آئيننامه راجع به قانون دعاوي اشخاص نسبت به املاك واگذاري

براي رسيدگي به شكاياتي كه مطابق قانون راجع به‌دعاوي اشخاص نسبت به املاك واگذاري به هيئت رسيدگي و تصفيه املاك مزبور ارجاع مي‌گردد مقررات ذيل بايد رعايت شود:

در جاهائي كه برگهاي چاپي در دسترس اشخاص قرارداده شود شكايات در برگهاي چاپي و اگر در دسترس نباشد در برگهاي غيرچاپي نوشته مي‌شود. شكايت ممكن است به وسيله تلگراف هم بشود.

شكايت‌نامه بايد متضمن امور ذيل باشد: 1ـ نام و مشخصات و اقامتگاه شاكي. 2ـ تعيين ملك موضوع شكايت و قيمت تقريبي آن با مبلغ مورد مطالبه. 3ـ توضيح راجع به اينكه ملك به چه ترتيب و عنواني از شاكي گرفته شده با ذكر دلائل از اسناد و تحقيقات و غيره. 4ـ امضاي شاكي يا وكيل او و در صورت عجز از امضاء مهر يا اثر انگشت بايد گذارده شود.

در صورتي كه شاكي براي اثبات شكايت اسنادي داشته باشد بايد اصل يا رونوشت مصدق آن را به شكايت‌نامه پيوست نمايد و اگر شاكي به دفاتر يا اسناد موجوده در اداره املاك واگذاري يا دفاتر اسناد رسمي يا ادارات و بنگاههاي دولتي و ملي استناد نمايد هيئت پس از تشخيص امكان تأثير اسناد مورد تقاضا نسبت به شكايت شاكي رونوشت اسناد مزبور را مي‌خواهد و ادارات و دفاتر رسمي و بنگاههاي دولتي و ملي مكلفند رونوشت اسناد يا مستخرجه از دفاتر خواسته شده را در وقتي كه هيئت معين كرده است بفرستند و اگر به واسطه عذري نتوانند در وقت معين شده بفرستند بايد معين كنند كه در چه وقت خواهند فرستاد. هيئت رسيدگي مي‌تواند دفاتر يا اسناد موجوده در اداره املاك واگذاري را ملاحظه نمايد و شاكي بايد موارد استناد خود را با مشخصات آن از قبيل تاريخ تصرف يا انتقال ملك و امثال آن بطور وضوح بنويسد.

در صورتي كه شكايتنامه را وكيل يا قيم يا ولي داده باشد بايد وكالتنامه و دليل قيمومت و ولايت خود را بدهد.

براي هر ملك مورد ادعا شكايتنامه عليحده داده مي‌شود ولي ممكن است املاك واقع در يك حوزه را در يك شكايتنامه مطالبه نمود.

هرگاه يك شكايتنامه راجع به املاكي باشد كه در حوزه‌هاي متعدد واقعند هيئت رسيدگي محلي كه شكايت‌نامه به آنجا داده شده فقط نسبت به ملكي كه در حوزه آن واقع است رسيدگي مي‌نمايد و نسبت به املاك واقع در حوزه‌هاي ديگر رونوشتي از شكايت با مدارك مربوطه به املاك مزبور به خرج شاكي به حوزه‌هاي وابسته مي‌فرستد.

در صورتي كه موضوع شكايت خارج از حوزه هيئتي باشد كه شكايتنامه به دفتر آن هيئت داده شده است مديردفتر شكايتنامه را به خرج شاكي به دفتر هيئت حوزه‌اي كه ملك در آنجا واقع است مي‌فرستد.

در صورتي كه بين دو هيئت رسيدگي اختلاف در صلاحيت محلي پيدا شود و هر دو هيئت از خود نفي صلاحيت نمايند و يا خود را صالح بدانند موضوع اختلاف را به وزارت دادگستري گزارش داده و وزارت دادگستري هيئت صالح براي رسيدگي را تعيين خواهد كرد.

مديردفتر هيئت رسيدگي كه شكايت به آنجا داده شده بلافاصله پس از رسيدن شكايتنامه بايد آن را ثبت كرده و رسيدي مشتمل بر نام شاكي و تاريخ تسليم با ذكر شماره ثبت به تقديم‌كننده شكايت بدهد و در روي برگهاي شكايت تاريخ رسيد دادخواست را قيد نمايد.

در صورتي كه شكايت طبق ماده 8 قانون املاك به وسيله تلگراف بشود تاريخ رسيد تلگراف به تلگرافخانه تاريخ شكايت خواهد بود.

در صورتي كه شاكي يا اقامتگاه او معين نباشد شكايتنامه به جريان نيفتاده و در صورتي كه در ظرف شش ماه مذكور در ماده 6 قانون املاك شاكي يا اقامتگاه او معلوم نشود شكايتنامه رد مي‌شود.

چنانچه در شكايتنامه ملك موضوع شكايت و قيمت تقريبي آن معين نشده و يا معادل ميزان مقرر در ماده 22 قانون رسيدگي به دعاوي املاك تمبر الصاق نشده باشد مدير دفتر بايد منتها تا دو روز نواقص مزبور را به شاكي كتباً اطلاع داده و اخطار نمايد كه آن نواقص را رفع كند و اگر نقص از حيث عدم پرداخت هزينه رسيدگي باشد بايد در احضار قيد شود كه اگر شاكي مدعي اعسار باشد و يا مهلت براي پرداخت هزينه بخواهد اظهار كند هرگاه اين نواقص تا آخر مدت شش ماه مذكور در ماده 6 قانون رفع نگردد و يا در اين مدت ادعاي اعسار و يا درخواست مهلت نشود هيئت رسيدگي قرار رد شكايت را صادر خواهد كرد. هرگاه از تاريخ رؤيت اخطار رفع نقيصه كمتر از مدت ده روز به آخر شش ماه ماند ه و يا اخطار بعد از گذشتن مدت مذكور به شاكي ابلاغ شود مدت ده روز با رعايت حق مسافت به شاكي مهلت داده مي‌شود كه نواقص را رفع كند و اگر رفع نكرد شكايتنامه او رد مي‌شود.

در مورد ادعاي اعسار شاكي بايد ادله اعسار را به درخواست رسيدگي به اعسار پيوست كرده و نام گواهانرا با مشخصات و اقامتگاه آنها بنويسد و در صورت درخواست مهلت بايد ضامن معرفي نموده و ضمانتنامه را به درخواست مهلت پيوست نمايد و در اين صورت هيئت رسيدگي بدواً به اعتبار ضامن رسيدگي كرده رأي مي‌دهد. هرگاه هيئت اعتبار ضامن را تصديق نكند شاكي فقط براي يك دفعه مي‌تواند در مدت ده روز از تاريخ اعلام تصميم هيئت شكايتنامه را تمبر و يا ضامن ديگري معرفي كند و هرگاه اعتبار ضامن مورد تصديق هيئت واقع نشده و يا شكايتنامه در مدت مقرر تمبر نشود شكايتنامه رد مي‌شود.

مديردفتر هيئت بايد در ظرف دو روز از تاريخ رسيد شكايتنامه و در صورتي كه شكايت ناقص باشد از تاريخ رفع نواقص يك نسخه از آن را با پيوستها در پرونده مخصوص كه براي شكايت ترتيب مي‌دهد بايگاني و نسخه ديگر را با پيوستها به وسيله نامه رسمي به‌وزارت دارائي ابلاغ مي‌نمايند.

شاكي بايد شكايتنامه و پيوستهاي آن را در دو نسخه بدهد و اگر نسخه‌هاي دوم اوراق كه بايد به وزارت دارائي فرستاده شود از طرف شاكي داده نشده باشد دفتر هيئت آن را تهيه و هزينه‌اش‏را از شاكي مطالبه مي‌نمايد.

در صورتي كه وزارت دارائي شاكي را در شكايت خود ذيحق بداند اين مطلب را در پاسخ خود تصريح مي‌نمايد.

پس از رسيدن پاسخ وزارت دارائي و يا گذشتن مدت مقرر در ماده 10 قانون املاك مديردفتر بايد پرونده را نزد رئيس مربوطه بفرستد تا موقع رسيدگي را تعيين نمايد. دفتر وقت را به شاكي و نماينده وزارت دارائي اطلاع مي‌دهد ولي وقت طوري بايد تعيين شود كه فاصله بين ابلاغ وقت به طرفين و روز جلسه كمتر از سه روز نباشد.

اشخاص ذينفع مي‌توانند شخصاً در موقع رسيدگي حاضر شوند يا نماينده بفرستند و در صورتي كه نماينده فرستاده شود نمايندگي او بايد نزد هيئت محرز شود. نماينده اعم است از وكلاء دادگستري يا غير آنها.

در هر موردي كه هيئت حضور شخص شاكي را لازم بداند مي‌تواند او را احضار نمايد و در ورقه احضاريه اين نكته بايد تصريح شود.

خلاصه توضيحات و مذاكرات بايد در صورتمجلس نوشته شده و به امضاي طرفين برسد. عدم حضور يك طرف مانع توضيحات طرف ديگر و اتخاذ تصميم از طرف هيئت نمي‌باشد.

پس از خاتمه رسيدگي هيئت بايد منتها تا يك هفته نسبت به شكايت اظهارنظر كرده رأي خود را بدهد و رونوشت رأي در ظرف سه روز براي ابلاغ به طرفين فرستاده مي‌شود.

در رأي هيئت بايد تكليف شكايت بطور صريح و به ترتيبي كه در قانون املاك مقرر است معين شود.

در رأي بايد نكات ذيل نوشته شود: 1ـ تاريخ رأي 2ـ نام و مشخصات شاكي و نماينده وزارت دارائي 3ـ موضوع شكايت 4ـ خلاصه جريان امر و جهات و دلائل رأي 5ـ نام رأي‌دهندگان و امضاء آنها

اگر در تنظيم رأي اشتباه در حساب يا سهو قلم و امثال آن شده باشد هيئت رسيدگي مي‌تواند آن را تصحيح نمايد و اين تصحيح به ضميمه رأي عليحده ابلاغ مي‌شود و قابل تجديدنظر است.

رد شكايت شاكي به هر عنوان كه باشد قابل تجديدنظر است و اگر شكايتنامه در ظرف 6 ماه مذكور در ماده 6 قانون املاك رد شود شاكي در بقيه مدت مزبور مي‌تواند شكايتنامه خود را تجديد كند.

شاكي و وزارت دارائي مي‌توانند جلب سوم كس را در هر يك از دو مرحله نخستين و تجديدنظر تا وقتي كه رسيدگي تمام نشده است بخواهند و همچنين در غير موارد ماده 7 قانون املاك سوم كسي كه راجع به تصرف خود در موضوع رسيدگي هيئت‌ها اظهاري داشته باشد مي‌تواند تا پايان رسيدگي بدوي و تجديدنظر وارد شود.

در مواردي كه نظر كارشناس لازم باشد هيئت‌ رسيدگي مي‌تواند به نظر خود يك يا چند نفر كارشناس معين نمايد مگر اينكه طرفين تراضي به شخص يا اشخاص معيني نمايند.

در صورتي كه موضوع رسيدگي به صلح يا داوري خاتمه يابد مانند موارد احكام قعطي عمل مي‌گردد.

هر يك از اعضاء هيئت بايد در موارد مذكور در ماده 208 آئين‌دادرسي مدني از رسيدگي خودداري كنند.

در موارد ماده فوق اعضاء هيئت بايد از رسيدگي خودداري نمايند ولي اشخاص ذينفع نمي‌توانند به استناد اين ماده اعضاء هيئت را رد نمايند و اظهارات آنها جنبه تذكر خواهد داشت.

هيئت رسيدگي هرگونه بازجوئي و اقدامي كه براي كشف مطلب لازم بداند و انجام آن ميسر باشد به عمل مي‌آورد هر چند درخواستي نسبت به آن اقدام نشده باشد و در تمام جريان رسيدگي مي‌تواند دلائلي كه مورد استناد واقع مي‌شود قبول نمايد.

درخواست تجديدنظر بايد مشتمل بر امور ذيل باشد: 1ـ نام و مشخصات درخواست‌كننده تجديدنظر و اقامتگاه او. 2ـ نام و مشخصات كسي كه طرف تقاضاي تجديدنظر است. 3ـ رأيي كه از آن درخواست تجديدنظر شده. 4- اعتراضاتي كه درخواست‌كننده تجديدنظر برحكم نخستين دارد

در صورتي كه وكيل يا قيم يا ولي درخواست تجديدنظر كند بايد وكالت‌نامه يا دليل قيمومت يا ولايت خود را به درخواست پيوست نمايد.

اگر درخواست تجديدنظر از جهت پيوست نشدن وكالتنامه و دليل قيومت يا ولايت ناقص و در پرونده مرحله نخستين هم پيوست نباشد و يا هزينه رسيدگي تأديه نشده باشد مدير دفتري كه درخواست تجديدنظر به آنجا داده شده به درخواست‌كننده تجديدنظر اخطار مي‌نمايد كه در ظرف ده روز با رعايت مدت مسافت نقص درخواست را رفع كند و اگر در اين مدت رفع نقص نشود درخواست وازده مي‌شود.

در صورتي هم كه اعتراضات ذكر نشده باشد حكم اين ماده جاري خواهد بود

در صورتي كه درخواست‌كننده تجديدنظر نسبت به هزينه رسيدگي ادعاي اعسار كرده و يا مهلت خواسته باشد بايد آن را در درخواست تجديدنظر يا در مدت مقرر براي رفع نقص درخواست نوشته و تصديقي از هيئت رسيدگي نخستين مبني بر دعوي اعسار و يا خواستن مهلت قبل از گذشتن مدت رفع نقص درخواست به دفتر هيئت تجديدنظر بدهد. هرگاه معلوم شود كه درخواست‌كننده تجديدنظر ادعاي اعسار نكرده و يا مهلت نخواسته و يا ادعا و درخواست او رد شده و رأي هيئت نخستين راجع به رد اعسار قطعي شده است درخواست تجديدنظر وازده مي‌شود.

مدير دفتر هيئت تجديد نظر نسخه دوم درخواست واصله و منضمات آنرا منتهي در ظرف در [دو] روز از تاريخ وصول براي طرف مي‌فرستد كه در ظرف ده روز با رعايت مدت مسافت (از قرار هر 36 كيلومتر يكروز) كتباً پاسخ دهد پس از مضي مدت دفتر مكلف است پرونده و ضمائم آنرا با اوراق واصله و پرونده بدوي نزد رئيس هيئت‌ تجديدنظر براي رسيدگي بفرستد در مورد درخواست هائيكه قبلاً بدفتر هيئت تجديدنظر رسيده و داراي نواقصي ميباشد نيز بهمين ترتيب عمل ميشود (مكر [مگر] آنكه نواقص مزبور بعداً رفع شده باشد). رئيس هيئت تجديدنظر پرونده‌هاي واصله را بترتيب تاريخ وصول در جريان ميگذارد و در صورتيكه درخواست قابل قبول باشد رسيدگي وگرنه قرار مقتضي (اعم از رد يا رفع نقص) صادر ميشود. و در صورتيكه بنظر رئيس هيئت تجديدنظر لازم باشد كه از پرونده گزارش جامعي تهيه شود انرا [آنرا] بيكي از اعضاء هيئت ارجاع مينمايد و عضو مذكور مكلف است ظرف مدتيكه از ده روز تجاوز ننمايد گزارش جامعي شامل خلاصه شكايت شاكي و مستندات او و جريان كار در مرحله بدوي و مفاد راي مرحله بدوي و خلاصه اعتراضات و خلاصه جوابهائيكه باعتراضات داده شده تهيه نمايد. اين گزارش در جلسه فوق‌العاده قرائت ميگردد و هرگاه درخواست قابل قبول باشد و حضور اصحاب دعوي هم لازم تشخيص گردد جلسه رسيدگي تعيين خواهد شد والا رأي مقتضي صادر ميشود. در هر حال حضور اصحاب دعوي در جلسه رسيدگي موكول بنظر هيئت است و هر حكم و قرار صادر از طرف هيئت تجديد نظر غيرقابل اعتراض است.

اگر درخواست تجديدنظر نسبت به حكم نخستين در ماهيت شكايت باشد هيئت تجديدنظر پس از رسيدگي حكم مقتضي مي‌دهد و اگر نسبت به قرار باشد و آن قرار الغا شود رسيدگي به موضوع شكايت را به هيئت رسيدگي مرحله نخستين ارجاع مي‌نمايد.

در مورديكه نسبت بيك ملك يا اجراء آن چند نفر شكايت نموده بايد بكليه شكايات طبق ماده 13 دفعه رسيدگي بعمل آمده و حكم صادر و بتمام شاكيان ابلاغ شود و بتقاضاي تجديد نظر نيز كه در اين قبيل از موارد ميشود بهمين نحو رسيدگي بعمل آيد و اگر بر خلاف اين ترتيب در هيئت نخستين يا تجديد نظر رسيدگي شده و حكمي صادر شده يا شود هر يك از شكايت كنندگان بدوي كه حكم رامضر براي خود ميداند مي تواند از رئيس هيئت نخستين يا تجديد نظر ابلاغ حكم را تقاضا نموده و پس از ابلاغ در ظرف مهلت مقرر نسبت بآن تقاضاي تجديد نظر نمايد. در اينصورت هيئت تجديد نظر اجراء حكم را بتاخير انداخته و بطرفيت محكوم له رسيدگي كرده چنانچه مستدعي تجديد نظر را ذيحق تشخيص داد حكم بحقانيت او صادر و ضمنا حكم سابق را از اعتبارخ واهد انداخت.

ترتيب رسيدگي و رأي در مرحله تجديدنظر به استثناي آن چه در اين آئين‌نامه حكم خاص دارد مثل مرحله بدوي است ولي تصحيح حكم با اطلاع طرفين بعمل مي‌آيد.

رونوشت حكم قطعي هيئت نخستين حكم تجديدنظر بايد در ظرف سه روز جهت اجراء آن به وزارت دارائي فرستاده شود كه هر چه زودتر آن را به موقع اجرا بگذارد.

در مورد تبصره ماده 37 وزارت دارائي ميتواند بتقاضاي ذينفع از اجراء خود داري نموده و منتظر دستورهيئت تجديد نظر شود.

اوراق اخطار و احضار و احكام و غيره كه به وزارت دارائي بايد ابلاغ شود پيوست نامه به وزارت مزبور فرستاده شده و رسيد گرفته مي‌شود و در اين مورد تاريخ رسيد تاريخ ابلاغ خواهد بود و اوراقي كه به شاكي يا نماينده وزارت دارائي و اشخاص ديگر بايد ابلاغ شود به‌توسط مأمور مخصوص يا شهرباني يا فرمانداري يا امنيه يا بخشدار يا دهدار محل و يا به هر وسيله ديگري كه رئيس هيئت رسيدگي مقتضي بداند ابلاغ مي‌شود.

در مهلت‌هائي كه مسافت رعايت مي‌شود از قرار هر 36 كيلومتر يك روز و كسر آن برابر يك روز محسوب خواهد شد و اگر روز آخر موعد مصادف با تعطيل شود آخر موعد روز بعد از تعطيل خواهد بود.

وزارت دارائي مطابق ماده 5 قانون دعاوي نسبت به املاك واگذاري براي هيئت‌هاي رسيدگي نمايندگي تعيين مي‌كند كه قبل از شروع به رسيدگي در محل حاضر باشند تا وقت جلسه و امور ديگر كه لازم باشد به آنها ابلاغ شود.

احكام قطعي هيئت‌هاي نخستين و احكام هيئت‌هاي تجديد نظر اعم از اينكه اجرا شده باشد يا خير در موارد زير قابل اعاده دادرسي است: الف ـ اگر در مطلبي كه موضوع ادعا نبوده است حكم صادر شده باشد. ب ـ اگر حكم بمقدار بيشتر از خواسته صادر شده باشد.

خواسته همان است كه در دادخواست بدوي مورد مطالبه واقع شده است.

مهلت اعاده دادرسي براي اشخاص مقيم ايران ده روز است بعلاوه مدت مسافت (از قرار هر36 كيلومتر يكروز) و براي كساني كه در خارجه مقيمند دو ماه و براي كساني كه در كشورهاي دور مثل آمريكا- خاوردور- اقيانوسيه اقامت دارند سه ماه و بطريق زير شروع ميشود: 1 ـ نسبت به احكام هيئت نخستين (در صورتي كه تقاضاي تجديدنظر نشده باشد) تاريخ انقضاء مدت تجديد نظر. 2 ـ نسبت به احكام هيئت تجديد نظر- از تاريخ ابلاغ حكم.

دادخواست اعاده دادرسي بمقام صادر كننده حكم مورد تقاضاي اعاده دادرسي يا قائم‌ مقام آن داده ميشود.

هزينه رسيدگي معادل ميزان مقرر در ماده 22 قانون رسيدگي بدعاوي املاك واگذاري است.

نسبت به احكامي كه كه تا تاريخ اجراي اين آئين نامه صادر و قطعيت يافته و موجبات اعاده دادرسي نسبت بآنها فراهم گرديده ابتداء مهلت هاي مندرج در ماده 2 يكماه پس از تاريخ اجراي اين آئين نامه شروع ميشود.

مندرجات دادخواست اعاده دادرسي بايد منطبق با مقررات ماده 601 قانون آئين ‌دادرسي مدني باشد و رسيدگي با رعايت مواد 602 الي 605 و ماده 607 و ماده 610 قانون مزبور بعمل ميآيد.

اگر دو حكم متقضاد نسبت بيك موضوع صادر و قطعي شده باشد هيئت صادر كننده حكم به درخواست ذينفع و يا اجراء در هر موقع ميتواند بموضوع رسيدگي نموده حكم ثاني را فسخ نمايد تا حكم اول بقوت خود باقي باشد.