قانون اجازه مبادله عهدنامه دوستي منعقده بين دولتين ايران و جمهوري شوروي روسيه

مجلس شوراي ملي باستناد مراسله نمرﮤ 1600 مورخ 20 قوس 1300 شمسي كه از طرف نماينده مختار دولت شوروي روسيه بوزير امور خارجه ايران نوشته شده است بدولت اجازه ميدهد كه عهدنامه دوستي منعقده بين نمايندگان دولت عليه ايران و دولت جمهوري شوروي ‌روسيه را كه شامل بر 26 فصل و ضميمه باين ماده ميباشد مبادله نمايد.

متن عهدنامه ‌چون دولت ايران از يك طرف و دولت جمهوري اتحادي اشتراكي شوري روسيه از طرف ديگر نهايت درجه مايل بودند كه روابط محكم و حسنه‌ همجواري و برادري در آتيه مابين ملتين ايران و روس برقرار باشد لهذا مصمم شدند كه داخل مذاكره در اين باب شده و براي اين مقصود اشخاص ذيل را‌ وكلاي مختار خود نمودند از طرف دولت ايران عليقلي خان مشاورالممالك. از طرف دولت جمهوري اتحادي اشتراكي شوروي روسيه گه ‌ارگي‌ واسيليويچ چيچرين ولوميخائيلويچ كاراخان. ‌وكلاي مختار مزبور پس از ارائه اعتبارنامه‌هاي خود كه موافق قاعده و ترتيبات مقتضيه بوده در آنچه ذيلا ذكر ميشود توافق نظر حاصل نمودند:

‌دولت شوروي روسيه مطابق بيانيه‌هاي خود راجع بمباني سياست روسيه نسبت بملت ايران مندرجه در مراسلات 14 يا نوار 1918 و 26 ايون1919 يكمرتبه ديگر رسماً اعلان مينمايد كه از سياست جابرانة كه دولت‌هاي مستعمراتي روسيه كه بارادة كارگران و دهاقين اين مملكت سرنگون‌ شدند نسبت بايران تعقيب مينمودند قطعاً صرف نظر مينمايد. ‌نظر بآنچه گفته شد و با اشتياق باين كه ملت ايران مستقل و سعادتمند شده و بتواند آزادانه در دارائي خود تصرفات لازمه را بنمايد دولت شوروي‌ روسيه تمام معاهدات و مقاولات و قراردادها را كه دولت تزاري روسيه با ايران منعقد نموده و حقوق ملت ايران را تضييع مينمود ملغي و از درجه ‌اعتبار ساقط شده اعلان مينمايد.

‌دولت شوروي روسيه از سياست دولت‌هاي روسيه تزاري كه بدون رضايت ملل آسيا و به بهانه تأمين استقلال ملل مزبوره با ساير ممالك اروپا در باب ‌مشرق معاهداتي منعقد مينمودند كه بالنتيجه منجر باستملاك آن ميگرديد اظهار تنفر مينمايد. ‌اين سياست جنايت كارانه را كه نه تنها استقلال ممالك آسيا را منهدم مينمود بلكه ملل زنده مشرق را طعمه حرص غارتگران اروپائي و تعديات مرتب ‌آنها قرار ميداد دولت شوروي روسيه بدون هيچ شرطي نفي مينمايد. ‌نظر بآنچه گفته شد و مطابق اصول مذكوره در فصل اول و چهارم اين معاهده دولت شوروي روسيه استنكاف خود را از مشاركت در هر نوع اقدامي كه‌ منجر بتضعيف و محفوظ نماندن سيادت ايران بشود اعلان نموده و كليه معاهدات و قراردادهائي را كه دولت سابق روسيه با ممالك ثالثي بضرر ‌ايران و راجع بآن منعقد نموده است ملغي و از درجه اعتبار ساقط ميداند.

‌دولتين معظمتين متعاهدتين رضايت ميدهند كه سر حد مابين ايران و روسيه را مطابق تعيين كميسيون سرحدي 1881 تصديق و رعايت نمايند ضمناً ‌بواسطة عدم ميلي كه دولت شوروي روسيه از استفاده از ثمره سياست غاصبانه دولت تزاري سابق روسيه دارد از انتفاع از جزائر عاشوراده و جزائر ‌ديگري كه در سواحل ولايات استرآباد ايران واقع ميباشند صرف نظر كرده و همچنين قريه فيروزه را با اراضي مجاوره آن كه مطابق قرارداد 28 ماي1893 از طرف ايران بروسيه انتقال داده شده است بايران مسترد ميدارد. ‌دولت ايران از طرف خود رضايت ميدهد كه شهر سرخس معروف بسرخس روس يا سرخس كهنه با اراضي مجاور آن كه منتهي برودخانه سرخس ‌ميشود در تصرف روسيه باقي بماند. ‌طرفين معظمتين متعاهدتين با حقوق مساوي از رودخانه اترك و ساير رودخانه‌ها و آبهاي سرحدي بهره‌مند خواهند شد و ضمناً براي تنظيم قطعي‌مسئله انتفاع از آبهاي سرحدي و براي حل كليه مسائل متنازع‌فيهاي سرحدي و اراضي يك كميسيون مركب از نمايندگان ايران و روسيه معين خواهد‌شد.

‌با تصديق اين كه هر يك از ملل حق دارد مقدرات سياسي خود را بلامانع و آزادانه حل نمايد هر يك از طرفين معظمتين متعاهدتين از مداخله در امور‌داخلي طرف مقابل صرف نظر كرده و جداً خودداري خواهد نمود.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين تقبل مينمايند كه:

از تركيب و يا توقف تشكيلات و يا دستجات (‌كروپ‌ها) بهر اسم كه ناميده شوند و يا اشخاص منفرد كه مقصود تشكيلات و اشخاص مزبوره ‌مبارزه با ايران و روسيه و همچنين با ممالك متحده با روسيه باشد در خاك خود ممانعت نمايند. ‌و همچنين از گرفتن افراد قشوني و يا تجهيزات نفرات براي صفوف قشون و يا قواء مسلحه تشكيلات مزبوره در خاك خود ممانعت نمايند.

بكليه ممالك و يا تشكيلات قطع نظر از اسم آن تشكيلات كه مقصودشان مبارزه با متعاهد معظم باشد نبايد اجازه داده شود كه بخاك هر يك از‌طرفين معظمتين متعاهدتين تمام آنچه را كه ممكن است بر ضد متعاهد ديگر استعمال شود وارد نموده و يا عبور دهند.

با تمام وسايلي كه بآن دسترس باشد از توقف قشون و يا قواء مسلحه مملكت ثالث ديگري در صورتيكه احتمال برود توقف قواء مزبوره باعث ‌تهديد سرحدات و يا منافع و يا امنيت متعاهد معظم ديگر مي‌شود بايد در خاك خود و متحدين خود ممانعت نمايند.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين موافقت حاصل كردند كه هر گاه ممالك ثالثي بخواهند بوسيله دخالت مسلحه سياست غاصبانه را در خاك ايران مجري‌دارند يا خاك ايران را مركز حملات نظامي بر ضد روسيه قرار دهند و اگر ضمناً خطري سرحدات دولت جمهوري اتحادي شوروي روسيه و يا متحدين‌ آنرا تهديد نمايد و اگر حكومت ايران پس از اخطار دولت شوروي روسيه خودش نتواند اين خطر را رفع نمايد دولت شوروي حق خواهد داشت قشون‌خود را بخاك ايران وارد نمايد تا اينكه براي دفاع از خود اقدامات لازمه نظامي را بعمل آورد دولت شوروي روسيه متعهد است كه پس از رفع خطر ‌بلا درنگ قشون خود را از حدود ايران خارج نمايد.

‌نظر باينكه ملاحظات مذكوره در فصل 6 مي‌توانند همچنين در باب امنيت در بحر خزر مورد پيدا نمايند لهذا طرفين معظمتين متعاهدتين موافق ‌هستند كه اگر در جزء افراد بحريه ايران اتباع دولت ثالثي باشند كه از بودن خود در بحريه ايران براي تعقيب مقاصد خصمانه نسبت به روسيه استفاده ‌نمايند دولت شوروي روسيه حق خواهد داشت كه انفصال عناصر مضره مزبوره را از دولت ايران بخواهد.

‌دولت شوروي روسيه انصراف قطعي خود را از سياست اقتصادي كه حكومت تزاري روسيه در شرق تعقيب مينمود و بدولت ايران نه از نقطه نظر‌ توسعه اقتصادي و ترقي ملت ايران بلكه براي اسارت سياسي ايران پول ميداد اعلان مينمايد. ‌بنابر اين دولت شوروي روسيه از هر نوع حقوق خود نسبت بقروضي كه دولت تزاري به ايران داده است صرف نظر كرده و اين گونه استقراض‌ها را‌ نسخ شده و غير قابل تأديه مي‌شمارد همچنين دولت شوروي روسيه از تمام تقاضاهاي راجع بانتفاع از عوايد مملكتي ايران كه وثيقه استقراضهاي ‌مذكوره بودند صرف نظر مي‌نمايد.

‌دولت شوروي روسيه نظر باعلان نفي سياست مستعمراتي سرمايه‌داري كه باعث بدبختيها و خون‌ريزيهاي بيشمار بوده و ميباشد از انتفاع از كارهاي‌اقتصادي روسيه تزاري كه قصد از آنها اسارت اقتصادي ايران بود صرف نظر مي‌نمايد. ‌بنابر اين دولت شوروي روسيه تمام نقدينه و اشياء قيمتي و كليه مطالبات و بدهي بانك استقراضي ايران را و همچنين كليه دارائي منقول و غير منقول ‌بانك مزبور را در خاك ايران بملكيت كامل ملت ايران واگذار مينمايد. ‌توضيح آنكه در شهرهائيكه مقرر است قنسولگريهاي روسيه تأسيس شوند و در آنجاها خانه‌هاي متعلقه ببانك استقراضي ايران وجود داشته و‌مطابق همين فصل 9 منتقل بدولت ايران ميشود دولت ايران رضايت ميدهد كه يكي از آن خانه‌ها را مجاناً براي استفاده مطابق انتخاب دولت‌شوروي روسيه براي محل قنسولگري روسيه واگذار نمايد.

‌دولت شوروي روسيه كوشش سياست مستعمراتي دنيا را كه در ساختن راهها و كشيدن خطوط تلگرافي در ممالك غير براي تأمين نفوذ نظامي خود بر ‌توسعه تمدن ملل ترجيح ميدهد نفي كرده و مايل است كه وسايل مراودات و مخابرات كه براي استقلال و تكميل تمدن هر ملتي لزوم حياتي دارد باختيار خود ملت ايران واگذارده شود و ضمناً هم بقدر امكان خسارات وارده به ايران بواسطه قشون دولت تزاري جبران شود لهذا دولت شوروي‌ روسيه مؤسسات روسي ذيل را بلاعوض بملكيت قطعي ملت ايران واگذار مينمايد:

راههاي شوسه از انزلي بطهران و از قزوين بهمدان باتمام اراضي و ابنيه و اثاثيه متعلق براههاي مذكوره.

خطوط راه‌آهن از جلفا به تبريز و از صوفيان بدرياچه اروميه با تمام ابنيه و وسائل نقليه و متعلقات ديگر.

اسكله‌ها و انبارهاي مال‌التجاره و كشتيهاي بخاري و كرجيها و كليه وسايل نقليه در درياچه ارومي با تمام متعلقات آنها.

تمام خطوط تلگرافي و تلفوني با تمام متعلقات و ابنيه و اثاثيه كه در حدود ايران بتوسط دولت سابق تزاري ساخته شده است.

بندر انزلي (‌پر) با انبارهاي مال‌التجاره و كارخانه چراغ برق و ساير ابنيه.

‌نظر باينكه مطابق اصول بيان شده در فصل اول اين عهدنامه - عهدنامه منعقده در 10 فورال 1828 مابين ايران و روسيه در تركمان چائي نيز كه فصل 8‌ آن حق داشتن بحريه را در بحر خزر از ايران سلب نموده بود از درجه اعتبار ساقط است لهذا طرفين معظمتين متعاهدتين رضايت ميدهند كه از زمان‌امضاء اين معاهده هر دو بالسويه حق كشتيراني آزاد را در زير بيرقهاي خود در بحر خزر داشته باشند.

‌دولت شوروي روسيه پس از آنكه رسماً از استفاده از فوايد اقتصادي كه مبتني بر تفوق نظامي بوده صرف نظر نمود اعلان مينمايد كه علاوه بر آنچه ‌در فصول نه و ده ذكر شد ساير امتيازات نيز كه دولت سابق تزاري عنفاً براي خود و اتباع خود از دولت ايران گرفته بود از درجه اعتبار ساقط ميباشند. ‌دولت شوروي روسيه از زمان امضاء اين عهدنامه تمام امتيازات مذكوره را اعم از آنكه بموقع اجرا گذارده شده باشند و يا گذارده نشده باشند و تمام‌ اراضي را كه بواسطه آن امتيازات تحصيل شده‌اند بدولت ايران كه نماينده ملت ايران است واگذار مينمايد. ‌از اراضي و مايملكي كه در ايران متعلق بدولت تزاري سابق بوده محوطه سفارت روس در طهران و در زرگنده با تمام ابنيه و اثاثيه موجوده در آنها و‌همچنين محوطه‌ها و ابنيه و اثاثيه جنرال قنسولگري‌ها و قنسولگري‌ها و ويس‌قنسولگري‌هاي سابق روسيه در ايران در تصرف روسيه باقي ميماند. ‌توضيح آنكه: دولت شوروي روسيه از حق اداره كردن قريه زرگنده كه متعلق بدولت سابق تزاري بود صرف نظر مينمايد.

‌دولت ايران از طرف خود وعده ميدهد كه امتيازات و مايملكي را كه مطابق اين عهدنامه بايران مسترد شده است بتصرف و اختيار و يا استفاده هيچ‌ دولت ثالث و اتباع دولت ثالثي واگذار ننموده و تمام حقوق مذكوره را براي رفاه ملت ايران محفوظ بدارد.

‌با تصديق اهميت شيلات سواحل بحر خزر براي اعاشه روسيه دولت ايران پس از انقضاء اعتبار قانوني تقبلات فعلي خود نسبت به شيلات مزبوره‌حاضر است كه با اداره ارزاق جمهوريت اتحادي اشتراكي شوروي روسيه قراردادي در باب صيد ماهي با شرايط خاصي كه تا آن زمان معين خواهد شد ‌منعقد نمايد. ‌همچنين دولت ايران حاضر است كه با دولت شوروي روسيه داخل مطالعه وسائلي كه حاليه نيز تا رسيدن موقع شرايط مذكوره در فوق امكان رساندن ‌مواد شيلات مزبوره را بروسيه در نظر ادارات ارزاق جمهوري اشتراكي روسيه تأمين بنمايد بشود.

‌دولت شوروي روسيه نظر باصول اعلام شده خود در باب آزادي عقايد مذهبي مايل است به تبليغات مذهبي كه مقصود باطني از آن اعمال نفوذ ‌سياسي در توده مردم و كمك بدسايس سبعانه تزاري بوده در ممالك اسلامي خاتمه دهد. ‌بنابر اين دولت شوروي روسيه انحلال تمام هيئت‌هاي روحاني را كه در ايران دولت سابق تزاري تأسيس كرده بود اعلان مينمايد و اقدام خواهد نمود‌ كه بعدها از روسيه بايران اين گونه هيئت‌ها اعزام نشوند. ‌دولت شوروي روسيه اراضي و ابنيه و دارائي هيئت ارتدوكس را در اروميه و همچنين تمام دارائي ساير مؤسسات سنخ هيئت مزبوره را بلاعوض به ‌ملكيت دائمي ملت ايران كه دولت ايران نمايندة آن است واگذار مينمايند. ‌دولت ايران اراضي و ابنيه و دارائي مزبور را بمصرف ساختن مدارس و ساير مؤسسات معارفي خواهد رساند.

‌نظر بمندرجات مراسله دولت شوروي بتاريخ 25 اييون 1919 راجع بابطال قضاوت قنسولها - اتباع روسيه ساكن ايران و همچنين اتباع ايران ساكن‌ روسيه از تاريخ امضاء اين معاهده داراي حقوق مساوي با سكنه محلي بوده و محكوم قوانين مملكت متوقف‌فيها خواهند بود و بتمام كارهاي قضائي ‌آنها در محاكم محلي رسيدگي خواهد شد.

‌اتباع ايران در روسيه و همچنين اتباع روسيه در ايران از خدمت نظامي و تأديه هر نوع ماليات نظامي يا عوارض نظامي معاف هستند.

‌اتباع ايران در روسيه و اتباع روسيه در ايران در آزادي مسافرت در داخله مملكت داراي حقوقي ميباشند كه باتباع دول كامله‌الوداد بغير از دول‌ متحده با روسيه واگذار ميشود.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين در مدت قليلي پس از امضاء اين عهدنامه اقدام در تجديد روابط تجارتي خواهند نمود. ‌وسائل تنظيم واردات و صادرات مال‌التجاره و تأديه قيمت آن و همچنين طرز دريافت و ميزان حق گمركي كه از طرف ايران بر مال‌التجاره روس تعلق‌ميگيرد مطابق قرارداد خاص تجارتي كه بوسيله كميسيون خاص از نمايندگان طرفين تشكيل خواهد شد معين خواهد گرديد.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين متقابلا بهمديگر حق ترانزيت ميدهند كه از طريق ايران و يا طريق روسيه بممالك ثالثي مال‌التجاره حمل نمايند ضمناً ‌بر مال‌التجارة حمل شده عوارض بيش از آنچه از مال‌التجاره دول كامله‌الوداد غير از ممالك متحده با جمهوري اتحاد شوروي روسيه اخذ ميشود نبايد‌تعلق بگيرد.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين در اقل مدت پس از امضاء اين عهدنامه اقدام در استقرار روابط تلگرافي و پستي مابين ايران و روسيه خواهند نمود شرايط ‌روابط مذكوره در قرارداد خاص پستي و تلگرافي معين خواهد شد.

‌براي تثبيت روابط وداديه هم‌جواري و تهيه موجبات درك حسن نيت همديگر كه پس از امضاء اين عهدنامه فيمابين برقرار ميشود هر يك از طرفين ‌معظمتين متعاهدتين در پايتخت طرف مقابل نماينده مختار خواهند داشت كه چه در ايران و چه در روسيه داراي حق مصونيت خارج از مملكت(‌اكستري تورياليته) و ساير امتيازات مطابق قوانين بين‌المللي و عادات و همچنين قواعد و مقررات جاريه در مملكتين نسبت بنمايندگان سياسي‌خواهند بود.

‌طرفين معظمتين متعاهدتين به نيت توسعه روابط مملكتين متقابلا در نقاطي كه برضايت طرفين معين خواهد شد تأسيس قنسولگريهاي خواهند نمود‌ حقوق و صلاحيت قنسولها در قرارداد مخصوصي كه بلا تأخير پس از امضاء اين عهدنامه منعقد خواهد شد و همچنين مطابق قواعد و مقررات جاريه در‌هر دو مملكت نسبت بمؤسسه قنسولها معين خواهد شد.

‌اين عهدنامه بايد در ظرف سه ماه تصديق شود مبادله تصديق‌نامه‌ها در شهر طهران حتي‌الامكان در مدت قليلي بعمل خواهد آمد.

‌اين عهدنامه بزبان فارسي و روسي در دو نسخه اصلي نوشته شده و در موقع تفسير آن هر دو نسخه معتبر ميباشند.

‌اين عهدنامه فوراً پس از امضاء داراي اعتبار خواهد شد. براي تصديق آنچه گفته شد امضاء‌كنندگان ذيل اين عهدنامه را امضاء كرده و به امهار خود ممهور نمودند. ‌در شهر مسكو در 26 فورال 1921 تحرير شد امضاء: گه‌ارگي چيچرين ل. كاراخان - مشاورالممالك.