رأي شماره 741927 هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع: ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 97 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است.

شماره0201764 - 1403/4/4 بسمه تعالي مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با شماره دادنامه 140331390000741927 مورخ 29/3/1403 با موضوع: «آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره هاي كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 1397 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است از تاريخ تصويب ابطال شد» جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد. مديركل هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي ديوان عدالت اداري ـ يداله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه: 29/3/1403 - شماره دادنامه: 140331390000741927 شماره پرونده: 0201764 مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي : آقاي فرشيد غلامي ارجنكي طرف شكايت: دانشگاه صنعتي شريف موضوع شكايت و خواسته: ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 97 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است. گردش كار: شاكي به موجب دادخواستي ابطال آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 97 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است را خواستار شده و در مقام تبيين خواسته اعلام كرده است كه: "اولاً: به موجب ماده 6 قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب 18/5/1383، كليه وزارتخانه ها، مؤسسات و شركت هاي دولتي، مؤسسات و نهادهاي عمومي غيردولتي و همچنين مؤسسات خصوصي كه به نوعي مبادرت به انجام فعاليت هاي آموزش عالي، پژوهش و فناوري مي نمايند، موظفند فعاليت هاي خود را در چهارچوب سياست ها و آيين نامه هاي موضوع اين قانون انجام دهند. در اين راستا به استناد بندهاي (الف)، (ب) و (ج) ماده 15 قانون برنامه پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران و بند3 جزء «ج» ماده 2 و ماده 6 قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب 18/5/1383 شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي با مصوبه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در اين راستا ايجاد گرديد. ثانياً: به موجب مقدمه آيين نامه تشكيل شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي مصوب وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ابلاغي به شماره 141209/و مورخ 4/8/1393 هدف از تشكيل شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي، ارتقاي كيفيت و تقويت يكپارچگي در سياست گذاري و برنامه ريزي آموزشي براي كليه دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي و مراكز پژوهشي كشور اعم از دولتي و غيردولتي است. در اين جهت وضع تدوين آيين نامه هاي آموزشي در تمام مقاطع تحصيلي به استناد بند 12 ماده 3 آيين نامه شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي در صلاحيت اين شورا است و همه مراكز آموزشي و پژوهشي و فناوري موظف هستند تمام فعاليت هاي خود را در چهارچوب مصوبات شوراي اخيرالذكر انجام دهند، لذا دانشگاه صنعتي شريف نمي تواند آيين نامه اي خلاف مصوبات شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تصويب و اجرا كند و از اين رو مصوبه مذكور خارج از حدود اختيارات دانشگاه صنعتي شريف است. ثالثاً: مستند به آيين نامه دوره هاي تحصيلي كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (ويژه سطح 1 و دولتي) ابلاغي به شماره 2/43069 مورخ 1/3/1397 حكمي در خصوص تأثير نمره هاي مردودي دانشجو در ميانگين نمرات نيم سال و ميانگين نمرات كل مقرر نشده است، لذا تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره هاي كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب 1/3/1397 شوراي عالي آموزشي، خلاف آيين نامه شوراي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري است و ابطال آن از تاريخ تصويب مورد تقاضاست." متن مقرره مورد شكايت به شرح زير است: "آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مقدمه با استناد به آيين نامه آموزشي مصوب جلسه 889 شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي وزارت مورخ 20/10/1396 كه طي ابلاغيه شماره 2/43069 به تاريخ 1/3/1397 به دانشگاه ها ابلاغ شده است و براساس بند 3 اين ابلاغيه كه در آن تصميم گيري پيرامون موضوعاتي كه در آيين نامه فوق الذكر مسكوت گذاشته شده اند به دانشگاه هاي سطح 1 و 2 دولتي تفويض شده است، آيين نامه دوره هاي كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف و شيوه اجرايي مفاد آن به شرح زير براساس آخرين مصوبات شوراي آموزش و هيأت امناي دانشگاه تدوين و اجرايي شده است. لازم به ذكر است كه مواد زير همگي منطبق بر آيين نامه ابلاغي وزارت و همچنين شامل شيوه اجرا و تعيين تكليف موارد تفويض شده است. ماده 14: نمره ارزشيابي از هر درس به صورت عددي از صفر تا 20 محاسبه و حداقل نمره قبولي در هر درس 10 مي باشد. تبصره 2: نمره مردودي در يك يا چند درس در معدل نيم سال و معدل كل محاسبه شده و گذراندن آن در نيم سال هاي بعدي موجب حذف نمره مردودي نمي شود." در پاسخ به شكايت مذكور معاون اداري و مالي دانشگاه صنعتي شريف به موجب لايحه شماره /2554/1000/02 ص ـ 26/6/1402 به طور خلاصه توضيح داده است كه: "اولاً ـ حسب ماده 10 قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، دانشگاه ها و مؤسسات تحقيقاتي داراي شخصيت حقوقي مستقل بوده و برابر مصوبات هيأت امنا اداره مي شوند. همچنين وفق ماده 1 قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور، دانشگاه ها معاف از رعايت قوانين و مقررات عمومي حاكم بر دستگاه هاي دولتي شده اند و روح حاكم بر ماده يك قانون فوق اعطاي اختيار به هيأت امنا بوده است. ثانياً ـ در ماده 17 آيين نامه دوره هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (ويژه دانشگاه هاي سطح 1 و 2 دولتي) به شماره 2/43069 مورخ 1/3/97 13 مصوب وزارت عتف، ملاك دانش آموختگي براي دوره هاي كارداني، كارشناسي پيوسته و ناپيوسته، گذراندن كليه واحدهاي دوره و داشتن ميانگين كل حداقل 12 در پايان دوره قيد شده است. ميانگين كل به معناي ميانگين كليه نمرات مندرج در كارنامه ريزنمرات دانشجو است كه شامل نمرات مردودي و قبولي مي باشد. لذا تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دانشگاه صنعتي شريف، منافاتي با ماده 17 آيين نامه وزارت عتف ندارد و برخلاف ادعاي شاكي، آيين نامه دانشگاه كاملاً در چهارچوب آيين نامه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، تدوين گرديده است. ثالثاً ـ موضوع عدم لحاظ نمرات مردودي در محاسبه معدل نيم سال و معدل كل، در صورت كسب نمره بيشتر از 14 در دروس پيش تر مردود شده، در تبصره ذيل ماده 18 آيين نامه آموزشي مصوب سال 1394 وزارت عتف به صراحت قيد شده بود و ليكن اين موضوع در آيين نامه جديد به شماره 2/43069 مورخ 1/3/97 13 وزارت عتف حذف گرديد و مفاد اين ماده به شرح مندرج در ماده 15 آيين نامه جديد اصلاح گرديد. رابعاً ـ رعايت عدالت حكم مي كند كه بين دانشجوياني كه با يك بار اخذ يك درس موفق به گذراندن آن مي شوند با دانشجوياني كه با بيش از يك بار اخذ يك درس (به دليل مردودي در دفعه اول) موفق به گذراندن يك درس مي شوند تمايز ايجاد شود و حذف نمره مردودي در محاسبه ميانگين كل خلاف انصاف و عدالت است. در خاتمه، همان گونه كه مستحضريد، ابطال مصوبات و آيين نامه ها امري استثنايي است كه بايد با نگاه مضيق به آن نگريست بنابراين در مواقع ترديد در قابل ابطال بودن يا نبودن يك مصوبه مطابق اصول حقوقي اصل بر بقا و استصحاب اعتبار مصوبه و غير قابل ابطال بودن آن است. عليهذا با عنايت به مستدلات و مستندات فوق، صدور رأي مقتضي دائر بر ابقاء تبصره مورد شكايت، مورد استدعاست." در اجراي ماده 84 قانون ديوان عدالت اداري پرونده به هيأت تخصصي فرهنگي، آموزشي، پزشكي ديوان عدالت اداري ارجاع و هيأت مذكور به موجب دادنامه 140331390000535928 ـ 6/3/1403 آن قسمت از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره هاي كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 1397 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين نيمسال تحصيلي مي باشد قابل ابطال تشخيص نداد و رأي به رد شكايت صادر كرده رأي مذكور به علت عدم اعتراض از سوي رئيس يا ده نفر از قضات ديوان عدالت اداري قطعيت يافت. رسيدگي به قسمت ديگر از تبصره 2 ماده 14 آيين نامه آموزشي دوره كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 97 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است در دستور كار جلسه هيأت عمومي قرار گرفت. هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 29/3/1403 به رياست معاون قضايي ديوان عدالت اداري در امور هيأت عمومي و هيأت هاي تخصصي و با حضور معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است. رأي هيأت عمومي اولاً براساس جزء (4) بند (ب) ماده (2) قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب سال 1383، تعيين ضوابط، معيارها و استانداردهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي از مأموريت هاي اصلي و در حدود اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه اداره امور دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارتخانه يادشده است و در راستاي ايفاي مأموريت ها و اختيارات فوق، آيين نامه دوره هاي تحصيلي كارداني/كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (ويژه دانشگاههاي سطح 1 و 2 دولتي) در جلسه شماره 889 مورخ 30/10/1396 به تصويب شوراي عالي برنامه ريزي آموزشي رسيده است و آيين نامه ياد شده فاقد هرگونه حكمي دائر بر محاسبه نمره هاي مردودي در ميانگين كل نمرات است. ثانياً برمبناي ماده (17) ناظر بر ماده (15) آيين نامه اخيرالذكر، ضمانت اجراي عدم كسب نمره 10 به عنوان نمره قبولي هر درس در مقطع كارشناسي، مشروطي احتمالي در همان نيمسال تحصيلي و الزام به گذراندن مجدد درس مردودي است كه ممكن است منجر به افزايش سنوات تحصيلي و مآلاً عدم فارغ التحصيلي دانشجو شود. بنابراين محاسبه نمره درس مردودي در ميانگين كل نمرات، تحميل محروميت و نوعي مجازات بوده و مغاير با اصول سي ام و سي و ششم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و ماده (1) قانون تأمين وسايل و امكانات تحصيل اطفال و جوانان ايراني مصوب سال 1353 در خصوص حق تحصيل اشخاص است و بنا به مراتب فوق، آن قسمت از تبصره (2) ماده (14) آيين نامه آموزشي دوره هاي كارشناسي دانشگاه صنعتي شريف مصوب سال 1397 شوراي دانشگاه كه متضمن محاسبه نمرات مردودي دانشجويان در ميانگين كل نمرات است، خارج از حدود اختيار و خلاف قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 از تاريخ تصويب ابطال مي شود. اين رأي براساس ماده 93 قانون ديوان عدالت اداري (اصلاحي مصوب 10/2/1402) در رسيدگي و تصميم گيري مراجع قضايي و اداري معتبر و ملاك عمل است هيأت عمومي ديوان عدالت اداري معاون قضايي ديوان عدالت اداري ـ مهدي دربين