آيين نامه ايمني امور پيمانكاري

به استناد مواد (85)، (86) و (91) قانون كار جمهوري اسلامي ايران، آيين نامه ايمني امور پيمانكاري كه به منظور صيانت از نيروي انساني در يكصد و نود و پنجمين جلسه شوراي عالي حفاظت فني مورخ 1404/04/31 بازنگري و توسط آن شورا پيشنهاد شده است، به شرح زير تصويب مي شود.

كليات و تعاريف

هدف و دامنه كاربرد: اين آيين نامه به استناد مواد (13)، (85)، (86) و (91) قانون كار جمهوري اسلامي ايران با هدف صيانت از نيروي انساني و منابع مادي كشور، به منظور شناسايي و ساماندهي پيمانكاران و كاهش حوادث ناشي از كار در كارگاه هاي مشمول قانون كار تدوين مي شود. اين آيين نامه براي تمامي كارفرماياني كه مطابق با ماده (13) قانون كار نسبت به انعقاد قرارداد با پيمانكار اقدام نموده و نيز پيمانكاراني كه داراي پيمان فعال مي باشند؛ لازم الاجرا است.

تعاريف: در اين آيين نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح ذيل به كار مي روند:

: شخص حقيقي يا حقوقي است كه اجراي عمليات موضوع پيمان را براساس اسناد و مدارك پيمان به پيمانكار واگذار مي نمايد، در ضمن نمايندگان ايشان در حكم كارفرما مي باشند.

: شخص حقيقي يا حقوقي صلاحيت دار است كه بر اساس اسناد و مدارك پيمان، مسئوليت اجراي عمليات پيمان را به عهده مي گيرد. شركت هاي داراي رتبه مشاور از سازمان برنامه و بودجه كشور به عنوان پيمانكار محسوب نمي شوند.

: شخص حقيقي يا حقوقي صلاحيت داري است كه بر اساس اسناد و مدارك پيمان به عنوان مجري اصلي موضوع پيمان شناخته مي شود.

: شخص حقيقي يا حقوقي صلاحيت داري است كه پيمانكار اصلي با وي براي انجام بخشي از امور، قرارداد منعقد نموده و پيمانكار فرعي ملزم به اجراي تعهدات بر اساس اسناد و مدارك موضوع پيمان مي باشد.

: سندي است مكتوب في مابين كارفرما با پيمانكار اصلي يا پيمانكار اصلي با پيمانكاران فرعي يا في مابين پيمانكاران فرعي با يكديگر كه بيان كننده تعهدات و التزام طرفين قرارداد در موضوع پيمان آنان است. در قرارداد پيمانكاري مواردي از قبيل مشخصات طرفين قرارداد، موضوع، مبلغ، مدت پيمان، تعهدات و اختيارات كارفرما و پيمانكار و فسخ يا خاتمه پيمان مشخص مي شود.

: شخصي است حقيقي يا حقوقي كه مالك يا نماينده قانوني مالك كارگاه بوده و انجام امور كامل يك پيمان/ قرارداد را به يك پيمانكار/ مقاطعه كار واگذار نمايد. در حالتي كه يك يا چند نوع از عمليات يا فعاليت كارگاه به يك يا چند پيمانكار/ مقاطعه كار محول گردد، در اين حالت مطابق تعريف بند اول، شخص كارفرما يا مقاطعه دهنده ناميده مي شود. همچنين در صورتي كه شخص رأساً يك يا تعدادي كارگر را در كارگاه متعلق به خود بر طبق ماده (2) قانون كار به كارگمارد، كارفرما محسوب مي شود.

: سامانه اخذ اطلاعات پيمانكاران سراسر كشور كه توسط وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي تهيه شده و كليه فرآيندهاي اجرايي اين آيين نامه صرفاً از طريق آن انجام مي گيرد.

: منظور اداره كل تعاون، كار و رفاه اجتماعي استان است كه وفق مقررات اين آيين نامه، وظيفه نظارت بر پيمانكاران/ مقاطعه كاران فعال در سطح استان را دارند.

: شخص حقوقي است كه منطبق با آيين نامه آموزش ايمني كارفرمايان، كارگران و كارآموزان مصوب شوراي عالي حفاظت فني، گواهي احراز صلاحيت برگزاري آموزش ايمني كار را از مركز تحقيقات و تعليمات حفاظت فني و بهداشت كار اخذ مي نمايد.

مقررات

پيمانكاران/مقاطعه كاران

مطابق ماده (13) قانون كار كارفرما/ مقاطعه دهنده مكلف است قرارداد خود را با پيمانكار/مقاطعه كار به نحوي منعقد نمايد كه در آن، پيمانكار/ مقاطعه كار متعهد شود كه تمامي مقررات قانون كار و آيين نامه هاي حفاظت فني و بهداشت كار مصوب شوراي عالي حفاظت فني را در مورد كارگران خود اعمال نمايد.

كارفرمايان/ مقاطعه دهندگان مكلفند مشخصات پيمانكاران/ مقاطعه كاران و موضوع پيمان فعال خود را در سامانه ، حداكثر طي يك هفته پس از عقد قرارداد پيمان درج نمايند.

پيمانكاران/مقاطعه كاراني كه داراي پيمان فعال مي باشند مكلفند اطلاعات و مشخصات مورد نياز را در سامانه (پيوست شماره يك)، حداكثر طي يك ماه پس از عقد قرارداد درج نمايند.

پيمانكار/مقاطعه كار موظف است در صورت عقد پيمان/ قرارداد جديد نيز، نسبت به ثبت اطلاعات خود در سامانه اقدام نمايد.

كارفرما/مقاطعه دهنده مكلف است با توجه به قوانين و آيين نامه هاي موجود، مفاد قرارداد في مابين و ابلاغيه هاي صادره از سوي بازرسان كار، بر عملكرد ايمني كليه پيمانكاران/ مقاطعه كاران خود نظارت نمايد.

كارفرما/ مقاطعه دهنده مكلف است تمهيدات لازم در محيط هاي كاري را قبل از اعطاي پيمان/قرارداد در نظر گرفته و ساختارهاي مورد نياز را فراهم نمايد.

پيمانكاران/مقاطعه كاران اصلي و فرعي مكلفند كليه قوانين و مقررات، آيين نامه ها و دستورالعمل هاي حفاظت فني و بهداشت كار را در مدت زمان انجام كار و محدوده عمليات پيمان رعايت نمايند. مقاطعه دهنده اصلي نيز مكلف به نظارت بر اين فرآيند است.

كليه مسئوليت ها و تعهدات طرفين پيمان در مورد ايمني بايد صراحتاً در متن قرارداد لحاظ و امكانات و منابع مورد نياز براي انجام اقدامات كنترلي و پيشگيرانه مرتبط با ايمني حسب مورد توسط طرفين تأمين گردد.

در هنگام عقد قرارداد لازم است هزينه هاي مربوط به امور ايمني در قرارداد لحاظ نموده و پيمانكار/ مقاطعه كار از ابتداي قرارداد با نظارت كارفرما/ مقاطعه دهنده موظف به اجراي آن مي باشد.

كارفرما/مقاطعه دهنده بايد نظارت لازم براي اخذ گواهينامه آموزش هاي مورد نياز در زمينه هاي ايمني از طريق مراجع صلاحيتدار به كارگران تحت پوشش پيمانكاران/ مقاطعه كاران اصلي و فرعي را با توجه به نوع فعاليت، مطابق با آيين نامه آموزش ايمني كارفرمايان، كارگران و كارآموزان بعمل آورد.

آموزش ايمني كارفرمايان، حداقل براي مديرعامل يا يكي از اعضاي هيئت مديره پيمانكار/ مقاطعه كار (براي پيمانكاران داراي شخصيت حقوقي) و براي شخص پيمانكار (داراي شخصيت حقيقي) الزامي مي باشد.

با توجه به نوع و ميزان مخاطرات محيط كار، كارگران تحت پوشش پيمانكاران/ مقاطعه كاران بايد دوره هاي آموزش تخصصي اعلامي از سوي معاونت روابط كار را از طريق مجريان ذيصلاح طي نمايند.

آموزش عمومي، تخصصي و بازآموزي كارگران تحت پوشش پيمانكار/ مقاطعه كار، با فرجه زماني حداكثر 6 ماه (شش ماه)، از زمان شروع پيمان، متناسب با نوع فعاليت و شرايط كار براي آن دسته از كارگران و پيمانكاراني كه دوره هاي آموزشي مورد نظر را طي نكرده اند؛ الزامي است.

در خصوص پيمان هاي با مدت زمان كمتر از 6 ماه (شش ماه)، پيمانكار (مقاطعه كار)، ملزم به اجراي آموزش عمومي و تخصصي كارگران تحت پوشش در مدت زمان پيمان مي باشد.

هرگاه صاحب كار اجراي كليه عمليات پيمان را از ابتدا تا پايان كار به يك پيمانكار/مقاطعه كار محول نمايد، پيمانكار/ مقاطعه كار مسئول اجراي كليه مقررات مرتبط با حفاظت فني و ايمني در كارگاه خواهد بود.

هرگاه پيمانكار/ مقاطعه كار اصلي با موافقت مقاطعه دهنده، اجراي قسمت هاي مختلف عمليات پيمان را مطابق مفاد قراردادي به پيمانكار/ مقاطعه كار يا پيمانكاران/ مقاطعه كاران فرعي ديگر محول نمايد، هر پيمانكار/ مقاطعه كار فرعي در محدوده پيمان خود مسئول اجراي كليه مقررات مرتبط بوده و پيمانكار/ مقاطعه كار اصلي مسئول نظارت و ايجاد هماهنگي بين آن ها خواهد بود.

پيمانكار/ مقاطعه كار ملزم است در صورت وقوع حوادث، با هماهنگي مقاطعه دهنده، نسبت به اعلام و ثبت در سامانه حوادث ناشي از كار وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي اقدام نمايد.

پيمانكار/مقاطعه كار موظف است مستندات لازم در خصوص مديريت ريسك ايمني محيط كار پيمان خود مطابق با آيين نامه مصوب شوراي عالي حفاظت فني در پروژه هاي فعال خود را تهيه، ثبت و بايگاني نموده و در زمان بازرسي به بازرس كار ارائه نمايد.

پيمانكار/ مقاطعه كار موظف است تجهيزات و لوازم ايمني متناسب با نوع كار را تهيه نمايد و در اختيار كارگران قرار دهد.

كارفرما/ مقاطعه دهنده و پيمانكار/ مقاطعه كار موظفند اقدامات لازم در خصوص اجراي ماده 87 قانون كار را حسب مورد بعمل آورند.

پيمانكار/مقاطعه كار بايد وفق آيين نامه كميته حفاظت فني و بهداشت كار نسبت به معرفي مسئول حفاظت فني اقدام نمايد.

در صورتـي كه اقدام لازم از سوي كارفـرمايان/ مقاطعـه دهنـدگان و پيمانكاران/ مقاطعه كاران نسبت به معرفي و ثبت اطلاعات مربوط به پيمانكاران/مقاطعه كاران در سامانه بعمل نيايد، حسب مورد مشمول مقررات فصل يازدهم قانون كار خواهند شد.

انجام نظارت و بازرسي از پروژه هاي فعال پيمانكاران از جنبه رعايت آيين نامه ها و دستورالعمل هاي حفاظت فني مصوب شوراي عالي حفاظت فني پس از ثبت نهايي اطلاعات و شروع فعاليت پيمانكاران/ مقاطعه كاران براي راستي آزمايي مدارك و مستندات پيمان/قرارداد از سوي اداره كار محل انجام خواهد شد؛

در صورت عدم انجام مديريت ريسك ايمني محيط كار و كليه موضوعات مرتبط با آيين نامه هاي حفاظت و بهداشت كار، صدور ابلاغيه به پيمانكار/ مقاطعه كار و نيز كارفرما/ مقاطعه دهنده با فرجه زماني از سوي اداره كار محل انجام مي پذيرد.

بررسي مستندات پرونده هاي الكترونيكي ثبت شده در سامانه با توجه به پيمان هاي فعال در سطح كشور بر اساس خوداظهاري پيمانكار و ارجاع آن به اداره كار محل مربوطه بر اساس موقعيت مكاني پيمان هاي فعال در كشور انجام مي پذيرد.

فرآيند و شيوه ارجاع مستندات الكترونيكي به اداره كار محل پروژه در پيوست شماره دو آيين نامه لحاظ مي شود.

اداره كل بازرسي كار بر مبناي گزارشات و ارزيابي عملكرد ايمني پيمانكاران/ مقاطعه كاران و شاخص هاي تدويني همچون وجود ساختار سازماني و تشكيلات ايمني از جمله وجود كميته هاي حفاظت و بهداشت كار، نرخ حوادث ناشي از كار، سرانه آموزش ايمني، مستندات ارزيابي ريسك، تعداد پيمان هاي فعال و عوامل موثر در ارتقاي فرهنگ ايمني، مي تواند نسبت به تهيه فهرست پيمانكاران برتر در حوزه ايمني و معرفي آنان از طريق سامانه اقدام نمايد.

اين آيين نامه مشتمل بر 21 ماده و 8 تبصره و دو پيوست به استناد مواد (85) و (86) قانون كار جمهوري اسلامي ايران در يكصد و نود و پنجمين جلسه شوراي عالي حفاظت فني در تاريخ 1404/04/31 تدوين و در تاريخ 1404/07/09 به تصويب وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي رسيده است و جايگزين آيين نامه ايمني امور پيمانكاري مصوب 1389/03/05 و دستورالعمل اجرايي موضوع ماده (2)آن آيين نامه، مصوب 1397/07/21، مي شود.

وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي و رئيس شوراي عالي حفاظت فني ـ احمد ميدري

پيوست آيين نامه

پيوست شماره يك : اطلاعات مورد نياز پيمانكار براي ثبت در سامانه

نام شخص حقيقي/ حقوقي پيمانكار؛

شماره شناسنامه و كد ملي پيمانكار؛

شماره و تاريخ ثبت و شناسه ملي شركت (حقوقي)؛

كد كارگاه بيمه شده (دفتر مركزي) ويژه اشخاص حقوقي؛

نشاني پستي معتبر دفتر مركزي پيمانكار؛

: در صورتي كه اشخاص حقيقي فاقد دفتر كار باشند، الزاماً بايد نشاني محل سكونت خود را ارائه نمايند؛

: پيمانكار/ مقاطعه كار موظف است هنگام ثبت نام، نشاني دفتر مركزي (محل استان ثبت شركت) را در سامانه مربوطه وارد نمايند و در صورتي كه پيمانكار/ مقاطعه كار حقوقي داراي شعبات مختلف در شهرهاي سراسر كشور باشد؛ صرفاً نشاني دفتر مركزي (محل استان ثبت شركت) را ثبت نمايد؛

تلفن ثابت، همراه، دورنگار و پست الكترونيكي پيمانكار؛

زمينه فعاليت پيمانكار؛

تصوير گواهي تائيد صلاحيت حرفه اي پيمانكاري از مراجع صلاحيتدار؛

تصوير قرارداد/ پيمان؛

آگهي تاسيس شركت، اساسنامه شركت و آگهي آخرين تغييرات شركت (براي اشخاص حقوقي)؛

ليست بيمه كارگران شاغل در پروژه فعال؛

معرفي مسئول حفاظت فني بر اساس ماده (2) آيين نامه كميته حفاظت فني و بهداشت كار؛

در صورت وجود، تصوير گواهي آموزش ايمني كارفرمايان، كارگران و كارآموزان در رشته مربوطه وفق مفاد آيين نامه آموزش ايمني كارفرمايان، كارگران و كارآموزان و نيز ارزيابي ريسك و اقدامات مرتبط با ايمني در كليه پيمان هاي فعال.

پيوست شماره دو: فرآيند و برنامه زمان بندي و اجراي آيين نامه ايمني امور پيمانكاري بر اساس توالي زماني وظايف

: پيش از عقد قرارداد و بلافاصله پس از آن شروع فرآيند • كارفرما/مقاطعه دهنده: o اقدام: تمهيدات لازم در محيط هاي كاري را قبل از اعطاي پيمان/قرارداد در نظر گرفته و ساختارهاي مورد نياز را فراهم مي نمايد. o اقدام: هزينه هاي مربوط به امور ايمني را در متن قرارداد لحاظ نموده و پيمانكار/ مقاطعه كار از ابتدا با نظارت كارفرما موظف به اجراي آن مي باشد. o اقدام: قرارداد خود را با پيمانكار/ مقاطعه كار به نحوي منعقد مي نمايد كه در آن پيمانكار متعهد گردد كه تمامي مقررات قانون كار و آيين نامه هاي مربوط به اين قانون را در مورد كارگران خود اعمال نمايد. o اقدام: مشخصات پيمانكاران/ مقاطعه كاران و موضوع پيمان فعال خود را در سامانه، حداكثر طي يك هفته پس از عقد قرارداد پيمان درج نمايند. • پيمانكار/مقاطعه كار: o اقدام: اطلاعات و مشخصات مورد نياز را در سامانه حداكثر طي يك ماه پس از عقد قرارداد درج مي نمايد. - توجه: در صورت عقد پيمان/قرارداد جديد نيز، پيمانكار موظف است نسبت به ثبت اطلاعات خود در سامانه اقدام نمايد. o اقدام: از ابتداي قرارداد با نظارت كارفرما/ مقاطعه دهنده، پيمانكار/ مقاطعه كار موظف به اجراي هزينه هاي مربوط به امور ايمني است. o اقدام: بايد وفق آيين نامه كميته حفاظت فني و بهداشت كار نسبت به معرفي مسئول حفاظت فني اقدام نمايد. (در صورتي كه كارگاه مشمول آيين نامه حفاظت فني و بهداشت كار باشد).

: در طول اجراي پروژه - كارفرما/ مقاطعه دهنده: o اقدام: با توجه به قوانين و آيين نامه هاي موجود، مفاد قرارداد و ابلاغيه هاي صادره از سوي بازرسان كار، بر عملكرد ايمني كليه پيمانكاران/مقاطعه كاران خود نظارت مي نمايد. o اقدام: نظارت لازم براي اخذ گواهينامه آموزش هاي مورد نياز در زمينه هاي ايمني را از طريق مراجع صلاحيت دار به كارگران تحت پوشش پيمانكاران اصلي و فرعي، با توجه به نوع فعاليت، مطابق با آيين نامه ايمني آموزش كارفرمايان، كارگران و كارآموزان به عمل آورد. o تصميم: آيا پيمان با مدت زمان كمتر از 6 ماه است؟ - اگر بله: - اقدام(پيمانكار/ مقاطعه كار): پيمانكار ملزم به اجراي آموزش عمومي و تخصصي كارگران تحت پوشش در مدت زمان پيمان مي باشد. - اگر خير (پيمان 6 ماه (شش ماه)، يا بيشتر است): - اقدام (پيمانكار/ مقاطعه كار): آموزش عمومي، تخصصي و بازآموزي كارگران تحت پوشش و نيز خود پيمانكار، با فرجه زماني حداكثر 6 ماه (شش ماه)، از زمان شروع پيمان، متناسب با نوع فعاليت و شرايط كار براي آن دسته از كارگران و پيمانكاراني كه دوره هاي آموزشي مورد نظر را طي نكرده اند، الزامي است. - اقدام (پيمانكار/ مقاطعه كار): (آموزش ايمني كارفرمايان، حداقل براي مديرعامل يا يكي از اعضاي هيئت مديره پيمانكار/ مقاطعه كار (براي پيمانكاران داراي شخصيت حقوقي) و براي شخص پيمانكار (داراي شخصيت حقيقي) الزامي مي باشد.) - پيمانكار/ مقاطعه كار (اصلي و فرعي): o اقدام: كليه قوانين و مقررات، آيين نامه ها و دستورالعمل هاي حفاظت فني و بهداشتي كار را در مدت زمان انجام كار و محدوده عمليات پيمان رعايت نمايند. o اقدام: مستندات لازم در خصوص مديريت ريسك ايمني (شامل شناسايي، ارزيابي، كنترل و بازنگري) را تهيه، ثبت و بايگاني نموده و در زمان بازرسي به بازرس كار ارائه نمايد. o اقدام: تجهيزات و لوازم ايمني متناسب با نوع كار را تهيه نمايد و در اختيار كارگران قرار دهد. o اقدام (مشترك با كارفرما): اقدامات لازم در خصوص اجراي ماده 87 قانون كار را حسب مورد به عمل آورند. o تصميم: آيا صاحب كار، اجراي كليه عمليات پيمان را كلاً به يك پيمانكار محول نموده است؟ - اگر بله: - اقدام (پيمانكار/مقاطعه كار): مسئول اجراي كليه مقررات مرتبط با حفاظت فني و ايمني در كارگاه خواهد بود. - اگر خير (پيمانكار اصلي با موافقت مقاطعه دهنده، قسمت هايي را به پيمانكاران فرعي محول كرده است): - اقدام (پيمانكار اصلي): مسئول نظارت و ايجاد هماهنگي بين پيمانكاران فرعي خواهد بود. - اقدام (پيمانكار فرعي): در محدوده پيمان خود مسئول اجراي كليه مقررات مرتبط خواهد بود.

: نظارت و بازرسي - پيمانكار/ مقاطعه كار: o اقدام: در صورت وقوع حوادث، با هماهنگي مقاطعه دهنده، نسبت به اعلام و ثبت در سامانه حوادث ناشي از كار وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي اقدام نمايد. - كارفرما/مقاطعه دهنده: o اقدام: با پيمانكار براي اعلام و ثبت حوادث هماهنگي مي كند. - اداره كل استان: o اقدام: بررسي پرونده هاي مستندات الكترونيكي ثبت شده در سامانه و ارجاع آن به بازرس كار شهرستان مربوطه بر اساس موقعيت مكاني پيمان هاي فعال در كشور. - بازرس كار اداره كار استان: o اقدام: انجام نظارت و بازرسي از پروژه هاي فعال پيمانكاران از جنبه رعايت آيين نامه ها و دستورالعمل هاي حفاظت فني و بهداشت كار پس از ثبت نهايي اطلاعات و راستي آزمايي مدارك و مستندات پيمان/قرارداد. o تصميم: آيا عدم انجام شناسايي خطرات، ارزيابي ريسك، تدوين برنامه مديريت ايمني محيط كار، آموزش ها، درخواست فهرست تجهيزات حفاظت فني و كليه موضوعات مرتبط با آيين نامه هاي حفاظت و بهداشت كار مصوب شوراي عالي حفاظت فني مشاهده شده است؟ - اگر بله: - اقدام: صدور ابلاغيه به پيمانكار/ مقاطعه كار و نيز كارفرما/ مقاطعه دهنده، براي انجام وظايف. - اگر خير: - (ادامه فرآيند نظارت معمول)

: ضمانت اجرا و بهبود مستمر • اداره كل بازرسي كار: - اقدام: نظارت و رسيدگي به گزارشات مرتبط با موضوع اين آيين نامه و گزارشات واصله. - تصميم: آيا اقدام لازم از سوي كارفرمايان/مقاطعه دهندگان و پيمانكاران/مقاطعه كاران نسبت به معرفي و ثبت اطلاعات مربوط به پيمانكاران/مقاطعه كاران در سامانه به عمل نيامده است؟ - اگر بله: - اقدام: حسب مورد مشمول مقررات فصل يازدهم قانون كار خواهند شد. اقدام: بر مبناي گزارشات و ارزيابي عملكرد ايمني پيمانكاران و شاخص هاي تدويني (مانند ساختار ايمني، نرخ حوادث ناشي از كار، سرانه آموزش، ارزيابي ريسك، كميته حفاظت و بهداشت كار، عوامل موثر در ارتقاء فرهنگ ايمني)، مي تواند نسبت به تهيه فهرست پيمانكاران برتر در حوزه ايمني و معرفي آنان از طريق سامانه اقدام نمايد.