماينده جديد به طور مستند و مستدل، كتباً اعلام نمايد. مرجع انتخاب كننده موظف است حداكثر ظرف پانزده روز فرد جايگزين را معرفي نمايد؛ در غير اين صورت حسب مورد برابر با مواد ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۸ و ۲۰ اين آئين نامه اقدام مي گردد.

اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف كه در حال حاضر فاقد شروط انتخاب در اين آئين نامه هستند تا پايان دوره اعتبارنامه، به عضويت خود ادامه خواهند داد.

نحوه انتخاب

اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان با توجه به تعداد هيات هاي تشخيص و حل اختلاف، تعداد نمايندگان كارگران و كارفرمايان در مراجع مذكور را به نحوي تعيين خواهد كرد كه تشكيل جلسات هيات ها با حضور نمايندگان ميسر باشد؛ به همين منظور اداره كل استان، مكلف است در ابتداي هر سال اقدام به برآورد تعداد اعضايي كه براي تكميل مراجع خود نياز دارد نموده و به كانون هاي استاني اعلام نمايد.

اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان بايد حداقل شش ماه قبل از پايان مهلت اعتبارنامه نمايندگان در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف، معرفي نماينده را از مرجع انتخاب كننده درخواست نمايد.

از هر كارگاه تا دو نفر را مي توان به عنوان نماينده كارگر و دو نفر را به عنوان نماينده كارفرما براي عضويت در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف هر واحد تعاون، كار و رفاه اجتماعي انتخاب و معرفي نمود.

مرجع انتخاب نمايندگان كارگران براي عضويت در هيات تشخيص، «كانون هماهنگي شوراهاي اسلامي كار استان» و مرجع انتخاب نمايندگان كارفرمايان، «كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان» مي باشند.

در صورت فقدان كانون هماهنگي شوراهاي اسلامي كار استان يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل مكلف است معرفي نماينده را از «كانون عالي هماهنگي شوراهاي اسلامي كار كشور» درخواست نمايد تا آن كانون ظرف مدت بيست روز نماينده كارگران در هيات هاي تشخيص آن استان را انتخاب و معرفي نمايد.

در صورت فقدان كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان يا عدم معرفي نمايندگان، حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواستِ اداره كل تعاون كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل مكلف است معرفي نماينده را از «كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران» درخواست نمايد تا آن كانون ظرف مدت بيست روز، نماينده كارفرمايان در هيات هاي تشخيص آن استان را انتخاب و معرفي نمايد.

در صورت فقدان هر يك از تشكل هاي عالي كارگري و كارفرمايي يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت بيست روز از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل مربوط راساً نمايندگان كارگران و كارفرمايان در هيات هاي تشخيص را از بين افراد واجد شرايط مقرر در اين آئين نامه انتخاب و معرفي مي نمايد.

مدت عضويت نمايندگان كارگران، كارفرمايان و نماينده وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيات هاي تشخيص از تاريخ صدور اعتبارنامـه دو سال است.

مرجع انتخاب نمايندگان كارگران در هيات هاي حل اختلاف تشكل هاي كارگري موضوع ماده ۱۶۰ قانون كار مي باشد. اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان مكلف است در موعد مقرر برابر با مقررات اين آئين نامه با تشكل هاي كارگري مستقر در استان جهت معرفي نماينده كارگران براي عضويت در هيات هاي حل اختلاف مكاتبه نمايد؛ ليكن، به جهت ضرورت مشاركت تمام تشكل هاي كارگري مستقر در استان براي انتخاب نمايندگان كارگران در هيات حل اختلاف، كارگروهي مركب از نمايندگان تشكل هاي كارگري استاني تشكيل مي گردد تا نمايندگان كارگران در هيات هاي حل اختلاف را انتخاب نمايد. نمايندگان منتخب از هر تشكل توسط تشكل مزبور به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي مي گردد؛ چنانچه، حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواستِ هر يك از تشكل هاي كارگري استاني نسبت به معرفي نمايندگان منتخب خود اقدام ننمايد، اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان با ساير تشكل هاي كارگري استاني براي معرفي افراد باقيمانده مكاتبه مي نمايد.

در صورت فقدان هر سه تشكل كارگري استاني يا عدم معرفي نمايندگان، حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل مكلف است معرفي نماينده را از تشكل هاي عالي كارگري كشوري، درخواست نمايد تا آن تشكل ها برابر با مقررات ماده قبل، ظرف مدت بيست روز نماينده كارگران در هيات حل اختلاف آن استان را انتخاب و معرفي نمايند.

در صورت فقدان تشكل هاي عالي كارگري يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت بيست روز از تاريخ درخواستِ اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، اداره كل استان راساً نمايندگان كارگران در هيات هاي حل اختلاف را از بين افراد واجد شرايط مقرر در اين آئين نامه انتخاب مي نمايد.

مرجع انتخاب نمايندگان كارفرمايان در هيات هاي حل اختلاف، كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان است.

در صورت فقدان كانون انجمن هاي صنفي كارفرمايي استان يا عدم معرفي نمايندگان حداكثر ظرف مدت يك ماه از تاريخ درخواست مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، مرجع انتخاب نمايندگانِ كارفرمايان در هيات حل اختلاف آن استان، كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران مي باشد. مرجع مذكور مكلف است ظرف مدت بيست روز نماينده كارفرمايان در هيات هاي حل اختلاف آن استان را انتخاب و معرفي نمايد. در صورت فقدان كانون عالي انجمن هاي صنفي كارفرمايي ايران يا عدم معرفي نمايندگان در موعد مقرر در اين ماده، اداره كل تعاون كار و رفاه اجتماعي استان رأساً نمايندگان كارفرمايان در هيات هاي حل اختلاف را از بين افراد واجد شرايط مقرر در اين آئين نامه انتخاب مي نمايد.

مرجع انتخاب كننده موظف است به تعدادي كه اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان اعلام مي نمايد نمايندگان مربوط را انتخاب و معرفي كند. در صورت معرفي افراد كمتر از تعداد تعيين شده براي انتخاب تعداد باقي مانده به ترتيب مقرر در مواد ۱۲، ۱۳، ۱۴، ۱۶، ۱۷، ۱۸ و ۲۰ اين آئين نامه اقدام مي شود. همچنين با توجه به تعداد اعلام شده از طرف اداره كل تعاون كار و رفاه اجتماعي استان، نمايندگان علي البدل نيز انتخاب و به اداره كل استان معرفي مي گردند. حضور اعضاي علي البدل در جلسات رسيدگي، منوط به عدم حضور اعضاي اصلي خواهد بود. تبصره: شرايط عضويت و مدت آن براي اعضاي علي البدل و مرجع و نحوه انتخاب و معرفي آنها براي عضويت در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف، همانند اعضاي اصلي خواهد بود.

مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان مي تواند شخصاً در جلسات هيات حل اختلاف شركت كند يا نماينده معرفي نمايد، نماينده مزبور برابر با شرايط و مقررات اين آئين نامه براي مدت دو سال انتخاب مي گردد.

فرماندار و رئيس دادگستري محل مي توانند شخصاً در جلسات هيات حل اختلاف شركت نمايند يا نماينده معرفي كنند. نمايندگان آنان برابر با شرايط و مقررات اين آئين نامه براي مدت دو سال به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان معرفي مي گردند.

نماينده كارگران، كارفرمايان و نماينده مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيات هاي حل اختلاف از تاريخ صدور اعتبارنامه به مدت دو سال به عضويت هيات حل اختلاف در مي آيند.

اعتبارنامه عضويت در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف توسط اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان و در صورت داشتن شرايط مقرر در اين آئين نامه حداكثر ظرف مدت يك ماه پس از معرفي مرجع معرفي كننده صادر مي گردد. عضويت افراد در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف بدون صدور اعتبارنامه يا با اعتبارنامه بدون قيد مدت يا مدت كمتر يا بيشتر مطلقاً ممنوع است. چنانچه مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، فرماندار و رئيس دادگستري محل شخصاً در جلسه حاضر شوند، نيازي به صدور اعتبارنامه براي آنان نمي باشد. در خصوص نمايندگان فرماندار و رييس دادگستري محل، معرفي نامه صادر شده در حكم اعتبارنامه آنان مي باشد؛ انتخاب و عضويت مجدد اعضاء با رعايت شرايط مقرر در اين آئين نامه بعد از پايان مدت اعتبارنامه و يا معرفي نامه بلامانع است.

در صورت وقوع و استمرار حوادث پيش بيني نشده همزمان با انقضاي اعتبار نامه اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف تا زمان صدور اعتبار نامه اعضاي جديد، اعضاي سابق به فعاليت خود در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف ادامه خواهند داد و با صدور اعتبار نامه اعضاي جديد، اعتبارنامه اعضاي سابق ابطال مي گردد.

پايان دوره نمايندگي

به منظور نظارت برحسن عملكرد نمايندگان كارگران و كارفرمايان در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف، «هيات استاني» مشتمل بر مدير روابط كارِ اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان، يك نفر نماينده كارگران منتخب از تشكل كارگري استان و يك نفر نماينده كارفرمايان منتخب توسط تشكل كارفرمايي استان به طريق ذكر شده در مواد ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴ اين آئين نامه تشكيل مي گردد. رياست هيات با مدير روابط كار اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان بوده و تصميمات آن با آراي اكثريت و به صورت كتبي خواهد بود. هر كدام از اعضاي هيات، يك رأي خواهند داشت. هيات مذكور بعد از رسيدگي به تخلف نسبت به تعليق يا ابطال اعتبارنامه اقدام مي نمايد. دستورالعمل چگونگي تشكيل، نحوه فعاليت و رسيدگي و اتخاذ تصميم توسط معاونت روابط كار تهيه و ابلاغ خواهد شد.

در صورتي كه به تشخيص هيات استاني، نمايندگان كارگران و كارفرمايان در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف شرايط عضويت در اين آئين نامه را از دست بدهند، اعتبارنامه آنان توسط هيات مزبور ابطال گرديده و بلافاصله اعضاي علي البدل بر اساس مقررات اين آئين نامه جايگزين آنان شده و مرجع انتخاب كننده موظف است عضو جايگزين را معرفي نمايد.

هر يك از نمايندگان كارگران و كارفرمايان در صورت استعفاء از عضويت در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف بايد اصل استعفاء را به مرجع معرفي كننده و رونوشت آن را به اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان تسليم نمايند. در اين صورت عضو علي البدل به فوريت جايگزين عضو اصلي شده و مرجع انتخاب كننده موظف است عضو جايگزين را معرفي نمايد.

اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف نمي توانند به عنوان نماينده طرفين دعوا در دادرسي در سراسر كشور شركت نمايند، ليكن نمايندگي از كارفرما توسط نمايندگان كارگران يا كارفرمايان عضو هيات هاي تشخيص و حل اختلاف در خصوص كارگاه هايي كه خود در آن اشتغال به كار دارند با رعايت مقررات «رد دادرس» بلامانع مي باشد.

در صورتي كه نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيات تشخيص و نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان در هيات حل اختلاف، شرايط مقرر در اين آئين نامه را از دست بدهند اعتبارنامه آنان توسط «هيات ستادي» مقرر در اين آئين نامه از تاريخ صدور تصميم «هيات ستادي» ابطال گرديده و حسب مورد نمايندگان جديد بر اساس مقررات اين آئين نامه انتخاب و جايگزين مي شوند.

به منظور نظارت بر حسن عملكرد نمايندگان وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي در هيات هاي تشخيص و نمايندگان مدير كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان ها در هيات هاي حل اختلاف، «هيات ستادي» با عضويت نمايندگان اداره كل روابط كار، جبران خدمت و بيمه بيكاري، مركز امور حقوقي، اداره كل سازمان هاي كارگري و كارفرمايي، مركز بازرسي، ارزيابي عملكرد و ارتباطات مردمي و مركز حراست وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي تشكيل مي گردد. تصميم هيات با اكثريت آرا و به صورت كتبي خواهد بود. هر يك از اعضاي هيات يك رأي خواهند داشت. هيات مذكور بعد از رسيدگي نسبت به تعليق اعتبارنامه يا ابطال اعتبارنامه اقدام مي نمايد. در اين صورت، عضو علي البدل جايگزين خواهد شد. دستورالعمل چگونگي تشكيل، نحوه فعاليت و رسيدگي و اتخاذ تصميم توسط معاونت روابط كار تهيه و ابلاغ خواهد شد.

در صورت غيبت غيرموجه فرماندار و يا رئيس دادگستري محل و يا نمايندگان آنان در سه جلسه متوالي يا پنج جلسه متناوب در طول يك سال، موضوع به مقام مافوق آنان اطلاع داده خواهد شد.

ساير مقررات

موسسه كار و تامين اجتماعي مكلف است نسبت به برگزاري دوره هاي آموزشي و بازآموزي لازم و ارزشيابي آموزشي اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف اقدام نمايد. دستورالعمل اجرايي اين ماده و چگونگي شمول دوره هاي آموزشي و بازآموزي اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف و محتواي دوره هاي آموزشي و نحوه ارزشيابي اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف و ساير شرايط و موارد مربوط به اجراي اين ماده به تصويب معاونت روابط كار و موسسه كار و تأمين اجتماعي خواهد رسيد. اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف برابر شرايط و مقررات مندرج در دستورالعمل مذكور مي بايست در دوره هاي آموزشي و بازآموزي شركت نمايند. همچنين موسسه كار و تامين اجتماعي نسبت به ارائه گزارش دوره هاي برگزارشده به معاونت روابط كار اقدام مي نمايد. نظارت بر اجراي اين ماده و نظارت بر كيفيت دوره هاي آموزشي و انتخاب مدرسين ذي صلاح با معاونت روابط كار خواهد بود. چگونگي نظارت در دستورالعمل مربوط تعيين خواهد شد.

مديران كل، تعاون كار و رفاه اجتماعي استان ها مكلفند حق حضور تخصيص يافته به اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف را حداكثر ظرف يك ماه به آنان پرداخت نموده و نتيجه را به اداره كل روابط كار جبران خدمت و بيمه بيكاري اعلام نمايند. هرگونه اهمال در اجراي اين ماده مستوجب مسووليت اداري خواهد بود.

اعضاي هيات هاي تشخيص و حل اختلاف با رعايت مقررات عمومي كشور و قوانين مربوطه به رسيدگي و صدور راي اقدام مي نمايند. نظارت بر حسن عملكرد نمايندگان در هيات هاي تشخيص و حل اختلاف، توسط هيات هاي مقرر در مواد ۲۷ و ۳۲ اين آئين نامه خواهد بود.

از تاريخ ابلاغ اين آئين نامه، «آئين نامه انتخاب اعضاي مراجع حل اختلاف كار» به شماره ۲۷۶۶۳۹ مصوب 1402/12/28 نسخ مي گردد.

اين آئين نامه در ۳۸ ماده و يك تبصره در جلسه مورخ 1404/08/26 توسط شوراي عالي كار تهيه و در تاريخ ................... به تصويب وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي رسيد.

احمد ميدري