دستورالعمل اصلاحي ناظر بر صدور اوراق گام و ضوابط مديريت اوراق در اركان بانك مركزي

با توجه به استقبال گسترده بانك ها و بنگاه هاي توليدي از اوراق گام جهت تامين مالي سرمايه درگردش توليد و اخذ نظرات و پيشنهادهاي واصله از شبكه بانكي، دستگاه هاي اجرايي و فعالان اقتصادي، ارتقاي دستورالعمل و افزايش كارايي اين ابزار در دستور كار بانك مركزي قرار گرفت و دستورالعمل اصلاحي ناظر بر صدور اوراق گام و ضوابط مديريت اوراق در اركان بانك مركزي به تصويب رسيد. در اصلاحيه دستورالعمل مذكور، ضمن حفظ چارچوب كلي ضوابط قبلي، با هدف افزايش كارايي ابزار در خصوص تامين مالي و گردش بيشتر اوراق در زنجيره هاي توليد و ممانعت از تنزيل زودهنگام اوراق، ايجاد امكان ابطال اوراق و انتقال آن در زنجيره بابت پرداخت ماليات و بيمه و نظاير آن و همچنين امكان انجام خريد دين اوراق، تغييراتي در ضوابط و مقررات اوراق گام صورت پذيرفته است. اهم تغييرات دستورالعمل، به شرح زير است: 1 - ممنوعيت تنزيل و انتقال اوراق به بازار سرمايه توسط اولين متقاضي، 2 - تعيين سقف مجاز تنزيل اوراق حداكثر 25 درصد مبلغ اوراق، 3 - الزام موسسات اعتباري عامل به رعايت ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام، 4 - امكان ابطال اوراق گام در صورت تقاضاي متقاضي، 5 - اصلاح تعريف اصطلاحات «اوراق گام»، «متعهد» و «متقاضي»، 6 - امكان استفاده از گام به منظور پرداخت بدهي مالياتي، حق بيمه تامين اجتماعي و حقوق دولتي در چارچوب ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام، 7 - افزايش دوره ممنوعيت صدور اوراق گام در صورت عدم ايفاي تعهد بانك در قبال دارندگان اوراق در سررسيد. همچنين ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام موضوع ماده (17) دستورالعمل مذكور كه با اهداف مقرر در دستورالعمل جديد از جمله افزايش كارايي ابزار در خصوص تامين مالي و گردش بيشتر اوراق در زنجيره هاي توليد و جلوگيري از تنزيل زودهنگام اوراق، نحوه انتقال آن در زنجيره بابت پرداخت ماليات و بيمه و نظاير آن نيز در اركان بانك مورد تصويب قرار گرفت. شايان ذكر است با توجه به اصلاح دستورالعمل اوراق گام و ضوابط كنترل و مديريت تدوين شده در خصوص اوراق گام،"دستورالعمل ناظر بر اوراق گام " پس از طي يك هفته از تاريخ ابلاغ، لازم الاجرا مي باشد و از آن تاريخ، دستورالعمل اخير جايگزين مصوبات جلسات شماره يكهزار و دويست و هشتاد و سومين مورخ 1398/9/5 و يكهزار و سيصد و چهل و نهمين مورخ 1401/9/15 و يكهزار و سيصد و سي و دومين مورخ 1401/1/16 شوراي محترم پول و اعتبار مي گردد. همچنين از تاريخ اين ابلاغ، شيوه نامه اجرايي اوراق گام مصوب سيزدهمين جلسه كميسيون پولي و اعتباري مورخ 1401/5/12 كه به منظور رفع ابهام مواد دستورالعمل قبلي اوراق گام تدوين شده بود، ملغي مي گردد. با عنايت به موارد فوق، ضمن ارسال نسخه اي از دستورالعمل جديد و ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام، خواهشمند است دستور فرمايند مراتب به قيد تسريع به تمامي واحدهاي ذي ربط آن بانك‏‏‏/مؤسسه اعتباري غيربانكي ابلاغ و بر حسن اجراي آن تأكيد و نظارت دقيق شود. همچنين مقتضي است ترتيبي اتخاذ شود تا نسخه اي از بخشنامه ابلاغي به واحدهاي ذي ربط، به مديريت كل عمليات پولي و اعتباري اين بانك ارسال گردد.‏‏‏

دستورالعمل ناظر بر گواهي اعتبار مولد (گام)

شوراي پول و اعتبار در يك هزار و سيصد و پنجاه و پنجمين جلسه مورخ 1401/12/27 به استناد ماده (11) قانون پولي و بانكي كشور مصوب ١٨ تيرماه ١٣٥١ در چارچوب سياست اعتباري مبتني بر توسعه ابزارهاي تامين مالي زنجيره توليد با هدف افزايش كارايي روش هاي تامين مالي، «دستورالعمل ناظر بر گواهي اعتبار مولد (گام)» را كه از اين پس به اختصار دستورالعمل ناميده مي شود، در 19 ماده و 15 تبصره به شرح ذيل تصويب نمود.

در اين دستورالعمل، عناوين زير به جاي عبارات مشروح مربوط به كار مي روند :

بانك مركزي : بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران .

موسسه اعتباري عامل : بانك يا موسسه اعتباري داراي مجوز از بانك مركزي كه به درخواست متعهد، نسبت به صدور اوراق گام و بازپرداخت مبلغ اسمي آن در سررسيد اقدام مي نمايد .

متعهد : شخص حقوقي كه بابت تامين سرمايه در گردش جهت خريد كالا و خدمت، از موسسه اعتباري تقاضاي صدور گام مي نمايد.

متقاضي : شخص حقيقي يا حقوقي كه بابت مطالبات خود، گام را دريافت مي كند .

اوراق گام : اوراقي است كه نشان دهنده بدهي قطعي متعهد به متقاضي است و بر مبناي عقد ضمان به عامليت و ضمانت موسسه اعتباري صادر مي گردد.

سامانه : سامانه صدور و مديريت اوراق گام در بازار پول .

سقف ضمانت : حداكثر ميزان مجاز ضمانت اوراق گام براي موسسه اعتباري عامل كه توسط بانك مركزي تعيين مي شود.

سقف اعتباري : حداكثر ميزان اوراق گام قابل صدور براي متعهد كه توسط بانك مركزي تعيين مي شود.

ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام : ضوابطي است كه با هدف مديريت كنترل و مديريت اوراق گام در تمام فرآيندهاي مرتبط و افزايش كارايي آن، توسط بانك مركزي تهيه و به موسسات اعتباري ابلاغ مي شود.

بانك مركزي به منظور كمك به بهبود روش هاي تأمين سرمايه در گردش ظرف مدت 2 ماه اقدام به راه اندازي سامانه جهت صدور و مديريت اوراق گام در بازار پول مي نمايد.

اوراق گام داراي ويژگي هاي زير است:

با نام ؛

غيركاغذي ؛

بدون كوپن سود ؛

در قطعات استاندارد شده با ارزش اسمي يك ميليون ريال ؛

با سررسيدهاي حداقل يك ماه و حداكثر تا 12 ماه (در پايان هر ماه) ؛

اوراق گام براساس ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام (ابلاغي بانك مركزي)، توسط موسسه اعتباري عامل در سامانه گام صادر مي شود و متقاضي امكان نگه داري تا سررسيد، انتقال در شبكه بانكي با قيمت اسمي (تا سررسيد) و انتقال به بازار سرمايه يا خريد دين طبق ماده (5) را دارد.

اوراق قابل معامله در بازار سرمايه در چارچوب ضوابط بازار مذكور است.

اوراق پس از انتقال به بازار سرمايه، قابل انتقال در شبكه بانكي نيست.

اشخاص حقوقي (غير از بانك ها و موسسات اعتباري) مي توانند اوراق گام را از دارنده آن در چارچوب ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام و ساير ضوابط و مقررات مربوطه، خريد دين نمايند.

سقف اعتباري هر متعهد معادل 200 درصد از فروش سال آخر بر مبناي صورت هاي مالي حسابرسي شده پس از كسر مانده تسهيلات مرتبط با تأمين مالي سرمايه در گردش و تعهدات ناشي از اوراق گام قبلي منتشره نزد شبكه بانكي منوط به استعلام صورتحساب الكترونيكي و انتقال در زنجيره تامين، تعيين مي گردد.

موسسه اعتباري عامل موظف است پيش از صدور و انتقال اوراق گام، از موارد زير در حد عرف بانكداري اطمينان حاصل نمايد :

صوري نبودن موضوع معامله و احراز صدق آن ؛

مرتبط و متناسب بودن موضوع معامله با زمينه فعاليت متعهد و متقاضي ؛

پس از دريافت درخواست متعهد، موسسه اعتباري عامل موظف است نسبت به اعتبارسنجي متعهد در چارچوب مقررات مربوط اقدام و در صورت موافقت با صدور اوراق گام، وثايق و تضامين كافي را اخذ نمايد.

موسسه اعتباري عامل موظف است كليه عمليات اوراق گام را در سامانه گام ثبت نمايد.

موسسه اعتباري عامل موظف است نسبت به اخذ شماره منحصربه فرد از سامانه گام و ثبت اطلاعات تكميلي در سامانه سمات اقدام نمايد.

نرخ كارمزد اوراق گام توسط بانك مركزي تعيين و ابلاغ مي گردد.

موسسه اعتباري عامل بايستي قبل از صدور اوراق گام، حق برداشت از كليه حساب هاي متعهد نزد آن بانك را در صورت عدم ايفاي تعهدات در سررسيد اخذ نمايد.

متعهد مكلف است براي استفاده از اعتبار تأييد شده خود توسط موسسه اعتباري عامل جهت صدور اوراق گام، تقاضاي خود را به همراه معرفي متقاضي و مدارك مثبته حسب ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام به موسسه اعتباري عامل داراي مجوز صدور اوراق گام، ارائه نمايد.

خريد دين موضوع ماده (5) نيازمند ارائه مدارك مثبته نمي­باشد.

پس از موافقت موسسه اعتباري عامل، اوراق گام از طريق سامانه گام به نام متقاضي صادر مي گردد.

متقاضي مي تواند در چارچوب ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام، اوراق گام را به منظور پرداخت ديون از جمله بدهي مالياتي، حق بيمه تامين اجتماعي و حقوق دولتي منتقل نمايد.

عمليات خريد دين موضوع ماده (5) صرفاً توسط موسسه اعتباري عامل و ثبت در سامانه گام صورت پذيرد.

در چارچوب ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام، اوراق گام در حلقه اول زنجيره توليد قابل تنزيل نمي باشد و سقف مجاز تنزيل اوراق حداكثر 25 % مبلغ اوراق مزبور است.

متعهد مكلف است در سررسيد اوراق گام، نسبت به ايفاي تعهد خود (تامين وجه اوراق گام صادره براي متقاضي) به موسسه اعتباري عامل اقدام نمايد.

در صورت عدم ايفاي تعهد توسط متعهد، موسسه اعتباري عامل موظف است ضمن انجام اقدامات لازم جهت وصول مطالبات خود از متعهد اعم از اجرايي نمودن وثايق يا تضامين نسبت به اقدامات ذيل مبادرت ورزد :

مطالبات مذكور را به اقلام بالاي خط ترازنامه خود و به سرفصل بدهكاران بابت گواهي اعتبار مولد (گام) پرداخت شده‏ به تفكيك دولتي و غيردولتي انتقال دهد.

موسسه اعتباري موظف است در صورت عدم پرداخت اوراق گام توسط متعهد مطالبات مذكور را پس از دو ماه به طبقه مشكوك الوصول منتقل نمايد. ذخيره گيري مطالبات ناشي از اوراق گام مطابق دستورالعمل نحوه محاسبه ذخيره گيري موسسات اعتباري قابل محاسبه مي باشد.

تسويه اوراق گام از طريق اعطاي تسهيلات جديد مجاز نمي باشد.

در صورتي كه متعهد نسبت به تعهدات خود در سررسيد اوراق گام عمل نكند مشمول موارد زير وفق قرارداد مي گردد:

پرداخت وجه التزام تاخير تاديه دين از تاريخ پرداخت وجه اوراق گام توسط موسسه اعتباري عامل ؛

: وجه التزام تاخير تاديه دين موضوع اين بند برابر است با نرخ سود تسهيلات غيرمشاركتي به علاوه 8 واحد درصد ؛

ممنوعيت بهره مندي از صدور اوراق گام تا حداقل شش ماه پس از زمان تسويه بدهي اوراق گام نكول شده قبلي ؛

ايجاد هر گونه تعهدات و يا اعطاي تسهيلات به متعهد، از زمان پرداخت وجه اوراق گام نكول شده از سوي موسسه اعتباري عامل تا زمان وصول كامل مطالبات، از سوي هر يك از موسسات اعتباري ممنوع است .

بانك مركزي مكلف است دستورالعمل حسابداري اوراق گام و فرم يكنواخت قرارداد عامليت و ضمانت اوراق گام في مابين موسسه اعتباري عامل و متعهد جهت صدور اوراق گام را ظرف يك ماه پس از تصويب اين دستورالعمل تهيه و به موسسه اعتباري عامل ابلاغ نمايد.

سقف كلي صدور اوراق گام و سقف ضمانت هر موسسه اعتباري عامل توسط بانك مركزي تعيين مي گردد.

موسسه اعتباري عامل موظف است كليه ضوابط كنترل و مديريت اوراق گام ابلاغ شده توسط بانك مركزي را با هدف كنترل و مديريت در تمام فرآيندهاي مرتبط با اوراق گام و افزايش كارايي آن رعايت نمايد.

موسسه اعتباري عامل در زمان صدور اوراق گام، مشروط به رعايت ضوابط فوق الذكر، از اجراي آيين نامه تسهيلات و تعهدات كلان و آيين نامه تسهيلات و تعهدات اشخاص مرتبط مستثني مي باشد .

در صورت انتقال اوراق گام به سرفصل دارايي هاي بالاي خط‏‏‏ ترازنامه موسسه اعتباري عامل، رعايت ضوابط و مقررات مربوط به آيين نامه تسهيلات و تعهدات كلان و آيين نامه تسهيلات و تعهدات اشخاص مرتبط الزامي مي­باشد.

موسسه اعتباري عامل مي تواند اوراق گام صادره را بنا بر درخواست كتبي متقاضي مبني بر انصراف از مطالبه كل وجه اوراق گام مشروط بر عدم انتقال به بازار سرمايه ابطال نمايد .

موسسه اعتباري عامل موظف است عمليات ابطال اوراق را در سامانه گام ثبت نمايد.

در صورت عدم ايفاي تعهد توسط موسسه اعتباري عامل در قبال دارندگان اوراق گام، مجوز صدور اوراق گام براي موسسه اعتباري عامل تا حداقل يك سال پس از زمان تسويه بدهي اوراق گام نكول شده قبلي تعليق خواهد شد.