نظر مشورتي 7/1402/38 مورخ 1402/03/01 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص موارد معافيت سازمان‌هاي دولتي و نهادها و مؤسسات عمومي غير دولتي و بنيادها و مؤسسات خيريه از پرداخت هزينه دادرسي

استعلام : با عنايت به درخواست بنياد مسكن انقلاب اسلامي مبني بر معافيت آن سازمان از پرداخت هزينه‌هاي دادرسي به استناد تبصره ماده 17 اساسنامه بنياد مسكن انقلاب اسلامي مصوب 1366 و با توجه به اينكه در قوانين مختلف پيرامون معافيت و يا عدم معافيت سازمان‌هاي دولتي و نهادها و مؤسسات عمومي غير دولتي از پرداخت هزينه‌هاي دادرسي احكام مختلفي پيش‌بيني شده است و معافيت و يا عدم معافيت اين مراجع همواره مورد اختلاف است و رويه قضايي واحدي در اين خصوص اعمال نمي‌شود، خواهشمند است فهرست دستگاه‌هاي دولتي و نهادها و مؤسسات عمومي غير دولتي و ... مشمول معافيت از پرداخت هزينه دادرسي به همراه مستندات قانوني اعلام شود. نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : هر چند احصاء موارد معافيت سازمان‌هاي دولتي و نهادها و مؤسسات عمومي غير دولتي و بنيادها و مؤسسات خيريه از پرداخت هزينه دادرسي، خارج از وظايف اين اداره كل است، اما با بررسي صورت گرفته، در قوانين خاص ذيل‌الذكر مواردي از معافيت در حدود مقرر، تصريح شده است: 1- سازمان تأمين اجتماعي؛ به موجب ماده 110 قانون تأمين اجتماعي مصوب 1354. 2- سازمان اوقاف و امور خيريه، موقوفات عام، بقاع متبركه، اماكن مذهبي، مدارس علوم ديني و مؤسسات و بنيادهاي خيريه، در موارد مذكور در ماده 9 قانون تشكيلات و اختيارات سازمان حج و اوقاف و امور خيريه مصوب 2/10/1362 با اصلاحات و الحاقات بعدي؛ به موجب تبصره اين ماده و قانون استفساريه تبصره مذكور مصوب 28/2/1379. 3- بنياد مسكن انقلاب اسلامي؛ به موجب تبصره ماده 17 قانون اساسنامه اين بنياد مصوب 17/9/1366. 4- جمعيت هلال احمر جمهوري اسلامي ايران؛ به موجب ماده 20 ( اصلاحي 28/2/1379) قانون اساسنامه جمعيت مزبور مصوب 8/2/1367. 5- بنياد شهيد انقلاب اسلامي و كميته امداد امام خميني (ره)؛ به موجب قانون استفاده بعضي از دستگاه‌ها از نماينده حقوقي و مراجع قضايي و معافيت بنياد شهيد انقلاب اسلامي و كميته امداد امام خميني (ره) از پرداخت هزينه دادرسي مصوب 7/3/1374 با اصلاحات و الحاقات بعدي. 6- وزارتخانه‌هاي علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي؛ در حدود مقرر در ماده 34 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب 27/11/1380 با اصلاحات و الحاقات بعدي. 7- وزارت جهاد كشاورزي؛ به موجب تبصره 2 ماده 33 اصلاحي 1386 قانون حفاظت و بهره‌برداري از جنگل‌ها و مراتع مصوب 1/4/1382 در حدود مقرر در اين ماده. 8- بنياد مستضعفان؛ به موجب لايحه قانوني راجع به معافيت بنياد مستضعفان از پرداخت هزينه دادرسي در تمام مراجع قضايي مصوب 17/11/1385. 9- دولت در دعاوي مرتبط با اجراي قوانين مربوط به اراضي شهري؛ به موجب ماده 10 قانون ساماندهي و حمايت از توليد و عرضه مسكن مصوب 25/2/1387. 10- دادستان، در دعواي مطالبه خسارت و ضرر و زيان ناشي از جرائم نسبت به اموال دولتي و عمومي؛ به موجب تبصره 1 الحاقي (17/4/1387) به ماده 2 (اصلاحي 17/4/1387) قانون تشكيل سازمان بازرسي كل كشور. 11- نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران در خصوص دعواي مطالبه ضرر و زيان؛ موضوع ماده 575 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 4/12/1392 با اصلاحات و الحاقات بعدي. 12- صندوق تأمين خسارت‌هاي بدني؛ به موجب تبصره 4 ماده 24 قانون بيمه اجباري خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشي از وسايل نقليه مصوب20/2/1395. 13- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري كشور، سازمان امور اراضي و سازمان حفاظت محيط زيست، سازمان اوقاف و امور خيريه و وزارت راه و شهرسازي حسب مورد پس از تأييد بالاترين مقام دستگاه اجرايي مربوط در دعاوي‌اي كه به منظور رفع تصرف از اراضي دولتي، ملي و وقفي مطرح مي‌شود؛ به موجب ماده 28 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب 10/11/1395. 14- مناطق آزاد تجاري – صنعتي در حدود بند «الف» ماده 65 قانون احكام دائمي برنامه‌هاي توسعه كشور مصوب 1395. 15- سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخيزداري و سازمان حفاظت محيط زيست؛ به موجب تبصره 2 ماده 32 قانون هواي پاك مصوب 25/4/1396 در دعاوي حقوقي و كيفري ناشي از فعاليت‌ها، وظايف و تكاليف قانوني موضوع اين قانون. 16- سازمان محيط زيست؛ معافيت از پرداخت هفتاد درصد هزينه دادرسي دعاوي؛ به موجب بند «ف» تبصره 8 قانون بودجه كل كشور در سال 1402. 17- دادستاني كل كشور، سازمان بازرسي كل كشور و ديوان محاسبات كشور در خصوص هزينه دادرسي شكاياتي كه در حدود اختيارات قانوني خود در ديوان عدالت اداري مطرح مي‌كنند موضوع تبصره 1 الحاقي مورخ 10/2/1402 به ماده 16 قانون ديوان عدالت.