سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران

سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران» كه پيرو تصويب ماده واحده «نهايي سازي و تصويب سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران» (مصوب 1402/08/16 شوراي عالي انقلاب فرهنگي) و در اجراي تفويض موضوع ماده واحده «تشكيل شوراي ملي راهبري و تأسيس سازمان ملي هوش مصنوعي» (مصوب جلسه 901 مورخ 1403/03/29 شوراي عالي انقلاب فرهنگي)، در جلسه 483 شوراي معين شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است؛ به شرح ذيل براي اجراء ابلاغ مي گردد:

مقدمه از مهم ترين شاخصه هاي تمدن نوين اسلامي، توحيدگرايي و استقرار عدالت و امنيت فراگير مبتني بر انديشه و جهان بيني اسلامي است كه تعيّن بخش و اثرگذار بر مسير و جهت گيري هاي فناوري هاي نوين به طور عام و هوش مصنوعي به طور خاص است. براي وصول به شاخصه هاي تمدن نوين اسلامي بر مبناي دانش و علوم بنيادين، هوش مصنوعي كه به لحاظ كاركردي و رفتاري مشابه با برخي ظرفيت هاي هوش انساني عمل مي كند، يك امكان مهم و يك تغيير در زيست بوم زندگي بر مبناي حكمراني اسلاميِ هوشمند محسوب مي شود. بديهي است هوش مصنوعي در تعامل با جامعه انساني، يك پديده اجتماعي و مرتبط با زيست بوم ديني و فرهنگي جامعه محسوب مي شود كه مي بايست ابتناء همه ابعاد آن بر مباني، ارزش ها، قابليت ها، سرمايه انساني و سرمايه اجتماعي جمهوري اسلامي ايران، مورد توجه قرار گيرد. فرصت‏هاي قابل توجه حاصل از پيشرفت علم و فناوري در كنار توان قابل ملاحظه آن براي درك مسائل و همچنين قدرت پيشگيرانه آن در مهار بحران ها و مشكلات پيشِ روي جوامع، موجب شده است تا در سطح بين المللي در اسناد ملي و برنامه‎ هاي كلان، سرفصل مهمي به اين موضوع اختصاص يابد. در كشور ما نيز توسعه علم و فناوري و توجه به رشد علمي جايگاه قابل توجهي در گفتمان راهبردي كشور و به طور خاص در كلام امامين انقلاب و اسناد و برنامه هاي كلان كشور به ويژه بيانيه گام دوم انقلاب اسلامي دارد. اگر در دوره اي صنعت نفت، صنعت برق و فناوري اطلاعات باعث تحول همه جانبه صنعت شد، امروزه يكي از مهم ترين حوزه‎ هاي فناورانه اي كه باتوجّه به گذشته، حال و آينده تحوّل آفرين خود بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته، علوم و فناوري‎ هاي هوش مصنوعي است كه برخوردار از ابعاد فلسفي، اخلاقي، فقهي، حقوقي، فني و مهندسي است. با عنايت به اثر فراگير و برنامه پذيربودن فناوري‏ هاي نوين و مزيت‏هاي حاصل از پيشگامي در اين فناوري ‎ها، كشورهاي بسياري، بر هوش مصنوعي و كاركردهاي آن در بخش هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي و دفاعي متمركز شده اند. كشور ما نيز، يكي از كشورهاي پيشرو در زمينه خلق دانش و انتشار مقالات علمي در حوزه هوش مصنوعي است و توسعه زيست بوم كسب وكارهاي نوپا و شكل گيري شركت هاي دانش بنيان اين حوزه، نشان مي دهد كه با برنامه‎ ريزي منسجم و جامع، مي توان دستاوردهاي قابل توجهي را از توسعه هوش مصنوعي در كشور انتظار داشت. مقام معظم رهبري (مدظله العالي) نيز در ديدار با نخبگان، ضمن تأكيد هميشگي نسبت به تمركز بر فناوري‎ هاي نو به عنوان مأموريت ويژه نخبگان، به طور خاص تمركز بر هوش مصنوعي را به عنوان ظرفيت مهم براي حكمراني نظام مند و اثرگذار بر پيشرفت همه جانبه و توسعه هوشمندانه آن متناسب با اقتضائات و نيازهاي بومي كشور مورد تأكيد قرار داده اند. بديهي است فائق آمدن بر چالش ‎ها و مسائل پيش رو در مسير رسيدن به اين جايگاه جز با برنامه‎ ريزي دقيق و جامع كه بتواند محقق كننده اهداف، راهبردها و اولويت هاي مدنظر در اسناد بالادستي و برنامه‎ هاي راهبردي نظام باشد، ميسر نخواهد بود. بي شك براي ارتقاي جايگاه كشور در حوزه هوش مصنوعي و كسب جايگاه مناسب در بازارهاي جهاني و رسيدن به جمع كشورهاي برتر دنيا، راه پرفراز و نشيبي در پيش است. خودباوري، توانمندسازي نيروي انساني، توجه ويژه به نخبگان، فرهنگ سازي، ترويج و آموزش مفاهيم و مباني علمي، تسهيل فضاي كسب وكار، بخش خصوصي، تسهيل انتقال فناوري و توسعه فناوري هاي زيرساختي و تنظيم‎ گري متناسب با الزامات اين حوزه از جمله مواردي است كه بايد در راستاي يك نگاه منسجم و يكپارچه مدنظر قرار گيرد. تدوين سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران گام مهمي براي وصول به مؤلفه هاي تمدن نوين اسلامي، ارتقاي كيفيت حكمراني و تقويت بنيان هاي علمي و پژوهشي در راستاي پيشرفت كشور در همه عرصه هاي مرتبط با حكمراني منطقه اي و ملي و ارتباطات جهاني است. همچنين هوش مصنوعي در همه قلمروهاي اولويت دار از قبيل آموزش و پژوهش، بهداشت و درمان، حكمراني دولتي و خدمات عمومي، دفاعي، امنيتي و انتظامي، صنايع، انرژي، محيط زيست و كشاورزي، فرهنگ ايراني و تمدن اسلامي، رسانه و فضاي مجازي و امور مرتبط با فناوري هاي مهم و راهبردي اعم از هوافضا، فناوري زيستي، فناوري نانو، علوم شناختي و ساير عرصه هاي علم و فناوري، منشأ تغيير و تحولات بزرگ است.

تعريف واژگان

: به توانايي ماشين براي انجام عملكردهاي خودكار و نظام مند از جمله يادگيري، درك، استنتاج، حل مسأله، پيش‏ بيني، تصميم‏ گيري و اقدام از طريق به كارگيري دانش و اطلاعات و پردازش داده گفته مي‏شود كه منشأ اثرگذاري هاي گسترده بر انسان و روابط انساني در محيط فيزيكي يا مجازي و همچنين بازتاب هاي زيست محيطي است. هوش مصنوعي ماهيتي داده اي، شبكه اي، الگوريتمي، خوشه اي، لايه اي و يكپارچه، مبتني بر منطق هاي كلاسيك و ساير منطق هاي نوين دارد.

: داده اي كه از نظر حقوقي هر فردي مجاز است تا از آن به شكل آزاد بر اساس مجوزهاي استاندارد استفاده كند.

: داده اي كه تحت يك مجوز اشتراك گذاري با محدوديت هاي معين بين افراد حقيقي يا حقوقي مشخص به اشتراك گذاشته شده است.

: مجموعه اي از اصول اخلاقي براي هدايت توسعه و استفاده مسئولانه و مبتني بر ارزش هاي اسلامي از فناوري هوش مصنوعي است كه توسط متخصصان و ساير افراد در طراحي، توليد و بهره گيري از هوش مصنوعي رعايت شده و حقوق متقابل ايجاد مي كند. نمونه هايي از مسائل اخلاقي هوش مصنوعي عبارتند از: رعايت حريم خصوصي، رعايت حقوق فردي و اجتماعي، تأمين امنيت اجتماعي، انصاف، توضيح پذيري، شفافيت، عدم تبعيض و سوگيري، پاسخگويي، همسويي با ارزش ها و هنجارهاي جامعه اسلامي، مسئوليت پذيري، اعتماد و عدم سوء استفاده از فناوري. هدف اخلاق هوش مصنوعي بهينه سازي تأثير سودمند هوش مصنوعي بر جامعه و زيست بشر و كاهش خطرات و پيامدهاي ناخواسته استفاده از آن مبتني بر ارزش ها و مباني اعتقادي اسلام است.

: به مجموعه مؤلفه هاي سخت افزاري و نرم افزاري، شامل شبكه اي از سازمان ها، افراد و نهادهايي اطلاق مي شود كه در توسعه، استقرار و استفاده از سيستم هاي هوش مصنوعي دخيل هستند. زيست بوم هوش مصنوعي يك سيستم پيچيده و پويا شامل طيف گسترده اي از ذي نفعان، از جمله مردم، كارگزاران نظام حكمراني، محققان، توسعه دهندگان، سياست گذاران، سرمايه گذاران و كاربران نهايي است.

: موضوعات ملي اولويت دار در حوزهاي كلان فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي، امنيتي و محيط زيستي.

: منظور از سازمان در اين سند، سازمان ملي هوش مصنوعي است.

: منظور از سند، سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران است.

اصول و مباني ارزشي هم راستا با مباني ارزشي جمهوري اسلامي ايران در قانون اساسي و بيانيه گام دوم انقلاب اسلامي و مباني ارزشي نظام علم و فناوري مندرج در سند نقشه جامع علمي كشور و با تأكيد بر حاكميت جهان بيني توحيدي اسلام، مردم سالاري ديني، عدالت محوري، كمال آفريني، ثروت آفريني، هماهنگي با محيط زيست و اهميت كرامت انساني در تمام ابعاد علم، فناوري و نوآوري، اصول و مباني ارزشي اين سند عبارتند از:

رعايت اصول اعتقادي و مجموعه ارزش هاي اخلاقي اسلام در راستاي تقويت سبك زندگي اسلامي و حيات طيبه جاودانه در كليه مسيرگذاري هاي هوش مصنوعي و پرهيز از جهت گيري هاي منجر به فساد و منكر و تقويت فضاي غفلت؛

توجه به ابعاد وجودي انسان مبتني بر فلسفه و معارف اسلامي در توسعه و به كارگيري هوش مصنوعي؛

توسعه و كاربست هوش مصنوعي با هدف تأمين آرمان ها و ارزش هاي مرتبط با انسان الهي و جامعه اسلامي؛

آرمان گرايي، خوداتكايي، خودباوري، درون زايي و برون گرايي در توسعه زيست بوم هوش مصنوعي؛

توجه به عدالت، كرامت، حقوق و سلامت جسمي، روحي و رواني انسان ها در ساز و كار آموزش و به كارگيري هوش مصنوعي؛

حفظ استقلال، امنيت، منافع و اقتدار ملي در مواجهه با توسعه فناوري هوش مصنوعي در جهان؛

توسعه آينده نگر زيست بوم هوش مصنوعيِ توانمندساز، آگاهي بخش، اخلاق مدار و تمدن آفرين؛

رعايت حريم خصوصي و حفاظت از امنيت داده ها و اطلاعات در زيست بوم هوش مصنوعي؛

مواجهه هوشمندانه با قدرت هاي بزرگ با رويكرد انحصارزدايي؛

جلوگيري از سوء استفاده از هوش مصنوعي براي سلطه انسان بر انسان و سلطه هوش مصنوعي بر انسان؛

توسعه هوش مصنوعي با رعايت تقويت ارتباطات طبيعي انساني و پرهيز از انزواي اجتماعي انسان ها.

چشم انداز، اهداف كلان و شاخص هاي ارزيابي

چشم انداز جمهوري اسلامي ايران در افق 1412 هجري شمسي، با هدف استقرار مؤلفه هاي تمدن نوين اسلامي با برخورداري از زيست بوم هوش مصنوعي پيشرفته و نوآور مبتني بر اصول و ارزش هاي اسلامي، اتكا بر قابليت ها و توانمندي هاي ملي و بهره گيري هوشمندانه از تعاملات جهاني، بين 10 كشور پيشرو هوش مصنوعي دنيا قرار دارد و با استفاده از اين فناوري در حكمراني، موضوعات كلان كشور، ثروت آفريني، ارزش آفريني، تأمين سلامت، رفاه، امنيت و آسايش مردم، بيشترين پيشرفت را ايجاد مي كند.

اهداف كلان اهداف سند در راستاي تحقق چشم انداز و بهره گيري از هوش مصنوعي به عنوان زيست بوم اثرگذار بر همه عرصه هاي اقتصادي، سياسي - امنيتي و فرهنگي با رويكرد تأمين پيشرفت اسلامي - ايراني كشور عبارتند از:

توسعه و تربيت سرمايه انساني متخصص، ماهر و متعهد متناسب با قرار گرفتن در جمع 10 كشور پيشرو؛

ارتقا و تأمين زيرساخت ها با تأكيد بر زيرساخت هاي حقوقي و مالكيت فكري، زيرساخت هاي شبكه ملي اطلاعات و كلان داده، زيرساخت هاي پردازشي و مدل هاي بزرگ چند وجهي بومي با رويكرد شتاب دهي به پيشرفت هوش مصنوعي و كاربردي سازي آن؛

رشد و جهش مداوم توليدات فكري، علمي و فناورانه و تبديل شدن به قطب تحقيقاتي هوش مصنوعي منطقه آسياي جنوب غربي با هدف رفع نيازهاي كشور و مرجعيت بين المللي علمي و كاربردي حداقل در يكي از شاخه هاي اين حوزه؛

ارتقاي نوآوري برپايه فناوري هاي بديع با اثرگذاري اقتصادي و اجتماعي بالا به منظور ارتقاي هوش مصنوعي در بخش هاي كشاورزي، صنعت و خدمات؛

ارتقاي رقابت پذيري اقتصادي كشور با استفاده از هوش مصنوعي در سطح بازار داخلي و جهاني و دستيابي به رشدهاي جهشي در اقتصاد هوش مصنوعي؛

نقش آفريني فعال در تعاملات و همكاري هاي آموزشي، علمي، فناورانه و اقتصادي بين المللي با اولويت كشورهاي همسو در راستاي منافع ملي و جهان اسلام؛

ارتقاي كيفيت حكمراني با بهره مندي از قابليت هاي هوش مصنوعي در موضوعات كلان كشور با تأكيد بر ارتقاي عدالت اجتماعي، امنيت ملي، پايداري و انسجام ملي و سرمايه اجتماعي؛

شاخص هاي ارزيابي كلان عليرغم افق 10 ساله سند و نظر به تحولات سريع حوزه هوش مصنوعي، مقادير مطلوب شاخص هاي ارزيابي كلان اين سند براي بازه زماني پنج ساله به قرار زير تعيين مي گردد: هدف متناظر شاخص كلان وضع موجود وضع مطلوب 1407 يك 1- 1- ظرفيت پذيرش سالانه رشته هاي هوش مصنوعي، رشته هاي مرتبط و بين رشته اي ها در مقاطع: كارشناسي ارشد دكترا 2000 (1399) 175 (1400) رشد ساليانه 12 % (3500) رشد ساليانه 18 % (400) 1- 2- حجم آموزش دوره هاي مهارتي كوتاه مدت به منظور كاربست هوش مصنوعي در هوشمندسازي فرآيند هاي كاري سازمان ها و بنگاه ها - 50 هزار نفر دوره 1- 3- سهم افراد توانمند جهت استفاده از ابزارهاي مبتني بر هوش مصنوعي به منظور كاربست در حيطه كاري خود از كل شاغلين - 50 درصد دو 2- 1- ميزان توان محاسباتي زيرساخت پردازشي ويژه پروژه هاي كلان هوش مصنوعي در كشور حداقل 20 پتافلاپس 1 اگزافلاپس 2- 2- حجم زيرساخت پردازش اشتراكي در كشور - 5 اگزافلاپس سه 3- 3- سهم پژوهشگران دو درصد برتر هوش مصنوعي ايران 8 درصد 5 /1 درصد 3- 4- حجم قراردادهاي پژوهشي تقاضا محور وصول شده در حوزه هوش مصنوعي (به قيمت ثابت سال 1402) - - 3- 5- تعداد جوامع علمي حوزه هوش مصنوعي و بين رشته اي هاي مرتبط (درصد نويسندگاني كه حداقل 3 مقاله مشترك با يكديگر دارند به كل نويسندگان) 14 درصد 20 درصد چهار 4- 1- تعداد محصولات /خدمات دانش بنيان تأييد شده هوش مصنوعي 363 2000 4- 2- تعداد ثبت اختراعات هوش مصنوعي ثبت اختراع بين المللي ثبت اختراع داخلي - - پنج 5 -1- تعداد شركت هاي بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعي كمتر از 5 10 5 -2- تعداد كاركنان شركت هاي دانش بنيان حوزه هوش مصنوعي 8466 20000 5 -3- ميزان فروش شركت هاي دانش بنيان حوزه هوش مصنوعي (قيمت ثابت سال 1401) بر اساس ماليات بر ارزش افزوده ابرازي حدود 300 ميليارد تومان 2000 ميليارد تومان 5 -4- ميزان سرمايه گذاري دولتي، غيردولتي و سرمايه گذاري خارجي در حوزه هوش مصنوعي - - 5 -5- نسبت حجم فروش محصولات و خدمات هوش مصنوعي ساخت ايران به توليد ناخالص داخلي به قيمت جاري *100 - - شش 6- 1- حجم صادرات محصولات /خدمات هوش مصنوعي در سال - - 6- 2- تعداد و حجم پروژه هاي هوش مصنوعي مشاركتي بين المللي - - 6- 3- تعداد سكوها و خدمات اينترنتي ايراني بهره مند از هوش مصنوعي با بيش از دويست ميليون كاربر 0 3 6- 4- تعداد رويدادها و كنفرانس هاي بين المللي برگزار شده در كشور (بر اساس داده هاي ISC) 24 (از ابتداي 96 تا دي ماه 1402) 5 (سالانه) هفت 7- 1- جايگاه كشور در شاخص آمادگي هوش مصنوعي دولت 94 30 7- 2- درصد دستگاه هاي مستقل ملي داراي ره نگاشت هوش مصنوعي مصوب شوراي راهبري هوش مصنوعي 0 100 درصد 7- 3- تعداد شهرهاي هوشمند (مبتني بر استانداردهاي به روز بين المللي) [پاورقي1] 0 3 7- 4- تعداد سكوها و خدمات اينترنتي ايراني و بهره مند از هوش مصنوعي با حداقل 20 ميليون كاربر 17 40

پاورقي 1- مشابه استاندارد ISO37153 : 2017

مقادير مطلوب شاخص ها در به روزرساني هاي دوره اي سند، روزآمد خواهد شد.

سازمان موظف است شناسنامه شاخص هاي ارزيابي كلان سند و همچنين مقادير موجود و مطلوب شاخص هاي ارزيابي كلان فاقد مقدار را ظرف مدت شش ماه تدوين و به تصويب شوراي ملي راهبري هوش مصنوعي برساند.

سازمان موظف است گزارش سالانه ارزيابي اجراي سند شامل ميزان تحقق اهداف و مقادير شاخص‎هاي سند و همچنين فرايند استخراج آن ‎ها را پس از تأييد شوراي ملي راهبري هوش مصنوعي به ستاد علم، فناوري و نوآوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه نمايد.

سياست هاي راهبردي

اصالت و ارزشمندي فعاليت بنگاه هاي اقتصادي خصوصي، دانش بنيان و مزيت آفرين ملّي و فراملّي هوش مصنوعي

برخورداري از زنجيره ي كامل، متوازن، رقابتي و توانمند در چرخه ايده تا ثروت (مصرف) هوش مصنوعي

استفاده از مزاياي هوش مصنوعي براي تحريك رشد اقتصادي، اشتغال و نوآوري

تقويت مردم محوري و روحيه تعاون در توسعه و بهره برداري از هوش مصنوعي

جهت دهي هوش مصنوعي در مسير پيشرفت مبتني بر ارزش هاي اسلامي ايراني با توجه به اولويت هاي مرتبط با نيازهاي اساسي زندگي

ضرورت نظارت و مراقبت بر تصميمات و خودمختاري هوش مصنوعي و جلوگيري از رخ نمانگاري [پاورقي 2]و اعتبارسنجي اجتماعي بدون رعايت حقوق افراد و قوانين كشور

پاورقي 2- Profiling

اهتمام به توسعه محصولات و كاربست هوش مصنوعي مسئوليت پذير

التزام به توسعه فناوري هوش مصنوعي در عين اهتمام به رعايت اخلاق، كرامت انساني و حفظ حريم خصوصي

توجه به به كارگيري هوش مصنوعي جهت گسترش عدالت فراگير و حكمراني نظام مند، هشداردهنده و اقدام كننده هوشمند در راستاي ارتقاي قدرت ملي

تقدم و اولويت طرح ها و كاربست هاي هوش مصنوعي با دامنه ي فراگير و اثرگذاري بالا

اولويت دهي به كاربردي شدن هوش مصنوعي براي حل چالش هاي ملي

استفاده از مزاياي هوش مصنوعي براي بهبود خدمات و مأموريت هاي عمومي

توجه به مخاطرات هوش مصنوعي و صيانت از اركان سرمايه انساني از قبيل حافظه انساني، اعتماد به نفس، كسب دانش و يادگيري و خلاقيت و نوآوري در مواجهه با هوش مصنوعي

توجه به گسترش روابط انساني و پرهيز از كاهش روابط اجتماعي طبيعي و رفتارهاي كليشه اي در توسعه هوش مصنوعي

پيش برندگي و فرصت آفريني براي زيست بوم هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران در روابط و تعاملات بين المللي

راهبردها و اقدامات ملي

زيرساخت هاي حكمراني: ايجاد و ارتقاي زيرساخت هاي فني، قانوني، تنظيم گري و استانداردها براي جهت دهي، شتاب دهي و گسترش هوش مصنوعي

1 - تدوين نظام حكمراني داده به منظور تسهيل در بهره برداري انتفاعي و غيرانتفاعي از داده هاي توليدي كشور از طريق اصلاح قوانين و مقررات موجود و به رسميت شناختن مالكيت و حق بهره برداري انتفاعي هر شخص يا نهاد بر داده هاي توليدي خود با حفظ ملاحظات امنيت ملي، رعايت حريم خصوصي و اخلاق عمومي

2 - تدوين لوايح قانوني لازم به منظور ايجاد زيرساخت هاي حقوقي مورد نياز جهت بهره گيري و مواجهه با مخاطرات هوش مصنوعي در كشور از قبيل تعيين مسئوليت پذيري فردي و اجتماعي هوش مصنوعي خودمختار و رعايت حريم خصوصي، پاسخگويي و عدم تبعيض

3 - تدوين استانداردهاي مربوط به مالكيت، توليد، نگهداري، تبادل و به اشتراك گذاري داده و همچنين ايمني و امنيت سيستم ها و خدمات هوش مصنوعي

4 - اصلاح قوانين لازم در حوزه مالكيت فكري توليدات مبتني بر هوش مصنوعي و ثبت اختراعات اين حوزه و تسهيل در ايجاد سامانه هاي شناسايي خروجي هاي مرتبط

5 - ايجاد محيط هاي حقيقي و مجازي آزمون تنظيم گري به منظور فراهم آوري زيرساخت بهره برداري آزمايشي محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي در مقياس محدود

6 - تدوين و پايش شاخص مركب بومي هوش مصنوعي جهت تعيين جايگاه جهاني كشور

آموزش و پژوهش: ساماندهي و سازماندهي آموزش، پژوهش و مهارت افزايي به منظور ارتقاي نيروي انساني مؤثر با رعايت تناسب بين پرورش نيروي انساني در مرزهاي دانش و آموزش هاي مهارتي

1 - حمايت از فعاليت هاي پژوهشي هوش مصنوعي و جهت دهي به آن ها در راستاي اولويت ها، نيازمندي ها و حل چالش هاي ملي

2 - پيش بري تحقيقات در حوزه علوم پايه و علوم انساني مرتبط با هوش مصنوعي بالاخص به منظور فهم نسبت انسان و جامعه با هوش مصنوعي و نظريه پردازي و حمايت از اين مقوله در مراكز دانشگاهي و حوزوي

3 - پيش بري تحقيقات در حوزه علوم اسلامي مرتبط با هوش مصنوعي با تأكيد بر فقه، حكمت و اخلاق هوش مصنوعي و نظريه پردازي آن و حمايت از اين مقوله در مراكز حوزوي و دانشگاهي

4 - طراحي و اجراي پژوهش هاي ضروري براي سنجش تأثير تعامل دوسويه هوش مصنوعي و جسم و جان انسان بر يكديگر و بررسي تأثير توسعه هوش مصنوعي بر عملكردهاي شناختي، احساسي، اخلاقي و معنوي انسان و پيامدهاي اجتماعي آن

5 - اصلاح نظام آموزشي كشور به منظور تقويت مزيت هاي انسان در برابر هوش مصنوعي و اجتناب از رقابت نابرابر انسان و هوش مصنوعي، همچنين تبديل تهديدهاي هوش مصنوعي به فرصتي براي ظهور وجوه انساني

6 - تدوين منابع و محتواهاي آموزشي و ارائه آموزش هاي مربوط به حوزه‎ هاي فناورانه هوش مصنوعي و كاربردهاي آن در مقاطع مختلف تحصيلي، از جمله دوره متوسطه و دانشگاه

7 - حمايت از طراحي و اجراي برنامه هاي آموزش فني، حرفه اي و مهارتي غيررسمي براساس نياز بازار كار حِرَف و مشاغل مختلف در حوزه هوش مصنوعي

8 - تقويت دانش عمومي استفاده از راهكارهاي هوش مصنوعي با حمايت از توليد بسته هاي آموزشي تخصصي چند رسانه اي براي آموزش و بازآموزي شاغلان كشور و تسهيل دسترسي عمومي به آن

9 - حمايت از كرسي هاي نقد و نظريه پردازي، انجمن‎ ها و اجتماعات علمي و صنعتي حوزه هوش مصنوعي به منظور هم‎ افزايي و تبادل دانش و تجربيات

10 - توسعه بين رشته اي هاي هوش مصنوعي در حوزه هاي اولويت دار سند

11 - حمايت از تأسيس و گسترش انديشكده ها، كانون هاي فكري و حلقه هاي مياني در حوزه هوش مصنوعي

12 - حمايت از تحقيق و توسعه در خصوص موجودات زنده هوشمند در فضاي بين رشته اي هوش مصنوعي و علوم شناختي

زيرساخت داده و پردازش: ارتقاي زيرساخت هاي داده اي و پردازشي بومي در جهت نگهداري داده هاي بزرگ و ارتقاي كيفيت، دسترسي، امنيت و تاب آوري داده هاي داخلي و تسهيل بهره برداري شركت ها و نخبگان از ظرفيت هاي داده اي و امكانات داده پردازي

1 - ايجاد دادگان [پاورقي 3] ، پيكره [ پاورقي 4] ، كلان داده و محيط هاي مشترك عمومي براي آموزش [پاورقي 5] و آزمون [پاورقي 6] محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي

پاورقي 3- Dataset

پاورقي 4- Corpus

پاورقي 5- Train

پاورقي 6- Test

2 - گسترش زيست بوم داده باز در راستاي پيشرفت فناوري هوش مصنوعي

3 - تهيه فهرست داده هاي دولتي و عمومي مورد نياز براي آموزش و آزمون محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي مبتني بر تقاضاي شركت هاي مرتبط و تسهيل دسترسي شركت هاي اين حوزه به آن داده ها به منظور آموزش و آزمون محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي

4 - كمك به فراهم شدن زيرساخت هاي پايه هوش مصنوعي به منظور توليد، نگهداري، پردازش، امنيت و تاب آوري داده و كلان داده به ويژه سخت افزارهاي تخصصي هوش مصنوعي

5 - حمايت از ايجاد زيرساخت هاي اشتراكي پردازشي هوش مصنوعي و تسهيل دسترسي نخبگان و شركت ها

6 - توسعه توان طراحي و ساخت سخت افزارهاي اختصاصي بومي هوش مصنوعي

7 - گردآوري و آماده سازي اسناد (متني، تصويري و ...) بومي حوزه تمدني ايران و اسلام به منظور توسعه آموزش هوش مصنوعي مبتني بر اين منابع

8 - حمايت از توسعه بومي مدل هاي پيشرفته و به روز هوش مصنوعي متناسب با زبان و فرهنگ ايراني - اسلامي از قبيل مدل هاي زباني بزرگ چند وجهي

توسعه محصولات فناورانه و تجاري سازي: حمايت از توسعه فناوري و تجاري سازي دستاوردها با تأكيد بر تسهيل فعاليت هاي كارآفرينانه

1 - ترغيب شركت هاي بزرگ و صنايع به منظور شبكه سازي و بهره گيري از ظرفيت شركت هاي نوپا و دانش بنيان براي كاربست ابزارها و راهكارهاي حوزه هوش مصنوعي

2 - حمايت از تجاري سازي طرح هاي بديع و داراي نوآوري جهاني در حوزه هوش مصنوعي

3 - حمايت از توسعه آزمايشگاه مرجع و ايجاد شبكه آزمايشگاهي هوش مصنوعي

4 - حمايت از ايجاد و توسعه سكوها، ميان ‎افزارها، كتابخانه ها و جعبه ابزارهاي نرم افزاري متناسب با نيازهاي ملي و منطقه اي

5 - حمايت از توسعه توان فناورانه در حوزه هاي راهبردي هوش مصنوعي قابل اعتماد، توضيح پذير، روش هاي كم هزينه يادگيري ماشيني و هوش هاي مصنوعي مولد، تصميم گير و تعاملي

6 - حمايت از ايجاد و گسترش نهادهاي حمايتي اختصاصي هوش مصنوعي از قبيل مراكز نوآوري، شتاب دهنده‎ها، پارك ها، مراكز رشد، مؤسسات تحقيقاتي و پژوهشي و مراكز تحقيقات صنعتي در زيست بوم نوآوري كشور

7 - ايجاد دالاني [پاورقي7] به منظور تسهيل توسعه كسب و كار و تجاري سازي محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي

پاورقي 7- كريدور

8 - توسعه سرمايه گذاري در كسب و كارهاي فناور اين حوزه از طريق توانمندسازي سرمايه گذاران خطرپذير بخش خصوصي

توسعه بازار در زيست بوم هوش مصنوعي: ساماندهي و توسعه بازار محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي با تأكيد بر نقش شركت هاي بزرگ

1 - توصيف و ارزيابي نيروي كار هوش مصنوعي

2 - حمايت از برگزاري جوايز ملي محصولات و خدمات برتر هوش مصنوعي

3 - تسهيل جذب پروژه هاي بين المللي در حوزه هوش مصنوعي با رعايت ملاحظات منافع ملي و با تأكيد بر شكل گيري مجموعه هاي تخصصي فعال در جذب، شكست و توزيع اين پروژه ها بين متخصصان كشور به منظور ارزش آفريني و نگهداشت متخصصان

4 - حمايت از شركت هاي بزرگ داخلي براي ارائه خدمات و محصولات هوش مصنوعي رقابت پذير در عرصه هاي بين المللي

5 - حمايت از تشكيل شركتگان [پاورقي8]و همكاري شركت هاي فناور در طول زنجيره ارزش و گستره آن در جهت توليد راهكارهاي يكپارچه و دستيابي به مقياس اقتصادي

پاورقي 8- كنسرسيوم

6 - ارتقاي خدمات دولتي و عمومي مبتني بر هوش مصنوعي

تعاملات بين المللي: ارتقاي تعامل و شبكه ‎سازي هاي بين‎ المللي در حوزه هوش مصنوعي

1 - همكاري در ايجاد يا گسترش اتحادهاي بين المللي هوش مصنوعي در مشاركت با كشورهاي همسو و پيشرو و مجامع غيردولتي

2 - تدوين و انعقاد قراردادهاي همكاري بين كشورهاي مختلف در حوزه هاي مرتبط با حكمراني، مالكيت و به اشتراك گذاري داده

3 - توسعه همكاري هاي مشترك با كشورهاي هدف به منظور انتقال فناوري و تجارت محصولات و خدمات از طريق تعريف پروژه ها و سرمايه گذاري هاي مشترك، ايجاد مراكز تحقيقاتي، سكوها و محيط هاي آزمون مشترك در حوزه هوش مصنوعي

4 - عضويت و مشاركت فعال در مجامع علمي مرتبط منطقه اي و بين المللي و نقش آفريني فعال در تدوين استانداردها، توافقات و جريان سازي هاي بين المللي

5 - تعامل با ساير كشورها در طراحي، تدوين و اجراي برنامه هاي آموزش تخصصي و مهارتي در حوزه هوش مصنوعي

ترويج و فرهنگ سازي: ترويج، فرهنگ سازي و ارتقاي سواد عمومي به منظور گسترش استفاده صحيح از فناوري هوش مصنوعي در صنعت، دولت و جامعه متناسب با فرهنگ اسلامي

1 - درك و تبيين آثار و تبعات مثبت و منفي اجتماعي و اخلاقي هوش مصنوعي و نظام مند كردن بهره گيري از هوش مصنوعي در جهت هوش انسان الهي

2 - ترويج استفاده صحيح از دستاوردها و كاربردهاي حوزه هوش مصنوعي با بهره گيري از ظرفيت مدارس، دانشگاه ها، مراكز آموزش فني و حرفه اي، رسانه هاي عمومي و فضاي مجازي

3 - حمايت از برگزاري رويدادها، مسابقات، همايش ها،كارگاه ها و نشست هاي علمي و ترويجي

4 - آگاه سازي و ارتقاي سطح دانش مديران بخش عمومي نسبت به اهميت، ملزومات، كاربردها و چشم انداز آينده هوش مصنوعي

5 - استفاده از هوش مصنوعي براي گسترش ارزش هاي اخلاقي، حقوقي و اجتماعي مبتني بر اصول و ارزش هاي تمدن نوين اسلامي

اولويت هاي ملي به كارگيري هوش مصنوعي با هدف استقرار تمدن نوين اسلامي، اولويت هاي هوش مصنوعي، مبتني بر نيازهاي اساسي انسان و مزيت هاي سرزميني و موضوعات راهبردي كشور انتخاب شده اند كه شامل عرصه هاي اقتصادي، سياسي - امنيتي، فرهنگي و قلمروهاي صنعتي، كشاورزي، خدمات و همچنين حوزه هاي آموزشي، پژوهشي، نوآوري و سلامت مي شود. در اين راستا، محورهاي اولويت دار و كلان پروژه هاي به كارگيري هوش مصنوعي در دو سطح الف و ب به صورت زير است: محورهاي اولويت دار اولويت هاي ملي الف اولويت هاي ملي ب آموزش و پژوهش 1- سامانه آموزش هوشمند شخصي شده و معلم يار مجارزي 20- ايجاد سامانه هوشمند خدمات علم، فناوري و نوآوري در عرصه هاي آموزشي و پژوهشي 21- ارزيابي خودكار دانش و مهارت هاي دانش آموزان، دانشجويان، معلمان و اساتيد بهداشت و درمان 2- دستيار هوشمند پزشك و پزشكي هوشمند 22- كشف، شناسايي و توسعه هوشمند داروهاي جديد 23- پيشنهاد درمان شخصي شده مبتني بر سوابق پزشكي و اطلاعات ژنتيكي حكمراني دولتي و خدمات عمومي 3- هوشمند شدن فرآيند گردش كار اسناد اداري و بررسي و ارائه پيشنهاد اوليه 4- ايجاد شفافيت در عملكرد دولت از منظر 1- رعايت اخلاق اسلامي (از قبيل وفاي به عهد و وعده، جلوگيري از اسراف و تبذير بيت المال، صداقت، ساده زيستي، حسن ظن و ..2- كارايي و كارآمدي و 3- كشف تخلفات قانوني (فساد، اختلاس و ...) 24- استفاده از هوش مصنوعي به منظور توسعه ديپلماسي نوين 25- ايجاد سكوي هوشمند خدمات دولت به منظور رسيدن حكمراني نظام مند هوشمند اسلامي – ايراني مبتني بر اولويت هاي اساسي دفاعي، امنيتي و انتظامي 5- توسعه و كاربرد هوش مصنوعي براي ارتقا و بهبود عمليات ها و ماموريت هاي دفاعي و امنيتي 6- توسعه و كاربرد هوش مصنوعي براي ارتقا و بهبود ارائه خدمات انتظامي و هوشمندسازي فراجا 26- توسعه و كاربرد هوش مصنوعي براي ارتقا و بهبود ميزان آگاهي وضعيتي و اشراف اطلاعاتي نيروهاي مسلح 27- توسعه و كاربرد هوش مصنوعي براي ارتقا و بهبود عملكرد، قابليت و توانمندي هاي تجهيزات، تسليحات، سامانه ها و محصولات دفاعي، امنيتي و انتظامي صنايع و انرژي 7- سامانه هوشمند مديريت و پشتيباني تعمير و نگهداري تجهيزات 8- خانه هوشمند 9- سيستم هاي حمل و نقل هوشمند وسايل نقليه خودران و بدون سرنشين 28- توسعه و كاربرد هوش مصنوعي براي كاهش تعداد متوفيان حوادث جاده اي 29- توسعه دو قلوهاي ديجيتال به منظور افزايش راندمان توليد، انتقال، توزيع و مصرف انرژي در كشور 30- هوشمندسازي يكپارچه خدمات شهري بر مبناي اولويت هاي مرتبط با هوا، محيط زيست، آب، غذا و امور مرتبط با سلامت عمومي محيط زيست و كشاورزي هوشمند 10- پايش، پيش بيني و كنترل سامانه اي، آلودگي هاي زيست محيطي به كمك هوش مصنوعي 11- اصلاح الگوي كشت با توجه به تجميع داده هاي كشاورزي 31- مديريت هوشمند مزارع (جمع آوري و تحليل داده هاي خاك، آب و هوا، نيازهاي هر گياه، تشخيص آفات و بيماري ها و ارائه پيشنهاد و كنترل هوشمند ابزارها) زبان و ادبيات فارسي 12- مترجم هوشمند عمومي و تخصصي 13- ربات هاي گفتگوگر 32- افزايش دقت و بهينه سازي نويسه خوان هاي فارسي 33- افزايش دقت و بهينه سازي مبدل هاي صدا به متن با تمركز بر گويش ها و لهجه ها فرهنگ، تمدن و سبك زندگي اسلامي - ايراني 14- رصد تغييرات شاخص ها و مؤلفه هاي فرهنگ عمومي و سبك زندگي ايراني اسلامي 15- توليد محتواي مؤثر در ارتقاي مؤلفه هاي فرهنگ عمومي و سبك زندگي ايراني اسلامي 16- رصد رعايت اخلاق اسلامي (از قبيل جلوگيري از اتهام زني، رعايت صداقت، رعايت حريم خصوصي افراد و ...) توسط چهره ها و گروه هاي مرجع اجتماعي با استفاده از هوش مصنوعي 34- توسعه هوش مصنوعي توضيح پذير و ربات هاي گفتگوگر مبتني برمنابع و تراث فلسفه،‌ حكمت و عرفان اسلامي حقوقي و قضائي 17- مشاور حقوقي هوشمند براي ارائه خدمات به عموم مردم 18- دستيار هوشمند قاضي 35- تدوين و تحليل محتواي اسناد، قراردادها و احكام قضايي و تشخيص ناسازگاري ها 36- تنقيح قوانين و مقررات رسانه و فضاي مجازي 19- افكارسنجي عمومي هوشمند 20- كشف محتواي مغاير با قوانين در رسانه هاي عمومي اعم از متن، صوت، عكس و ويدئو 37- تشخيص اخبار جعلي و جعل عميق [پاورقي9] 38- همسان ياب هاي محتوايي براي مراقبت از حقوق مالكيت در آثار رسانه اي

پاورقي 9- Deep fake

حوزه هاي اولويت دار در بازه هاي سه ساله توسط شوراي ملي راهبري هوش مصنوعي بررسي و مورد اصلاح قرار خواهند گرفت.

سازمان موظف است حداكثر طي مدت شش ماه از ابلاغ سند، با همكاري دستگاه هاي مرتبط، برنامه هاي ملّي كاربست هوش مصنوعي در حوزه هاي كاربردي اولويت دار را تهيه و به اطلاع ستاد علم، فناوري و نوآوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي برسد.

ساز و كار اجرايي نمودن و نظارت بر اجراي سند

شوراي عالي انقلاب فرهنگي وظيفه سياست گذاري، هماهنگي و نظارت كلان بر اجراي اين سند را بر عهده دارد.

ستاد علم، فناوري و نوآوري شوراي عالي انقلاب فرهنگي وظيفه رصد اجراي سند را بر عهده داشته و پيشنهاد بازنگري هاي لازم در سند و گزارش كلان مربوطه را در فواصل زماني مشخص به شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه خواهد نمود.

«شوراي ملي راهبري هوش مصنوعي» با تركيب ذيل، وظيفه برنامه ريزي، راهبري، هماهنگي و نظارت بر حسن اجراي اين سند شامل تصويب نقشه راه اجرايي سازي سند، تصويب آيين نامه ها و دستورالعمل هاي لازم جهت تسهيل اجراي سند، تصويب ره نگاشت كاربست هوش مصنوعي در دستگاه هاي اجرايي مستقل ملي و پيشنهاد روزآمدسازي سند را بر عهده دارد.

رئيس جمهور به عنوان رئيس شورا؛

معاون علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رياست جمهوري به عنوان نائب رئيس شورا؛

دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي يا معاون ذي ربط؛

دبير شوراي عالي فضاي مجازي يا معاون ذي ربط؛

وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات يا معاون ذي ربط؛

وزير علوم، تحقيقات و فناوري يا معاون ذي ربط؛

وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي يا معاون ذي ربط؛

وزير صنعت، معدن و تجارت يا معاون ذي ربط؛

وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي يا معاون ذي ربط؛

رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح يا معاون ذي ربط؛

وزير دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح يا معاون ذي ربط؛

وزير اطلاعات يا معاون ذي ربط؛

رئيس سازمان اداري و استخدامي يا معاون ذي ربط؛

وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي يا معاون ذي ربط؛

رئيس مركز مديريت حوزه هاي علميه يا معاون ذي ربط؛

دو نفر عضو حقيقي به پيشنهاد دبير شورا و با حكم رئيس شورا؛

رئيس سازمان ملي هوش مصنوعي به عنوان دبير شورا.

«سازمان ملي هوش مصنوعي» (مصوب جلسه 901 مورخ 1403/03/29 شوراي عالي انقلاب فرهنگي)، كه در قالب سازمان مستقل زير نظر رئيس جمهور تأسيس گرديد، وظيفه؛ ساماندهي و توسعه زيست بوم هوش مصنوعي كشور و انجام امور دبيرخانه شوراي ملي راهبري هوش مصنوعي را بر عهده دارد.

دولت موظف است بودجه هاي موردنياز سازمان ملي هوش مصنوعي را متناسب با تحقق اهداف و شاخص هاي اين سند، در قالب رديف مستقل براي اين سازمان، در لوايح بودجه سنواتي پيش بيني نمايد و همچنين هرسال در تدوين لوايح بودجه، اعتبارات لازم را براي توسعه كاربرد هوش مصنوعي در برنامه هاي اجرايي دستگاه هاي مستقل مليِ داراي ره نگاشت مصوب، اختصاص دهد.

دستگاه هاي اجرايي مسئول اجراي اين سند بايد به گونه اي برنامه ريزي كنند كه اقدامات ملي موضوع مواد 5 و 6 در اولويت سالانه آن ها لحاظ و منابع و ظرفيت هاي معمول دستگاه ها به نحو مطلوب در جهت تحقق اهداف و اقدامات سند هدايت گردد.

اين سند مشتمل بر يك مقدمه، 8 ماده و 5 تبصره در جلسـه 901 مورخ 1403/03/29 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ لازم الاجراست و كليه مصوبات و سياست هاي قبليِ مغاير، لغو و بلااثر خواهد بود.

محمد مخبر سرپرست رياست جمهوري و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي