آيين نامه توليد، دانش بنيان و اشتغال زايي در صنعت نفت

هيأت وزيران در جلسه 1401/4/22 به پيشنهاد مشترك وزارت نفت و معاونت علمي و فناوري رييس جمهور و به منظور تحقق توليد، دانش بنيان و اشتغال آفرين و به استناد قانون حمايت از شركت ها و مؤسسات دانش بنيان و تجاري سازي نوآوري ها و اختراعات ـ مصوب 1389ـ و اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، آيين نامه توليد، دانش بنيان و اشتغال زايي در صنعت نفت را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط بكار مي روند:

شركت دانش بنيان: شركت يا مؤسسه خصوصي و يا تعاوني كه به منظور هم افزايي علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمي و اقتصادي (شامل گسترش و كاربرد اختراع و نوآوري) و تجاري سازي نتايج تحقيق و توسعه (شامل طراحي و توليد كالا و خدمات) در حوزه فناوري هاي برتر و با ارزش افزوده فراوان تشكيل شده و به تأييد معاونت علمي و فناوري رييس جمهور رسيده باشند.

فهرست بلند سازندگان و تأمين كنندگان (وندورليست ـ AVL ): فهرستي از سازندگان معتبر پذيرفته شده بر اساس معيارها، سياست ها و راهبردهاي وزارت نفت براي تأمين كالا و يا خدمات خاص مد نظر صنعت نفت .

واحدهاي فناور: واحدهاي پژوهش فناوري و مهندسي مستقر در پارك هاي علم و فناوري و مراكز رشد داراي مجوز از مراجع ذي ربط.

زيست بوم نوآوري و فناوري: مجموعه اي از شركت ها (اعم از بزرگ و كوچك)، پارك هاي علم و فناوري، مراكز رشد، شتاب دهنده ها، مراكز نوآوري، صندوق هاي تأمين سرمايه و كليه نهادهاي ذينفع در بخش هاي دولتي و خصوصي كه در راستاي توسعه مشترك فناوري و نوآوري با يكديگر تعامل داشته و منابع و قابليت هاي خود را به اشتراك گذاشته و تعامل هم افزا دارند.

شركت هاي زايشي: شركت هايي كه به واسطه واگذاري بخشي از يك شركت بزرگ يا دانشگاه، به منظور حضور مؤثرتر در بازار رقابت و تمركز بيشتر بر انجام فعاليت هاي نوآورانه و دانشي، به صورت يك نهاد مستقل راه اندازي مي شوند .

زنجيره ارزش صنعت نفت: مجموعه عملياتي كه در حوزه هاي مختلف بالادست، ميان دست و پايين دست صنعت نفت و گاز، پالايش و پتروشيمي به صورت زنجيرگونه انجام مي گيرد تا به توليد محصولات، خلق ارزش و توليد ثروت از دانش منجر شود .

رويداد فناورانه: رويدادي كه با هدف ارائه نيازهاي فناورانه، شناسايي راهكارهاي مربوط و توسعه همكاري هاي فناورانه و تجاري بين سازمان ها، نهادها، شركت هاي دانش بنيان و نوآفرين ( استارت آپ ) فعال در صنعت نفت و گاز برگزار مي شود.

وزارت: وزارت نفت.

معاونت: معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رييس جمهور.

وزارت موظف است با همكاري وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و معاونت نسبت به توسعه و تقويت زيست بوم نوآوري و فناوري اقدام نمايد. دستورالعمل مرتبط با اين ماده با تأكيد بر استفاده از خدمات شركت هاي دانش بنيان به صورت زنجيره اي و ساير ظرفيت هاي موجود و استفاده از محصولات شركت ها و موسسات دانش بنيان و واحدهاي فناور مستقر در مراكز رشد و پارك هاي علم و فناوري به صورت زنجيره اي ظرف دو ماه تدوين و توسط وزير نفت ابلاغ مي شود.

معاونت موظف است ظرف سه ماه با همكاري وزارت بر اساس سند تلفيقي راهبرد (استراتژي) فناوري كه توسط وزارت و معاونت تهيه و ابلاغ مي شود، از طريق برگزاري رويدادهاي فناورانه نسبت به اعلام تقاضاهاي فناورانه و نيازهاي وارداتي صنعت نفت و ثبت آنها در سامانه ­هاي به هم رساني نياز و توانمندي (عرضه و تقاضا) و نظام ايده ها و نيازها (نان) تأمين آنها با اولويت سامانه جريان اقتصادي نوين (جان) اقدام نمايد.

وزارت موظف است با رعايت قوانين و مقررات ذي ربط ظرف چهار ماه نسبت به بازنگري در ساختارها، فرآيندها و وظايف خود مرتبط با پژوهش و فناوري با استقرار نظام نوآوري باز و دانش بنيان با مشاركت مراكز علمي و فناوري اقدام نمايد.

وزارت با همكاري معاونت موظف است ظرف دو ماه دستورالعمل بازنگري نظام ارزيابي پيمانكاران (نظير شركت هاي اكتشاف و توليد)، سازندگان و تأمين كنندگان را به نحوي كه دانش بنيان شدن آنها را تسهيل نمايد، با تاكيد بر خودكفايي در توليد مواد، تجهيزات و خدمات موردنياز صنعت نفت، تسهيل ورود شركت هاي دانش بنيان توليدكننده تجهيزات، مواد و خدمات به فهرست بلند سازندگان و تأمين كنندگان (وندورليست) داخلي و خارجي را تدوين و ابلاغ نمايد.

وزارت موظف است با همكاري معاونت از طريق فراخوان پارك علم و فناوري نفت و گاز نسبت به شناسايي راه كارهاي زود بازده كاهش شدت انرژي توسط دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي، مراكز رشد و فناوري و شركت هاي دانش بنيان اقدام و طرح هاي مرتبط با آن را براي استفاده از ساز و كارهاي موضوع ماده (۱۲) قانون رفع موانع توليد رقابت پذير و ارتقاي نظام مالي كشور ـ مصوب ۱۳۹۴ـ جهت تصويب به شوراي اقتصاد ارايه نمايد. شوراي اقتصاد موظف است با اولويت نسبت به بررسي طرح هاي مزبور اقدام نمايد.

بانك ها مجازند به منظور حمايت از شركت هاي دانش بنيان و ساير شركت هاي مجري طرح هاي بهينه سازي مصرف انرژي با عقد قرارداد سه جانبه في مابين اين شركت ها، بانك و شركت تابع وزارت، ضمن پذيرش اين قرارداد به عنوان تضمين پرداخت تسهيلات، نسبت به تامين منابع مالي موردنياز براي اجراي طرح (پروژه )هاي بهينه سازي مصرف انرژي اقدام نمايند به نحوي كه بازپرداخت تسهيلات مستقيماً از محل سوخت صرفه جويي شده در چهارچوب ماده (12) قانون رفع موانع توليد رقابت پذير و ارتقاي نظام مالي كشور صورت پذيرد. بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران موظف به حمايت از طريق شوراي پول و اعتبار مي باشد.

وزارت موظف است با همكاري معاونت علمي، به منظور حمايت از كسب و كارهاي دانش بنيان، با رعايت حقوق مصرف كننده، نسبت به پيشنهاد بازنگري آيين نامه ايجاد بازار بهينه سازي انرژي و محيط زيست، به شوراي عالي انرژي كشور با هدف صرفه جويي در مصرف انرژي و فراهم نمودن امكان بهره مندي از انرژي صرفه جويي شده اقدام نمايد.

معاونت موظف است با همكاري وزارتخانه هاي نفت، نيرو، صنعت، معدن و تجارت و راه و شهرسازي طرح نمونه (پايلوت) بازار بهينه سازي انرژي و محيط زيست را در بخش هاي مختلف مصرف كننده (نيروگاه، ساختمان، صنعت و كشاورزي) در سه شهر منتخب كشور، برنامه ريزي و اجرا نمايد. دستورالعمل اجرايي اين ماده ظرف دو ماه توسط معاونت و با همكاري وزارتخانه هاي مذكور تهيه و ابلاغ مي شود.

وزارت موظف است با همكاري معاونت از طريق صندوق پژوهش و فناوري صنعت نفت و با رعايت قوانين و مقررات به منظور حمايت از توليدكنندگان داخلي نسبت به پياده سازي ساز و كاري براي ارائه انواع ضمانت نامه هاي قراردادي و همچنين ضمانت تعهد پرداخت تسهيلات دريافتي اين شركت ها كه در راستاي اجراي اين آيين نامه دريافت مي گردد، با اولويت اجراي طرح هاي بهينه سازي مصرف ذيل بازار بهينه سازي انرژي و محيط زيست، ساخت تجهيزات و لوازم مؤثر در كاهش مصرف انرژي، تحول رقومي (ديجيتال) در صنعت نفت، افزايش ضريب بازيافت از طريق احياي چاه هاي غيرفعال و كم بازده، گسترش فعاليت هاي اكتشافي در حوزه نفت و گاز، مشعل سوزي (فلرينگ) و بازيابي گازهاي مشعل، ساخت بار اول محصولات راهبردي (استراتژيك) صنعت شامل كنشيار(كاتاليست)ها، تجهيزات و مواد شيميايي، افزايش ضريب پيچيدگي پالايشگاه‎ هاي كشور، توسعه دانش هاي فني حوزه توليد گاز مايع (اِل اِن جي)، توليد گاز سنتز (اِس اِن جي) و انرژي هيدروژني، هوش مصنوعي و استفاده از آن در سلامت، ايمني و محيط زيست (اچ اس اي)، جلوگيري از هدررفت اجزاي ارزشمند گاز طبيعي از جمله اتان، پروپان و هليوم و توسعه صنايع وابسته به آن و تكميل زنجيره ارزش صنايع پايين دستي نفت، گاز، پالايش و پتروشيمي اقدام نمايد.

وزارت مجاز است در چهارچوب قوانين و مقررات مربوط به منظور افزايش توان مالي صندوق پژوهش و فناوري غيردولتي صنعت نفت، از طريق شركت هاي تابع و با استفاده از منابع بند (الف) تبصره (۱۸) قانون بودجه سال ۱۴۰۰ كل كشور و با رعايت دستورالعمل مربوط و با توافق وزارت امور اقتصادي و دارايي و سازمان برنامه و بودجه كشور نسبت به افزايش سرمايه اين صندوق تا سقف مبلغ ده هزار ميليارد (000/ 000/ 000/ 000/ 10) ريال اقدام نمايد.

وزارت مجاز است با همكاري معاونت و با اولويت شركت ها و مؤسسات دانش بنيان و واحدهاي مستقر در مراكز رشد و پارك هاي علم و فناوري نسبت به ايجاد، راه اندازي و گسترش بخش هاي پتروشيميايي/پتروپالايشگاهي متمركز و هم افزا به منظور توسعه پايين دست صنعت پتروشيمي، اشتغال زايي، توليد ارزش افزوده و جلوگيري از ارزبري در پارك هاي علم و فناوري موجود اقدام نمايد. همچنين شركت ها و موسسات دانش بنيان و واحدهاي مستقر در مراكز رشد و پارك هاي علم و فناوري مجازند در صورت لزوم خوراك مورد نياز خود را از طريق واردات و با رعايت قوانين و مقررات مربوط تأمين نمايند.

معاونت موظف است با همكاري وزارت ظرف دو ماه دستورالعمل تسهيل و تسريع ايجاد شركت هاي زايشي از جمله در پژوهشگاه صنعت نفت و ساير واحدهاي تابع به نحوي كه حقوق مالكيت فكري شركت ها و موسسات دانش بنيان و واحدهاي فناور مستقر در مراكز رشد و پارك هاي علم و فناوري و وزارت نفت حفظ شود را تهيه و ابلاغ نمايد.

وزارت موظف است با هدف تكميل زنجيره ارزش و قطع وابستگي در صنعت نفت، با همكاري معاونت و ساير مراكز علمي و صنعتي از طريق شركت هاي تابع ذي ربط، نسبت به ظرفيت سازي براي توليد دانش فني با قابليت صلاحيت صدور دانش فني مورد نياز اقدام نمايد. دستورالعمل مربوط ظرف سه ماه توسط وزارت تهيه و ابلاغ مي شود.

وزارت موظف است با همكاري معاونت با هدف استانداردسازي محصولات دانش بنيان صنعت نفت و گاز، استانداردهاي اين حوزه را تدوين و به تأييد سازمان ملي استاندارد ايران برساند.

وزارت موظف است با همكاري معاونت ظرف دو ماه نسبت به تهيه و ابلاغ دستورالعمل تأسيس مراكز ارزيابي فناوري و آزمايشگاه هاي مرجع در صنعت نفت و اعطاي گواهينامه اقدام نمايد.

معاونت با همكاري وزارت موظف است ظرف يك ماه پيشنهادات خود را جهت بازنگري مصوبه توليد بار اول اقلام راهبردي و تحريمي با هدف تعميم حمايت هاي اين آيين نامه براي توسعه مقياس اقلام ساخت بار اول به مراجع ذي ربط ارايه نمايد.

در راستاي حمايت از توليد مواد و تجهيزات راهبردي (استراتژيك) نفت، گاز، پالايش و پتروشيمي و به منظور كاهش خطر (ريسك) تجاري سازي محصولات دانش‎ بنيان، وزارت مكلف است با همكاري معاونت و بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران و از طريق شركت ‎هاي بيمه و صندوق پژوهش و فناوري صنعت نفت، با طراحي ساز و كار بيمه اي اعم از الگوهاي تسهيم خطر (ريسك)، جبران خسارت‏ هاي احتمالي ناشي از به كارگيري محصولات را با رعايت قوانين و مقررات تضمين نمايد. بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران مكلف است دستورالعمل هاي لازم براي اتكايي كردن ساز و كار بيمه اي مذكور را با رعايت قوانين و مقررات ظرف دو ماه تهيه و براي تصميم گيري به شوراي عالي بيمه ارائه نمايد.

وزارت مجاز است در چهارچوب قوانين و مقررات مربوط، به منظور تأمين منابع براي توسعه زيرساخت هاي نهادهاي صدور گواهينامه كيفيت، آزمايشگاه هاي مرجع و آزمايشگاه هاي خطر (ريسك)، و افزايش توان مالي الگوي تسهيم خطر (ريسك) مذكور، با استفاده از وجوه اداره شده و كمك هاي فني اعتباري پيش بيني شده در قوانين بودجه سنواتي اقدام نمايد.

وزارت موظف است به منظور حمايت از توليد دانش بنيان و ايجاد اشتغال از طريق تكميل زنجيره ارزش در صنعت نفت با ارائه تسهيلات تخفيف خوراك و همچنين مشوق هاي مرتبط با صادرات محصولات و خدمات دانش بنيان از طريق ساز و كار قانوني لازم اقدام نمايد.

معاونت با همكاري وزارتخانه هاي نفت و صنعت، معدن و تجارت موظف است در راستاي توليد پايدار، اشتغال آفريني و افزايش ارزآوري از توليد مواد شيميايي و تجهيزات موردنياز صنعت نفت، حداكثر ظرف دو ماه، ساز و كار قانوني تقويت زيرساخت هاي صادرات كالاها و خدمات دانش بنيان صنعت نفت شامل ارائه تسهيلات صادرات، معافيت هاي مالياتي و گمركي، ايجاد مشاركت (كنسرسيوم )هاي صادراتي، بهره گيري از شبكه خدمات آزمايشگاهي دانش بنيان به منظور ارزيابي، اعتبار سنجي و ارتقاي كيفيت محصولات اين حوزه و پشتيباني از توليدكنندگان تجهيزات و مواد شيميايي جهت اخذ استانداردها و گواهي نامه هاي بين المللي و ورود به فهرست بلند سازندگان و تأمين كنندگان (وندورليست) خارجي تهيه و جهت سير مراحل قانوني به هيأت وزيران ارايه نمايد.

سازمان برنامه و بودجه كشور موظف است بودجه لازم براي عملياتي ‎ سازي اين آيين نامه را در چهارچوب لايحه بودجه كشور پيش بيني و پس از ابلاغ در اختيار وزارت و معاونت قرار دهد.

وزارت موظف است با همكاري معاونت ظرف سه ماه نسبت به تهيه و ابلاغ دستورالعمل ناظر به اعطاي امتيازات و مشوق هاي لازم در راستاي دانش بنيان شدن و يا توسعه دانش بنياني به شركت هاي بزرگ فعال در حوزه تحقيق و توسعه، فناوري و نوآوري صنعت نفت در چهارچوب قوانين و مقررات اقدام نمايد.

وزارت موظف است نسبت به كاهش مخاطرات زيست محيطي و تضمين سلامت نيروي انساني مرتبط با اولويت استفاده از ظرفيت شركت هاي دانش بنيان اقدام نمايد.

وزارت به تشخيص خود و با همكاري وزارت آموزش و پرورش و به منظور تأمين نيروي انساني ماهر براي مناطق نفت خيز نسبت به احداث و تجهيز (۵۰) هنرستان فني و حرفه اي در مناطق نفتي اقدام مي نمايد.

به منظور تحقق ارتقاي بهره وري هدف گذاري شده در اين آيين نامه، وزارت موظف است شاخص هاي بهره وري متناسب را تا پايان تيرماه سال ۱۴۰۱ به سازمان ملي بهره وري ايران ارائه و به تأييد سازمان مذكور برساند.

وزارت موظف است در مقاطع زماني سه ماهه گزارش اقدامات و عملكرد شاخص هاي بهره وري را به سازمان ملي بهره وري ايران ارائه و اين سازمان پس از بررسي و تأييد گزارش ارتقاي بهره وري مربوط به اين آيين نامه را به سازمان برنامه و بودجه كشور جهت تخصيص اعتبار ارائه نمايد.

به منظور توسعه اقتصاد دانش بنيان، پذيرش ضمانت نامه هاي صادره توسط صندوق هاي غيردولتي پژوهش و فناوري كه به عنوان شركت دانش بنيان به تأييد كارگروه دايمي شوراي راهبري فناوري ها و توليدات دانش بنيان رسيده اند، شامل انواع تضامين اعتباري و تضامين مربوط به فرايند ارجاع كار، خريد انواع كالا و ماشين آلات، معاملات پيمانكاري، انجام تعهدات، پيش پرداخت و حسن انجام كار، براي كليه توليدكنندگان و پيمانكاران داخلي از سوي ذي نفعان مندرج در بند (ب) ماده (4) قانون جهش توليد دانش بنيان مجاز است.

به منظور تسهيل در تأمين وثايق شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور در دريافت خدمات مالي و اعتباري، وزارت مكلف است ساز و كار لازم براي تصريح اجرايي سازي ترهين مطالبات قراردادي و منظور نمودن آن در كليه قراردادهاي شركت هاي تابع و وابسته در حوزه مرتبط را به نحوي فراهم آورد كه در صورت ترهين قرارداد نزد صندوق پژوهش و فناوري صنعت نفت، مانده مطالبات قراردادي با تأييد صندوق مذكور به شركت هاي طرف قرارداد پرداخت شود.

به منظور توسعه زيست بوم دانش بنيان در صنعت نفت و تأمين منابع مالي و اعتباري موضوع اين آيين نامه و حمايت از سرمايه گذاري در برنامه هاي تحقق رشد و توليد، صادرات كالا و خدمات، حمايت از ساخت داخل و طرح(پروژه)هاي توسعه اي توسط بخش هاي غيردولتي، وزارت مكلف است پس از تصويب مجمع عمومي شركت هاي تابع ذي ربط تا پايان برنامه هفتم از طريق شركت هاي تابع خود و پيش بيني موضوع در بودجه هاي سنواتي شركت هاي مذكور، نسبت به اختصاص سالانه حداقل بيست هزار ميليارد (20/000/000/000/000) ريال از محل منابع داخلي اين شركت ها در قالب وجوه اداره شده، كمك هاي فني و اعتباري و پرداخت مابه التفاوت نرخ سود اقدام نمايند.

وزارت از طريق شركت هاي تابع مكلف است به منظور حمايت از توسعه شركت هاي دانش بنيان، واحدهاي فناور و توليد بار اول محصولات راهبردي در صنعت نفت، از محل منابع داخلي وزارت و با رعايت قوانين بودجه سنواتي و قوانين و مقررات مربوط نسبت به تأمين منابع مالي مورد نياز نزد صندوق پژوهش و فناوري صنعت نفت براي گشايش اعتبار اسنادي ريالي در طرح (پروژه) هاي مرتبط اقدام نمايند. ساز و كار پياده سازي شده بايد به نحوي باشد كه تا پايان سال 1403 قراردادهاي توليد بار اول و ساير قراردادها با شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور با اعتبار اسنادي ريالي منعقد گردد. دستورالعمل اجرايي اين ماده ظرف دو ماه توسط وزارت تهيه و ابلاغ مي شود.

به منظور افزايش ظرفيت توليد داخل محصولات راهبردي بومي سازي شده و همچنين توليد بار اول تجهيزات راهبردي مورد استفاده در صنعت نفت، وزارت مكلف است سالانه فهرستي از كالاهاي با ميزان ارزبري بالا و با امكان توسعه داخلي را شناسايي و حداقل معادل ده درصد (10%) از منابع پيش بيني شده شركت هاي تابع براي خريد هر يك از اين محصولات را تا رساندن ظرفيت توليد داخل به ميزان نياز صنعت نفت، براي خريد از توليدكنندگان داخلي، و حمايت از توسعه آنها و با رعايت قوانين و مقررات اختصاص دهد. دستورالعمل اجرايي اين ماده با تأكيد بر تجاري سازي و توسعه بازار دانش بنيان و تجميع تقاضاهاي مرتبط ظرف دو ماه توسط وزارت و با همكاري معاونت تهيه و ابلاغ مي شود.

وزارت مكلف است با همكاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات و معاونت ظرف شش ماه نسبت به تدوين برنامه عملياتي ارتقاي هوشمندسازي در حوزه صنعت نفت و گاز و با هدف ارتقاي بهره وري اقدام نمايد.

به منظور حمايت از توسعه فناوري و نوآوري در صنعت نفت، وزارت مكلف است نسبت به توسعه سامانه جامع ارائه خدمات و اتصال آن به پنجره ملي خدمات دولت هوشمند، با اولويت شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور با استفاده از ظرفيت هاي موجود در صندوق پژوهش و فناوري صنعت نفت بر اساس الگوي (مدل) كسب و كار اقدام نمايد.

به منظور حمايت، ترغيب و تشويق كاركنان و مديران فعال صنعت نفت براي مشاركت در اجراي اين آيين نامه، وزارت مكلف است ساز و كار نظام انگيزشي مرتبط را با رعايت ماده (10) قانون وظايف و اختيارات وزارت نفت مصوب 1391 با اصلاحات و الحاقات بعدي آن تدوين نمايد.

حمايت هاي موضوع اين ماده در صورت لزوم به تصويب شوراي حقوق و دستمزد و هيئت وزيران حسب مورد مي رسد.

معاون اول رئيس جمهور - محمد مخبـر