نظر مشورتي 7/1403/21 مورخ 1403/03/22 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : در پرونده‌اي در اثر بي‌احتياطي راننده، همسر باردار وي فوت مي‌كند و راننده به پرداخت دو فقره ديه همسر و جنين در حق اولياي ‌دم محكوم مي‌شود. در مرحله اجراي حكم وكيل راننده مقصر با تقديم لايحه‌اي و با اخذ ملاك از ماده 884 قانون مدني و با لحاظ ماده 451 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 اعلام داشته است پدر و مادر راننده مقصر از ديه همسر راننده مقصر و جنين وي ارث مي‌برند و پرداخت ديه در حق نامبردگان را درخواست كرده است. با توجه به عدم صراحت قانون در اين زمينه و به لحاظ اختلاف نظر موجود، خواهشمند است اعلام فرماييد آيا در فرض سؤال پدر و مادر راننده مسبب حادثه از ديه متوفيان ارث مي‌برند؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : اولاً، همان‌گونه كه قانونگذار در مواد 875 و876 قانون مدني به صراحت بيان داشته است؛ شرط وراثت، زنده بودن در حين فوت مورث است و جنين در صورتي ارث مي‌برد كه نطفه، در زمان فوت منعقد بوده و زنده هم متولد شود؛ اگرچه فوراً بعد از تولد بميرد. همچنين قسمت اخير ماده 873 قانون مدني درخصوص فوت به سبب هدم ناظر بر اشخاص است و بر جنين تا پيش از زنده متولد شدن، اطلاق شخص نمي‌شود. بنا به مراتب پيش‌گفته، در فرض سؤال با توجه به اين‌كه در هنگام تصادف جنين در مرحله جنيني ساقط شده است، نمي‌تواند صاحب تركه شود و موضوع ارث بردن از تركه در مورد جنين منتفي است و با توجه به اين‌كه راننده مسبب حادثه، پدر جنين بوده است، در اجراي ماده 451 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، سهمي از ديه جنين ندارد و تمام ديه به مادر وي كه در سانحه تصادف فوت كرده است، مي‌رسد و در اين شرايط، تركه مادر كه شامل ديه جنين نيز مي‌شود، به وراث قانوني وي از جمله پدر جنين مي‌رسد؛ زيرا ديه جنين پس از تعلق به مادر داخل در تركه وي شده و از آنجا كه تصادف غيرعمدي به فوت مادر منجر شده است، پدر جنين كه در تصادف مقصر بوده است، به سبب غيرعمدي بودن حادثه از تركه مادر جنين (همسرش) ارث مي‌برد و فقط از ديه جنين و همسرش محروم است؛ اما سهم جنين از ديه، جزء تركه مادر بوده و بين وراث قانوني وي از جمله پدر تقسيم مي‌شود. ثانياً، با لحاظ مراتب پيش‌گفته، در فرض سؤال پدر به عنوان راننده مسبب حادثه از ديه همسرش ارث نمي‌برد و ديه وي به ديگر ورثه حين‌الفوت همسر مي‌رسد و نه تنها چنين فرضي از حكم مقرر در ماده 885 قانون مدني خارج است، بلكه موجبي براي اخذ ملاك از حكم اين ماده و عقيده به تعلق اين بخش از ديه به پدر و مادر راننده مسبب حادثه (آنگونه كه در فرض سؤال آمده است) نمي‌باشد.