قانون اجازه قرارداد مالي بين دولتين ايران وانگلستان

مجلس شوراي ملي قرارداد مالي مشتمل بر پانزده ماده و يك نامه ضميمه را كه بين دولتين ايران و انگلستان در تاريخ پنجم خرداد ماه 1321 منعقد شده است و متن آن ضميمه ميباشد تصويب و اجازه مبادله آنرا بدولت ميدهد. اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن قرارداد است در جلسه پنجم تير ماه 1322 بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

متن قرارداد مالي منعقده بين دولت ايران و انگلستان ‌دولت شاهنشاهي ايران و دولت مملكت متحده بريتانياي كبير و ايرلند شمالي با توجه بمقررات ماده 7 پيمان اتحاد منعقده در نهم بهمن ماه 1320(29 ژانويه 1942) و با ميل به تسهيل در معاملات بازرگاني و مالي بين ايران و ممالكي كه در گروه استرلينك [استرلينگ] واقع‌اند نمايندگان تام‌الاختياري براي عقد‌ قرارداد در اين باب تعيين و نمايندگان مزبور با اجازه از دول متبوعه خود در موارد ذيل موافقت نمودند:

الف - عنوان گروه استرلينك [استرلينگ] در هر موقع همان مفهومي را كه در مقررات مربوطه بنظارت ارز كه در ممالك متحده بريتانياي كبير و ايرلند ‌شمالي در آن موقع اجرا ميباشد دارا خواهد بود. ب - عنوان بانگهاي [بانكهاي] مجاز در ايران در هر موقع ببانگهائي [به بانكهايي] در ايران اطلاق ميشود كه بموجب مقررات جاريه در ايران در همان موقع مجاز بمعاملات ارز خارجي باشند. ج - مقصود از جمله (‌موجودي ليره بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران)‌ وجوهي است كه به ليره استرلينك [استرلينگ] خواه بنام دولت شاهنشاهي ايران و خواه باختيار كميسيون ارز ايران در انگلستان موجود باشد. ‌د - منظور از جمله (‌موجودي دلار بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران) وجوهي است كه بدلار خواه بنام دولت ايران و خواه باختيار ‌كميسيون ارز ايران در ايالات متحده امريكا موجود باشد. ‌

دولت مملكت متحده انگلستان هر اقدامي كه در حيطه اختيار او باشد و تطبيق با مقتضيات اوضاع عمومي جنك [جنگ] نمايد براي تأمين فروش‌ ورود كالاهاي ضروري بايران بعمل خواهد آورد. ‌

دولت شاهنشاهي ايران اقدامات لازمه بعمل خواهد آورد كه پول رايج ايران بقدر كفايت جهت كليه معاملات بازرگاني و مالي بين گروه‌ استرلينك [استرلينگ] از طرفي و ايران از طرف ديگر در دسترس باشد. ‌

خريد و فروش پولهاي كروه استرلينك [استرلينگ] در ايران تماماً بوسيله بانگهاي [بانكهاي] مجاز در ايران صورت خواهد گرفت و اسامي بانگهاي [بانكهاي] مجاز مزبور و ‌طرف آنها در مملكت متحده انگلستان و ايالات متحده امريكا از طرف بانك ملي ايران يا از مجراي آن باطلاع بانك انگلستان خواهد رسيد. ‌

الف - دولت شاهنشاهي ايران پولهاي كروه استرلينك [استرلينگ] را كه جهت هزينه‌هاي دولت مملكت متحده انگلستان در ايران عرضه ميشود بنرخهاي معينه در ماده 6 زير بريال خريداري خواهد نمود. ب - دولت شاهنشاهي ايران هيچگونه تضييقات غير موجهي را در مورد ساير معاملاتيكه بپول كروه استرلينك [استرلينگ]صورت ميگيرد مخصوصاً در خريد ‌پولهاي كروه استرلينك (استرلينگ) بريال معمول نخواهد داشت و تعهد مينمايد كه كلية معاملات مجاز بنرخهاي مصرح در ماده 6 زير بعمل آيد. ‌

الف - دولت شاهنشاهي ايران نرخهاي خريد و فروش ليره انگليسي را بريال بشرح زير تعيين مينمايد. ‌نرخ خريد نبايستي از 128 ريال هر ليره انگليسي كمتر باشد ‌نرخ فروش نبايستي از دو ريال از نرخ خريد تجاوز نمايد ‌و براي ساير وجوه گروه استرلينك [استرلينگ] نرخهاي خريد و فروش بهمين نسبت معين خواهد شد در صورت تغيير در نرخ رسمي متوسط مبادله ليره و دلار در‌ لندن و نيويورك نرخهاي مصرح فوق نيز قابل تجديد نظر خواهد بود. ب - دولت شاهنشاهي ايران براساس نرخ متوسط رسمي لندن نيويورك نرخهاي خريد و فروش دلار ايالات متحده امريكا را بريال نيز تعيين خواهد ‌نمود. ‌

الف - موجوديهاي ليره و دلار بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران در حساب بانگهاي [بانكهاي] مجاز ايران در مملكت متحده انگلستان و‌ايالات متحده امريكا نگاهداري خواهد شد. ب - موجوديهاي ليره و دلاري كه بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي در مواقع مختلف باقي است بطريقي كه بعداً بين دولت شاهنشاهي ايران و‌دولت مملكت متحده انگلستان موافقت شود تعيين خواهد شد و براي تعيين موجوديهاي مزبور دولت شاهنشاهي ايران هر گونه تسهيلات مقتضي را‌ فراهم خواهد نمود. ‌

در صورت وقوع هر گونه تغييري در بهاي رسمي زر در لندن موجوديهاي ليره بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران در آخر ختم معامله ‌روز قبل از تغيير و تعيين و تشخيص داده خواهد شد و مجموع موازنه‌ كه بدين طريق بدست ميايد بر اساس نرخ رسمي جديد زر زياد و كم خواهد ‌گرديد. ‌

هر گاه در مواردي دولت شاهنشاهي ايران بمنظور تأمين بهاي كالاهائي كه از امريكاي شمالي وارد ايران خواهد نمود احتياج بدلار داشته ‌باشد و موجوديهاي دلار به حساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران تكافوي پرداخت بهاي كالاهاي مزبور را ننمايد دولت شاهنشاهي ايران ميتواند از ‌محل موجوديهاي ليره مبلغي كه براي تامين كسر مذكور لازم است برداشت و بمصرف خريد زر از بانك انگلستان به بها و شرايط مصرحه در ماده 11‌زير برساند با شرط آنگه [آنكه] قبل از استفاده از موجوديهاي ليره براي خريد زر دولت شاهنشاهي ايران طبق مقررات قانون ارز ايران اقدامات لازمه جهت ‌بدست آوردن كليه موجوديهاي دلار آمريكائي ايالات متحده كه در تصرف اشخاص مقيم ايران هستند بعمل آورده باشد مقصود از كلمه «‌كالاها» ‌مندرج در اين ماده لوازم مورد احتياج است كه براي صدور از امريكاي شمالي بايران موجود باشد و بتوان آنرا از امريكاي شمالي بايران حمل نمود ‌و همچنين نبايد مشمول تسهيلاتي باشد كه دولت ايالات متحده امريكا بموجب قانون وام و اجاره در موارد مختلف براي ايران فراهم نمايد. ‌

ميزان موجوديهاي ليره استرلينك [استرلينگ] بحساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران در تاريخ سي‌ام ژوئن 1942 بطريقي كه در ماده هفتم‌ اين قرارداد مقرر گرديده تعيين خواهد گرديد - دولت مملكت متحده انگلستان تعهد ميكند كه از موجوديهائي كه باين ترتيب تشخيص داده شده شصت درصد آن قابل تبديل به زر باشد و نيز تعهد مينمايد ترتيبي بدهد كه دولت شاهنشاهي ايران قادر باشد زرهاي مزبور را به بها و شرايطي كه در ماده 11 ذيل ذكر شده از بانك انگلستان خريداري ‌نمايد.

هر گاه موجوديهاي ليره كه در آخر هر سه ماه بعد از سه ماه كه به سي‌ام ژوئن 1942 منتهي ميشود بحساب بستانگار [بستانكار] دولت شاهنشاهي ‌ايران باشد نسبت به مؤديهاي آخر سه ماه قبل پس از كسر بهاي زري كه بعدا بموجب مقررات اين ماده خريداري شده فزوني داشته باشد مبلغ‌ فزوني مزبور مطابق مقررات ماده 7 اين قرارداد معين خواهد شد دولت مملكت متحده انگلستان تعهد ميكند كه از ميزان فزوني كه باين ترتيب‌ تشخيص داده شده شصت درصد آن قابل تبديل بزر باشد و نيز تعهد مينمايد ترتيبي بدهد كه دولت شاهنشاهي ايران قادر باشد زرهاي مزبور را ببها‌ و شرايطي كه در ماده 11 ذيل ذكر شده از بانك انگلستان خريداري نمايد. ‌

زري كه تحت شرايط مواد 9 و 10 اين قرارداد از طرف دولت شاهنشاهي ايران از بانك انگلستان خريداري ميشود بنا بر اختيار دولت‌ مملكت متحده انگلستان در اتاوا يا در اتحاديه افريقاي جنوبي تحويل خواهد گرديد. ‌بهاي آن در صورت تحويل در اتاوا بر اساس نرخ زر در اتاوا بدلار دولت ايالات متحده آمريكا و مظنه نرخ رسمي متوسط ليره و دولار در لندن در روز ‌خريد احتساب خواهد گرديد و در صورتيكه تحويل زر در اتحاديه افريقاي جنوبي صورت گيرد بها طبق نرخ رسمي زر در لندن در روز خريد احتساب‌ خواهد شد.

دولت شاهنشاهي ايران هيچ مقدار از زر تحصيل شده تحت شرايط اين قرارداد را ماداميكه جنك [جنگ] فعلي ادامه دارد بمصرف معاملات ‌بازرگاني با هيچ‌ يك از كشورها جز ممالك كروه استرلينك [استرلينگ] كانادا و ايالات متحده آمريكا نخواهد رسانيد. ‌

دولت شاهنشاهي ايران موجوديهاي ليره بحساب بستانكار خود را فقط براي پرداخت در ممالك كروه استرلينك [استرلينگ] مصرف خواهد نمود. ‌

دولتين شاهنشاهي ايران و مملكت متحده انگلستان تعهد ميكنند براي اجراي اين قرارداد در موقع لزوم هر گونه مقررات قانوني وضع و‌ اقدامات اداري بعمل آورند. ‌

اين قرارداد از تاريخ پنجم خرداد 1321 (26 مه 1942) اجرا خواهد شد (و ‌طبق مندرجات بند (ب) ج ذيل) در تاريخ خروج نيروي ‌دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان از ايران طبق ماده 5 پيمان اتحاد مورخه نهم بهمن 1320 ‹‹29 ژانويه 1942›› منقضي خواهد گرديد.

در تاريخ انقضاء اين قرارداد مذكور در بند ‹‹الف›› موجوديهاي ليره در حساب بستانكار دولت شاهنشاهي ايران كه طبق ماده 7 فوق تشخيص خواهد‌ گرديد بحساب مخصوص ببانك انگلستان نقل خواهد شد مقررات ماده 10 بند ‹‹ب›› در مورد موجوديهاي اين حساب مخصوص مجري خواهد شد‌ و انقضاي قرارداد كه در بند الف ذكر شد حكم انتهاي سه ماه را خواهد داشت.

ماداميكه موجودي ليره بحساب مخصوص تماماً مصرف نشده باشد مقررات مواد هشت و سيزده نسبت بآن موجودي مجري خواهد گرديد و‌مقررات ماده 2 نيز بقوت خود باقي خواهد بود - امضاءكنندگان ذيل نمايندگان تام‌الاختيار قرارداد حاضر را امضاء و مهر مينمايند در تهران در تاريخ پنجم خرداد 1321 (26 مه 1942) ‌بدو نسخه فارسي ‌و انگليسي تهيه گرديد و هر دو نسخه بتساوي معتبر شناخته ميشود - از طرف دولت شاهنشاهي ايران وزيرامور خارجه دولت ايران امضاء علي سهيلي- از طرف دولت مملكت متحده انگلستان و ايرلند شمالي – وزير مختار وايلچي – امضاء – ار.دبليو.بولارد- ‌وزير امور خارجه دولت ايران و ايرلند شمالي - وزير مختار و ايلچي ‌

آقاي وزير ‌محترماً باطلاع آنجناب ميرساند كه واضح است كه در موقع احتساب موجوديهاي ليره دولت شاهنشاهي ايران از نظر اجراي قرارداد مالي كه در‌تاريخ امروز بامضاء رسيده كليه موجوديهاي پول كروه استرلينك [استرلينگ] اعم از اينكه متعلق بدولت شاهنشاهي ايران و يا در اختيار كميسيون ارز ايران باشد‌ قابل تبديل بليره استرلينك [استرلينگ] بنرخ رسمي خواهد بود - ‌موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه را تجديد مينمايد. 623-5ر3ر1321

آقاي وزير مختار ‌محترماً وصول نامه آنجناب مورخه امروز كه در آن اطلاع ميدهند (‌كه واضح است كه در موقع احتساب موجودي‌هاي ليره دولت شاهنشاهي ايران از نظر اجراي قرارداد مالي كه در تاريخ امروز بامضاء رسيده كليه ‌موجوديهاي پول كروه استرلينك [استرلينگ] اعم از اينكه متعلق بدولت شاهنشاهي ايران و يا در اختيار كميسيون ارز ايران باشد قابل تبديل به ليره استرلينك [استرلينگ] بنرخ رسمي خواهد بود اشعار ميدارد موقع را مغتنم شمرده احترامات فائقه را تجديد مينمايد. جناب سررسيدر ويليام بولارد وزير مختار دولت اعليحضرت پادشاه انگلستان - تهران ‌

اجازه مبادله قرارداد مالي بين دولتين ايران و انگلستان مشتمل بر پانزده ماده و دو نامه به شرح بالا در جلسه پنجم تير ماه يكهزار و سيصد و بيست و‌دو بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد. ‌

رئيس مجلس شوراي محلي - حسن اسفندياري