بخشنامه بانك مركزي در خصوص نحوه تأمين كسري مبلغ چك توسط صادركننده چك برگشتي

احتراماً، پيرو بخشنامه شماره 02/62078 مورخ 1402/3/21 موضوع نحوه تأمين كسري مبلغ چك توسط صادركننده چك برگشتي، به استحضار مي‌ رساند؛ حسب بررسي ‌هاي صورت گرفته و مكاتبات واصله، در حال حاضر در اجراي تكاليف قانوني ناظر بر انسداد وجوه حساب ‌هاي بانكي متعلق به صادركننده چك برگشتي و نحوه رفع انسداد از وجوه مسدود شده در اجراي دستورات ‏/ آراء‏/ اجراييه ‌هاي واصله از مراجع ذيصلاح قضايي و ثبتي، رويه واحدي در شبكه بانكي كشور وجود ندارد. بر همين اساس و به منظور اتخاذ رويه واحد در اين زمينه، مقتضي است الزامات و فرآيندهاي اجرايي به شرح زير، مورد اجرا گذارده شود:

در صورت مسدودسازي مبلغ حساب ‌هاي بانكي صادركننده چك برگشتي توسط سامانه محچك و متعاقب آن وصول دستور‏/ رأي‏/ اجراييه مراجع صالح قضايي يا ثبتي مبني بر رفع انسداد از وجوه مسدود شده در خصوص يك چك معين رفع سوء اثر نشده و پرداخت آن به شخص ذينفع (دارنده نهايي) چك، بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي بايد رأساً از مبلغ مسدود شده بدون دخالت سامانه محچك رفع انسداد نموده و با لحاظ مفاد دستور‏/ رأي‏/ اجراييه به ذي ‌نفع، پرداخت يا به حساب بانكي معرفي شده توسط آن مراجع واريز ‌‌نمايد. متعاقباً حسب درخواست صادركننده چك از بانكي كه حساب جاري وي نزد آن است، در چارچوب موارد مطروحه در تبصره (3) ماده (5) مكرر قانون صدور چك، از چك برگشتي رفع سوء اثر صورت پذيرد.

در صورتي كه در دستور‏/ رأي‏/ اجراييه مراجع قضايي و ثبتي مبني بر رفع انسداد از وجوه مسدودي در خصوص يك چك معين رفع سوء اثر نشده، ذينفع مشخصي تعيين نشده باشد و يا تصريح به تأديه آن به شخصي غير از دارنده نهايي چك شده باشد، بر مبناي موازين قانوني مربوط از جمله قانون اجراي احكام مدني، بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي بايد با هماهنگي حوزه حقوقي متبوع، به آن مراجع اعلام نمايد كه "وجوه حساب ... در اجراي بند (ب) ماده (5) مكرر قانون صدور چك و به منظور فراهم نمودن احقاق حق ذينفع چك شماره .... مسدود گرديده است."

در صورت تقدم انسداد حساب توسط سامانه محچك نسبت به دستور‏/ رأي‏/ اجراييه واصله از مراجع ذي ‌صلاح، حسب زمان وصول دستور‏/ رأي‏/ اجراييه به بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي يا ابلاغ مراتب در سامانه‌ هاي ذيربط مبني بر توقيف حساب، اين امر بايد توسط بانك‏/مؤسسه اعتباري غيربانكي و با هماهنگي حوزه حقوقي متبوع به مراجع ذي ‌صلاح اعلام گردد.

در ارتباط با بندهاي دو و سه، در صورت اصرار و تأكيد مرجع قضايي يا ثبتي بر اجراي دستور‏/ رأي‏/ اجراييه، بانك يا مؤسسه اعتباري غيربانكي بايد راساً و بدون دخالت سامانه محچك نسبت به انجام دستور‏/ رأي‏/ اجراييه واصله اقدام و و با هماهنگي حوزه حقوقي متبوع، مراتب را به مراجع ذي ‌صلاح اعلام ‌نمايد.

در صورت رفع مسدودي مبلغ مسدود شده در حساب ‌هاي بانكي به شرح بندهاي فوق (به استثناي پرداخت كل مبلغ چك به ذينفع به شرح بند نخست)، مبلغ پرداخت شده از حساب مذكور، در سامانه محچك كماكان مسدود در نظر گرفته مي ‌شود. ليكن حين رفع سوء ‌اثر چك برگشتي، پس از فراخواني سرويس رفع انسداد توسط محچك براي حساب مذكور، كد خطاي شماره 14 با عنوان "مشخصات كليدي به صورت غير برخط اعمال گرديده است" توسط بانك عامل ارسال مي ‌گردد. در اين حالت سامانه محچك با فرض رفع انسداد حساب بنا بر دستور‏/ رأي‏/ اجراييه واصله از مرجع قضايي يا ثبتي، فرايند برنامه‌ ريزي شده را ادامه مي ‌دهد و مبالغ مسدود شده در ساير حساب هاي صادركننده چك را رفع انسداد مي ‌نمايد.

شايان ذكر است كه اجراي الزامات فوق ‌الذكر و ساير ضوابط مقرر در بخشنامه شماره 02/62078 مورخ 1402/03/21، بايد به ترتيبي باشد كه در نتيجه آن، منافع ذينفعي كه قبلا سامانه محچك، مبلغ موجود در حساب جاري را به نفع آن مسدود كرده بود، حفظ گردد. ضمن اين‌ كه، مؤسسه اعتباري بايد رأساً و بدون دخالت سامانه محچك نسبت به رفع انسداد مبلغ مسدود شده توسط سامانه مزبور و هم‌ زمان مسدودي كل مبلغ چك به مدت يك سال و سپس رفع سوء اثر چك اقدام نمايد. با عنايت به مراتب پيش ‌گفته، خواهشمند است دستور فرمايند ضمن اعمال موارد صدرالذكر در سامانه ‌هاي اطلاعاتي و عملياتي مربوط در آن مؤسسه اعتباري، مراتب به قيد تسريع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 96/169153 مورخ 1396/5/16 به تمامي واحدهاي ذي‌ ربط آن بانك ابلاغ شده و بر حسن اجراي آن نظارت دقيق به عمل آيد. ضمناً در صورت هر گونه سئوال يا ابهام پيرامون مفاد بخشنامه حاضر، مقتضي است مراتب حسب مورد از اداره اطلاعات بانكي بانك مركزي و يا اداره توسعه و تدوين مقررات نظام هاي پرداخت اين بانك استعلام شود.‏

مديريت كل مقررات، مجوزهاي بانكي و مبارزه با پولشويي اداره مطالعات و مقررات بانكي حميدرضا غني آبادي - الهام چيت سازان