نظر مشورتي 7/1401/980 مورخ 1402/11/01 اداره كل حقوقي قوه‌قضائيه در خصوص اينكه بنا به تعاريف قانوني، خانوار شامل افرادي است كه بر اساس رابطه خويشاوندي درجه اول با يكديگر زندگي مي‌كنند. زناني كه مسئوليت اداره خانوار و تأمين معيشت آن را بر عهده دارند، به عنوان "زن سرپرست خانوار" شناخته مي‌شوند.

استعلام : با عنايت به اين كه در تبصره يك ماده واحده قانون كاهش ساعت كار بانوان شاغل داراي شرايط خاص مصوب 1395 مقرر شده است زنان سرپرست خانوار با ارائه اسناد مثبته يا گواهي دادگاه معتبر مشمول اين قانون مي‌باشند؛ اما در قانون تعريف روشني از زنان سرپرست خانوار ارائه نشده است. لذا خواهشمند است در مورد پرسش‌هاي زير اعلام نظر شود: 1- عنوان زنان سرپرست خانوار به چه زناني اطلاق مي‌شود؟ آيا حضانت و يا قيمومت فرزند براي اطلاق اين عنوان ملاك است؟ 2- زنان سرپرست خانوار داراي فرزند حداكثر تا چه زماني مي‌توانند از مزاياي قانوني بهره‌مند شوند؟ 3- آيا سرپرستي و كفالت پدر يا مادر داراي كهولت سن و يا بيماري صعب‌العلاج يا معلوليت نيز مشمول مزاياي قانون مذكور مي‌شود؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1، 2 و 3- اولاً، با توجه به تعاريف ارائه شده در خصوص «خانوار» و «رئيس خانوار» در بندهاي 6 و 7 ماده يك قانون اصلاحات ارضي مصوب 1341 و همچنين تعريف خانوار در بند «ث» ماده يك آيين‌نامه اجرايي ماده (7) قانون هدفمند كردن يارانه‌ها مصوب 31/1/1389 وزيران عضو كارگروه بررسي آيين‌نامه‌هاي قانون هدفمندكردن يارانه‌ها مبني بر اين‌كه «خانوار از افرادي تشكيل مي‌شود كه بر اساس رابطه خويشاوندي درجه يك با يكديگر زندگي مي‌كنند ...» و نيز با لحاظ حكم مقرر در بند 6 ماده يك آيين‌نامه اجرايي نحوه تعيين و شناسايي خانوار‌هاي ايراني و اتباع خارجي موضوع بند (2) تبصره (8) الحاقي به ماده (169) مكرر قانون ماليات‌هاي مستقيم مصوب 15/12/1400 هيأت وزيران كه سرپرست خانوار را مشتمل بر زوج، زوجه و يا فرد ديگري مي‌داند كه براساس ضوابط قانوني، عهده‌دار مديريت خانوار است، زناني سرپرست خانوار محسوب مي‌شوند كه مسؤوليت اداره خانوار و تأمين معيشت آن را عهده‌دار ‌باشند؛ اين خانوار مي‌تواند متشكل از سرپرست خانوار و همسر، فرزند، پدر، مادر، خواهر، برادر و نيز كودك يا نوجوان تحت سرپرستي باشد و داشتن حكم حضانت يا قيمومت فرزندان براي تلقي به عنوان سرپرست خانوار منتفي است و چنين زناني مادام كه اين امر را عهده‌دار هستند، مشمول عنوان زن سرپرست خانوار مي‌باشند. احكام مقرر در ماده 9 آيين‌نامه اجرايي ماده (7) قانون هدفمندكردن يارانه‌ها مصوب 31/1/1389 و بند «ج» ماده 5 قانون حمايت از كودكان و نوجوانان بي‌سرپرست و بدسرپرست مصوب 1392 و تبصره 3 ماده يادشده و تبصره يك ماده 9 (اصلاحي 22/1/1380) قانون نظام هماهنگ پرداخت كاركنان دولت مصوب 1375 با اصلاحات و الحاقات بعدي مؤيد اين ديدگاه است. ثانياً، در خصوص زنان كارمند داراي همسر يا فرزند معلول؛ اعم از اينكه سرپرست خانوار باشند يا نباشند، ماده 27 قانون حمايت از حقوق معلولان مصوب 1396 حاكم است كه در صورت نگهداري از فرد داراي معلوليت در منزل (با تأييد سازمان بهزيستي) از تسهيلات مقرر در قانون راجع ‌به خدمت نيمه‌وقت بانوان مصوب 1362 با اصلاحات و الحاقات بعدي با استفاده از حقوق و مزاياي كامل برخوردار مي‌شوند. ثالثاً، بنا به مراتب پيش‌گفته، زنان سرپرست خانوار شاغل در دستگاه‌هاي اجرايي و بخش غيردولتي، در صورت سرپرستي خانوار مشتمل بر پدر يا مادر داراي كهولت سن يا بيماري صعب‌العلاج يا معلوليت نيز مشمول اطلاق و عموم شق دوم ماده واحده قانون كاهش ساعات كار بانوان داراي شرايط خاص مصوب 1395 قرار مي‌گيرند.