پرگرام كابينه آقاي قوام‌السلطنه

متن پرگرام نهايت خوشوقتي حاصل است كه بعد از چند سال تعطيل موفقيت حضور در چهارمين مجلس شوراي ملّي براي هيأت دولت ميسر گرديده و با نهايت مسرت و دستور عمليات خود را در اصلاحات مملكتي به مجلس محترم پيشنهاد مي‌نمايد. يك نظر به سرتا سر مملكت و مشاهده احوال عمومي به خوبي ثابت مي‌نمايد كه دوره امرار وقت سپري شده و روز سعي و عمل رسيده است مشكلات حاضره و پيشامدهاي متنوعه كنوني را كه در ميزان تجارت گذشته بسنجيم خوب حس خواهيم كرد كه بيش‌تر از هر وقت موافقت مجلس شوراي ملّي و هيأت دولت لازم است تا با توحيد مساعي و افكار به نتايج مطلوبه كه دير زماني است ملت ايران از اصول مشروطيت انتظار داشته‌اند موفق گرديده هر چه زودتر به اصلاح و ترميم خرابي‌ها شروع شود. آقايان نمايندگان محترم تصديق مي‌فرمايند كه بهتر است در اين موقع از آنچه به مرام و آرزو شبيه است صرف‌نظر شده نقشه‌اي در اصلاحات اتخاذ شود كه به حال مملكت مفيد و قابل اجرا باشد. از اين نقطه نظر سه موضوع مهم را كه مملكت به آن محتاج‌تر است مقدم مي‌دارم: 1ـ تكميل وسايل نظم و امنيت. 2ـ ايجاد و اصلاح وسايل ارتباطيه و سعي در تهيه موجبات داير شدن و استفاده از منابع ثروت داخلي مملكت به وسيله اعطاء امتيازات مفيده به شركت‌هاي بين‌المللي و تشويق تأسيس شركت‌هاي ايراني. 3ـ اصلاحات اداري. براي حفظ سرحدات و استقرار نظم و امنيت طرق و شوارع و اجراي قوانين و تزييد نفاذ امر حكومت مركزي محتاج به قشون منظم و كافي هستيم كه با اين كه وضعيات قشون نسبت به سابق از هر جهت بهتر و منظم‌تر است. معذلك براي تكميل انتظامات و رفع هرگونه نواقص دولت در نظر دارد يك عده صاحب منصب معلم از يكي از دول غيرهمجوار استخدام نمايد. بديهي است استخدام صاحب منصبان مزبور با تصويب مجلس شوراي ملّي انجام خواهد يافت و عده قشون و مصارف آن قريباً در ضمن بودجه كل مصارف مملكت به مجلس شوراي ملّي پيشنهاد خواهد شد. متأسفانه بايد اقرار نمود كه مملكت ما از مهم‌ترين وسايل حياتي كه براي معيشت عمومي و رفع فقر و پريشاني و استقرار نظم و پيشرفت تجارت و تزييد عايدات اولين درجه ضرورت و لزوم را داشته محروم مانده است راه‌هاي عرابه‌رو معدود و آنچه فعلاً داير است به اندك غفلت در قليل مدتي خراب مي‌شود و راه‌آهن كه در دنياي متمدن امروز در حكم شرايين مملكت است كه بدون آن جريان امور تجارتي و اقتصادي متوقف و حيات اجتماعي در خطر است در ايران وجود ندارد بديهي است بعد از استقرار نظم و امنيت بزرگترين احتياج مملكت به ايجاد و اصلاح وسايل ارتباطيه است يعني ايجاد راه‌آهن و راه‌هاي عرابه رو كه در اين موضوع دولت مشغول مطالعات است كه هر چه زودتر لوايح مفيده را به مجلس شوراي ملّي عرضه نمايد. در اين‌جا لازم مي‌دانم خاطر نمايندگان محترم را به فقر و پريشاني عمومي متوجه نمايم كه علاوه بر اين‌كه كمي كار و زيادي روز افزون عده‌اي بيكار از زمان متمادي به اين طرف از جمله دردهاي صعب‌العلاج مملكت بوده بر اثر جنگ بين‌المللي تجاوز عساكر اجنبي و توالي امراض مسريه و قحطي و مسدود شدن طرف و ابواب تجارت و بالجمله نقصان زراعت و فلاحت اين درد مهلك را به اقصي درجه تصور و تحمل رسانده است. علاج اين وضعيت ازدياد محصولات مملكتي و توسعه و استخراج منابع ثروت است و امروز موقعي است كه دولت اقدام جدي در اين موضوع نموده براي توسعه فلاحت و ثروت‌هاي ارضي و مملكت نقشه‌هاي مفيده طرح و به مجلس شوراي ملّي تقديم نمايد. ليكن بديهي است براي مقاصد فوق تهيه پول و سرمايه لازم است و تهيه آن كاملاً مقدور نخواهد شد مگر بوسيله اصلاحات ماليه و جلب سرمايه‌هاي خارجي، زيرا بدون اين دو ايجاد و اصلاح راه‌ها و توسعه فلاحت و استخراج منابع ثروت و بستن سدها و مزروع نمودن اراضي لم يزرع كه به توسط متخصصين فني در نظر است مقدور نخواهد بود. اينك بايد ديد مقصود از اصلاحات ماليه چيست و تهيه سرمايه‌هاي خارجي براي چه مقصود است؟ آقايان نمايندگان محترم شايد مثل من به وخامت وضعيات ماليه مسبوق نباشند. در سنوات اخير دولت همه ساله مبالغي علاوه بر عايدات خود خرج نموده و كسر عايدات را به وسيله مساعدت‌هاي خارجي جبران كرده است. البته اين ترتيب را بيش از اين نمي‌توان مداومت داد بايد مخارج زايد حذف و تخفيفات كلي در مخارج مملكتي داده شود و منظور ما بايد موفقيت به تعادل جمع و خرج در اسرع اوقات باشد به اين معني كه از يك طرف در تقليل مخارج سعي كنيم و تا حدي كه جريان چرخ‌هاي اداره دولت اجازه دهد از مخارج زايد كسر نماييم و از طرف ديگر در تكثير عايدات اقدام كنيم و در اين باب اميد است قريباً لوايح مفيده به مجلس شوراي ملّي پيشنهاد شود كه به عون‌ا... تحصيل اين موفقيت ممكن گردد. بديهي است ازدياد عايدات را تنها به‌وسيله وضع ماليات‌هاي جديده انتظار ندارم بلكه يكي از مقاصد عمده دولت اصلاح ادارات ماليه در مركز و ولايات است كه در نتيجه حُسن اداره آنچه از ماليات‌دهندگان دريافت مي‌شود از حيف و ميل مصون بوده كلاً به خزانه دولت عايد گردد و براي تكميل اصلاحات تجديدنظر در قانون تشكيلات ماليه لازم خواهد شد. براي اصلاحات ماليه دولت لازم مي‌داند كه به وزير ماليه از طرف مجلس شوراي ملّي موقتاً اختياراتي مطابق پيشنهادي كه خود وزير ماليه خواهد كرد داده شود تا بتواند در مدتي كه براي مطالعه و آزمايش پيشنهادهاي اصلاحات وزارت ماليه لازم است از حدود عادي و ترتيب فعلي وزارت ماليه تجاوز نمايد و نيز يكي از اهم و الزم احتياجات فعلي تسويه و تصحيح عدم مساواتي است كه نسبت به ماليات‌دهندگان مجري و معمول است و يقين است چنانچه تحميلات مالياتي اعم از قديم و جديد با احتراز از تحميل بر فقرا و ضعفا بيش‌تر از روي عدالت مجري گردد و ماليات ارضي كه مبناي ماليات ما است تعديل شود و بر املاك جديدالنسق كه ماليات بسته نشده است ماليات وضع شود عايدات به مراتب زيادتر خواهدشد و همچنين وقتي كه طرق و شوارع اصلاح و امنيت كامل در راه‌ها استقرار يابد و مسافرين و تجار به راحت و سهولت مراوده و حمل مال‌التجاره نمايند عايدات گمركي و پستي نيز محسوساً اضافه خواهدگشت به علاوه در وصول بقايا و ساير مطالبات دولت نيز سعي وافي به عمل خواهد آمد و از اين راه نيز كمي نسبت به مصارف دولت خواهد شد. مخصوصاً آقايان نمايندگان محترم را متذكر مي‌شوم كه اصلاحات فوق‌الذكر بدون استعانت از معلمين و متخصصين فني متعسر است و به همين نظر بوده است كه در ازمنه مختلفه دولت‌هاي وقت به استخدام متخصصين اروپايي و امريكايي اقدام نموده‌اند. بديهي است در اين موقع نيز مجلس شوراي ملّي اهميت موضوع را در نظر گرفته پيشنهادهاي آتيه دولت را به‌طوري كه شايسته اهميت موضوع است تلقي خواهد نمود. اما راجع به تهيه سرمايه‌هاي خارجي تصور مي‌كنم آقايان نمايندگان محترم با دولت هم عقيده باشند كه براي اصلاحات فوق‌الذكر يعني براي به‌كار انداختن منابع ثروت و ساير اصلاحات نافعه ناگزير از توسل به منابع ثروت خارجي هستيم و دولت در اين باب مشغول مطالعاتي است كه در موقع خود لوايح آن را به مجلس شوراي ملّي تقديم خواهد نمود. بديهي است همچنان كه براي مملكت ماليه و قشون منظم لازم است توسعه و تكميل معارف نيز در اعلي درجه لزوم است اگر چه از چندي به اين طرف عوايد جديده را دولت براي توسعه معارف تخصيص داده ليكن در اين موضوع مهم تنها به تخصيصات سابقه نمي‌توان قناعت نمود بلكه بايد سعي كرد كه معارف در تمام نقاط مملكت به هر اندازه ممكن شود عموميت پيدا كرده تمام اهالي از سعادت علم و دانش برخوردار شوند. براي اين مقصود حكومت حاضره در نظر دارد مبلغ معتنابهي به مصرف توسعه معارف تخصيص داده شود و علاوه بر ايجاد مدارس جديده همه‌ساله يك عده از شاگردان فارغ‌التحصيل مدارس براي تكميل تحصيلات در كليه شعب علمي و فني به خارجه اعزام نمايد. به علاوه چون در شهر طهران و ساير شهرهاي ايران عوايد جديدي به‌اسم ماليات‌هاي بلدي اخذ مي‌شود لازم است كه بلديه هر شهر نيز در مخارج معارف محلي شركت نمايد. از مسائل مهمه ديگر كه توجه آقايان را جلب مي‌كنم اصلاح امورقضايي است كه در اين مدت تجربه و عمل ثابت نموده است كه قوانيني كه فعلاً در جريان است كامل نيست اميدوارم آقايان نمايندگان تصديق فرمايند كه در قوانين قضايي تجديدنظري شده طرح ساده‌تري اتخاذ شود كه به سرعت جريان محاكمات افزوده اعتماد عامه را نسبت به مراجع قضايي تكميل نمايد. قريباً لوايح قانوني اصلاحات مزبوره را تهيه و به مجلس شوراي ملّي تقديم خواهد نمود از جمله مسائل مهمه كه تاكنون كاملاً مورد توجه نبوده است موضوع صحيحه عمومي است. بديهي است مملكتي كه با مساحت زياد و جمعيت كم و وضعيت اقليمي و بالاخره با احتياج شديد به ازدياد نفوس غالباً در معرض امراض و به واسطه فقدان وسايل صحي زياده از حد تناسب دچار اتلاف نفوس است فوق‌العاده محتاج حفظ الصحه عمومي است و البته هر حكومتي كه مسئول سرپرستي افراد است نمي‌تواند از حفظ جان و سلامت نفوس صرف‌نظر نمايد در اين موضوع البته تحميل جديدي بر بودجه مملكت نمي‌توان نمود. ليكن نظر به اين‌كه نتايج خيريه آن شامل حال عموم است بايد اهالي مملكت در فراهم نمودن وسايل آن شركت نمايند از اين نقطه‌نظر لازم است اولاً: در شهرها قسمت مهمي از عوارض بلدي براي مصرف حفظ الصحه عمومي تخصيص يابد و در نقاطي هم كه بلديه ندارد كسور اضافي كه حتي‌الامكان بر ماليات‌دهندگان غيرمحسوس باشد وضع و مأخوذ گردد تا مطابق اصول و دستورهاي علمي موجبات اجرا اين مقصود در تمام مملكت تدريجاً فراهم گردد. همچنين آقايان نمايندگان محترم از نواقص قوانين بلديه مسبوق و لزوم اصلاح آن را البته احساس فرموده‌اند دولت در نظر دارد با تجاربي كه از بدو تأسيس بلديه حاصل نموده قوانيني كه براي تأسيس بلديه‌ها با حوايج شهرها مناسب مي‌داند به اسرع اوقات تهيه و به مجلس شوراي ملّي تقديم نمايد. با اين كه در پرگرام بايد روش مسائل مندرج و حتي‌الامكان از جزئيات اجتناب شود مع‌ذلك اهميت موضوع، اينجانب را دعوت مي‌نمايد كه در باب لزوم وضع قانون استخدام خاطر آقايان نمايندگان محترم را متوجه نمايد زيرا بدون وضع قوانيني كه به‌موجب آن شرايط ورود به خدمت و ارتقا رتبه يا تنزل مقام و انفصال معين و محدود باشد و در مأمورين دولت ايجاد بيم و اميد نمايد. اصلاح ادارات غيرمقدور و با بقا وضع امروزه استخدام كه اساس آن مبني بر توسل يا اتكا به نفوذها و حمايت‌هاي خصوصي است اميدوار بودن به اصلاحات ادارات امري ممتنع به نظر مي‌آيد اين است كه در اولين ازمنه امكان قانون استخدام را تهيه و پيشنهاد مجلس محترم شوراي ملّي خواهم نمود. و نيز آقايان نمايندگان محترم را متوجه مي‌نمايم كه چون براي تهيه لوايح قانوني و اصلاحات اداري شركت و معاونت هيأتي از اشخاص مجرب و صلاحيت‌دار لازم خواهد بود بنابراين لايحه ايجاد شوراي دولتي را كه لزوم آن كاملاً محسوس است به مجلس شوراي ملّي پيشنهاد خواهم نمود كه هر چه زودتر از تصويب مجلس گذشته در تهيه لوايح قانوني به قوه اجرائيه كمك و معاضدت نمايد. راجع به سياست خارجي دولت بديهي است روابط ايران با دول متحابه همواره در كمال وداد و حُسن مناسبات است و حكومت حاضره نيز تزييد و تشييد مناسبات حسنه را با كليه دول همجوار يكي از تكاليف مسلّمه خود مي‌شمارد. بنابر مقدمات فوق پرگرام حكومت حاضره به مواد ذيل تجزيه مي‌شود: 1ـ حفظ مناسبات حسنه با دول متحابه، 2ـ تكميل انتظامات قشون و قواي تأمينيه و جلب صاحب منصبان معلم از دول غيرهمجوار، 3ـ اصلاحات اقتصادي به‌وسيله داير نمودن منابع ثروت مملكت و ايجاد و تكميل وسايل ارتباطيه. 4ـ حذف و تقليل مخارج و تكثير عايدات و تعادل جمع و خرج و وصول بقايا و مطالبات دولت و اصلاح ادارات ماليه در مركز و ولايات و جلب متخصصين از دول غيرهمجوار و تعديل ماليات‌ها. 5 ـ توسعه و تكميل معارف و حفظ الصحه عمومي. 6 ـ اصلاح قوانين قضايي. 7ـ تجديد نظر در قانون بلديه. 8 ـ تهيه قانون استخدام. 9ـ تأسيس شوراي دولتي. اميدوارم مسائل فوق‌الذكر كاملاً مورد توجه آقايان نمايندگان محترم گرديده با حُسن اراده و علاقه‌مندي كاملي كه در پيشرفت منافع حقيقي مملكت دارند مساعي دولت را در تحصيل موفقيت تأييد فرمايند.

پيوست 1 ـ كابينه به شرح زير در تاريخ 16 ميزان 1300 معرفي شده است: آقاي قوام‌السلطنه رئيس الوزرا و وزير داخله ـ آقاي سردار سپه )وزير جنگ(ـ آقاي مصدق السلطنه )وزير ماليه)ـ آقاي مشارالسلطنه)وزير ماليه(ـ آقاي شهاب‌الدوله ) وزير پست و تلگراف( ـ عميدالسلطنه)وزير عدليه( ـ اميراعلم )وزير معارف( ـ نيرالسلطان ) وزير فوايد عامه(. معاونين: انتظام الملك معاون وزارت خارجه)معرفي 4 عقرب(ـ عزالملك معاون ماليه)14 قوس( ـ ناظم العلوم معاون وزارت فوايد عامه )9 جدي( ـ ميرزا احمد خان سعيدي معاون پارلماني وزارت معارف )17 جدي(.