قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به معاهده بين المللي ذخاير ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي

به دولت جمهوري اسلامي ايران اجازه داده مي شود به معاهده ذخاير ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مصوب 1380/8/12 هجري شمسي برابر با سوم نوامبر 2001 ميلادي سي و يكمين كنفرانس سازمان كشاورزي و خوارو بار جهاني سازمان ملل متحد در شهر رم مشتمل بر يك مقدمه و سي و پنج ماده و دو پيوست (به شرح پيوست) ملحق شود و اسناد مربوط را مبادله نمايد. وزارت جهاد كشاورزي به عنوان مرجع ملي اين معاهده تعيين مي شود.

در اجراي بند (3) ماده (22) معاهده فوق‌الذكر، در مورد اختلافي كه طبق بند (1) يا (2) ماده (22) حل نشود، هر دو راه حل اختلاف زير با رعايت اصل يكصد و سي و نهم (139) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به عنوان صلاحيت الزامي پذيرفته مي شود: الف - داوري طبق تشريفات مندرج در بخش (1) پيوست (2) اين معاهده. ب - ارجاع اختلاف به ديوان بين‌المللي دادگستري.

بسم الله الرحمن الرحيم معاهده بين‌المللي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي (مصوب سوم نوامبر 2001 برابر 1380/8/12)

مقدمه طرفهاي متعاهد؛ با اعتقاد به اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي ماهيت خاصي دارند و خصوصيات و مسائل خاص آنها نيازمند راهكارهاي ويژه مي باشد؛ با نگراني از فرسايش مداوم اين منابع؛ با توجه به اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي نگراني مشترك همه كشورها است و در همه كشورها به ميزان زيادي بستگي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي دارد كه مبدأ آنها جاي ديگري است؛ با قبول اين كه حفاظت، اكتشاف، جمع‌آوري، شناسائي، ارزيابي و ثبت منابع ژنتيكي گياهي و براي غذا و كشاورزي در نيل به اهداف اعلاميه رم در مورد امنيت جهاني غذائي و برنامه اقدام اجلاس جهاني غذا و براي دستيابي به توسعه پايدار كشاورزي براي نسل حاضر و نسل آينده، امري حياتي است و اين كه توان كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد گذرا براي به عهده گرفتن اين چنين مسؤوليتهائي نيازمند تقويت فوري مي باشد؛ با توجه به اين كه «برنامه اقدام جهاني براي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي» چارچوب مورد توافق بين‌المللي براي اينگونه فعاليتهاست؛ همچنين با قبول اين كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، ماده اوليه و ضروري اصلاح گياهان زراعي از طريق انتخاب كشاورزان، اصلاح كلاسيك نباتات يا فناوري زيستي نوين مي باشد و در سازگاري با تغييرات غير قابل پيش بيني زيست محيطي و نيازهاي آتي بشر ضروري است؛ با تأييد اين كه نقش كشاورزان در گذشته، حال و آينده در تمام مناطق جهان بويژه در مراكز پيدايش و تنوع، در زمينه حفاظت، اصلاح و در دسترس قرار دادن اين منابع، اساس حقوق كشاورزان مي باشد؛ همچنين با تأكيد بر حقوق شناخته شده در اين معاهده براي حفظ، استفاده، تبادل و فروش بذر و ديگر مواد تكثير شونده توليد شده توسط كشاورزان و مشاركت در اتخاذ تصميم و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از بهره‌برداري از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، اساس تحقق حقوق كشاورزان و نيز ارتقاء حقوق كشاورزان در سطح ملي و بين‌المللي مي باشد؛ با تشخيص اين كه اين معاهده و ديگر موافقتنامه‌هاي بين‌المللي مربوط به اين معاهده، بايستي از نظر امنيت غذايي و كشاورزي پايدار مؤيد همديگر باشند، با قبول اين كه هيچ چيزي در اين معاهده نبايد به گونه‌اي تفسير شود كه به معني تغيير تعهدات و حقوق طرفهاي متعاهد به موجب ساير موافقتنامه‌هاي بين‌المللي باشد؛ با درك اين كه منظور از عبارت فوق اين نيست كه سلسله مراتبي بين اين معاهده و ديگر موافقتنامه‌هاي بين‌المللي ايجاد كند؛ با آگاهي از اين كه مسئله مديريت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي نقطه تلاقي كشاورزي، محيط زيست و تجارت مي باشد و با اعتقاد بر اين كه بايستي بين اين بخشها هم‌افزايي وجود داشته باشد؛ با آگاهي از مسؤوليت خود در قبال نسل هاي گذشته و آينده براي حفاظت از تنوع جهاني منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ با تشخيص اين كه كشورها در اعمال حقوق حاكميتي خود بر منابع ژنتيكي گياهي خود براي غذا و كشاورزي ميتوانند به صورت متقابل از ايجاد نظام چند جانبه مؤثر براي دسترسي آسان به تعداد مشخص و توافق شده‌اي از اين منابع و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از بهره برداري آنها منتفع گردند؛ با تمايل به انعقاد موافقتنامه‌اي بين‌المللي به موجب ماده (14) اساسنامه فائو، در چارچوب سازمان خوار و بار و كشاورزي سازمان ملل متحد كه از اين پس فائو (FAO) ناميده مي شود. به شرح زير توافق نموده‌اند:

مقدمه

اهداف 1 - اهداف اين معاهده عبارتند از حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از استفاده از آنها، هماهنگ با كنوانسيون تنوع زيستي براي امنيت غذايي و كشاورزي پايدار. 2 - اين اهداف از طريق ارتباط تنگاتنگ اين معاهده با سازمان خوار و بار و كشاورزي سازمان ملل متحد و كنوانسيون تنوع زيستي حاصل خواهد شد.

كاربرد اصطلاحات از نظر اين معاهده، اصطلاحات زير داراي همان معاني خواهند بود كه به شرح زير براي آنها در نظر گرفته شده است. هدف از اين تعاريف تحت پوشش قرار دادن تجارت كالا نمي باشد. «حفاظت در رويشگاه طبيعي» به حفاظت اكوسيستمها و رويشگاههاي طبيعي، نگهداري و احياء جمعيت‌هاي زندة گونه‌ها در محيط طبيعي رويش آنها و در خصوص گونه‌هاي گياهي يا زراعي، به ناحيه‌اي كه در آن خصوصيات ويژه خود را پيدا كرده‌اند، اطلاق مي شود. «حفاظت خارج از رويشگاه طبيعي» به حفاظت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در خارج از رويشگاه طبيعي آنها اطلاق مي شود. «منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي» به هرگونه ماده ژنتيكي با منشأ گياهي اطلاق مي شود كه داراي ارزش بالفعل يا بالقوه براي غذا و كشاورزي باشد. «ماده ژنتيكي» به هر ماده‌اي با منشأ گياهي، از جمله مواد زايشي و تكثير شونده رويشي اطلاق مي شود كه داراي واحدهاي وراثتي مفيد باشند. «نوع» به يك دسته گياهي داخل يك رده گياه شناسي در پائين ترين سطح شناخته شده اطلاق مي شود كه با تظاهر قابل تكرار خصوصيات متمايز و ويژگيهاي ژنتيكي ديگر توصيف شده است. «مجموعه خارج از رويشگاه طبيعي» به نگهداري يك مجموعه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي خارج از رويشگاه طبيعي آن اطلاق مي شود. «مركز پيدايش» به ناحيه جغرافيائي اطلاق مي شود كه گونه‌هاي گياهي، اعم از اهلي يا وحشي، ويژگي‌هاي خاص خود را براي اولين بار در آنجا پيدا كرده است. «مركز تنوع گياهي» به ناحيه جغرافيائي اطلاق مي شود كه داراي تنوع ژنتيكي زيادي براي گونه‌هاي گياه زراعي در شرايط رويشگاه طبيعي باشد.

حيطه مشمول اين معاهده مربوط به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مي باشد.

مقررات كلي

تعهدات كلي هر يك از طرفهاي متعاهد از مطابقت قوانين، مقررات و رويه‌هاي خود با تعهدات خويش به گونه‌اي كه در اين معاهده مقرر شده است، اطمينان حاصل خواهد نمود.

حفاظت، اكتشاف، جمع آوري، شناسائي، ارزيابي و مستند سازي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي

هر طرف متعاهد با رعايت چارچوب قوانين ملي و با همكاري طرفهاي متعاهد ديگر، در صورت اقتضاء اتخاذ روش يكپارچه‌اي را براي اكتشاف، حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي ترغيب خواهد كرد و بويژه در صورت اقتضاء موارد زير را انجام خواهد داد:

بررسي و تهيه فهرست منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي با در نظر گرفتن وضعيت و درجه تنوع در جمعيت‌هاي موجود از جمله آنهائي كه داراي استفاده بالقوه هستند و در صورت امكان، ارزيابي تهديدهايي كه متوجه آنهاست؛

ترغيب جمع‌آوري منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و اطلاعات مربوط به آن دسته از منابع ژنتيكي گياهي كه در معرض تهديد قرار دارند يا داراي استفاده بالقوه هستند؛

در صورت اقتضاء ترغيب يا حمايت از تلاش زارعين و جوامع محلي براي مديريت و حفاظت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي خود در مزرعه؛

ترغيب حفاظت در رويشگاه طبيعي خويشاوندان وحشي گياهان زراعي و گياهان وحشي براي توليد غذا از جمله در مناطق حفاظت شده از جمله و بويژه از طريق حمايت از تلاشهاي جوامع بومي و محلي.

) - همكاري در ترغيب توسعه نظام كارآمد و پايدار حفاظت در خارج از رويشگاه طبيعي، با توجه لازم به ضرورت مستند سازي، شناسائي، احياء و ارزيابي به گونه‌اي مناسب و ترغيب توسعه و انتقال فن آوري‌هاي مناسب براي اين منظور از نظر اصلاح استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛

پايش قوه ناميه، درجه تنوع و پايداري ژنتيكي مجموعه‌هاي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي.

طرفهاي متعاهد در صورت اقتضاء در مورد به حد اقل رساندن يا در صورت امكان حذف تهديدهائي كه متوجه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي است، اقدام خواهند نمود.

استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي

طرفهاي متعاهد سياستها و اقدامات قانوني مناسب را در جهت ترغيب استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي توسعه داده و تداوم خواهند بخشيد.

استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مي تواند موارد زير را شامل شود:

اتخاذ سياستهاي عادلانه كشاورزي كه به طور مناسب توسعه و نگهداري سيستم هاي متنوع زراعي را كه استفاده پايدار از تنوع كشاورزي و زيستي و منابع طبيعي ديگر را بهبود مي بخشد، ترغيب مي كند؛

تقويت تحقيقاتي كه تنوع زيستي را در جهت منافع كشاورزان يا به حد اكثر رساندن تنوع داخل و بين گونه‌اي خاص بهبود بخشيده و حفاظت مي كند، بويژه كشاورزاني كه انواع خود را ايجاد و استفاده مي كنند و اصول اكولوژيك را در حفظ حاصلخيزي خاك و مبارزه با بيماريها، علفهاي هرز و آفات به كار مي بندند؛

در صورت اقتضاء توسعه تلاشهاي اصلاح نباتات با مشاركت كشاورزان بويژه در كشورهاي در حال توسعه، كه توان ايجاد انواع سازگار با شرايط اجتماعي، اقتصادي و اكولوژيكي از جمله مناطق كم بازده، را تقويت مي كند؛

توسعه بنيان ژنتيكي گياهان زراعي و افزايش دامنه تنوع ژنتيكي قابل دسترس كشاورزان؛

در صورت اقتضاء ترغيب استفاده گسترده از گياهان زراعي بومي و سازگار با محل، انواع و گونه‌هاي كم بهره برداري شده؛

در صورت اقتضاء حمايت از استفاده گسترده‌تر از تنوع انواع و گونه‌ها در مديريت مزرعه‌اي، حفاظت و استفاده پايدار از گياهان زراعي و ايجاد ارتباط قوي با اصلاح نباتات و توسعه كشاورزي به منظور كاهش آسيب پذيري زراعي و فرسايش ژنتيكي و ترغيب افزايش توليد غذا در جهان متناسب با توسعه پايدار؛ و

بازنگري و در صورت اقتضاء متناسب نمودن شيوه‌هاي به‌نژادي و مقررات معرفي نوع و توزيع بذر.

تعهدات ملي و همكاري بين‌المللي

هر طرف متعاهد در صورت اقتضاء فعاليتهاي موضوع مواد (5) و (6) را در سياستها و برنامه‌هاي كشاورزي و توسعه روستايي خود وارد نموده و با طرفهاي متعاهد ديگر به طور مستقيم يا از طريق فائو و ساير سازمانهاي بين‌المللي مربوط، در حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي همكاري خواهد نمود.

همكاري بين‌المللي بويژه در جهت موارد زير خواهد بود: (الف) - ايجاد يا تقويت توانائي‌هاي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر، در خصوص حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ (ب) - ارتقاء سطح فعاليتهاي بين‌المللي براي ترغيب حفاظت، ارزيابي، مستند سازي، بهبود ژنتيكي، اصلاح نباتات، تكثير بذر و تسهيم، در دسترس قرار دادن و تبادل منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و اطلاعات و فن‌آوري مناسب آن، مطابق بخش (4)؛ (ج) - نگهداري و تقويت ترتيبات سازماني پيش‌بيني شده در بخش (5)؛ (د) - اجراي راهبرد مالي موضوع ماده 18.

كمك فني طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه تأمين كمك فني به طرفهاي متعاهد به ويژه كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر را با هدف تسهيل اجراي اين معاهده به صورت دو جانبه يا از طريق سازمانهاي بين‌المللي مربوط ارتقاء دهند.

حقوق كشاورزان

حقوق كشاورزان

طرفهاي متعاهد تصديق مي نمايند كه جوامع بومي و محلي و كشاورزان تمام مناطق دنيا بويژه در مراكز پيدايش و تنوع گياهان زراعي مشاركت فوق‌العاده‌اي در خصوص حفاظت و توسعه منابع ژنتيكي گياهي كه اساس توليدات كشاورزي و غذائي در جهان را تشكيل مي دهند، داشته و خواهند داشت.

طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه مسؤوليت شناسائي حقوق كشاورزان در رابطه با منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، با دولتهاي متبوع آنهاست. هر طرف متعاهد بايد با توجه به نيازها و اولويت‌هاي خود و در صورت اقتضاء و با رعايت قوانين ملي خود براي صيانت و اشاعه حقوق كشاورزان اقداماتي از جمله موارد زير را به عمل آورند: (الف) - صيانت از دانش سنتي مربوط به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ (ب) - حق مشاركت برابر در تسهيم منافع حاصل از بهره برداري از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ و (ج) - حق مشاركت در تصميم گيري ها در سطح ملي در زمينه مواردي كه به حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مربوط مي شود.

هيچ چيزي در اين ماده نبايد به گونه‌اي تفسير شود كه حقوق كشاورزان را در نگهداري، استفاده، مبادله و فروش بذر يا مواد تكثير شونده برداشت شده از مزرعه كشاورز در چارچوب قوانين ملي و در جائي كه مصداق دارد محدود نمايد.

نظام چند جانبه دسترسي و تسهيم منافع

نظام چند جانبه دسترسي و تسهيم منافع 1 - طرفهاي متعاهد در روابط خود با ساير كشورها، حقوق حاكميتي كشورها را بر منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي خود، از جمله اختيار تعيين چگونگي دسترسي به آن منابع توسط دولتهاي متبوع و با رعايت قوانين ملي، به رسميت مي شناسند. 2 - طرفهاي متعاهد در اعمال حقوق حاكميتي خود، موافقت مي كنند كه نظام چند جانبه مؤثر،‌ كارآمد و شفافي را هم براي تسهيل دسترسي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و هم براي تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از بهره برداري از اين منابع بر اساس تقويت متقابل و تكميلي به وجود آورند.

حيطه شمول نظام چند جانبه

در پيشبرد اهداف حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و تسهيم منصفانه و عادلانه منافع حاصل از استفاده از آنها به گونه‌اي كه در ماده (1) ذكر شده است، نظام چند جانبه شامل آن دسته از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي خواهد شد كه در پيوست (1) بر اساس معيارهاي امنيت غذائي و وابستگي متقابل تعيين شده است.

نظام چند جانبه، آن گونه كه در بند (1) مشخص شده، تمام منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي فهرست شده در پيوست (1) را كه تحت مديريت و كنترل طرفهاي متعاهد هستند و در معرض دسترسي عمومي باشد، در بر مي گيرد. به منظور دستيابي به بالاترين حد ممكن از شمول نظام چند جانبه، طرفهاي متعاهد همه دارندگان منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي فهرست شده در پيوست (1) را دعوت مي نمايند كه اين منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را در نظام چند جانبه قرار دهند.

طرفهاي متعاهد همچنين موافقت مي كنند كه اقدامات مناسبي را اتخاذ نمايند تا افراد حقيقي و حقوقي كه در قلمرو قضائي آنها داراي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي فهرست شده در پيوست (1) مي باشند، براي قرار دادن اين گونه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در نظام چند جانبه ترغيب شوند.

ظرف مدت دو سال از تاريخ لازم‌الاجراء شدن اين معاهده، هيأت رئيسه روند پيشرفت قرار دادن منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي مذكور در بند (3)، در نظام چند جانبه را ارزيابي خواهند نمود. به دنبال اين ارزيابي هيأت رئيسه تصميم خواهد گرفت كه آيا دسترسي آسان به آن دسته از افراد حقيقي و حقوقي موضوع بند (3) كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را در نظام چند جانبه قرار نداده‌اند ادامه يابد، يا ترتيبات ديگري كه مقتضي به نظر مي رسند اتخاذ گردد.

سيستم چند جانبه، منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را كه در پيوست (1) فهرست شده و به گونه‌اي كه در جزء (الف) بند (1) ماده (15) پيش بيني شده در مجموعه خارج از رويشگاه طبيعي مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي گروه مشورتي تحقيقات كشاورزي بين‌المللي و طبق بند (5) ماده (15) در مؤسسات بين‌المللي ديگر نگهداري مي شوند نيز در برخواهد گرفت.

دسترسي آسان به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در قالب نظام چند جانبه

طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه دسترسي آسان به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در قالب نظام چند جانبه به گونه‌اي كه در ماده (11) تعريف شده است، طبق مفاد اين معاهده خواهد بود.

طرفهاي متعاهد موافقت ميكنند كه اقدامات قانوني و ديگر ترتيبات لازم را براي فراهم نمودن اين گونه دسترسي به طرفهاي متعاهد ديگر از طريق سيستم چند جانبه اتخاذ كنند. بدين منظور، اين گونه دسترسي براي افراد حقيقي و حقوقي در قلمرو قضائي هر طرف متعاهد نيز با رعايت مفاد بند (4) ماده (11) فراهم خواهد داشت.

اين دسترسي طبق شرايط زير فراهم خواهد شد:

دسترسي فقط به منظور استفاده و حفاظت از تحقيقات، اصلاح و آموزش براي غذا و كشاورزي فراهم خواهد شد، مشروط بر اين كه هدف مزبور شامل استفاده‌هاي شيميايي، دارويي و ساير استفاده‌هاي صنعتي غير غذائي/علوفه‌اي نشود. در خصوص گياهان زراعي چند منظوره (غذائي و غيرغذائي)، اهميت آنها براي امنيت غذائي، مبناي وارد كردن آنها در نظام چند جانبه و فراهم نمودن آنها براي دسترسي آسان مي باشد؛

دسترسي، به سرعت، بدون نياز با رديابي فردي و رايگان خواهد بود يا اگر پولي دريافت شود نبايد بيشتر از حداقل هزينه لازم باشد؛

همه اطلاعات شناسنامه‌اي موجود و با رعايت قوانين حاكم، ديگر اطلاعات توصيفي و غير محرمانه موجود مربوط، به همراه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در دسترس قرار خواهد گرفت؛

دريافت كنندگان، مدعي هيچ گونه حق مالكيت معنوي يا حقوق ديگري كه موجب محدوديت دسترسي آسان مي گردد بر منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي، قسمتها يا اجزاء ژنتيكي آنها به صورتي كه از نظام چند جانبه دريافت نموده‌اند نخواهند شد.

) - دسترسي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در دست تهيه از جمله موادي كه توسط كشاورزان در حال ايجاد مي باشد، در طول دوره ايجاد، منوط به صلاحديد ايجاد كنندگان آن است.

دسترسي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه با حقوق مالكيت معنوي و حقوق ديگر محافظت گرديده‌اند، طبق موافقتنامه‌هاي بين‌المللي ذي‌ربط و قوانين ملي مربوط صورت خواهد گرفت.

منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه در قالب نظام چند جانبه در دسترسي قرار داده شده و محافظت مي گردند، همچنان توسط دريافت كنندگان آن منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در نظام چند جانبه به موجب شرايط اين معاهده در دسترس قرار خواهند گرفت؛ و

طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه دسترسي به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در شرايط رويشگاههاي اوليه، بدون لطمه زدن به ديگر مقررات به موجب اين ماده، طبق قوانين ملي يا در نبود اين قوانين، طبق استانداردهايي كه ممكن است توسط هيأت رئيسه تعيين گردد، فراهم شود.

بدين منظور، طبق بندهاي (2) و (3) فوق و به موجب موافقتنامه انتقال مواد استاندارد كه توسط هيأت رئيسه تصويب خواهد شد و حاوي مقررات جزءهاي (الف)، (د) و (ز) بند (3) ماده (12) و همچنين مقررات تسهيم منافع مندرج در رديف (2) جزء (د) بند (2) ماده (13) و ديگر مقررات مربوط ديگر اين معاهده و مقرراتي خواهد بود مبني بر اين كه دريافت كننده منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي بايد خواستار اعمال شرايط موافقتنامه انتقال مواد استاندارد در مورد انتقال منابع ژنتيكي گياهي براي غذا به شخص يا واحد ديگر و نيز انتقالات بعدي آن منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي اعمال شود، دسترسي آسان فراهم خواهد شد.

طرفهاي متعاهد وجود مهلتي را براي رسيدگي به اختلافات قراردادي ناشي از موافقتنامه‌هاي انتقال مواد استاندارد طبق الزامات قابل الزام مربوط به صلاحيت و به موجب نظامهاي حقوقي خود، با تصديق اين كه تعهدات ناشي از موافقتنامه‌هاي مزبور منحصرا" متوجه طرفهاي آن موافقتنامه مي باشد، تضمين خواهند نمود.

طرفهاي متعاهد موافقت مي نمايند كه در شرايط اضطراري ناشي از حوادث غير مترقبه، در جهت مشاركت در استقرار مجدد نظامهاي كشاورزي با همكاري دست اندركاران و امدادگران حوادث، دسترسي آسان به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مناسب را در نظام چند جانبه فراهم نمايند.

تسهيم منافع در نظام چند جانبه

طرفهاي متعاهد تصديق مي نمايند كه دسترسي آسان به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي گنجانده شده در نظام چند جانبه، خود، منفعت عمده نظام چند جانبه محسوب مي گردد و موافقت مي كنند كه منافع حاصل از آن بايد به صورت منصفانه و عادلانه طبق مفاد اين معاهده تقسيم گردد.

طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه منافع حاصل از استفاده، از جمله استفاده تجاري، از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در قالب نظام چند جانبه به صورت منصفانه و عادلانه از طريق ساز و كارهاي زير ( تبادل اطلاعات، دسترسي به فناوري و انتقال آن، ظرفيت سازي، تسهيم منافع حاصل از تجاري سازي) با در نظر گرفتن اولويت زمينه‌هاي فعاليت برنامه دوره‌اي اقدام جهاني، تحت نظر هيأت رئيسه تقسيم گردد:

تبادل اطلاعات: طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه اطلاعات مربوط را كه از جمله و بويژه حاوي كالا نماها و فهرست اموال، اطلاعات فناوري، نتايج تحقيقات فني، علمي و اقتصادي - اجتماعي از جمله شناسائي، ارزيابي و بهره برداري از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در قالب نظام چند جانبه را در دسترس قرار دهند. اين گونه اطلاعات در صورتي كه محرمانه نباشند با رعايت قوانين حاكم و طبق توانائي‌هاي ملي در دسترس قرار خواهد گرفت. اطلاعات مزبور در دسترس تمامي طرفهاي متعاهد اين معاهده از طريق نظام اطلاعاتي موضوع ماده (17) قرار خواهد گرفت.

دسترسي به فناوري و انتقال آن: 1 - طرفهاي متعاهد تعهد مي نمايند كه فناوري‌هاي حفاظت، شناسائي، ارزيابي و استفاده از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را كه در قالب نظام چند جانبه قرار دارند مهيا نموده و يا دسترسي به آنها را فراهم نمايند. طرفهاي متعاهد با تصديق اين كه بعضي از فناوري ها فقط مي توانند از طريق مواد ژنتيكي منتقل شوند، دسترسي به اين گونه فناوري ها و مواد ژنتيكي را كه در قالب نظام چند جانبه قرار دارند و انواع اصلاح شده و مواد ژنتيكي ايجاد شده با استفاده از منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي در قالب نظام چند جانبه را مطابق مفاد ماده (12) فراهم و يا تسهيل نمايند. دسترسي به اين گونه فناوري ها، انواع اصلاح شده و مواد ژنتيكي با رعايت قوانين حاكم در مورد دسترسي و حقوق مالكيت و طبق توانائي‌هاي ملي صورت خواهد گرفت. 2 - دسترسي به فناوري و انتقال آن به كشورها بويژه به كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر از طريق مجموعه تمهيداتي نظير تأسيس و نگهداري و مشاركت در گروههائي با موضوع فعاليت محصول گياهي به منظور همه گونه مشاركت براي تحقيق و توسعه استفاده از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي و فعاليت هاي مشترك تجاري مربوط به مواد دريافت شده، توسعه نيروي انساني و دسترسي مؤثر به تجهيزات تحقيقاتي صورت خواهد گرفت. 3 - دسترسي و انتقال فناوري موضوع رديفهاي (1) و (2) فوق از جمله فناوري‌هائي كه با حقوق مالكيت معنوي حمايت مي شوند به كشورهاي در حال توسعه كه طرف متعاهد اين كنوانسيون هستند بويژه كشورهاي كمتر توسعه يافته و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر با شرايط منصفانه و كاملا" مطلوب فراهم و يا تسهيل خواهد شد، بويژه در مورد فناوري هاي مورد استفاده براي حفاظت و همچنين فناوري هاي سودمند براي كشاورزان در كشورهاي در حال توسعه به خصوص كشورهاي كمتر توسعه يافته و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر از جمله با شرايط اعطائي ممتاز و ترجيحي و مورد توافق متقابل، از جمله و بويژه از طريق مشاركت در تحقيقات و توسعه در قالب نظام چند جانبه. اينگونه دسترسي و انتقال در شرايطي صورت خواهد گرفت كه با شناسائي و منطبق بر حمايت كافي و مؤثر از حقوق مالكيت معنوي باشد.

ظرفيت سازي: با توجه به نيازهاي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر، كه از طريق اولويتي كه آنها براي ظرفيت سازي در منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در طرحها و برنامه‌هاي خود در نظر مي گيرند، بيان مي شود، در صورتي كه منابع ژنتيكي گياهي ياد شده براي غذا و كشاورزي مشمول نظام چند جانبه باشد، طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه موارد زير را در اولويت قرار بدهند: 1 - ايجاد و يا تقويت برنامه‌هايي براي آموزش علمي و فني حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي؛ 2 - ايجاد و تقويت تأسيساتي براي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي بويژه در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر؛ و 3 - انجام تحقيقات علمي ترجيحا" و در جائي كه ممكي باشد، در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر، با همكاري مؤسسات اين كشورها و توسعه ظرفيت براي انجام اين گونه تحقيقات در زمينه‌هاي مورد نياز.

تسهيم منافع مالي و ديگر منافع تجاري سازي: 1 - طرفهاي متعاهد موافقت مي نمايند در قالب نظام چند جانبه با دخيل كردن بخشهاي خصوصي و دولتي در فعاليت هاي مشخص شده در اين ماده از طريق اشتراك مساعي و همكاري از جمله با بخش خصوصي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر در تحقيق و توسعه فناوري، اقداماتي را به منظور دستيابي تسهيم منافع ناشي از تجاري سازي اتخاذ نمايند. 2 - طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه موافقتنامه انتقال مواد استاندارد موضوع بند (4) ماده (12) شامل اين الزام باشد كه دريافت كننده‌اي كه محصولي را تجاري مي كند كه از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي بوده و در بردارنده موادي است كه از طريق نظام چند جانبه به آن دسترسي يافته، سهم عادلانه‌اي از منافع حاصل از تجاري سازي آن محصول را به ساز و كار موضوع جزء (و) بند (3) ماده (19) بپردازد، مگر اين كه محصول مزبور بدون محدوديت براي تحقيق و اصلاح بيشتر در دسترس ديگران باشد، كه در اينصورت دريافت كننده‌اي كه تجاري سازي مي كند براي پرداخت چنين سهمي ترغيب خواهد شد. هيأت رئيسه در اولين جلسه خود ميزان، شكل و شيوه پرداخت را در راستاي عرف تجاري تعيين خواهد نمود. هيأت رئيسه مي تواند تصميم بگيرد براي طبقات مختلف دريافت كنندگان كه فرآورده‌هاي مزبور را تجاري سازي مي كنند سطوح متفاوت پرداخت مقرر نمايد. همچنين مي تواند در مورد ضرورت معاف نمودن كشاورزان خرده پاي كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر از پرداخت هاي مزبور تصميم بگيرد. هيأت رئيسه مي تواند هرازگاهي در راستاي دستيابي به تسهيم عادلانه منافع، سطوح پرداخت را مورد بازبيني و تجديد نظر قرار دهد و ظرف يك دوره پنج ساله از لازم‌الاجراء شدن اين معاهده لزوم پرداخت اجباري مقرر در موافقتنامه انتقال مواد استاندارد را نيز در مواردي كه محصولات تجاري شده مزبور بدون محدوديت براي تحقيق و اصلاح بيشتر در دسترس ديگران قرار مي گيرد ارزيابي نمايد. 3 - طرفهاي متعاهد موافقت مي كنند كه منافع حاصل از استفاده از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه به موجب نظام چند جانبه تقسيم مي شود، بايد ابتدا به صورت مستقيم و غير مستقيم به سوي كشاورزان تمام كشورها بويژه در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر كه به حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مي پردازند، جريان يابد. 4 - هيأت رئيسه در اولين اجلاس خود، سياست و معيارهاي مربوط به كمكهاي ويژه به موجب راهبرد مالي توافق شده مقرر در ماده (18) براي حفاظت منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر كه مشاركت آنها در تنوع منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در نظام چند جانبه قابل توجه بوده و يا نيازهاي خاصي دارند، بررسي خواهد كرد. 5 - طرفهاي متعاهد تصديق مي كنند كه توانائي اجراي كامل «برنامه اقدام جهاني» به ويژه در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر به ميزان زيادي به اجراي مؤثر اين ماده و راهبرد مالي مقرر ماده (18) بستگي خواهد داشت. 6- طرفهاي متعاهد ترتيبات راهبردي مشاركت داوطلبانه در تسهيم منافع را بررسي خواهند كرد تا صنايع فرآوري غذائي كه از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي سود مي برند در نظام چند جانبه، مشاركت مالي نمايند.

اجزاء حمايت كننده

برنامه اقدام جهاني طرفهاي متعاهد با تصديق اهميت برنامه دوره‌اي اقدام جهاني براي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در اين معاهده، بايد اجراي مؤثر آنرا از جمله از طريق اقدامات ملي و در صورت اقتضا از طريق همكاري هاي بين‌المللي به منظور ايجاد چارچوب متناسب از جمله و بويژه براي ظرفيت سازي، انتقال فناوري و تبادل اطلاعات، با در نظر گرفتن مفاد ماده (13) ترغيب نمايند.

مجموعه‌هاي خارج از رويشگاهي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه توسط مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي گروه مشورتي تحقيقات كشاورزي بين‌المللي و ديگر مؤسسات بين‌المللي نگهداري مي شوند

طرفهاي متعاهد اهميت مجموعه‌هاي خارج از رويشگاهي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه توسط مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي گروه مشورتي تحقيقات كشاورزي بين‌المللي به صورت اماني نگهداري مي شوند را براي اين معاهده مورد تصديق قرار مي دهند. طرفهاي متعاهد از مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي مي خواهند كه موافقتنامه‌هايي را با هيأت رئيسه در رابطه با مجموعه‌هاي خارج از رويشگاهي مزبور طبق قيود و شرايط زير منعقد نمايند:

منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه در پيوست (1) اين معاهده فهرست شده و توسط مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي نگهداري مي شوند بايد طبق مقررات مندرج در بخش (4) اين معاهده در دسترس قرار گيرند.

منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي به غير از آنچه كه در پيوست (1) اين معاهده آمده است و قبل از اجراي اين معاهده جمع آوري شده و توسط مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي به طور اماني نگهداري مي شود بايد طبق مفاد موافقتنامه انتقال مواد استاندارد كه به موجب موافقتنامه‌هاي بين مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي و فائو در حال استفاده هستند در دسترس قرار گيرند. موافقتنامه انتقال مواد استاندارد بايد توسط هيأت رئيسه با مشورت مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي طبق مفاد مربوط اين معاهده بويژه مواد (12) و (13) و به موجب شرايط زير حد اكثر نشست اجلاس عادي دوم آن مورد بازبيني قرار گيرد: (1) - مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي بايد طبق برنامه‌اي كه هيأت رئيسه مقرر مي نمايد به صورت دوره‌اي هيأت رئيسه را از موافقتنامه‌هاي انتقال مواد استاندارد منعقد شده مطلع سازند. (2) - نمونه‌هايي از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي بنا به تقاضا و بدون نياز به موافقتنامه انتقال مواد استاندارد بايد در اختيار طرف هاي متعاهدي كه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي از سرزمين آنها در شرايط رويشگاههاي طبيعي جمع آوري شده، قرار گيرد. (3) - منافع حاصل به موجب موافقتنامه انتقال مواد استاندارد فوق كه به ساز و كار مذكور در جزء (و) بند (3) ماده (19) واريز مي گردد، بايد بويژه در حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي مورد نظر و بخصوص در برنامه‌هاي ملي و منطقه‌اي در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر بويژه در مراكز تنوع و كشورهاي كمتر توسعه يافته مصرف شود. و (4) - مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي بايد در حد توان خود اقداماتي را اتخاذ كنند تا شرايط موافقتنامه‌هاي انتقال مواد استاندارد به طور مؤثر رعايت گردد و در اسرع وقت هيأت رئيسه را در جريان موارد عدم رعايت آن قرار دهند.

مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي صلاحيت هيأت رئيسه را در ارائه سياستهاي هدايت كننده در خصوص مجموعه‌هاي خارج از رويشگاهي نگهداري شده توسط آنان با رعايت مفاد اين معاهده مورد شناسايي قرار خواهند داد.

تجهيزات علمي و فني كه مجموعه‌هاي خارج از رويشگاه طبيعي در آن نگهداري مي شوند به منظور نگهداري و مديريت اين مجموعه‌ها مطابق استانداردهاي پذيرفته شده بين‌المللي بويژه استانداردهاي بانك ژن كه توسط كميسيون منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي فائو مورد تأييد قرار گرفته است، همچنان در اختيار مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي باقي خواهند ماند.

دبير، بنا بر تقاضاي يكي از مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي تلاش خواهد نمود تا پشتيباني فني مناسب را فراهم نمايد.

دبير، در هر زماني حق دسترسي به تأسيسات و همچنين حق بازرسي تمام فعاليتهاي انجام شده در آنها را كه مستقيما" به حفاظت و تبادل مواد موضوع اين ماده مربوط مي شود، خواهد داشت.

در صورت تهديد يا جلوگيري از نگهداري منظم اين مجموعه‌هاي خارج از رويشگاهي حفاظت شده به وسيله مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي توسط هر عاملي، از جمله وضعيت اضطراري، دبير با موافقت كشور ميزبان به تخليه يا انتقال آنها تا حد امكان كمك خواهد نمود.

طرف هاي متعاهد موافقت مي كنند منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در پيوست (1) اين معاهده را در قالب نظام چند جانبه در دسترس مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي گروه مشورتي تحقيقات بين‌المللي كشاورزي كه با هيأت رئيسه طبق اين معاهده موافقتنامه‌هايي را امضاء كرده‌اند قرار دهند. مراكز مزبور در فهرستي كه توسط دبير نگهداري شده بنا به تقاضا در اختيار طرف هاي متعاهد قرار مي گيرد، اضافه خواهد شد.

موادي غير از مواد فهرست شده در پيوست (1) كه توسط مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي دريافت و نگهداري مي شود پس از لازم‌الاجراء شدن اين معاهده بر اساس شرايط مورد توافق مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي دريافت كننده مواد و كشور مبدأ اين منابع يا كشوري كه آنها را طبق كنوانسيون تنوع زيستي يا قوانين حاكم ديگر بدست آورده است، در دسترس قرار خواهند گرفت.

طرفهاي متعاهد ترغيب مي شوند تا دسترسي مراكز تحقيقات كشاورزي بين‌المللي را كه با هيأت رئيسه موافقتنامه‌هايي را امضاء نموده‌اند، بر اساس شرايط توافق شده به آن دسته از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي كه در پيوست (1) ذكر نشده‌اند، ولي براي فعاليت ها و برنامه‌هاي مراكز مزبور مهم مي باشند، فراهم نمايند.

هيأت رئيسه همچنين مساعي خود را در جهت انعقاد موافقتنامه‌هايي براي مقاصد مذكور در اين ماده با ديگر مؤسسات بين‌المللي مربوط به كار خواهد بست.

شبكه‌هاي بين‌المللي منابع ژنتيكي گياهي 1 - همكاريهاي موجود در شبكه‌هاي بين‌المللي منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي بر اساس ترتيبات فعلي و طبق شرايط اين معاهده ترغيب يا توسعه داده خواهد شد تا حد اكثر پوشش ممكن منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي به دست آيد. 2 - طرفهاي متعاهد به طور مقتضي تمام مؤسسات مربوط از جمله مؤسسات دولتي، خصوصي، غير دولتي، تحقيقاتي، اصلاح و ديگر مؤسسات را براي مشاركت در شبكه‌هاي بين‌المللي ترغيب خواهند نمود.

نظام جهاني اطلاعات مربوط به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي 1 - طرفهاي متعاهد براي ايجاد و تقويت نظام جهاني اطلاعات بر اساس نظامهاي اطلاعاتي موجود به منظور تسهيل مبادله اطلاعات در زمينه موضوعات علمي، فني و زيست محيطي مربوط به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي همكاري خواهند نمود. به اين اميد كه اين گونه مبادله اطلاعات به تسهيم منافع از طريق قرار دادن اطلاعات راجع به منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي در دسترس تمامي طرف هاي متعاهد، كمك خواهد نمود. در ايجاد نظام جهاني اطلاعات از همكاري «ساز و كار تبادل» كنوانسيون تنوع زيستي نيز استفاده خواهد شد. 2 - در صورت اعلام طرف هاي متعاهد، در مورد خطراتي كه حفاظت مؤثر منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را تهديد مي كند در جهت حفاظت از مواد، پيش آگاهي داده خواهد شد. 3 – طرف هاي متعاهد با كميسيون منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي فائو در ارزيابي دوره‌اي آن از وضعيت جهاني منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي همكاري خواهند نمود تا برنامه دوره‌اي اقدام جهاني موضوع ماده (14) به روز گردد.

مقررات مالي

منابع مالي

طرفهاي متعاهد متعهد مي شوند كه راهبرد مالي را براي اجراي اين معاهده طبق مفاد اين ماده بكار گيرند.

اهداف راهبرد مالي شامل ارتقاء دسترسي، شفافيت، كارآئي و مؤثر بودن تأمين منابع مالي به منظور اجراي فعاليت هاي موضوع اين معاهده خواهد بود.

به منظور سوق دادن اعتبارات مالي براي فعاليت ها، طرحها و برنامه‌هاي اولويت دار، بويژه در كشورهاي درحال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر، و با مد نظر قرار دادن «برنامه اقدام جهاني»، هيأت رئيسه در فواصل زماني مشخص، ميزان اعتبار مالي لازم را تعيين خواهد نمود.

به موجب راهبرد مالي:

طرفهاي متعاهد اقدامات لازم و مقتضي را در چهارچوب هيأت هاي رئيسه نهادها، صندوق ها و ساز و كارهاي بين‌المللي به عمل خواهند آورد تا از اولويت دادن و توجه كافي به تخصيص مؤثر منابع قابل پيش بيني و توافق شده براي اجراي طرحها و برنامه‌هاي موضوع اين معاهده اطمينان حاصل نمايند.

انجام مؤثر تعهدات موضوع اين معاهده توسط طرفهاي متعاهدي كه از كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر هستند به ميزان تخصيص مؤثر منابع موضوع اين ماده، به ويژه توسط كشورهاي توسعه يافته بستگي خواهد داشت. طرفهاي متعاهدي كه از كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر هستند به طرحها و برنامه‌هاي خود براي ظرفيت سازي در زمينه منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي اولويت كافي خواهند داد.

طرف هاي متعاهدي كه از كشورهاي توسعه يافته هستند نيز منابع مالي براي اجراي اين معاهده را فراهم خواهند نمود و كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر نيز از راههاي دوجانبه، چند جانبه و منطقه‌اي خود را از منابع مزبور بهره‌مند خواهند كرد. اين گونه راهها شامل ساز و كار موضوع جزء (و) بند (3) ماده (19) خواهد بود.

هر طرف متعاهد موافقت مي نمايد كه منابع مالي براي فعاليت هاي ملي براي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي را در حد منابع مالي توانائي‌هاي ملي خود به عهده گرفته و فراهم كند. منابع مالي فراهم شده نبايستي براي منظورهائي كه در نهايت مغاير با اين معاهده مي باشد به ويژه در زمينه‌هاي مرتبط با تجارت بين‌المللي محصولات، استفاده گردد.

) - طرفهاي متعاهد موافقت مي نمايند كه منافع حاصل از جزء (د) بند (2) ماده (13) بخشي از راهبرد مالي باشد.

مشاركت هاي داوطلبانه نيز ميتواند توسط طرفهاي متعاهد، بخش خصوصي (با توجه به ماده 13) سازمانهاي غيردولتي و منابع ديگر فراهم گردد. طرفهاي متعاهد موافقت مي نمايند كه هيأت رئيسه ويژگي هاي راهبرد ترغيب چنين مشاركت هائي را بررسي نمايد.

طرفهاي متعاهد موافقت مي نمايند كه اولويت به اجراي طرحها و برنامه‌هاي توافق شده براي كشاورزان كشورهاي در حال توسعه بويژه در كشورهاي كمتر توسعه يافته و در كشورهاي با اقتصاد در حال گذري كه از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي محافظت يا استفاده پايدار مي كنند، داده شود.

مقررات اجرائي

هيأت رئيسه

بدين وسيله هيأت رئيسه متشكل از تمامي طرفهاي متعاهد تشكيل مي گردد.

تمام تصميمات هيأت رئيسه با اتفاق نظر اتخاذ خواهد شد، مگر در مواردي كه با اتفاق نظر تصميم گرفته شود كه به روش ديگر عمل شود، به استثناي موارد مربوط به مواد (23) و (24) كه هميشه اتفاق نظر ضروري خواهد بود.

وظايف هيأت رئيسه، ترغيب اجراي كامل اين معاهده با در نظر داشتن اهداف آن و بويژه موارد زير خواهد بود:

تهيه رهنمود و دستورالعمل سياستگذاري براي نظارت و به كارگيري توصيه‌هاي لازم براي اجراي اين معاهده و بويژه عملي شدن نظام چند جانبه.

تصويب طرحها و برنامه‌هائي براي اجراي اين معاهده.

تصويب راهبرد مالي براي اجراي اين معاهده در اولين جلسه خود و بازنگري آن در فواصل زماني مشخص طبق مفاد ماده (18).

تصويب بودجه اين معاهده.

بررسي و ايجاد نهادهاي فرعي لازم و تصويب مأموريتها و تركيب آنها در صورت وجود اعتبارات مالي لازم.

در صورت لزوم ايجاد يك ساز و كار مناسب مانند حساب اماني براي دريافت و استفاده از منابع مالي كه به منظور اجراي اين معاهده تأمين مي گردد.

ايجاد و حفظ همكاري با اركان ساير سازمانهاي بين‌المللي و معاهدات ذي‌ربط ديگر، از جمله و بويژه كنفرانس اعضاي كنوانسيون تنوع زيستي در ارتباط با موضوعات مشمول اين معاهده از جمله مشاركت آنان در راهبرد مالي.

در صورت لزوم بررسي و تصويب اصلاحيه‌هاي اين معاهده طبق مفاد ماده (23).

در صورت لزوم بررسي و تصويب اصلاحيه‌هاي پيوست هاي اين معاهده طبق مفاد ماده (24).

بررسي شيوه‌هاي راهبرد تشويق مشاركتهاي داوطلبانه بويژه در ارتباط با مواد (13) و (18).

انجام وظايف ديگري كه ممكن است براي نيل به اهداف اين معاهده ضروري باشد.

توجه به تصميمات مرتبط كنفرانس اعضاء كنوانسيون تنوع زيستي و اركان ساير سازمانهاي بين‌المللي و معاهدات ذي‌ربط.

در صورت اقتضاء مطلع نمودن كنفرانس اعضاي كنوانسيون تنوع زيستي و اركان ساير سازمانهاي بين‌المللي و معاهدات ذي‌ربط از موضوعات مربوط به اجراي اين معاهده؛ و

تأييد شرايط موافقتنامه‌هاي با مراكز تحقيقات كشاورزي و بين‌المللي و ديگر مؤسسات بين‌المللي به موجب ماده (15) و تجديد نظر و اصلاح موافقتنامه انتقال مواد استاندارد موضوع ماده (15).

هر طرف متعاهد با رعايت بند (6) ماده (19) يك رأي دارد و مي تواند در جلسات هيأت رئيسه با يك نماينده كه او نيز مي تواند يك جانشين،‌ مشاوران و كارشناساني به همراه داشته باشد شركت كند. جانشين ها، كارشناسان و مشاوران مي توانند در جلسات هيأت رئيسه شركت كنند ولي نميتوانند رأي بدهند مگر در مواردي كه به طور مقتضي اجازه داشته باشند كه به جاي نماينده عمل نمايند.

سازمان ملل متحد، آژانس هاي تخصصي آن و آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و نيز هر كشوري كه طرف متعاهد اين معاهده نيست، مي توانند به عنوان ناظر در جلسات هيأت رئيسه شركت نمايند. هر نهاد يا آژانس ديگري اعم از دولتي يا غير دولتي كه در زمينه‌هاي حفاظت و استفاده پايدار از منابع ژنتيكي گياهي براي غذا و كشاورزي صاحب صلاحيت باشد و تمايل خود را به شركت در جلسات هيأت رئيسه به عنوان ناظر به دبير اعلام كرده باشد ميتواند پذيرفته شود مگر اين كه يك سوم طرفهاي متعاهد حاضر، اعتراض نمايند. پذيرش و شركت ناظرين تابع آئين نامه مصوب هيأت رئيسه خواهد بود.

هر سازمان عضو فائو كه طرف متعاهد اين معاهده باشد و كشورهاي عضو آن سازمان كه طرف متعاهد اين معاهده هستند طبق اساسنامه و مقررات عمومي فائو (با جرح و تعديل لازم) حق عضويت خود را اعمال و به تعهدات عضويت خود عمل خواهند نمود.

هيأت رئيسه در صورت لزوم آئين نامه داخلي و قواعد مالي خود را كه مغاير با اين معاهده نخواهد بود، تصويب و اصلاح خواهد نمود.

حضور نمايندگان اكثريت طرفهاي متعاهد براي رسمي شدن هر جلسه هيأت رئيسه ضروري است.

هيأت رئيسه حد اقل هر دو سال يك بار جلسات عادي تشكيل خواهد داد. اين جلسات حتي‌الامكان بلافاصله پس از جلسات عادي كميسيون منابع ژنتيكي براي غذا و كشاورزي برگزار خواهد شد.

در صورتي كه هيأت رئيسه تشكيل جلسات ويژه‌اي را در زمانهاي ديگري ضروري تشخيص دهد، يا هر طرف متعاهد تشكيل آن را بطور كتبي تقاضا كند و يك سوم طرفهاي متعاهد از درخواست مزبور حمايت كنند، جلسات ويژه هيأت رئيسه تشكيل خواهد شد.

هيأت رئيسه، رئيس و معاونين رئيس خود را (كه جمعا" به آنها «دفتر» اطلاق مي گردد) مطابق آئين نامه خود انتخاب خواهد نمود.

دبير

دبير هيأت رئيسه توسط مديركل فائو و با تأييد هيأت رئيسه منصوب مي گردد. دبير از كمك كاركنان لازم استفاده خواهد نمود.

دبير وظايف زير را انجام خواهد داد: (الف) - ترتيب برگزاري و ارائه حمايت اداري براي جلسات هيأت رئيسه و نهادهاي فرعي كه ممكن است به وجود آيند؛ (ب) - كمك به هيأت رئيسه در انجام وظايف خود از جمله انجام وظايف ويژه‌اي كه ممكن است توسط هيأت رئيسه به عهده او گذاشته شود؛ (ج) - گزارش فعاليت هاي خود به هيأت رئيسه.

دبير تمام طرفهاي متعاهد و مديركل فائو را از موارد زير آگاه خواهد نمود: (الف) - تصميمات هيأت رئيسه ظرف شصت روز پس از تصويب؛ (ب) - اطلاعات دريافتي از طرفهاي متعاهد طبق مفاد اين معاهده.

دبير مدارك لازم براي جلسات هيأت رئيسه را به شش زبان سازمان ملل متحد تهيه خواهد نمود.

دبير با اركان سازمانها و معاهدات ديگر از جمله و بويژه دبير خانه كنوانسيون تنوع زيستي در رسيدن به اهداف اين معاهده همكاري خواهد نمود.

رعايت مفاد هيأت رئيسه در اولين اجلاس خود، تشريفات مؤثر و معاضدت آميز و ساز و كارهاي اجرائي را براي ترغيب رعايت مفاد اين معاهده و برخورد با موضوع عدم رعايت بررسي و تصويب خواهد نمود. اين تشريفات و ساز و كارها شامل نظارت، ارائه كمك و مشاوره از جمله كمكها و مشاوره‌هاي حقوقي (در صورت لزوم)، بويژه به كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي با اقتصاد در حال گذر خواهد بود.

حل اختلافات

در صورت بروز اختلاف بين طرفهاي متعاهد در خصوص تفسير يا اجراي اين معاهده، طرفهاي ذي‌ربط از طريق مذاكره راه حلها را جستجو خواهند نمود.

اگر طرفهاي اختلاف نتوانند از طريق مذاكره به توافق برسند، ميتوانند به طور مشترك خواستار مساعي جميله يا ميانجيگري طرف ثالث شوند.

هر طرف متعاهد هنگام تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق به اين معاهده يا هر زمان ديگري بعد از آن، مي تواند بطور كتبي به امين اسناد اعلام كند كه در مورد اختلافي كه طبق بند (1) يا (2) ماده (22) حل نشده، يك يا هر دو راه حل اختلاف زير را به اجبار مي پذيرد: (الف) - داوري طبق تشريفات مندرج در بخش (1) پيوست (2) اين معاهده؛ (ب) - ارجاع اختلاف به ديوان بين‌المللي دادگستري.

اگر طرفهاي اختلاف طبق بند (3) فوق، تشريفات مذكور يا هيچ تشريفاتي را نپذيرفته باشند، اختلاف طبق بخش (2) پيوست (2) اين معاهده به مصالحه ارجاع خواهد شد، مگر اين كه طرفها به گونه ديگري توافق نمايند.

اصلاحات اين معاهده 1 - اصلاحات اين معاهده مي تواند از سوي هر طرف متعاهدي پيشنهاد شود. 2 - اصلاحات اين معاهده در جلسه هيأت رئيسه تصويب خواهد شد. متن هر اصلاحيه پيشنهادي توسط دبير حداقل شش ماه قبل از اجلاسي كه قرار است پيشنهاد مذكور در آن تصويب شود به طرفهاي متعاهد ارسال خواهد شد. 3 - تمام اصلاحات اين معاهده فقط از طريق اتفاق نظر طرفهاي متعاهد حاضر در جلسه هيأت رئيسه انجام شود. 4 - هر اصلاحيه تصويب شده توسط هيأت رئيسه براي طرفهاي متعاهدي كه آن را تنفيذ، پذيرش يا تصويب نموده‌اند در نودمين روز پس از توديع سند تنفيذ، پذيرش يا تصويب دو سوم طرفهاي متعاهد لازم‌الاجراء خواهد شد. پس از آن، اصلاحيه براي هر طرف متعاهد ديگر در نودمين روز پس از اين كه طرف متعاهد مذكور سند تنفيذ، پذيرش يا تصويب خود را توديع نمايد، لازم‌الاجراء خواهد شد. 5 - از نظر اين ماده، سند توديع شده توسط سازمان عضو فائو، سندي اضافه بر اسنادي كه توسط كشورهاي عضو آن سازمان توديع شده است، محسوب نمي گردد.

پيوست ها 1 – پيوست هاي اين معاهده جزء لاينفك اين معاهده محسوب مي گردد و هرگونه ارجاع به اين معاهده همزمان ارجاع به هر پيوست آن نيز مي باشد. 2 - مفاد ماده (23) در مورد اصلاحات اين معاهده، در مورد اصلاح پيوست ها نيز اعمال خواهد شد.

امضاء اين معاهده از تاريخ سوم نوامبر 2001 (1380/8/12) تا چهارم نوامبر 2002 (1381/8/13) در مقر فائو براي امضاء تمامي اعضاء فائو و هر كشوري كه عضو فائو نباشد ولي عضو سازمان ملل متحد يا يكي از آژانسهاي تخصصي يا آژانس بين‌المللي انرژي اتمي باشد، مفتوح خواهد بود.

تنفيذ، پذيرش يا تصويب اين معاهده منوط به تنفيذ، پذيرش يا تصويب اعضاء و غير اعضاء فائو موضوع ماده (25) مي باشد. اسناد تنفيذ، پذيرش يا تصويب نزد امين اسناد توديع خواهد شد.

الحاق اين معاهده از تاريخي كه در آن براي امضاء بسته مي باشد، براي الحاق تمام اعضاء فائو و كشورهاي غير عضو فائو كه عضو سازمان ملل متحد، يا يكي از آژانس هاي تخصصي آن يا آژانس بين‌المللي انرژي اتمي باشند مفتوح خواهد بود. اسناد الحاق نزد امين اسناد توديع خواهد شد.

لازم‌الاجراء شدن 1 - اين معاهده با رعايت مفاد بند (2) ماده (29) در نودمين روز پس از توديع چهلمين سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق به شرطي كه حد اقل بيست سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق توسط اعضاي فائو توديع شده باشد لازم‌الاجراء خواهد شد. 2 - اين معاهده براي هر عضو فائو و هر كشور غير عضو فائو كه عضو سازمان ملل متحد يا يكي از آژانسهاي تخصصي آن يا آژانس بين‌المللي انرژي اتمي باشد و اين معاهده را پس از توديع چهلمين سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق طبق بند (1) تنفيذ كرده، پذيرفته، تصويب نموده و يا به آن ملحق شود، در نودمين روز پس از توديع سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق آن، لازم‌الاجراء خواهد شد.

سازمانهاي عضو فائو 1 - تا زماني كه يك سازمان عضو فائو سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق به اين معاهده را توديع مي كند، آن سازمان عضو طبق بند (7) ماده (2) اساسنامه فائو هرگونه تغيير در توديع صلاحيت خود نسبت به اعلاميه صلاحيت توديع شده خود به موجب بند (5) ماده (2) اساسنامه فائو را كه ممكن است به دنبال پذيرش اين معاهده ضروري باشد، اطلاع خواهد داد. هر طرف متعاهد اين معاهده مي تواند در هر زمان از يك سازمان عضو فائو كه طرف متعاهد اين معاهده شده است، بخواهد تا اطلاعات لازم را در خصوص موضوع خاصي از اين معاهده كه مسؤول اجراي آن شده است، همان گونه كه براي كشورهاي عضو آن سازمان عضو فراهم مي كند، براي آن نيز فراهم نمايد. سازمان عضو اين اطلاعات را ظرف مدت معقولي ارائه خواهد نمود. 2 - اسناد تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق يا خروج از عضويت توديع شده توسط يك سازمان عضو فائو به عنوان سندي اضافه بر اسناد توديع شده توسط كشورهاي عضو آن سازمان محسوب نخواهد شد.

حق شرط هيچگونه حق شرطي را براي اين معاهده نمي توان در نظر گرفت.

غير عضوها طرفهاي متعاهد هر عضو فائو يا كشورهاي ديگري را كه طرف متعاهد اين معاهده نمي باشند، تشويق خواهند نمود تا اين معاهده را بپذيرند.

انصراف از عضويت 1 - هر طرف متعاهد مي تواند در هر زماني بعد از دو سال از تاريخي كه اين معاهده براي آن لازم‌الاجراء شده است، امين اسناد را به طور كتبي از انصراف از عضويت در اين معاهده مطلع سازد. امين اسناد بلافاصله مراتب را به كليه طرفهاي متعاهد اطلاع خواهد داد. 2 - انصراف از عضويت يك سال پس از تاريخ دريافت اطلاعيه نافذ خواهد شد.

انقضاء 1 - اين معاهده چنانچه و زماني كه به واسطه انصراف از عضويت در آن، تعداد طرف هاي متعاهد آن به كمتر از چهل برسد خود به خود منقضي مي گردد، مگر آن كه طرف هاي متعاهد باقيمانده به اتفاق به گونه ديگري تصميم بگيرند. 2 - زماني كه تعداد طرفهاي متعاهد به كمتر از چهل كاهش يابد، امين اسناد كليه طرفهاي متعاهد باقيمانده را آگاه خواهد ساخت. 3 - در صورت انقضاء اين معاهده، مالكيت سرمايه‌هاي آن تابع قواعد مالي خواهد بود كه هيأت رئيسه تصويب خواهد كرد.

امين اسناد مديركل فائو امين اسناد اين معاهده خواهد بود.

متون معتبر متون عربي، چيني، انگليسي، فرانسوي، روسي و اسپانيائي اين معاهده به طور يكسان معتبر مي باشند.

پيوست 1) فهرست گياهان زراعي تحت پوشش نظام چند جانبه گياهان غذائي گياه جنس ملاحظات ميوه نان................................................ Artocarpus............................ فقط ميوهّ نان مارچوبه............................................... Asparagus يولاف.................................................. Avena چغندر.................................................. Beta مجموعه براسيكا.....................................assica et al .....شامل جنسهاي (كلزا و كلم ها)............................................................. Genera included are : Brassica Armoracia……………………………………………………………………… Barbarea, Camelina, Crambe…………………………………………………., Diplotaxis…………………………………………………………………………………. Eruca, Isatis, Lepidium……………………………………………………….. ,................................................................................................................... Raphanobrassica This………………………………………………………… Raphanus, Rorippa and Sinapis, comprises oilseed and Vegatable …….….…………………………………………………… . crops such as cabbage, apessed……………………………………………………………….., mustard, cress rocket radish and………………………………………………………………… turnip The species lepidum meyenii…………………………………………………………….. (maca) is excluded…………..…………………………………………………………………... نخود كبوتري............................................................................................... Caianus نخود............................................................................................................. Cicer مركبات......................... are included as root slock ……….Citrus Genera Poncirus and Fortunella كاكائو............................ Cocos آرويدهاي مهم................. Colocasia ....................... tannia dasheen and. cocoyam.Major aroids include taro, Xanthosoma…………………… هويج.......................... Daucus يام............................ Dioscorea ارزن انگشتي................ Elusine توت فرنگي................ Fragaria آفتابگردان............... Helianthus جو......................... Hordeum سيب زميني شيرين....... Ipomoea گاودانه.................... Lathyrus عدس.......................... Lens سيب....................... Malus كاساوا....................... Manihot............................................................................... only Manihot esculenta موز......... musa….………..........................................................................................textilis Except Musa برنج........................ Oryza ارزن مرواريدي..... Pennisetum لوبيا..................... Polyanthus Except ………………………………………………Phaseolus Phaseolus نخود فرنگي........... Pisum چاودار................. Secale سيب زميني............... except …………………………………Solanum except Section tuberosa incloded, phureja……………………..……………………………………………………………….. Solanum بادنجان ....................Solanum........................................................................ included Section melonjena سورگوم................. Sorghum تريتيكاله................. Triticosecale گندم..................... Secale …………..………………..Triticum et al Including Agropyron, Elymus and باقلا/ماشك................. Vicia گروه چشم بلبلي........... Vigna ذرت.......................... …………………………..………………….Zea Excluding Zea perennis, Zea diploperennis and Zea Iuxurians……………………………………………………………………… گياهان علوفه‌اي گياهان علوفه‌اي لگومينور جنس گونه Astragalus Chinensis, cicer arenarius Canavalia Ensiformis Coronilla Varia Hedysarum Coronarium Lathyrus Cicera, ciliolatus, hirsutus, ochrus, odoratus sativus, Lespedeza Cuneata, striata stipulacea, Lotus Corniculatus, subbiflorus uliginosus Lupinus , Iuteus Albus, angustifolius, Medicago Arborea, falcata, sativa, scutellata, rigidula truncatula, Melilotus Albus officinalis Onobrychis , Viciifolia Ornithopus Sativus Prosopis Affinis, alba, chilensis, nigra pallida Pueraria Phaseoloides Trifolium Alexandrinum, alpestre, ambiguum, angustifolium arvense agrocicrum, hybridum, incarnatum, pratense, repens resupinatum rueppellianum, semipilosum, subterraneum vesiculosum, گياهان علوفه‌اي گرامينه جنس گونه Andropogon Gayanus Agropyron Cristatum desertorum, Agrostis tenuis, Stolonifera Alopecurus Paratensis Arrhenatherum Elatius Dactylis Glomerata Festuca Arundinacea, gigantea, heterophylla, ovina, pratensis , rubara Lolium Hybridum, multiflorim, perenne, rigidum, temulentum Phalaris Aguatica arundinacea, Phleum Pratense Poa Alpina, annua pratensis, Tripsacum Iaxum گياهان علوفه‌اي ديگر جنس گونه Atriplex , nummularia Halimus Salsola Vermiculata

پيوست 2)

داوري

طرف مدعي، دبير را از اينكه طرفهاي اختلاف، آنرا به موجب ماده (22) به داوري ارجاع مي كنند آگاه خواهد ساخت. در اطلاعيه بايد موضوع مورد داوري ذكر شده و بخصوص موادي از معاهده كه تفسير يا اجراي آنها مطرح مي باشد، مشخص گردد. اگر طرفهاي اختلاف پيش از تعيين سرداور در خصوص مشخص نمودن موضوع مورد اختلاف به توافق نرسند، ديوان موضوع را تعيين خواهد كرد. دبير، اطلاعات دريافتي به اين طريق را در اختيار كليه طرفهاي متعاهد اين معاهده قرار خواهد داد.

1 - در اختلافات بين دو طرف اختلاف، ديوان داوري از سه عضو تشكيل خواهد شد. هر طرف اختلاف يك داور انتخاب خواهد كرد و دو داوري كه به اين صورت انتخاب شده‌اند با توافق مشترك، داور سوم را كه رئيس ديوان داوري خواهد بود، انتخاب خواهند كرد. سرداور نبايد از اتباع يكي از دو طرف اختلاف باشد، محل زندگي‌اش نبايد در قلمرو يكي از طرف هاي اختلاف باشد، تحت استخدام هيچ كدام از آنها نبايد باشد و در هيچ مقام ديگري نيز نبايد اين اختلاف را بررسي كرده باشد. 2 - در اختلافات بين بيش از دو طرف متعاهد، طرف هاي اختلافي كه از منافع واحدي برخوردار هستند به صورت مشترك و با توافق يكديگر يك داور را انتخاب خواهند كرد. 3 - هر پست بلاتصدي به گونه‌اي‌ كه براي انتصاب اوليه تعيين شده، پر خواهد شد.

1 -اگر سرداور ظرف مدت دو ماه پس از انتصاب داور دوم، تعيين نشده باشد، مديركل فائو بنا به درخواست يك طرف اختلاف، ظرف يك دوره دو ماهه ديگر سرداور را انتخاب خواهد كرد. 2 - اگر يكي از طرفهاي اختلاف ظرف مدت دو ماه از زمان دريافت درخواست، داوري را انتخاب نكند، طرف ديگر مي تواند مديركل فائو را آگاه گرداند و وي ظرف يك دوره دو ماهه ديگر اين انتخاب را انجام خواهد داد.

ديوان داوري تصميمات خود را طبق مفاد اين معاهده و حقوق بين‌الملل خواهد گرفت.

ديوان داوري آئين كار خود را تعيين خواهد كرد، مگر اين كه طرفهاي اختلاف به گونه ديگري توافق كنند.

ديوان داوري مي تواند بنا به درخواست يكي از طرفهاي اختلاف، اقدامات موقتي و لازم حمايتي را توصيه كند.

طرفهاي اختلاف، كار ديوان داوري را تسهيل خواهند كرد و به ويژه با استفاده از كليه وسائلي كه در اختيار دارند: الف - كليه اسناد، اطلاعات و تسهيلات مربوط را در اختيار ديوان قرار خواهند داد؛ و ب - در موقع لزوم اجازه خواهند داد كه ديوان شهود يا كارشناساني را فراخواند و ادله آنان را دريافت كند.

طرفهاي اختلاف و داوران موظفند محرمانه بودن كليه اطلاعاتي را كه طي جريان داوري دريافت مي كنند، حفظ كنند.

هزينه‌هاي داوري، جز درصورتي كه ديوان داوري به خاطر وجود شرايط خاص مورد، طريق ديگري را تعيين نكرده باشد، به طور مساوي بر عهده طرفهاي اختلاف خواهد بود. ديوان كليه هزينه‌هاي خود را ثبت خواهد كرد و صورتحساب نهايي را براي طرفهاي اختلاف خواهد فرستاد.

هر طرف متعاهدي كه درخصوص موضوع مورد اختلاف از نظر حقوقي داراي منفعتي باشد كه ممكن است به وسيله تصميم راجع به مورد، تحت تأثير قرار گيرد، مي تواند با رضايت ديوان وارد جريان رسيدگي شود.

ديوان مي تواند دعاوي متقابلي را كه به طور مستقيم از موضوع اختلاف ناشي مي شود، استماع و در مورد آنها تصميم گيري كند.

تصميمات مربوط به آئين رسيدگي و ماهيت ديوان داوري با رأي اكثريت اعضاي آن اتخاذ خواهد شد.

اگر يكي از طرفهاي اختلاف در ديوان داوري حاضر نشود يا نتواند از ادعاي خود دفاع كند، طرف ديگر مي تواند از ديوان بخواهد تا جريان رسيدگي را ادامه دهد و رأي خود را صادر كند. غيبت يا قصور يك طرف اختلاف در دفاع از ادعاي خويش، مانع جريان رسيدگي نخواهد شد. ديوان داوري پيش از اتخاذ تصميم نهايي خود، بايد قانع شده باشد كه ادعا كاملا" بر پايه حقيقت و قانون مي باشد.

ديوان ظرف پنج ماه از تاريخي كه به طور كامل تشكيل شده باشد، تصميم نهايي خود را اتخاذ خواهد كرد، مگر اين كه تمديد مهلتي را براي مدتي كه از پنج ماه تجاوز نخواهد كرد ضروري تشخيص دهد.

تصميم نهايي ديوان داوري محدود به موضوع مورد اختلاف خواهد بود و دلايلي را كه بر مبناي آنها تصميم گيري شده، بيان خواهد نمود. اين تصميم متضمن نام اعضائي كه شركت داشته‌اند و نيز تاريخ اتخاذ تصميم نهايي خواهد بود. هر يك از اعضاي ديوان مي تواند نظريه مجزا يا مخالف خود را به تصميم نهايي پيوست كند.

رأي صادره براي طرفهاي اختلاف لازم‌الاجراء خواهد بود. اين رأي قابل تجديد نظر نخواهد بود، مگر اين كه طرفهاي اختلاف از پيش در خصوص تشريفات تجديد نظرخواهي توافق كرده باشند.

هر يك از طرفهاي اختلاف مي تواند هر اختلافي را در رابطه با تفسير يا شيوه اجراي تصميم نهايي ديوان، براي تصميم گيري به ديوان داوري كه آن را صادر كرده، ارجاع كند.

مصالحه

كميسيون مصالحه بنا به درخواست يكي از طرفهاي اختلاف ايجاد خواهد شد. كميسيون جز در مواردي كه طرفهاي اختلاف به گونه ديگري توافق كنند، متشكل از پنج عضو خواهد بود كه دو نفر از آنها توسط هر طرف ذي‌ربط انتخاب مي شوند و اعضاء مزبور به طور مشترك رئيس را انتخاب خواهند كرد.

در اختلافات بين بيش از دو طرف متعاهد، طرفهائي كه داراي منافع واحد هستند، به طور مشترك و با توافق يكديگر اعضاي خود را در كميسيون انتخاب خواهند كرد. هرگاه دو يا چند طرف اختلاف، منافع مجزايي داشته باشند يا در مورد وجوه منافع يكسان، دچار اختلاف باشند، ميتوانند اعضاي خود را به طور مجزا انتخاب كنند.

اگر طرفهاي اختلاف نتوانند ظرف دو ماه از تاريخ درخواست ايجاد كميسيون مصالحه، اعضاي آن را انتخاب كنند، مديركل فائو در صورتيكه طرف اختلاف بخواهد، ظرف يك دوره دو ماهه ديگر اين انتخاب را انجام خواهد داد.

اگر ظرف دو ماه از تاريخ انتخاب آخرين عضو كميسيون، رئيس كميسيون مصالحه انتخاب نشده باشد، در صورت درخواست يكي از طرفهاي اختلاف، مديركل فائو طي يك دوره دو ماهه ديگر وي را انتخاب خواهد نمود.

كميسيون مصالحه، تصميمات خود را با رأي اكثريت اعضاء خود، اتخاذ خواهد كرد. كميسيون آئين كار خود را تعيين خواهد كرد، مگر اين كه طرفهاي اختلاف به گونه ديگري توافق كنند. كميسيون پيشنهادي را براي حل و فصل اختلاف ارائه خواهد نمود و طرفها با حسن نيت آن را بررسي خواهند كرد.

اختلاف در مورد صلاحيت كميسيون مصالحه توسط كميسيون مصالحه مورد بررسي و تصميم گيري قرار خواهد گرفت.

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده منضم به متن معاهده شامل مقدمه و سي و پنج ماده و دو پيوست در جلسه علني روز يكشنبه مورخ پنجم تير ماه يكهزار و سيصد و هشتاد و چهار مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 1384/4/15 به تأييد شوراي نگهبان رسيد.

رئيس مجلس شوراي اسلامي – غلامعلي حداد عادل