نظر مشورتي 7/1403/498 مورخ 1403/07/21 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : قسمت دوم ماده 287 قانون آيين دادرسي كيفري در مقام رسيدگي به اتهامات اطفال و نوجوانان مقرر مي‌دارد: «در صورت عجز از معرفي كفيل يا ايداع وثيقه و يا در مورد جرايم پيش‌بيني شده در ماده 237 اين قانون، دادسرا يا دادگاه مي‌تواند با رعايت ماده 238 اين قانون، قرار نگهداري موقت آنان را در كانون اصلاح و تربيت صادر كند.» به نظر مي‌رسد مفهوم عبارت مذكور، مؤيد آن است كه اگر متهم نوجواني كه در حق وي يكي از قرارهاي تأمين كفالت يا وثيقه صادر شده و قادر به معرفي كفيل يا توديع وثيقه نمي‌باشد، با همان قرارها (كفالت يا وثيقه) قابل معرفي به كانون اصلاح و تربيت نيست و در صورتي كه مقتضي معرفي به كانون باشند، بايد حتماً قرار صادره به قرار نگهداري موقت تبديل و با اين عنوان براي نگهداري در كانون معرفي شوند. اگر قائل به اين نظر باشيم، در اين صورت اصولاً كانون‌هاي اصلاح و تربيت حق پذيرش متهماني كه در حق آنان، قرار تأميني جز قرار نگهداري موقت صادر شده را ندارند و در صورت پذيرش هم، به عنوان بازداشت غير قانوني خواهد بود؛ اما اگر اين نظر را نپذيريم مقام قضايي رسيدگي‌كننده به جرايم اطفال و نوجوانان، خواهد توانست مانند ساير متهمان، براي نوجوانان نيز هر گونه قرار تأميني را صادر و نسبت به بازداشت آنها اقدام كند. مقررات و احكام خاص مقرر در فصل نهم بخش اول قانون آيين دادرسي كيفري در مقام بيان آن است كه روش رسيدگي و اتخاذ تصميم درباره كودكان و نوجوانان، از روشهاي رسيدگي و تصميم‌گيري درباره بزرگسالان متفاوت است و اگر اين را نپذيريم، پيش‌بيني مقررات خاص؛ از جمله ماده 287 قانون آيين دادرسي كيفري، لغو و عبث خواهد بود. در هر حال با توجه به آثار قانوني هر يك از نظرات يادشده و با توجه به وظيفه قانوني اين مرجع، به نظارت بر مؤسسات كيفري و بازداشت‌شدگان و محكومان و پيگيري امور آنها و جلوگيري از نقض حقوق شهروندان، استدعا دارد نظر مشورتي آن اداره كل را در اين باره، امر به ابلاغ فرماييد. نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : در مواردي كه در خصوص متهم نوجوان مطابق ماده 287 قانون آيين دارسي كيفري مصوب 1392 قرار كفالت يا وثيقه صادر و متهم مزبور از معرفي كفيل يا ايداع وثيقه عاجز است، با توجه به اينكه قرار نگهداري موقت در كانون اصلاح و تربيت، قراري مستقل از قرارهاي يادشده است؛ بنابراين قرارهاي كفالت يا وثيقه بايد به قرار نگهداري موقت تبديل شود و چنانچه متعاقباً متهم مبادرت به معرفي كفيل يا توديع وثيقه نمايد، بازپرس بايد نسبت به لغو قرار نگهداري موقت و ابقاي مجدد قرار كفالت يا وثيقه و نيز صدور قرار قبولي كفالت يا وثيقه اقدام نمايد.