دستورالعمل اجرايي ضوابط فني و بهداشتي تأسيس و بهره برداري زنبور گرده افشان مخملي

فهرست -مقدمه 3 -بخش اول دستورالعمل تعاريف و اختصارات 5 هدف 6 حوزه عمل 7 دامنه كاربرد 7 قوانين و مقررات 7 شرايط عمومي 6 نحوه تكميل و صدور پروانه 6 -بخش دوم: ضوابط فني و بهداشتي محل و موقعيت 10 مساحت زمين موردنياز 11 طرح و نقشه جانمايي 11 ابعاد سالن 12 سالن قرنطينه 14 انبار مركز 15 ضوابط امنيت زيستي 15 آزمايشگاه 16 آب موردنياز مركز 17 محوطه مركز 18 -پيوست حريم بهداشتي مركز تكثير و پرورش زنبور مخملي 21

مقدمه اهميت زنبورهاي گرده افشان در گرده افشاني محصولات كشاورزي، از اواخر قرن نوزدهم تشخيص داده شد. زنبورهاي مخملي گروهي از زنبورهاي خانواده Apidae هستند كه همگي در جنسBombus طبقه بندي مي شوند. بجز گونه هاي انگلي، همگي در گرده افشاني گياهان نقش مهمي ايفا مي كنند. برخلاف زنبورهاي عسل، اين زنبورها به گروه حشرات اجتماعي ابتدايي تعلق دارند. اواخر فصل كلني آنها به همراه ملكه، افراد كارگر و افراد نر از بين ميروند و آنچه باقي ميماند ملكه هايي است كه با افراد نر جفتگيري كرده و براي زمستان گذراني آماده شده اند. زنبورهاي مخملي و برخي ديگر از زنبورهاي خانواده Apidae داراي رفتار خاصي به نام Buzz Pollination هستند. اين رفتار نقش بسيار زيادي در آزاد كردن دانه گرده گياهان دارد.در اين رفتار، حشره با استفاده از آرواره هاي خود، به قسمت مركزي گل چسبيده و با به ارتعاش درآوردن ماهيچه هاي پرواز خود باعث ايجاد يك جريان الكتريكي ضعيف مي شود.اين جريان دانه هاي گرده موجود در بساك را كه داراي بار الكتريكي مخالف هستند، به سمت بدن زنبور جذب مي كند.تاكنون استفاده از هيچ روشي به اندازه اين رفتار زنبورهاي مخملي در آزاد كردن دانه گرده موفق نبوده است. گسترش استفاده از اين زنبورهاي با توجه به كارايي آنها در افزايش كمي و كيفي محصول در شرايط ايران، گامي مطمئن در توسعه استفاده از روشهاي كنترل بيولوژيك در گلخانه هاي كشور است. در اجراي بند الف، تبصره «2» ماده (5) قانون نظام جامع دامپرور كشور مصوب 1388/05/07 مجلس شوراي اسلامي، نظر به اهميت اين حشره مفيد، "دستورالعمل صدور پروانه هاي تأسيس و بهره برداري مراكز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي" با رويكرد تعالي سازماني به شرح ذيل تدوين گرديده است. اميد است با استعانت از خداوند متعال و همكاري مديران و كارشناسان در جهت دستيابي به اهداف تعيين شده موفق باشيم.

:دستورالعمل صدور پروانه تأسيس و بهره برداري

تعاريف و اختصارات در اين دستورالعمل واژه ها و اصطلاحات در تعاريف زير كاربرد دارند:

مركز: مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي.

تخم: مرحله اي از زندگي حشرات است كه پس ازخارج شدن از دستگاه تناسلي زنبور ملكه و قبل از دوره لاروي را شامل مي شود.

لارو: مرحله اي از زندگي حشرات داراي درگرديسي كامل كه پس ازخارج شدن از تخم و قبل از شفيرگي را شامل مي شود. رشد و وزن گيري اصلي حشرات دراين مرحله از زندگي رخ مي دهد.

شفيره: مرحله اي از زندگي حشره كه درآن اتفاق ميافتد وحشره بالغ پس ازآن ظاهرمي شود.

حشره بالغ (مولد): حشره اي كه قابليت جفتگيري وتخمگذاري دارد.

زنبورملكه مخمليBumblebee Queen) ) زنبورملكه از نوع تك همسري است يعني تنها با يك زنبور نرجفتگيري مي كند.

كندو: فضاي محصوري كه توسط انسان به منظور مديريت كلني زنبورعسل ساخته شده و اين حشره قادر است درآن زندگي ولانه سازي كند.

كلني زنبورگرده افشان: به مجموعه اي از زنبورهاي گرده افشاني گفته مي شود كه داخل يك كندو زندگي مي كنند.

واحد تكثير ملكه و پرورش زنبور گرده افشان مخملي: محلي كه داراي مجموعه امكانات زنبورداري ازجمله كندو، كلني، زنبورگرده افشان وتجهيزات و ادوات زنبورداري باشد.

امنيت زيستي(Biosecurity) : مجموعه اقدامات (بهداشتي و اصول پيشگيري از بيماري ها) طراحي شده به منظور پيشگيري از ورود بيماري و يا عوامل بيماري زا به مركز و نيزكاهش و يا پيشگيري ازگسترش بيماري از مركز به سايرمراكز و يا واحدهاي اطراف صورت مي پذيرد.

هدف دستورالعمل حاضر به منظور تعيين و اعمال ضوابط فني، بهداشتي و زيست محيطي مركز تكثير وپرورش زنبور گرده افشان مخملي به شيوه صنعتي به منظورصدور موافقت اصولي، پروانه تأسيس و بهره برداري توسط سازمان نظام مهندسي كشاورزي ومنابع طبيعي و يا واحدهاي استاني مربوط و نيز پروانه هاي بهداشتي توسط سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران و يا واحدهاي استاني مربوط تدوين شده است.

حوزه عمل تمامي اشخاص حقيقي و يا حقوقي كه مبادرت به تأسيس و بهره برداري مركز به شيوه صنعتي يا نيمه صنعتي مي نمايند موظف به اخذ پروانه از سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي كشور و سازمان نظام دامپزشكي جمهوري اسلامي ايران و يا واحدهاي استاني مربوطه حسب مورد، با رعايت مفاد اين دستورالعمل مي باشند.

: ظرفيت مركز براساس سياست هاي اجرايي معاونت امور توليدات دامي وزارت جهاد كشاورزي تعيين مي شود.

دامنه كاربرد اين ضوابط فني بهداشتي براي مراكزي كه مبادرت به تكثير، نگهداري و پرورش زنبورگرده افشان مخملي با نام علمي Bombus dalmaticus terrestris است كاربرد دارد.

قوانين و مقررات مرتبط

قانون نظام جامع دامپروري كشور - مصوب 1388

قانون سازمان دامپزشكي كشور - مصوب 1350

شرايط عمومي متقاضي

: مدارك مورد نياز

زمين:

1 -1 ) در مورد اراضي داراي سند مالكيت: اصل اسناد مالكيت به همراه يك نسخه تصوير آنها

2 -1 ) در مورد اراضي استيجاري: اجاره نامه رسمي غيرقابل فسخ به مدت حداقل 10 سال به اين منظور تنظيم شده است.

: در مورد زمين هاي اوقافي، مدت و موضوع اجاره براساس نظريه اداره اوقاف محل تعيين مي گردد.

3 -1 ) در مورد زمين هاي فاقد سند مالكيت، مستند تصرف و احراز مالكيت، كه به تائيد مديريت جهاد كشاورزي شهرستان يا اداره كل منابع طبيعي استان بنا به مورد رسيده باشد.

4 -1 ) در مورد اراضي مشاع، گواهي لازم به نام خود، مبني بر تعيين مساحت زمين، از مرجعي كه توسط جهاد كشاورزي شهرستان معرفي مي شود.

5 -1 ) در مورد زمين هاي اصلاحات ارضي مفروزالرعيه، گـواهي لازم مبنـي بـر مالكيـت يـا تـصرف زمـين و بلامعارض بودن آن و همچنين تأئيديه حدود و مشخصات و مساحت زمـين از مـديريت جهـاد كـشاورزي محل و نيز نقشه تفكيكي اراضي محل كه زمين مورد نظر جهت احداث تأسيـسات در آن مـشخص شـده باشد.

6 -1 ) در مورد اراضي واگذاري از سوي سازمان هاي جهاد كـشاورزي يا سـازمان جنگل ها و مراتـع، صـورت مجلس واگذاري زمين و همچنين، نقشه و كروكي مورد نظر جهت احداث تأسيسات.

7 -1 ) در مورد تأمين آب مورد نياز دامداري، اخذ مجوز از امور آب استان يا ديگر ارگان هاي ذيربط بـر حـسب مورد.

مدرك تحصيلي متقاضي: حداقل مدرك مورد نياز براي متقاضيان، مدرك كارشناسي حشره شناسي و دامپروري مي باشد.

: نحوة تكميل و صدور پروانه در پروانه هاي صادره، نكات ذيل بايد مشخص شود:

مشخصات واحد: بايد موقعيت، چگونگي بهره برداري، ظرفيت، مساحت زمين و مساحت زيربنا، در كليه پروانه ها قيد شود. (شرايط احداث آن در فني و بهداشتي اشاره شده است)

: حرايم مربوط به استقرار مراكز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي (حرايم مربوطه درجداول فني و بهداشتي اشاره شده است).

مدت اعتبار: مدت اعتبار موافقت اصولي شش ماه است و در موارد ضروري شش ماه ديگر تمديد مي گردد. مدت اعتبار پروانه تأسيس دو سال و با نظر سازمان مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان به مدت يك سال ديگر قابل تمديد است. چنانچه در پايان مهلت اعتبار پروانه، هيچگونه ساختماني احداث نشده يا رفع نواقص و تكميل عمليات صورت نگرفته باشد و دارنده پروانه نتواند عذر موجهي ارائه نمايد، پروانه مربوط سازمان مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان، لغو مي شود و مراتب جهت قطع كليه امتيازات به واحد ذيربط اعلام مي گردد. مدت اعتبار پروانه بهره برداري پنج سال و پس از سپري شدن مهلت اعتبار درصورت داشتن ضوابط در فواصل زماني پنج ساله قابل تمديد مي باشد.

چنانچه پس از پايان تمديد اعتبار پروانه تأسيس عمليات احداث واحد به پايان نرسيده باشد، درصورت ارائه مدارك و دلايل مستند و موجه از طرف متقاظي پروانه تأسيس حداكثر براي مدت يك سال ديگر به صورت اضطراري قابل تمديد است.

تمديد پروانه بهره برداري در قسمت مربوطه با ذكر تاريخ، مهر و امضاء خواهد شد.

در زمان تمديد پروانه بهرهبرداري تأييد رعايت مسائل فني و بهداشتي داخل مزرعه سازمان مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي و سازمان نظام دامپزشكي استان الزامي است و نياز به استعلام مجدد از ساير مراجع ذيربط نمي باشد.

تعهدات

1 -3 ) انتقال موافقت اصولي تحت هر شرايطي ممنوع است.

2 -3 ) انتقال پروانه تأسيس به غير، با كمتر از50 درصد پيشرفت فيزيكي ساختمان ها و تأسيسات ممنوع است و منجر به ابطال پروانه مي شود و با پيشرفت فيزيكي بيش از50 درصد، درصورت انتقال كليه اراضي، امكانات، تسهيلات، تعهدات و اختيارات به طور يكجا و با كسب نظر از سازمان مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان بلامانع است.

3 -3 ) احداث هر نوع تأسيسات و ساختمان اضافه بر زيربناي قيد شده در پروانه تأسيس بدون جلب موافقت قبلي مرجع صادر كننده پروانه از سوي متقاضي ممنوع است.

4 -3 ) دارندگان پروانه تأسيس بايد، به محض اتمام ساختمانها و تأسيسات و قبل از بهره برداري، مراتب را بطور كتبي به سازمان مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي استان اعلام نمايند.

: ضوابط فني و بهداشتي

شرايط محل و موقعيت مركز

1 - حريم بهداشتي از اماكن دامي و صنايع وابسته به دام، واحدهاي صنعتي و مراكزخدماتي، جاده، راه آهن، فرودگاه را برابر جداول (1)، (2)، (3) و (4) پيوست شماره (1) اين دستورالعمل رعايت نمايد.

2 - حريم خطوط انتقال و توزيع نيروي برق و دكل هاي فشار قوي برق تعيين شده از سوي وزارت نيرو را رعايت نمايد.

3 - حريم در نظر گرفته شده براي سكونتگاه ها و « پارك ملي، تالاب، درياچه، اثر طبيعي ملي»، «پناهگاه حيات وحش، منطقه حفاظت شده»، «رودخانه هاي دائمي و فصلي (آب شرب و غيرشرب)»، «قنات و چاه آب شرب»، برابر آخرين مقررات و ضوابط استقرار واحدهاي توليدي و صنعتي ( موضوع ماده 11 قانون هواي پاك) را رعايت نمايد.

4 - محل مركز نبايد به بهداشت،آسايش وايمني عمومي آسيبب رساند و يا موجب بروزخسارت به طبيعت از جمله جنگل ها و منابع وآلوده شدن آبهاي عمومي و همچنين ايجاد خطربيماري و يا تضعيف نژاد براي ساير حيوانات شود.

5 - درمعرض حوادث طبيعي ازجمله سيل، طوفان، كولاك هاي شديد و نيز در مسير مسيل هاي شناخته شده نباشد.

6 - نقشه و جايگاه: براي پرورش ملكه تجاري زنبور گرده افشان مخملي، طرح و نقشه تأسيسات لازم است توسط متقاضي متناسب با ظرفيت توليد جهت تطبيق با ضوابط فني به سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي و جهت تطبيق با ضوابط بهداشتي به سازمان نظام دامپزشكي ارائه شود.

نقشه هاي اجرايي ساختمان و تأسيسات تهيه شده فني به منظور انطباق با ضوابط بهداشتي (موازين GMP، GAHP ، HACCP) توسط متقاضي به سازمان نظام دامپزشكي ارائه تا تأييد شود. ( نامه شماره 1402/44/10649 مورخ 1402/08/27)

ظرفيت مركز براساس سياست هاي اجرايي معاونت امور توليدات دامي وزارت جهاد كشاورزي تعيين مي شود.

حداقل ظرفيت مركز توليد ساليانه ملكه زنبور گرده افشان مخملي، 200 ملكه در سال مي باشد و حداكثر ظرفيت مركز براساس درخواست، طرح و نقشه ارائه شده از سوي متقاضي، امكانات و تجهيزات مندرج در اين دستورالعمل محاسبه و تعيين مي شود.

1 - متقاضيان برداشت ملكه از طبيعت براي تعيين مكان برداشت موظف به كسب نظر سازمان حفاظت محيط زيست مي باشند.

با توجه به تغييرات اقليمي و تخريب هاي محيط زيستي و كاهش تعداد اين زنبور در طبيعت، تعداد ملكه هاي قابل برداشت از طبيعت، طبق نظر سازمان حفاظت محيط زيست خواهد بود.

حداقل مساحت زمين در نظر گرفته شده براي مركز بايد به نحوي باشد كه علاوه بر مساحت در نظر گرفته شده جهت استقرار تأسيسات اصلي و جانبي مركز (مطابق اين دستورالعمل)، فضاي مناسب به منظور محوطه سازي، خيابان كشي در راستاي تردد وسايل نقليه (كه ورود آن ها به مركز اجتناب ناپذير مي باشد) و ايجاد فضاي سبز را دارا باشد. سطح زيربناي تاسيسات مورد نياز پرورش ملكه (اتاق پيوند، انبارها ، محل تلقيح، و...) براي يك واحد پرورش با ظرفيت 200 ملكه توليدي 200 متر مربع و زمين مورد نياز براي استقرار حداقل 1000 متر مربع تعيين مي گردد. به ازاي 200 ملكه توليدي اضافه بر ظرفيت 20 درصد تأسيسات و 50 درصد زمين جهت استقرار زنبورستان افزايش مي يابد.

فضاي موردنياز (فضاي مفيد) براساس ظرفيتهاي مختلف مورد درخواست متقاضي محاسبه ودر پروانه هاي مربوطه درج مي شود.

نحوه تهيه و ارائه طرح و نقشه جانمايي تأسيسات (اصلي و جانبي) مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي

3 - بخش قرنطينه (محل نگهداري مولدين ورودي به مركز قبل از انتقال آن ها به سالن هاي نگهداري و تكثير)

3 - سالن تكثير مولد (محل نگهداري مولدين جهت جفت گيري و تخم گذاري)

3 - سالن نگهداري و پرورش كه شامل بخش هاي مختلف براساس مراحل مختلف زندگي زنبور مي باشد.

4 - اتاق آماده سازي غذا/خوراك

5 - انبارهاي نگهداري (شامل: انبار نگهداري غذا/خوراك، انبار لوازم و تجهيزات، انبار نگهداري ملزومات بسته بندي و كارتن)

6 - آزمايشگاه و واحد كنترل كيفي

7 - رختكن و سرويس بهداشتي

8 - بخش مديريت واداري

9 - اتاق كارگري و نگهباني

10 - اتاق شستشو و ضدعفوني وسايل و تجهيزات و باكس ها.

ابعاد و مساحت تأسيسات اصلي و جانبي بايد متناسب با ظرفيت مركز و تعداد نيروي انساني شاغل در مركز به نحوي طراحي و اجرا شود كه امكان انجام عمليات تكثير، پرورش و بسته بندي در شرايط بهداشتي برابر اين دستورالعمل را فراهم سازد.

ابعاد سالن: ابعاد سالن بايد متناسب با ظرفيت توليد زنبور در نظر گرفته شود به نحوي كه ضمن دارا بودن فضاي كافي براي نصب و استقرار تجهيزات مورد نياز، انجام عمليات توليد در محدوده معين در شرايط مناسب و بهداشتي، انجام پذير باشد. سالن هاي تكثير، نگهداري و پرورش زنبور، بايد داراي امكانات و شرايط زير باشد :

4 - جانمايي فضاهاي در نظر گرفته شده در ماده (9) بايد به گونه اي انجام پذيرد كه ضمن دارا بودن شرايط و ضوابط فني بهداشتي زير منطبق بر روند منطقي توليد از تكثير و توليد تخم تا محصول نهايي باشد.

2 - به منظور ممانعت از آلودگي هاي متقاطع، سالن هاي تكثير، نگهداري و پرورش زنبور بايد بطور فيزيكي كاملا از يكديگر و از ساير تاسيسات جداسازي شده باشد.

4 - از استحكام و ايمني مناسبي برخوردار بوده و از مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده باشد و مجهز به تجهيزات اطفاء حريق باشد.

4 - از دما، رطوبت و نور كافي (نور طبيعي و مصنوعي) و قابل كنترل ( متناسب با عوامل توليدي) برخوردار باشد.

كليه لامپ هاي تعبيه شده در سالن براي تأمين نور مصنوعي بايد داراي پوشش مناسب (قابل تميز كردن) باشند.

در صورت وجود پنجره براي تأمين نور طبيعي، توري هاي مورد استفاده بايد فلزي و قابل جابجايي براي شستشو و ضدعفوني كردن باشند.

4 - از تهويه مناسب برخوردار باشد. ارتفاع دستگاه هاي تهويه حداقل 1/5 متر از كف سالن در نظر گرفته مي شود.

4 - سقف بايستي

1 -6 -4 - از مصالح مقاوم در مقابل گرما، سرما، رطوبت و باد و قابل شستشو و ضدعفوني باشد و به گونه اي طراحي شود كه مانع تجمع مواد آلوده و بيماريزا شده و پوسته پوسته نشود.

2 -6 -4 - ارتفاع سقف حداقل 3 (سه) متر در نظر گرفته مي شود.

3 -6 -4 -ديوار تا سقف بايستي از مصالح مقاوم (مانند سيمان) قابل شستشو و ضدعفوني و يا شعله دادن و به رنگ روشن ساخته شده باشد.تمام اتصالات بين ديوار به ديوار و ديوار به كف بايد داراي انحناء بوده و زاويه تند نداشته باشد به شكلي كه از تجمع مواد در اين محلها جلوگيري به عمل امده و به راحتي قابل شستشو و ضدعفوني باشد.

4 - كف بايستي با مصالح مناسب به نحوي ساخته شود كه محكم و مقاوم، غيرقابل نفوذ نسبت به آب، قابل شستشو و ضدعفوني و شعله دادن بوده و داراي شيب مناسب به سمت كانال هاي جمع آوري و انتقال فاضلاب باشد بطوري كه از حالت راكد ماندن پساب جلوگيري شود.

فاضلاب جمع آوري شده بايد به چاه فاضلاب يا سيستم تصفيه فاضلاب و يا چاه سپتيك (مورد تاييد اداره كل حفاظت محيط زيست استان) هدايت شود.

4 - مجهز به انشعاب آب سرد و گرم با فشار مناسب و قابل دسترس در بخشهاي مختلف جهت شستشو و نيز دستگاه پمپ فشار قوي و اسپري ضدعفوني با مخزن مناسب جهت ضدعفوني باشد.

4 - پنجره ها (در صورت لزوم) بايد به شكلي طراحي و تعبيه شوند كه همسطح ديوارهاي داخلي بوده و در صورت وجود تاقچه زير پنجره بايد داراي شيب مناسب به طرف داخل بوده تا از تجمع گرد و خاك جلوگيري شود. پنجره هاي بازشو بايد به وسيله توري مناسب پوشانده شود، توري ها بايد به راحتي قابل جابجايي به منظور شستشو باشد.

4 - سطح درب ها بايد صاف بوده و سطوح غيرجاذب داشته و قابل شستشو و ضدعفوني باشند.

4 - سالنهاي تكثير و پرورشي بايد داراي باكس (ظروف) مناسب مخصوص با ابعاد مناسب براي دوره هاي مختلف پرورشي (از تخم تا بلوغ) باشد.

4 - مجهز به سطلهاي مناسب براي جمع آوري ضايعات باشد و ضايعات جمع آوري شده در پايان فعاليت مركز بايد به شيوه مناسب خنثي شود.

4 - رختكن كه در محل ورودي به مركز احداث مي شود ، بايد داراي شرايط و امكانات زير باشد:

1 -13 -4 - داراي شرايط بهداشتي (كف، سقف و ديواره ها قابل شستشو و ضدعفوني) و نور كافي و تهويه باشد.

2 -13 -4 - داراي دوشهاي مجهز و كمد واجد حداقل دو جايگاه (براي لباس شخصي و لباس كار) براي هر پرسنل باشد.

3 -13 -4 - داراي روشويي مجهز به آب سرد و گرم، صابون مايع، حوله كاغذي يك بار مصرف و سطل درب دار باشد.

4 -13 -4 - واجد حوضچه ضد عفوني و يا چكمه شوي در مبادي خروجي رختكن باشد.

5 -13 -4 - لباس مخصوص (چكمه، كلاه و...) براي پرسنل، كارگران و بازديدكنندگان در نظر گرفته شود.

درصورت به كارگيري كاركنان خانم، وجود رختكن اختصاصي بانوان با شرايط و امكانات فوق، الزامي است .

4 - سرويس هاي بهداشتي بايد داراي شرايط بهداشتي مناسب، نور كافي، تهويه مناسب، روشويي، مجهز به آب سرد و گرم و بدون ارتباط مستقيم به بخش هاي مختلف باشد.

سالن قرنطينه: سالن قرنطينه كه به منظور نگهداري موقت زنبورهاي تازه وارد به مركز قبل از انتقال به سالن هاي تكثير، نگهداري و پرورش و جهت انجام اقدامات بهداشتي و قرنطينه اي مربوط در نظر گرفته مي شود، بايد داراي امكانات و شرايط زير باشد:

5 - در دورترين نقطه ازسالن هاي تكثير، نگهداري و پرورش زنبور به نحوي واقع شود كه با در نظرگرفتن جهت وزش باد غالب مسير باد به سمت سالن هاي تكثير، نگهداري و پرورش زنبور نباشد.

5 - امكانات و شرايط مندرج در ماده (9) اين دستورالعمل را دارا باشد.

مدت زمان قرنطينه و نوع اقدامات بهداشتي و قرنطينه اي در مدت زمان قرنطينه براساس ضوابط و دستورالعمل هاي ابلاغي از سوي سازمان دامپزشكي كشور و سازمان حفظ نباتات تعيين مي شود. اتاق قرنطينه بدون هرگونه منفذ به منظور عدم خروج و فرار زنبور باشد. و ترجيحاً داراي فيلتر هوا جهت تهويه هواي داخل سالن قرنطينه باشد.

انبارهاي نگهداري: (شامل: انبار نگهداري غذا/خوراك، انبار لوازم و تجهيزات، انبار نگهداري ملزومات بسته بندي و كارتن، انبار نگهداري سموم، مواد شوينده و مواد ضدعفوني كننده) بايد داراي موقعيت و ارتباط مناسب با بخشهاي مربوطه باشند و نيز شرايط و امكانات زير را داشته باشند:

6 - داراي موقعيت مناسب نسبت به درب ورودي مركز باشد به نحوي كه خودروي حمل خوراك براي تخليه خوراك حداقل تردد را داشته و خودرو تحت هيچ شرايطي وارد منطقه پرورشي نشود.

6 - دما، رطوبت و تهويه قابل كنترل باشد.

6 - داراي پالت و قفسه بندي مناسب (محكم و قابل شستشو و ضدعفوني) جهت نگهداري خوراك، باشد.

6 - درب قابل كنترل براي جلوگيري از تردد افراد متفرقه به انبار باشد.

6 - كف و ديواره بدون خلل و فرج و قابل شستشو و ضدعفوني و يا شعله دادن باشد.

6 - در برابر ورود و لانه گزيني جوندگان و پرندگان ايزوله باشد.

در نظر گرفتن مكان مناسب جهت مصرف خوراك روزانه زنبورها در سالن نگهداري و پرورش زنبور به نحوي كه تامين خوراك انبار از محوطه توسط دريچه و به راهروي سرويس و خوراك دهي از طريق درب امكان پذير باشد، ضروري است. در نظر گرفتن مكاني به عنوان انبار به منظور نگهداري وسايل و تجهيزات مورد نياز با امكان دسترسي آسان در سالن نگهداري و پرورش زنبور و يا در مجاورت آن، ضروري است.

6 - جعبه و كارتنهاي نگهداري و عرضه زنبورها بايد از مواد درجه يك ترجيحاً food grade تهيه شود.

الزامات در مورد رعايت ضوابط امنيت زيستي

7 - رعايت اصول امنيت زيستي (بيوسكيوريتي) در محوطه هاي نگهداري كلنـي، اتـاق پيونـد و تلقـيح و ... در زمان توليد و تكثير، عرضه و فروش زنبور

7 - اجراي دستورالعمل هاي بهداشتي - قرنطينه اي و برنامه هاي پيشگيري و كنترل و مراقبـت بيمـاري هـا بـر اسـاس دستورالعمل هاي ابلاغي از سوي سازمان دامپزشكي كشور

7 - گزارش سريع و به موقع تلفات غيرعادي به اداره كل/شبكه دامپزشكي شهرستان

7 - اعمال ضوابط و دسـتورالعمل هـاي ابلاغـي از سـوي سـازمان دامپزشـكي كشـور در حمـل و نقـل و ورود و خـروج زنبور

7 - رعايت بهداشت فردي كاركنان و كارگران و دارا بودن كارت بهداشتي كليه پرسنل شاغل

7 - آموزش كليه پرسنل جهت رعايت بهداشت فردي و حرفه اي و برگزاري دوره هاي آموزشي اوليـه در مـورد بهداشـت زنبورستان و تكثير و پرورش زنبور به منظور بالا بردن سطح اطلاعات آنها در رابطه با وظايف محوله.

آزمايشگاه تشخيص بيماري زنبور: ايجاد آزمايشگاه تشخيص بيماري زنبور در بخشي از مركز الزامي است. در صورت عدم امكان ايجاد، ارائه قرارداد مركز با يكي از آزمايشگاه هاي همكار سازمان دامپزشكي در زمينه تشخيص بيماري زنبور الزامي خواهد بود. آزمايشگاه مركز كه به منظور انجام آزمايشات كنترل كيفيت محصول در نظر گرفته مي شود بايد داراي شرايط و امكانات زير باشد:

8 - ديوارها تا سقف از مصالح مقاوم و قابل شستشو و ضدعفوني و به رنگ روشن ساخته شده باشد.تمامي اتصالات بين ديوار به ديوار و ديوار به كف بايد داراي انحنا بوده و زاويه تند نداشته به شكلي كه از تجمع مواد در اين محل ها جلوگيري به عمل آمده و به راحتي قابل شستشو و ضدعفوني باشند.

8 - كف با مصالح مناسب به نحوي ساخته شود كه محكم، مقاوم در برابر مواد شيميايي و حرارت، قابل شستشو و ضدعفوني و غيرلغزنده و داراي شيب مناسب به سمت چاه فاضلاب يا سپتيك باشد.

8 - مجهز به انشعاب آب سرد و گرم، دستگاه پمپ فشار قوي و نيز تجهيزات اسپري كننده مواد ضدعفوني با مخزن مناسب باشد.

8 - داراي نور طبيعي يا مصنوعي مناسب بوده و تمامي لامپ هايي كه در سالن ها تعبيه شده اند بايد داراي پوشش قابل شستشو باشند.

8 - مجهز به وسايل و تجهيزات الزم مانند: استريوميكروسكوپ داراي قدرت بزرگنمايي حداقل 40 براي تفكيك جنسيتي حشرات ترازو با دقت يك هزارم گرم براي توزين حشرات توليد شده آون (فور) براي خشك كردن لاروها و شفيره ها و آفت زدايي غذا و ظروف پرورش ساير وسايل شامل: بينوكلر دو چشمي، يخچال، فريزر، ظروف آزمايشگاهي (مانند ارلن، پتريديش، بشر)

مركز بايد داراي امكانات و تجهيزات الزام براي امحاء بهداشتي فضولات، زنبورها و لاروهاي مرده يا آفت زده باشد.

استفاده از متانول (الكل متيليك) 70 درصد حداقل به مدت 5 دقيقه، فريز كردن در برودت منهاي20 درجه سانتي گراد، سوزاندن در محفظه لاشه سوز يا دفن بهداشتي(چاه تلفات) از روش هاي متداول براي از بين بردن لازو و زنبورهاي مرده يا آفت زده مي باشد كه براساس ظرفيت مركز تعيين و اجرا مي شود.

مركز بايد قابليت نگهداري و بسته بندي زنبورهاي توليدي را داشته باشد.تاسيسات مذكور بايد كاملاً از نظر فيزيكي از ساير تاسيسات جداسازي شده و از طريق دريچه به سالن نگهداري و پرورش مرتبط باشد .

احداث حوضچه يا داكت ضد عفوني يا دستگاه پمپ فشار قوي در ورودي به مركز براي شستشوي چرخ ها و دور تا دور و زير خودروها و نيز دستگاه اسپري ضدعفوني با مخزن مناسب جهت ضدعفوني خودروهايي كه ورود آن ها به مركز اجتناب ناپذير مي باشد، الزامي است.

آب مصرفي بايد داراي شرايط زير باشد

12 - آب مورد نياز بايد خصوصيات فيزيكي و شيميايي و ميكروبي موردنظر براي آب آشاميدني را دارا باشد.

12 - با فشار مناسب در تمام محل هاي مورد نياز در دسترس باشد.

12 - در مناطقي كه احتمال قطع يا كاهش فشار آب وجود دارد، امكانات كافي براي ذخيره (منبع ذخيره آب) براي استفاده از آب درمواقع ضروري فراهم باشد.

ميزان نياز آبي يك مركز براساس نوع خوراك، دماي محيط، فعاليت فيزيولوژيكي و امورات فني و بهداشتي متغير است. در مجموع حداقل نياز آبي مركز در هرشبانه روز 500 (پانصد) ليتر در نظر گرفته مي شود.

مركز بايد داراي شبكه برق رساني مناسب جهت تأمين روشنايي كافي براي سالن ها و ساير تأسيسات باشد. ضمنا موتور برق اضطراري يا ژنراتور متناسب با ظرفيت مركز نيز ضروري است.

مركز بايد داراي سيستم جمع آوري و هدايت فاضلاب مناسب و سرپوشيده بوده و پساب آن به فضاي بيرون (زمين كشاورزي و غيره) ارتباط نداشته باشد و با شيب مناسب به سمت چاه فاضلاب يا سپتيك هدايت گردد. چاه فاضلاب بايد فاصله لازم از چاه آب و شبكه آبرساني را دارا باشد به نحوي كه امكان هرگونه نشت فاضلاب به چاه آب و شبكه آبرساني فراهم نباشد.

مركز بايد داراي منبع سوخت مناسب و با ظرفيت كافي باشد.منبع سوخت بايد در موقعيت مناسب واقع شود، به نحوي كه:

15 - جهت تخليه سوخت نياز به ورود وسيله نقليه به داخل مركز نباشد.

15 - فاصله لازم بين منابع تأمين سوخت و آب مصرفي به منظور جلوگيري از نشت مواد سوختي به شبكه آبرساني رعايت شود.

محوطه مركز (فضاي بين تأسيسات و ديوار محيطي) حداقل تا شعاع 2 متري بايد قابل شستشو، ضدعفوني و يا شعله دادن باشد و شامل بخش هاي زير مي باشد:

16 - مركز بايد با ديوار يا فنس (حداقل به ارتفاع 2 متر) به طور كامل حصاركشي شده باشد و از ورود افراد متفرقه و حيوانات به مركز جلوگيري شود.

در صورت نگهداري سگ نگهبان ، بايستي سلامت آن تأييد شده باشد

16- در داخل محوطه كليه مسير تردد جهت دسترسي خودروها و كاركنان به تأسيسات، خيابان كشي و كف آن نيز قابل شستشو و ضد عفوني و داراي پوشش غيرقابل نفوذ از قبيل بتن،آسفالت،... باشد.

16 - در صورت استقرار مركز در مناطق بادخيز، توصيه مي شود به فاصله مناسب از حصار اطراف مركز نسبت به بادشكن (متناسب با شرايط اقليمي محل) اقدام به فضاي سبز صورت گبرد

16 - استقرار پاركينگ بايد در ابتداي ورودي به مركز، تفكيك شده از تاسيسات اصلي و ساير تاسيسات جانبي مركز باشد و امكانات شستشو و ضدعفوني وسايل نقليه اي كه ورود آن ها به مركز اجتناب ناپذير است را داشته و همچنين كف پاركينگ نيز قابل شستشو و ضد عفوني و داراي پوشش غيرقابل نفوذ (از قبيل بتن وآسفالت) بوده و شيب آن به سمت مخالف مركز باشد.

سرويس هاي بهداشتي كه براي پرسنل به تعداد مناسب و بصورت مجزا در نظر گرفته مي شوند، بايد داراي شرايط زير باشند :

17 - داراي شرايط بهداشتي، تهويه و نور كافي (طبيعي و يا مصنوعي) باشد.

17 - داراي روشويي مجهز به آب سرد و گرم ، صابون مايع، حوله كاغذي يك بار مصرف و سطل درب دار باشد.

پيوست:

جدول (1): حداقل فاصله مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي با اماكن دامي و صنايع وابسته به دام (برحسب متر) اماكن دامي و صنايع وابسته به دام مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي اماكن دامي مراكز نگهداري و پرورش گاو وگاوميش، گوسفند و بز، شتر اصلاح نژادي و تحقيقاتي 500 داشتي (شيري) و پرواري (گوشتي) 200 مراكز نگهداري، تكثير، پرورش و سواركاري اسب و استر اصلاح نژادي و تحقيقاتي 500 مراكز نگهداري و پرورش اسب سيلمي 500 مراكز تكثير و پرورش اسب 200 كانون هاي سوار كاري، پرورشگاه ها و مراكز تربيت اسب 200 مراكز نگهداري و پرورش حيوانات پوستي و آزمايشگاهي خرگوش، نوتريا و چين چيلا 200 حيوانات آزمايشگاهي 500 سمور(خز)، ايلتيس ( پلي كت) و روباه 600 مراكز نگهداري و پرورش سگ و گربه 200 مراكز نگهداري و پرورش ماكيان( مرغ و خروس) و ساير ماكيان لاين 5000 اجداد 1000 اصلاح نژادي و تحقيقاتي 1000 مادر 800 پولت، تخمگذار و گوشتي 500 شتر مرغ مادر ( مولد) 1000 پرورشي 800 مراكز پرورش و نگهداري پرندگان زينتي 100 مراكز تكثير و پرورش آبزيان 250 مراكز تكثير و پرورش ملكه زنبورعسل 300 مراكز نگهداري و پرورش زنبور عسل - ميادين دام عرضه و كشتاري 500 صنايع وابسته به دام كارخانجات جوجه كشي 400 خوراك دام و طيور و آبزيان 200 كارخانجات تبديل ضايعات 500 كشتارگاه دام و طيور 1000 سردخانه هاي نگهداري مواد پروتئيني و فرآورده هاي خام دامي 200 مراكز فرآوري و بسته بندي فرآورده هاي خام دامي 200 * موضوع ابلاغيه شماره 020/1451 مورخ 1388/01/21 وزير محترم جهاد كشاورزي

جدول (2): حداقل فاصله مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي از صنايع غذايي، صنايع آرايشي و بهداشتي، صنايع دارويي و ساير واحدهاي صنعتي و خدماتي (برحسب متر) عوارض تاسيساتي مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي صنايع غذايي سطح 1 50 سطح 2 100 سطح 3 150 سطح 4 200 صنايع آرايشي سطح 1 300 سطح 2 400 صنايع داروئي سطح 1 300 سطح 2 500 ساير واحدهاي صنعتي و خدماتي گروه 1 50 گروه 2 100 گروه 3 150 گروه 4 200 گروه 5 250 گروه 6 300 گروه 7 1000 * * موضوع بخشنامه شماره 4638/د مورخ 1388/06/22 ( ضوابط و معيارهاي استقرار اماكن دامي و صنايع وابسته به دام)

جدول (3): حداقل فاصله مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي از جاده ، راه آهن و فرودگاه* (برحسب متر) عوارض تاسيساتي مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي حريم جاده فرعي - آزادراه ، بزرگراه و اصلي 150 حريم فرودگاه منطقه اي 500 اصلي 1000 بين المللي 2000 حريم راه آهن 200 * موضوع ابلاغيه شماره 020/28328 مورخ 1391/09/11 وزير محترم جهاد كشاورزي * فواصل تعيين شده براي جاده، از آكس جاده محاسبه مي شود . * فواصل تعيين شده براي فرودگاه ها، از حريم زمين محل احداث فرودگاه محاسبه مي شود .

جدول 4.حداقل فاصله مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي از سكونتگاه ها *(بر حسب متر) عوارض تاسيساتي مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي كلان شهرها 800 مراكز استان ها (به جز كلان شهرها) 600 مراكز شهرستان (به جز مراكز استان ها و كلان شهرها) 400 شهر بيش از 50000 نفر جمعيت 200 تا 50000 نفر جمعيت 150 روستا بيش از 100 خانوار 100 تا 100 خانوار 50 * موضوع ابلاغيه شماره 020/338847 مورخ 1391/11/2 وزير محترم جهاد كشاورزي * سكونتگاه ها به كليه شهرها، روستاها، شهرك هاي مسكوني و مجتمع هاي مسكوني كه داراي حداقل بيست خانوار ساكن مي باشند، اطلاق مي شود. * ملاك تشخيص جمعيت خانوار، آخرين سرشماري مركز آمار ايران مي باشد. * حريم در نظر گرفته شده نافي رعايت ضوابط و مقررات ساير ارگان هاي مسئول قانوني از جمله سازمان حفاظت محيط زيست نخواهد بود. تبصره- شرايط برخورداري از تخفيف و تعديل فواصل جداول (1)، (2)، (3) و (4)، به شرح زير مي باشد: 1- در صورت وجود عوارض طبيعي از قبيل تپه، كوه، دره، جنگل، رودخانه و غيره كه محدوديت تردد ايجاد مي كنند و يا در صورت درخت كاري به عمق 6 متر و كاشت درخت حداقل در 3 رديف، فواصل مندرج در جداول فوق الذكر را مي توان حداكثر تا20 (بيست) درصد كاهش داد. 2- در استان هاي مازندران، گيلان، گلستان و مناطق اقليمي مشابه از نظر آب وهوا و پوشش گياهي در صورت ضرورت، فواصل مذكور را مي توان علاوه بر موارد مندرج در تبصره (1)، حداكثر تا10 درصد كاهش داد . 3- در صورت برخورداري از شرايط و ضوابط تخفيف فواصل مندرج در ماده (28) بخشنامه شماره 4638/د مورخ 1388/06/22 ( با عنوان ضوابط و معيارهاي استقرار اماكن دامي و صنايع وابسته به دام با ساير واحدهاي صنعتي و مراكز خدماتي)، تخفيف فاصله در حريم بهداشتي تعيين شده در جدول (2) لحاظ خواهد شد. 4- محل استقرار مركز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي از زيست بوم اصلي 10 (ده) كيلومتر مي باشد. تهيه و تدوين: كارگروه ضوابط فني و بهداشتي تاسيس و بهره برداري مراكز تكثير و پرورش زنبور گرده افشان مخملي رديف نام و نام خانوادگي سمت محل كار 1 تورج صارمي مشاور معاون وزير و رئيس ستاد معاونت معاونت امور توليدات دامي 2 حسين اكبرپور مجري طرح توسعه زنبور داري معاونت امور توليدات دامي 3 ناصر تاج آبادي رئيس بخش تحقيقات زنبورعسل موسسه تحقيقات علوم دامي كشور 4 هادي تبرايي مديركل دفتر نظارت بر بهداشت عمومي و ماده غذايي سازمان دامپزشكي كشور 5 كامياراحمدي معاون مديركل دفتر طيور و زنبورعسل سازمان دامپزشكي كشور 6 مجيد مختاري معاون دفتر نظارت بر بهداشت عمومي و ماده غذايي سازمان دامپزشكي كشور 7 محمد حسن گلپايگاني دفتر نظارت بر بهداشت عمومي و ماده غذايي سازمان دامپزشكي كشور 8 سعيد صادقي دفتر نظارت بر بهداشت عمومي و ماده غذايي سازمان دامپزشكي كشور 9 حميد ارشادي مشاور سازمان نظام مهندسي كشاورزي و منابع طبيعي كشور 10 عليرضا نادري نماينده سازمان حفاظت محيط زيست كشور 11 مجيد غلامي كارشناس دفتر توسعه زنبورداري معاونت امور توليدات دامي 12 معصومه حبشي رئيس گروه معاونت امور باغباني 13 سميه سياري كارشناس امور فني صدورپروانه سازمان نظام دامپزشكي كشور 14 محمدجواد ارده عضو هيئت علمي موسسه تحقيقات گياه پزشكي 15 شهرام فرخي عضو هيئت علمي موسسه تحقيقات گياه پزشكي 16 بنفشه اصغري طبري سرپرست معاونت بيولوژيك سازمان حفظ نباتات كشور 17 ولي الله رضايي معاون دفتر پيش آگاهي سازمان حفظ نباتات كشور 18 فرزانه مجيدي كارشناس دفتر توسعه زنبورداري معاونت امور توليدات دامي 19 سارا شادمهر كارشناس دفتر توسعه زنبورداري معاونت امور توليدات دامي 20 عزيزاله پردل كارشناس دبيرخانه صدور پروانه معاونت امور توليدات دامي