سند ستاد توسعه فناوري و كاربرد هوش مصنوعي

هيئت وزيران در جلسه 1404/2/24 به پيشنهاد معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور و به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، سند ستاد توسعه فناوري و كاربرد هوش مصنوعي را به شرح زير تصويب كرد:

مقدمه نقش فناوري هاي نوظهور در ارتقاي جايگاه كشور در صحنه جهاني و تقويت مزيت رقابتي آن در حوزه هاي گوناگون غيرقابل انكار است. فناوري هوش مصنوعي به عنوان يك فناوري نوظهور كه توانايي تغيير معادلات رقابت در عرصه جهاني را دارد، در دهه اخير به يكي از حوزه هاي اولويت دار كشورهاي پيشرو در سياستگذاري علم، فناوري و نوآوري تبديل شده است. اين فناوري تحول آفرين از يكسو فرصتي براي كاهش شكاف فناورانه، نوآورانه و ارتقاي توانمندي هاي دانشي و فناورانه كشورها محسوب شده و از سوي ديگر مي تواند تهديدي براي عقب افتادگي كشورهايي كه فعالانه در اين عرصه فعاليت نداشته باشند تلقي گردد. با توجه به تأثير غيرقابل انكار اين فناوري در بخش هاي مختلف اقتصادي، صنعتي و اجتماعي، هر يك از دستگاه هاي اجرايي مسئول برنامه هاي ويژه اي براي بكارگيري و توسعه اين فناوري خواهند بود. در صورت عدم برنامه ريزي متمركز، اين مسئله مي تواند به موازي كاري و هدر رفت منابع كشور در اين حوزه منجر شود. اين دو موضوع يعني اهميت دستيابي به لايه هاي عميق فناوري هوش مصنوعي و ايجاد انسجام سياستي در كشور، ضرورت وجود ستادي فرادستگاهي جهت سياستگذاري، هماهنگي، ارتقاي حكمراني و توسعه كاربرد هاي هوش مصنوعي را نشان مي دهد.

چشم انداز به منظور دستيابي به جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقه آسياي جنوب غربي و (10) كشور برتر دنيا در حوزه هوش مصنوعي با تأكيد بر گسترش فعاليت كسب و كارهاي مرتبط، توسعه سرمايه گذاري در اين حوزه، افزايش سهم توليد محصولات و خدمات مبتني بر هوش مصنوعي در توليد ناخالص داخلي و توسعه صادرات آن، ستاد توسعه فناوري و كاربرد هوش مصنوعي كه در اين سند به اختصار «ستاد» ناميده مي شود، تشكيل مي گردد.

مأموريت ستاد در تعامل با كليه دستگاه هاي اجرايي ذي ربط و نيز بخش خصوصي، به عنوان يك نهاد هماهنگ كننده، تسهيل گر و حمايت كننده، از تمام ظرفيت هاي كشور براي ارتقاي بنيان هاي دانشي، توسعه سرمايه انساني، تجهيز زيرساخت هاي مورد نياز، رفع موانع فعاليت كسب و كارهاي مرتبط، تشويق و تسهيل نوآوري و خلق ارزش افزوده و توسعه كاربست هوش مصنوعي در كشور بهره مي گيرد. ستاد در راستاي ارتقاي جايگاه جهاني كشور در حوزه هوش مصنوعي، نسبت به توسعه همكارهاي بين المللي در سطوح مختلف علمي، فناورانه، نوآوري و خلق ارزش افزوده، تسهيل جذب سرمايه گذاري خارجي و توسعه و تشويق صادرات محصولات مربوطه اقدام مي نمايد.

اهداف كلان ستاد

توسعه كاربست فناوري هوش مصنوعي به ويژه در حوزه فناوري هاي راهبردي و حل مسائل اولويت دار.

ارتقاي فرايندهاي توليد، نگهداري، امنيت و تاب آوري داده و تسهيل دسترسي و تبادل داده ها و كلان داده ها.

توسعه زيرساخت هاي پردازشي و فني و زمينه سازي براي اشتراك گذاري و تجميع ظرفيت هاي پراكنده پردازشي.

ارتقاي سطح دانش، توانمندي و مهارت هاي تخصصي سرمايه انساني و تسهيل فرايندهاي جذب، بكارگيري و آموزش.

تسهيل و حمايت از فعاليت كسب و كارهاي دانش بنيان و افزايش سهم بازار محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي و تشويق صادرات و سرمايه گذاري خارجي در اين حوزه.

فرهنگ سازي و ارتقاي سواد عمومي و زمينه سازي براي استفاده مسئولانه و ايمن از فناوري هوش مصنوعي.

پايش و زمينه سازي براي تحقق شاخص هاي مورد تأكيد در سند ملي هوش مصنوعي جمهوري اسلامي ايران مصوب 1403 (مصوبه جلسه 483 شوراي معين شوراي عالي انقلاب فرهنگي).

راهبردها و اقدامات ستاد

1 - ارتقاي دسترسي به داده و تبادل داده ها

1 – 1 - كمك به ايجاد بستري مناسب جهت دسترسي به داده هاي دولتي و عمومي مورد نياز براي آموزش، آزمون و توسعه محصولات و خدمات حوزه هوش مصنوعي مبتني بر تقاضاي شركت ها و سكو (پلتفرم) هاي مرتبط و تدوين و پيشنهاد ضوابط بكارگيري داده هاي دولتي، عمومي و خصوصي توسط شركت هاي فعال در حوزه هوش مصنوعي.

1 – 2 - كمك به راه اندازي بازارگاه ملي هوش مصنوعي با هدف عرضه داده هاي بخش عمومي براي استفاده كسب و كارهاي هوش مصنوعي و كمك به عرضه محصولات و ابزارهاي تأييد شده هوش مصنوعي جهت استفاده در دستگاه هاي اجرايي.

1– 3 - تدوين و تصويب برنامه توسعه زيرساخت هاي پايه هوش مصنوعي به منظور توليد، نگهداري، امنيت و تاب آوري داده و كلان داده به ويژه سخت افزارهاي تخصصي هوش مصنوعي.

1 – 4 - كمك به تدوين ضوابط مربوط به امنيت داده هاي شخصي و حفظ حريم خصوصي.

2 - توسعه زيرساخت هاي پردازشي و فني

2 – 1 - انجام اقدامات زير با رويكرد جذب سرمايه بخش خصوصي:

1 - تسهيل پايش و اعلام ظرفيت و نيازمندي هاي كشور در حوزه پردازشي هوش مصنوعي

2 - تدوين دستورالعمل حمايت و نحوه اشتراك گذاري و تجميع ظرفيت هاي پراكنده پردازشي در كشور.

3 - فراهم نمودن زمينه جذب و حمايت از سرمايه گذاري بخش خصوصي در زمينه تأمين تجهيزات پردازشي مورد نياز كشور.

4 - تدوين و تصويب دستورالعمل نحوه اعطاي يارانه خدمات پردازشي در طرح هاي راهبردي با اولويت ملي براي محققين، پژوهشگران، شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور.

2 – 2 - تسهيل تأمين تجهيزات، پردازنده ها و سخت افزارهاي اختصاصي هوش مصنوعي كه امكان توليد آن در كشور وجود ندارد.

3 - ارتقاي توان و مهارت سرمايه انساني

3 – 1 - پيشنهاد ايجاد رشته هاي تخصصي مورد نياز در زمينه هوش مصنوعي و فراهم نمودن زمينه جذب دانشجويان در اين رشته ها به ويژه در دوره تحصيلات تكميلي به مراجع ذي صلاح.

3 – 2 - فراهم نمودن زمينه جذب، تعامل و بكارگيري دانش آموختگان ايراني خارج از كشور در حوزه هوش مصنوعي.

3 – 3 - فراهم نمودن زمينه شناسايي و به اشتراك گذاري زيرساخت هاي آزمايشگاهي مرتبط با هوش مصنوعي و تسهيل استفاده از ظرفيت آنها براي محققين، پژوهشگران و شركت هاي دانش بنيان و فناور.

3 – 4 - كمك به برگزاري دوره هاي آموزشي - مهارتي تخصصي در حوزه هوش مصنوعي.

4 - افزايش سهم بازار محصولات/خدمات هوش مصنوعي

4 – 1 - حمايت از راه اندازي و تجهيز آزمايشگاه ملي مرجع در حوزه هوش مصنوعي.

4 – 2 - شناسايي فرصت ها، مزايا، نقاط ضعف و خلأهاي فناورانه زيست بوم هوش مصنوعي كشور.

4 - 3 - كمك به اجراي طرح هاي ملي اولويت دار و پيشران حوزه هوش مصنوعي كشور.

4 – 4 - هماهنگي و راهبري در اعلام سالانه ظرفيت هاي داخلي توليد محصولات/خدمات مبتني بر هوش مصنوعي با تأكيد بر شركت هاي دانش بنيان و واحدهاي فناور به منظور جهت دهي به تقاضاي دولتي، عمومي و خصوصي براي استفاده هر چه بيشتر از محصولات/خدمات هوش مصنوعي توليد داخل و تشويق به خريـد از فهـرست معتبـر محصولات دانش بنيان داخلي.

4 – 5 - ايجاد هماهنگي و راهبري انجام اقدامات زير به منظور ارتقاي تعامل و شبكه ‎سازي هاي بين ‎المللي در حوزه هوش مصنوعي:

1 - حمايت از ايجاد و توسعه واسطه هاي بازرگاني خصوصي از جمله شركت هاي مديريت صادرات، مشاركت (كنسرسيوم) هاي صادراتي، پايگاه ها و پايانه هاي صادراتي و خوشه هاي صادرات گرا در حوزه هوش مصنوعي.

2 - حمايت از شركت هاي دانش بنيان در نمايشگاه هاي معتبـر خارجي و نيز حمايت از برگزاري نمايشگاه هاي داخلي در حوزه هوش مصنوعي.

3 - حمايت از صادرات محصولات دانش بنيان در حوزه هوش مصنوعي .

4 - حمايت از ايجاد مراكز و آزمايشگاه هاي مشترك با كشورهاي هدف در زمينه هوش مصنوعي و تسهيل ارتباطات سريع و امن از طريق شبكه هاي مخابراتي و زيرساخت هاي محاسباتي پيشرفته.

4 – 6 - حمايت از طرح هاي مشترك ميان دانشگاه هاي داخلي و بين المللي در حوزه تحقيق و توسعه هوش مصنوعي.

4 – 7 - تدوين استانداردهاي مربوط به مالكيت، توليد، نگهداري، تبادل و به اشتراك گذاري داده و همچنين ايمني و امنيت سيستم (سامانه) ها و خدمات حوزه هوش مصنوعي براي تصويب در مراجع ذي صلاح.

4 – 8 - كمك به تدوين معيارها، استانداردها، اصول كلي و شرايط عمومي قراردادهاي مربوط به طرح (پروژه) هاي ملي هوش مصنوعي در قالب نظام فني اجرايي كشور و مشاركت در طراحي طرح (پروژه) هاي ملي هوش مصنوعي.

4 - 9 - كمك به تدوين دستورالعمل ها، ضوابط و معيارهاي تأييد صلاحيت پيمانكاران، ناظران و مشاوران در حوزه هوش مصنوعي و پيگيري تصويب در مراجع ذي صلاح.

5 - ارتقاي پايداري و افزايش قابليت اعتماد هوش مصنوعي در ابعاد فرهنگي، اجتماعي و امنيتي

5- 1 - حمايت از توليد محتواي رسانه اي مرتبط با معرفي ظرفيت ها و فرصت هاي هوش مصنوعي و ارائه آموزش هاي عمومي اين حوزه و تبيين آثار و تبعات اجتماعي و اخلاقي هوش مصنوعي و حمايت از ترويج، فرهنگ سازي و ارتقاي سواد عمومي به منظور گسترش استفاده صحيح از فناوري هوش مصنوعي در صنعت، دولت و جامعه متناسب با فرهنگ اسلامي - ايراني.

5 – 2 - كمك به طراحي برنامه هاي آموزشي و ترويجي مناسب در حوزه هوش مصنوعي در مدارس سراسر كشور با هدف ترويج استفاده صحيح از دستاوردها و كاربردهاي حوزه هوش مصنوعي.

5 – 3 - حمايت از برگزاري رويدادها، مسابقات، همايش ها، كارگاه ها و نشست هاي علمي و ترويجي با هدف آگاه سازي و ارتقاي سطح دانش عمومي و همچنين توانمندسازي مديران بخش عمومي نسبت به اهميت، ملزومات، كاربردها و چشم انداز آينده هوش مصنوعي.

5 - 4 - كمك به ايجاد محيط آزمون تنظيم گري (سندباكس) تخصصي حوزه هوش مصنوعي با هدف مديريت، نظارت و هدايت استفاده مسئولانه و ايمن از فناوري هاي هوش مصنوعي به منظور ايجاد تعادل ميان نوآوري، توسعه و ملاحظات اخلاقي و اجتماعي اين فناوري.

ساختار

1 - ستاد به منظور سياستگذاري، هماهنگي و نظارت كلان بر تحقق اهداف اين سند، ستاد توسعه فناوري و كاربرد هوش مصنوعي با تركيب زير تشكيل و جلسات آن حداقل هر سه ماه يك بار برگزار مي شود:

رئيس جمهور و يا معاون اول رئيس جمهور (رئيس).

معاون علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور (دبير).

وزير علوم، تحقيقات و فناوري.

وزير آموزش و پرورش.

وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات.

وزير صنعت، معدن و تجارت.

وزير دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح.

وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي.

وزير اطلاعات.

وزير جهاد كشاورزي.

رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح و يا معاون وي.

رئيس سازمان برنامه و بودجه كشور.

رئيس سازمان اداري و استخدامي كشور.

رئيس سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران.

دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي.

دبير شوراي عالي فضاي مجازي.

رئيس هيئت عامل صندوق نوآوري و شكوفايي.

چهار نفر از متخصصان علمي و صنعتي حوزه هوش مصنوعي به عنوان اعضاي حقيقي كه به پيشنهاد دبير ستاد و با حكم رئيس ستاد از بين دانشگاهيان، فناوران، انجمن هاي علمي مرتبط و تشكل هاي صنعتي بخش خصوصي، براي مدت چهار سال تعيين مي شوند.

دبيرخانه ستاد در معاونت علمي، فناوري و اقتصاد دانش بنيان رئيس جمهور مستقر است و ساختار و پست هاي مورد نياز از محل ظرفيت هاي اين معاونت تأمين مي شود.

رئيس دبيرخانه ستاد به پيشنهاد دبير ستاد و با حكم معاون اول رئيس جمهور منصوب مي شود و وظايف اجرايي ستاد را در چهارچوب اين سند به عهده دارد.

جلسات ستاد با حضور بيش از نيمي از اعضا رسميت مي يابد. مصوبات اين ستاد براي تمامي دستگاه هاي اجرايي الزام آور است.

شيوه نامه رسيدگي به موضوعات در ستاد با پيشنهاد دبيرخانه به تصويب ستاد مي رسد.

دبيرخانه ستاد موظف است گزارش عملكرد ستاد را در مقاطع زماني شش ماهه به هيئت وزيران ارائه نمايد.

2 – وظايف دبيرخانه ستاد

2 – 1 - پيشنهاد روزآمدسازي سند بر اساس تحولات ملي و بين المللي در حوزه هوش مصنوعي جهت ارائه به ستاد و تصويب در هيئت وزيران.

2 – 2 - تدوين نقشه راه فعاليت هاي ستاد و ارائه آن به ستاد.

2 – 3 - تدوين برنامه هاي اجرايي در چهارچوب اين سند.

2 – 4 - بررسي و تأييد برنامه هاي عملياتي هوش مصنوعي دستگاه هاي اجرايي در چارچوب مصوبات ستاد و برنامه ملي توسعه هوش مصنوعي و ارزيابي و پايش عملكرد دستگاه هاي اجرايي.

2 – 5 - تهيه، تدوين و پيشنهاد مقررات، ضوابط و لوايح مرتبط با هوش مصنوعي به مراجع ذي ربط و پيشنهاد اصلاح و به روزرساني قوانين و مقررات مرتبط.

2 – 6 - شناسايي رويه ها و مقررات مانع توسعه هوش مصنوعي و پيشنهاد اصلاح و رفع موانع و پيگيري آن ها در مراجع ذي صلاح.

معاون اول رئيس جمهور - محمدرضا عارف