نظر مشورتي 1401-168-430 ك مورخ 1401/06/05 اداره كل حقوقي قوه قضائيه در خصوص ذكر اوضاع و احوال مؤثر در ارتكاب جرم توسط متهم در راستاي اعمال تخفيف مجازات

استعلام : نظر به اين‌كه يكي از مسائل مهمي كه بانوان با آن درگير هستند، عادت ماهانه است و اغلب بانوان در اين مدت و گاه چند روز پيش از آن دچار تغييرات شديد روحي - رواني مي‌شوند و از جمله اين امر موجب بروز پرخاشگري‌هاي كلامي و غير كلامي و گاه به ارتكاب رفتار مجرمانه منجر مي‌شود، لذا خواهشمند است اين مرجع را ارشاد فرماييد: 1- آيا وضعيت مذكور مصداق جهات تخفيف بند «ث» ماده 38 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدي مي‌شود؟ 2- با توجه به اين‌كه حسب ماده 195 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 پرسش‌هاي بازپرس مي‌بايست مرتبط با اتهام و در محدوه آن باشد، در صورتي كه مقام قضايي رسيدگي‌كننده بزه ارتكابي را ناشي از فشار‌هاي روحي و در نتيجه ابراز رفتار پرخاشگرانه مجرمانه تشخيص دهد، آيا پرسش از متهم در اين خصوص نقض اصل مندرج در ماده پيش‌گفته است؟ 3- با توجه به تكليف مقرر در تبصره يك ماده 38 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 (ضرورت تصريح به جهات تخفيف در رأي صادره)، آيا اشاره به وضعيت مذكور در رأي، نقض حريم خصوصي افراد و داراي اشكال است؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- عادت ماهانه در زنان الزاماً موجب تغييرات روحي و رواني و پرخاشگري و ارتكاب اعمال مجرمانه از سوي آنان نيست و تخفيف مجازات در صورت وجود يك يا چند جهت از جهات تخفيف مصرح در ماده 38 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، امري اختياري است؛ بنابراين در فرض سؤال، چنانچه قاضي احراز كند وضع خاص متهم يعني اوضاع و احوال ناشي از عادت ماهانه در ارتكاب جرم مؤثر بوده است، بر اساس بند «ث» ماده 38 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 مي‌تواند مجازات وي را مطابق قانون تخفيف دهد. 2- پرسش از متهم راجع به انگيزه ارتكاب جرم و حالات روحي و رواني او كه احتمالاً در ارتكاب جرم مؤثر بوده و در تعيين مجازات (نوع و ميزان) نيز ممكن است مؤثر باشد، با ماده 195 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 منافاتي ندارد. 3- قيد جهات تخفيف در حكم دادگاه طبق تبصره يك ماده 38 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 الزامي است و در فرض سؤال نيز اگر قاضي احراز كند اوضاع و احوال متهم ناشي از عادت ماهانه در ارتكاب جرم مؤثر بوده و آن را از مصاديق بند «ث» ماده پيش‌گفته بداند، ذكر اين امر در رأي دادگاه به نحوي كه عرفاً باعث هتك حرمت وي نشود، در راستاي اعمال تخفيف مجازات قانوناً الزامي است و نقض حريم خصوصي وي محسوب نمي‌شود