مصوبه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در خصوص دستورالعمل صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميدان ها و اماكن عمومي

دستورالعمل صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميدان‌ها و اماكن عمومي مقدمه: در اجراي آيين­نامة نحوة نظارت بر انتخاب، ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميدان­ها و اماكن عمومي مصوب جلسة 442 مورخ 4/3/1378 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و دستورالعمل اجرايي نحوة نظارت بر انتخاب، ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميادين و اماكن عمومي مصوب 18/8/1379 شوراي فرهنگ عمومي و مصوبة مورخ 4‏/6‏/1397 شوراي راهبري توسعة مديريت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مبني بر سامان‌دهي مجوزهاي اين وزارت­خانه؛ و نظر به لزوم نظارت بر نمايش آثار هنري تجسمي در فضاهاي عمومي، دستورالعمل «صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميدان­ها و اماكن عمومي» به شرح زير ابلاغ مي­شود: 1- تعاريف: هنر عمومي (هنر شهري): هنر عمومي يا شهري به آثاري گفته مي‌شود كه در رشته‌ها و گرايش‌هاي هنري مختلف در «اماكن عمومي» طراحي، اجرا و نصب مي‌شود و مخاطبان مي‌توانند بدون واسطه با آن‌ مواجه شده و در تعامل باشند. اماكن عمومي: اماكن‌ عمومي‌ شامل‌ ميادين، مبادي‌ ورودي‌ شهرها، بوستان‌ها، معابر، محوطه‌ و فضاهاي‌ عمومي‌ شامل‌ كلية‌ مراكز و سازمان‌هاي‌ دولتي‌ و نهادهاي‌ انقلابي‌ و مؤ‌سسات‌ وابسته‌ به‌ دولت‌ و نهادهاي‌ غير دولتي‌ مي‌باشد. يادمان: يادمان به آثار معماري، مجسمه، ديوارنگاره و گونه‌هاي ديگر هنرهاي تجسمي گفته مي‌شود كه به عنوان مدرك و شاهدي براي يادآوري، بزرگداشت و نگاهداشت خاطرة يك موضوع، رويداد، شخص، گروه يا غيره در فضاهاي شهري اكران مي‌شود. مجسمه: اثر هنري سه بعدي كه از شكل دادن يا تركيب كردن مواد و مصالح يا اشياء مختلف و براي بيان، بازتاب و تداعي يك موضوع و مضمون آفريده مي‌شود. ديوارنگاره: اثر هنري با ويژگي غالب دو بعدي كه بستر اصلي براي ساخت و نصب آن، جداره‌هاي مختلف در فضاهاي عمومي مي‌باشد. ديوارنگاره‌ها از نظر تكنيك، كاركرد و طول عمر به دو گروه نيمه‌ماندگار و ماندگار تقسيم مي‌شوند: الف- ديوارنگاره نيمه‌ماندگار: به اثر هنري ديواري گفته مي‌شود كه مواد و مصالح و روش‌هاي اجراي آن اغلب با انواع رنگ يا ساير مواد با طول عمر و كيفيت ماندگاري حدود دو سال است. ب- ديوارنگاره ‌ماندگار: به اثر هنري ديواري گفته مي‌شود كه با تكنيك‌هاي اجرايي و مواد و مصالح ماندگار (انواع نقش برجسته، موزاييك، سراميك، فلز، تركيب مواد و غيره) اجرا مي‌شود و طول عمر و ماندگاري آن حداقل 5 سال است. متقاضي: كلية وزارت­خانه­ها، مراكز و سازمان­ها و نهادهاي دولتي و شهرداري­ها مي­توانند متقاضي ساخت و نصب مجسمه و يادمان در ميدان­ها و اماكن عمومي باشند و درخواست اشخاص حقيقي رأساً پذيرفته نيست. شوراي سياستگذاري و نظارت بر انتخاب، ساخت و نصب مجسمه و يادمان: شورايي مستقر در اداره كل هنرهاي تجسمي كه به منظور سياست‌گذاري و نظارت بر ساخت و نصب آثار هنري تجسمي در اماكن عمومي تشكيل و در اين دستورالعمل «شوراي نظارت» ناميده مي‌شود. شوراي نظارت استان: شوراي نظارت استان با هماهنگي شوراي نظارت و به منظور نظارت بر ساخت و نصب آثار هنري تجسمي در اماكن عمومي در سطح استان تشكيل و در اين دستورالعمل «شوراي نظارت استان» ناميده مي‌شود. سامانه: منظور پنجره واحد صدور مجوزهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به نشاني : www.sso.farhang.gov.ir است. شرايط لازم: آثار هنري شهري در هر حوزه فرهنگي، جغرافيايي و تحت هر شرايط قانوني كه در آن اكران مي‌شوند، مي‌بايست شرايط و الزامات اعتقادي، سياسي، فرهنگي، اجتماعي، قومي و ... را داشته باشند. در ادامه شرايط و الزامات اكران آثار هنري شهري در دو بخش عمومي و تخصصي بيان شده است: شرايط عمومي: عدم تضاد و تنافر با اعتقادات ديني و مذهبي رسمي كشور. عدم ضديت، توهين و تخريب نسبت به خصلت‌ها و ويژگي‌هاي ملي و قومي كشور. عدم ترويج و بازتاب خشونت عليه عرف و ارزش‌هاي اجتماعي گروه‌ها، افراد، خانواده، كودكان، زنان و غيرهم. كوشش براي برقراري تعامل و ارتباط با شهروندان و كمك به ارتقاء كيفيت زندگي آنها . كوشش براي اكران آثاري كه ضمن تناسب با منظر شهري، در زندگي و مراودات روزمرة شهروندان ايجاد اختلال نكند. تلاش براي برقراري توازن، تناسب و رعايت روابط بصري يا مفهومي در فضاي شهري. شرايط اختصاصي: نمايش آثاري كه شهروندان براي برقراري ارتباط و درك مفهومي يا فرعي آنها دچار ابهام يا چالش نشوند. ايده‌پردازي، طراحي و اجراي آثاري كه به نوعي ويژگي‌هاي فرهنگي و هنري ايراني در آنها لحاظ شده باشد. دارا بودن خلاقيت و نوآوري در ايده پردازي، طراحي، و اجراي آثار اكران شده. در نظر گرفتن و كوشش براي ارتباط موضوعي و مفهومي آثار با محل‌هاي اكران آنها. در نظر گرفتن و كوشش براي برقراري ارتباط شكلي و صوري با فضا، عناصر شهري و محل‌هاي نمايش آنها. در نظر گرفتن و رعايت انتخاب روش اجرا و تكنيك مناسب براي آثار نسبت به طرح و محيط آنها. در نظر گرفتن و رعايت ابعاد و تناسب آثار نسبت به طرح، تكنيك اجرا و محيط نصب آنها. مدارك لازم: درخواست كتبي و مشخصات متقاضي. گزارش توجيهي (نيازسنجي، تعريف، توضيح و مشخصات اثر نظير مواد و مصالح، تكنيك اجرا، ابعاد و تصاوير طرح پيشنهادي و نمونة كوچك). جانمايي طرح پيشنهادي در محل و تصاوير قابل تشخيص از محل اكران اثر با نشان دادن موقعيت شهري. مشخصات فردي و سوابق تخصصي طراح و مجري اثر. نقشه محل نصب به همراه عكس از زواياي مختلف. مراجع صادركنندة مجوز: صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در اماكن عمومي، توسط شوراي نظارت صادر خواهد شد. طبق ماده 3 دستورالعمل‌ اجرائي‌ نحوة‌ نظارت‌ بر انتخاب، ساخت‌ و نصب‌ مجسمه‌ و يادمان‌ در ميادين‌ و اماكن‌ عمومي‌ مصوب‌ جلسه ۳۴۱ مورخ 18/۸/1379 شوراي فرهنگ عمومي، شوراي نظارت به تشخيص خود به استان‌هاي توانمند جهت صدور مجوز تفويض اختيار مي‌نمايد. وظايف شوراي نظارت: سياست‌گذاري و برنامه ريزي‌هاي كلان. تأييد صلاحيت اعضاي شوراهاي استان‌ها و صدور احكام آنها. اخذ گزارش فعاليت‌هاي استان‌ها و نظارت بر آن. رسيدگي به اعتراضات نسبت به آراء شوراي نظارت استان. اعضاي شوراي نظارت: معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (رييس شورا). مدير كل هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي. نماينده وزارت كشور. نماينده وزارت ميراث‌فرهنگي، گردشگري و صنايع‌دستي كشور. نماينده انجمن آثار و مفاخر فرهنگي. نماينده فرهنگستان هنر. يك نفر از اساتيد برجسته هنرهاي تجسمي با معرفي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري. شهردار شهري كه نصب مجسمه در آن پيشنهاد شده است. دو نفر از صاحب نظران مسايل فرهنگ و تاريخ اسلام به پيشنهاد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي و تصويب شوراي فرهنگ عمومي. نماينده بنياد شهيد انقلاب اسلامي. نماينده وزارت راه و شهرسازي. تبصره 1: مدت عضويت اعضاي شوراي نظارت دو سال بوده و تجديد انتخاب آنان براي دوره‌هاي بعد بلامانع است. تبصره 2: احكام اعضاي شوراي نظارت توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي صادر مي‌شود. تبصره 3: تصميمات شوراي نظارت حداقل با تأييد 3/2 اعضا معتبر خواهد بود. جلسات شورا با حضور اكثريت (نصف به­علاوه يك نفر از اعضا) رسميت مي‌بايد. تبصره 4: شوراي نظارت مي‌تواند بنا به مورد از نماينده وزارت آموزش و پرورش براي شركت در جلسات دعوت نمايد. شوراي نظارت استان: اعضاي شوراي نظارت استان متشكل از نمايندگان واجد شرايط استاني يا واحدهاي استاني(متناظر) شوراي نظارت هستند. در مواردي كه نماينده يا واحد متناظر استاني وجود ندارد، شوراي نظارت در خصوص نمايندگان جايگزين تعيين تكليف مي‌نمايد. احكام هر يك از اعضاء شوراي نظارت استان توسط مديركل هنرهاي تجسمي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صادر مي‌شود و اعتبار آن دو سال است. وظيفه اصلي اين شورا صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در اماكن عمومي در سطح استان است. شوراي نظارت استان در ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي همان استان برگزار مي‌شود. جلسات شورا و اتخاذ تصميم با حضور اكثريت اعضاء رسميت پيدا مي‌كند. تبصره: حضور يكي از اساتيد برجسته هنرهاي تجسمي كه به پيشنهاد و تأييد مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان به عضويت شوراي نظارت استان در آمده است، در جلسات شورا الزامي است. فرآيند صدور مجوز: ارائه درخواست صدور مجوز و مدارك و مستندات لازم به ادارات كل استان. بررسي مدارك و مستندات توسط كارشناس. اعلام نقص احتمالي در مدارك. رفع نقص احتمالي توسط متقاضي. تشكيل جلسه شوراي نظارت يا شوراي نظارت استان و بررسي درخواست صدور مجوز. رفع نقص احتمالي توسط متقاضي. صدور مجوز در صورت تأييد. نظارت بر حسن اجراي طرح‌هاي مصوب شوراي نظارت در تمامي مراحل از طريق كارشناسان منتخب شوراي نظارت يا شوراي نظارت استان. در صورت اعلام نقايص احتمالي توسط كارشناس منتخب شورا، متقاضي موظف است ظرف دو ماه نقايص احتمالي را مرتفع نمايد. ارسال گزارش مكتوب و مصور اجرا و نصب آثار هنري به شوراي نظارت براي اخذ شناسه اثر هنري شهري. حداكثر زمان براي صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در اماكن عمومي، پس از تكميل پرونده،30 روز كاري در نظر گرفته شده است. ساير مقررات: تمامي وزارتخانه‌ها، مراكز، سازمان‌ها و نهادهاي دولتي و شهرداري‌ها، قبل از هرگونه اقدامي اعم از طراحي، اجرا و نصب آثار هنري موضوع اين دستورالعمل، مكلف به اخذ مجوز موضوع اين دستورالعمل مي‌باشند. مجوز صادر شده فقط براي اجراي طرح در مكان پيشنهادشده معتبر است و هرگونه تغيير در طرح يا جابه‌جايي و يا تكرار آن منوط به اخذ مجوز جديد است. هرگونه اصلاح و تغيير در آثار ساخته و نصب شده منوط به طرح مجدد در شورا و بررسي و تأييد دوباره است. متقاضيان صدور مجوز موظفند حداكثر ظرف مدت دو سال نسبت به تعيين تكليف وضعيت اجرا و نصب (ساخت و نصب يا عدم ساخت و نصب) اثر هنري اقدام كنند. در غير اين صورت نياز به اخذ مجوز جديد است. براي صدور مجوز ساخت و نصب مجسمه و يادمان در اماكن عمومي، هزينه‌اي اخذ نمي‌گردد. نحوة اعتراض به تصميمات شوراي نظارت استان: در صورت رد تقاضاي صدور مجوز در استان ، امكان اعتراض براي متقاضيان وجود دارد. ثبت اعتراض و شكايت حداكثر ظرف مدت يك ماه از زمان ابلاغ نظر شوراي نظارت استان به متقاضي خواهد بود. متقاضيان مي‌توانند اعتراضات خود را در ادارات كل استان به ثبت برسانند تا از اين طريق به اداره كل هنرهاي تجسمي ارسال و در شوراي نظارت مطرح شود. تبصره 1: مرجع رسيدگي به شكايت از آراء شوراي نظارت استان، شوراي نظارت خواهد بود كه ظرف مدت دو ماه به آنها رسيدگي خواهد كرد. آراء شوراي نظارت لازم الاجراست. تبصره 2: اعتراض­‌هايي مي‌توانند در شوراي نظارت مطرح گردند كه در شوراي نظارت استان با اتفاق آرا مردود شناخته نشده باشند. تبصره 3: آراء شوراي نظارت در خصوص صدور مجوز و يا رد در خواست در مواردي كه به استان­ها تفويض نشده باشد و رأساً توسط شوراي نظارت تصويب شود لازم الاجراست. به منظور شفافيت، جلوگيري از تبعيض و اطلاع متقاضيان از تقاضاهاي در نوبت، فهرست متقاضيان مجوزهاي موضوع اين دستورالعمل بر روي سامانه، بصورت برخط، ‌اطلاع­رساني مي­شود. فهرست مجوزهاي صادرشده و شناسة آن نيز بر روي سامانه قابل مشاهده است. در موارد سكوت، ابهام، نقص و يا اجمال اين دستورالعمل، اسناد بالادستي كه در مقدمة اين دستورالعمل اشاره شده است، ملاك عمل خواهد بود. اين دستور العمل در (10) بند و (8) تبصره در تاريخ 20/3/1399به تصويب وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي رسيد و از تاريخ تصويب، لازم­الاجراست؛ و زين پس، تمامي مقررات و دستورالعمل‌ها و شيوه‌نامه‌هاي مربوط به اين موضوع ملغي و بلااثر مي‌گردد. بديهي است، هرگونه تغيير در مفاد اين دستورالعمل، منوط به طي فرآيند كارشناسي و حقوقي لازم از مبادي قانوني ذيربط (دفتر نوسازي و تحول اداري و دفتر حقوقي و مالكيت فكري) و تأييد شوراي راهبري توسعة مديريت اين وزارت­خانه خواهد بود. سيدعباس صالحي