قانون اجازه اجراي نظامنامه انتخابات مجلس سنا

مجلس شوراي ملي لايحه انتخابات مجلس سنا را كه خبر آن ضمن شماره 5 /1 از كميسيون كشور به مجلس داده شده و مشتمل بر39 ماده است تصويب و بدولت اجازه ميدهد آنرا بموقع اجرا گذارد.

اين قانون كه مشتمل بر يك ماده و متن گزارش شماره 5 /1 كميسيون كشور ضميمه است در جلسه چهاردهم ارديبهشت ماه يكهزار و سيصد و بيست‌ وهشت بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد.

رئيس مجلس شوراي ملي - رضا حكمت

متن گزارش شماره 5 /1 كميسيون كشور

در كليات

عده اعضاء مجلس سنا مطابق اصل 43 قانون اساسي عبارت از شصت نفر كه سي نفر از آنها مطابق اصل 45 قانون مزبور بموجب فرمان از‌ طرف اعليحضرت همايون شاهنشاهي معين و سي نفر ديگر از طرف ملت انتخاب ميگردد.

مطابق اصل 45 قانون اساسي پانزده نفر از اعضاء مجلس سنا كه از طرف اعليحضرت همايون شاهنشاهي معين ميشوند بايد از اهالي تهران و ‌پانزده نفر ديگر از اهالي ساير استان يا شهرستانها معين گردند.

تقسيم سي نفر ديگر از اعضاء مجلس سنا كه از طرف ملت انتخاب ميشوند بطريق زير خواهد بود: پانزده نفر از طرف اهالي تهران و پانزده نفر از طرف اهالي ساير استان يا شهرستانها مطابق جدولي كه بآخر اين قانون منضم ميباشد.

انتخاب اعضاء مجلس سنا در محلهائي كه يكنفر نماينده انتخاب ميشود بطور فردي و در نقاطيكه بيش از يكنفر نماينده بايد انتخاب نمايند ‌جمعي خواهد بود.

انتخاب‌ كنندگان مجبور نيستند عضوي را كه براي مجلس سنا انتخاب مينمايند از ساكنين محل خود انتخاب كنند.

در شرايط انتخاب‌كنندگان

: 1 - لااقل 25 سال تمام دارا باشند. 2 - در حوزه انتخابيه مقيم بوده يا لااقل از شش ماه قبل از موقع انتخاب در آنجا ساكن باشند.

كسان ذيل از حق انتخاب كردن محرومند اگر چه داراي شرائط مذكوره در ماده 6 باشند: 1- كسانيكه در تحت ولايت يا قيموميت ميباشند. 2- كسانيكه بمجازات جنائي و يا بمجازات جنحه يا محروميت از حقوق اجتماعي محكوم شده و هنوز اعاده حيثيت نكرده ‌اند.

افراد و افسران ارتش زميني و دريائي و هوائي و افراد و افسران شهرباني و ژاندارمري باستثناي افسران بازنشسته جزء انتخاب‌ كنندگان ‌نميباشند.

در شرايط انتخاب ‌شوندگان

اتباع ذكور ايران با داشتن شرايط زير قابل انتخاب شدن هستند: 1- در محل انتخاب خود معروف يا اهل محل باشند. 2- سن آنها كمتر از چهل سال نباشد. 3- معروف بامانت و درستكاري بوده و در امور كشور بصير باشند. 4- مسلمان باشد مگر يكنفر كه ممكنست از اقليتهاي مذهبي (زرتشتي- مسيحي- كليمي) باشد.

اشخاصي ميتوانند براي مجلس سنا انتخاب شوند كه علاوه بر شرائط مقرره فوق در زمره يكي از طبقات ذيل باشند: طراز اول از علماء روحاني - كسانيكه لااقل سه دوره سابقه نمايندگي مجلس شوراي ملي داشته باشند - كسانيكه بمقام وزارت يا سفارت كبري يا ‌استانداري يا مقام رياست يا دادستاني يا رياست شعبه ديوان كشور رسيده و لااقل 20 سال سابقه خدمت قضائي دارند - امراي بازنشسته ارتش (سرتيپ- سرلشگر- سپهبد) - كسانيكه بمقام استادي دانشگاه رسيده و لااقل ده سال سابقه استادي داشته باشند. كسانيكه با لااقل 20 سال سابقه خدمت بمقام وزير مختاري يا كفالت و يا معاونت وزارتخانه رسيده ‌اند. مالكين و تجار كه لااقل ساليانه پانصد هزار 000 /500 ريال ماليات مستقيم بدهند- وكلاي پايه يك دادگستري بشرط داشتن لااقل پانزده سال سابقه‌ وكالت اگر گواهينامه دكترا داشته باشند و الا با داشتن بيست سال سابقه خدمت قضائي يا وكالت.

كسان ذيل از انتخاب شدن محرومند اگر چه شرايط مذكور در ماده 9 و 10 را داشته باشند: 1- مأمورين دولتي در قلمرو مأموريت خود. 2- كسانيكه بمجازات جنائي و يا بمجازات جنحه يا محروميت از حقوق اجتماعي محكوم شده ولو با اعاده حيثيت. 3- كسانيكه تحت قيوميت يا ولايت هستند. مقررات اين ماده باستثناي فقره اول آن و همچنين مقررات 9 و 10 در مورد كساني هم كه از طرف اعليحضرت همايون شاهنشاهي معين ميشوند ‌رعايت خواهد شد.

‌در تشكيل انجمن نظارت

در مركز هر حوزه انتخابيه مطابق جدولي كه بآخر اين قانون منضم است فرماندار محل بمحض وصول دستور وزارت كشور كميسيوني ‌مركب از خود و رئيس عاليترين دادگاه محل و رئيس انجمن شهر تشكيل ميدهد اين كميسيون 24 نفر از طبقات ششگانه (علماء- اعيان - ملاكين - تجار - اصناف - زارعين) و دوازده نفر از معتمدين اهل محل را كه داراي شرائط انتخاب كردن باشند معين نموده تا از طرف فرماندار دعوت شوند اگر در‌محل انجمن شهر موجود نباشد رئيس انجمن سابق و يا يك نفر از معاريف محل دعوت خواهد شد. همينكه مدعوين حضور بهمرسانيدند در همان جلسه از ميان خود و يا خارج برأي مخفي و اكثريت نسبي 9 نفر را بعنوان عضو اصلي و 9 نفر را بعنوان عضو علي‌البدل انتخاب مينمايند در انتخاب مزبور حضور دو ثلث از مدعوين كافي است.

همينكه اعضاي انجمن تعيين گرديدند كميسيون نامبرده منحل ميشود.

فرماندار محل بايد در ظرف پنج روز از تاريخ رسيدن دستور وزارت كشور انجمن نظارت مركزي را تشكيل داده اعضاء آنرا بوزارت كشور‌ معرفي نمايد.

هيچيك از اعضاي اصلي انجمن نظارت مركزي و علي‌البدل و فرعي و شعب نميتوانند داوطلب نمايندگي در آن حوزه باشند.

در محلهائي كه انجمن ايالتي يا ولايتي قانوناً بر قرار است چهار نفر از 9 نفر اعضاي انجمن نظارت از اعضاء انجمن ايالتي خواهند بود كه بانتخاب خود انجمن ايالتي يا ولايتي معين ميشوند.

انجمن نظارت مركزي پس از تعيين هيئت رئيسه خود بلاتأخير با در نظر گرفتن جدول منضم باين قانون بتشكيل انجمن‌هاي فرعي كه‌ متصدي و مسئول انتخابات محل خود خواهند بود اقدام مينمايد و در هر شهرستاني كه انجمن نظارت اصلي تشكيل شعب ديگري را لازم بدانند ‌ميتوانند با موافقت فرماندار براي هر شعبه 9 نفر از معتمدين اهل محل را انتخاب و دعوت نمايند.

مفاد ماده 17 و 18 و 19 و 20 و 22 و 23 و 24 و 26 و 27 و 28 قانون فعلي انتخابات مجلس شوراي ملي در مورد انتخابات مجلس سنا ‌مرعي خواهد بود ولي در هيچ نقطه مدتيكه براي دادن تعرفه و گرفتن رأي معين ميشود نبايد كمتر از يك و بيشتر از سه روز باشد.

‌در كيفيت دادن تعرفه و گرفتن رأي ‌

همينكه انجمن نظارت مركزي تشكيل گرديد و انجمن‌هاي فرعي را معين نمود اعلاني مرتب نموده بمناسب اهميت محل از سه الي پنج روز قبل از شروع بانتخابات بتوسط مأمورين فرمانداري در تمام حوزه انتخابيه اشاعه ميدهد اعلان مزبور مطالب زير را حاوي خواهد بود: 1- محل انعقاد انجمن و اوقاتي كه براي دادن تعرفه و اخذ رأي معين ميشود. 2- شرائط انتخاب‌كنندگان و انتخاب‌شوندگان. 3 - عده نمايندگاني كه بايد انتخاب شوند. 4- ترتيب گرفتن تعرفه و دادن رأي با توضيح اين نكته كه دادن رأي بايد مخفي باشد بنابراين همينكه رأي دهنده باطاق انجمن وارد شد پس از ارائه‌شناسنامه و مشخص شدن هويت او يكي از اوراق آراء با علامت مخصوصي كه قبلا از طرف وزارت كشور بقدر كافي تهيه و در اختيار انجمنهاي‌اصلي و فرعي و شعب گذشته شده و ممهور بمهر انجمن مركزي ميباشد از انجمن دريافت مينمايد و سپس در محلي كه در اطاق انجمن براي نوشتن‌ رأي معين شده رأي خود را نوشته و تا نموده و بعد ورقه را در حضور انجمن در صندوق انداخته خارج ميشود.

كيفيت استخراج آراء و تشخيص انتخاب‌شدگان ‌

مجموع عده منتخبين درجه اول براي هر يك از حوزه‌هاي انتخابي منضم باين قانون در تهران پنج برابر و در ساير حوزه‌ها ده برابر عده عضو‌ يا اعضائي خواهد بود كه بايد از آن حوزه براي سنا انتخاب گردند. ‌وزارت كشور مكلف است ضمن آئين‌نامه اجرائي اين قانون كه بايد بتصويب هيئت وزيران برسد عده منتخبين درجه اول را بين حوزه‌هاي فرعي با در ‌نظر گرفتن جمعيت حوزه هر شهرستان طوري تقسيم كند كه مجموع منتخبين درجه اول يك حوزه انتخابي باختلاف مورد مساوي پنج يا ده برابر عده‌ عضو يا اعضاء باشد كه بايد از آن حوزه انتخاب شوند.

ترتيب استخراج آراء بهمان طريقي خواهد بود كه بموجب مواد (29 و 30 و 31 و 32 و 33) قانون انتخابات فعلي مجلس شوراي ملي ‌مقرر است.

بلافاصله بعد از شماره و استخراج آراء رئيس انجمن نظارت منتخبين آن حوزه را معين و بصداي بلند اعلام ميدارد اوراق انتخاب تا موقع ‌انحلال انجمن محفوظ مانده و در آن هنگام با حضور فرماندار و جمعي از وجوه محل آنها را معدوم ميكنند باستثناي اوراقيكه بايد ضميمه‌ صورت مجلس گردد.

انجمنهاي نظارت فرعي نيز بطريقي كه براي انجمنهاي مركزي مقرر است آراء خود را استخراج نموده بلافاصله رئيس انجمن نظارت‌ منتخبين را تعيين و بصداي بلند اعلام مي ‌دارد. ‌صورتمجلس انتخابات فرعي بايد به امضاء اعضاء انجمن نظارت رسيده و بانجمن مركزي فرستاده شود تا در آنجا با ملاحظه صورت مجلسهاي‌انتخابات كليه نقاط مشترك آن حوزه منتخبين يا منتخب معين و اعلام گردند.

هر گاه بعضي از انجمن‌هاي فرعي صورت مجلس انتخابات خود را در مدتيكه انجمن مركزي براي آنها معين كرده بانجمن مزبور نفرستند‌ انجمن مركزي انتخابات آنحوزه را خاتمه يافته دانسته و نتيجه را معين و اعلام ميكند ولي اين امر مانع از حق شكايت رأي‌دهندگان حوزه فرعي‌ نخواهد بود.

در هر حوزه انتخابيه هر گاه يك يا چند حوزه فرعي در مدتي كه انجمن مركزي معين ميكند انتخابات خود را بعمل نياورند حق انتخابات ‌آنان ساقط و انتخابات ساير نقاط آنحوزه معتبر خواهد بود.

منشي انجمن نظارت مركزي بايد صورتمجلس انتخابات را در سه نسخه حاضر كرده بامضاء فرماندار و اعضاء انجمن نظارت رسانيده يك ‌نسخه بفرمانداري تسليم نموده و نسخه دوم را بوسيله فرماندار بوزارت كشور و نسخه سوم را توسط وزارت كشور به دبيرخانه مجلس سنا ‌بفرستد.

اسامي انتخاب ‌شدگان بعد از اتمام انتخابات از طريق فرماندار حوزه انتخابيه مركز اعلام ميشود.

انتخابات درجه دوم بطريق زير صورت ميگيرد: ‌ آن عده از منتخبين درجه اول كه در ظرف مدت ده روز در مركز حوزه انتخابي خود حاضر ميشوند با حضور فرماندار محل و دادستان بالاترين دادگاه و ‌رئيس انجمن شهر آنجا جلسه تشكيل و عده‌اي را كه بايد در آنحوزه براي عضويت سنا تعيين شود از ميان خود با اكثريت تام برأي مخفي معين ‌مينمايد. ‌هر گاه پس از دو دفعه گرفتن رأي هيچيك از منتخبين درجه اول حائز اكثريت تام نشد در دفعه سوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود و در صورت تساوي‌آراء از دارندگان رأي بحكم قرعه معين خواهد شد.

در صورتيكه بعضي از منتخبين درجه اول با وجود دعوت و ابلاغ در روز مقرر حضور پيدا نكنند اگر عده حاضر معادل دو ثلث انتخاب‌شدگان ‌رسيده باشد انتخاب انجام خواهد گرفت و بعنوان عدم حضور حقي براي عضو غائب باقي نخواهد بود.

همينكه انتخابات درجه دوم خاتمه يافت صورت جلسه انتخابات را فرماندار در سه نسخه تهيه نموده و خود امضاء و بامضاي دادستان و ‌رئيس انجمن شهر نيز ميرساند. ‌يك نسخه از آن بايد در فرمانداري بايگاني و نسخه دوم بوزارت كشور و نسخه سوم توسط وزارت كشور بدبيرخانه سنا فرستاده شود. ‌اسم يا اسامي انتخاب‌شوندگان فوراً پس از انتخابات درجه دوم از طرف فرماندار محل اعلام ميگردد. ‌

‌در شكايت راجع بانتخابات

مفاد ماده 40 – 41- 43- 44 قانون فعلي انتخابات مجلس شوراي ملي در مورد شكايت از انتخابات اعضاء مجلس سنا نيز لازم ‌الرعايه‌ خواهد بود.

شكايت‌ كنندگان از انتخابات يا از انجمن نظارت ميتوانند قبل از گشايش مجلس سنا شكايت خود را بدبيرخانه سنا ارسال دارند. پس از گشايش مجلس مزبور فقط در ظرف هفته اول ممكن است شكايت را بمجلس سنا ارسال نمود.

‌مواد مختلفه

بكسانيكه بعضويت مجلس سنا انتخاب ميشوند بايد بامضاي اعضاي انجمن نظارت و فرماندار محل اعتبارنامه داده شود اين اعتبار‌نامه بدبيرخانه مجلس سنا تسليم خواهد شد.

مدت عضويت مجلس سنا خواه براي اعضائيكه از جانب شاهنشاه معين ميشوند و خواه براي آنهائيكه از طرف ملت انتخاب ميگردند‌ چهار سال است مقررات اين ماده در مورد دوره فعلي مجلس سنا نيز لازم‌الرعايه است. ‌ انتخابات مجلس سنا در هر دوره تقنينيه همزمان با انتخابات مجلس شوراي ملي شروع و اخذ رأي در يك روز بايد انجام شود.

آن قسمت از قوانين و مقرراتي كه مغاير با اين قوانين باشد ملغي است.

هر يك از اعضاء مجلس سنا كه بموجب ماده پيش از عضويت مجلس مزبور خارج ميشود ميتواند مجدداً معين يا منتخب گردد.

همينكه دو ثلث از كليه اعضاء مجلس سنا در تهران حاضر شدند مجلس سنا از طرف اعليحضرت همايون شاهنشاهي افتتاح ميشود و رأي‌ آنان باكثريت مناط اعتبار خواهد بود. ‌

مدت دوره شش‌ساله از روز افتتاح مجلس سنا شروع ميشود. مگر در مورد اعضائيكه بموجب ماده 29 معين يا انتخاب ميشوند كه مدت‌ عضويت شش ساله آنها از روز تصويب اعتبارنامه آنها محسوب خواهد شد.

همينكه مجلس سنا افتتاح شد و هيئت رئيسه موقتي خود را انتخاب نمود شروع برسيدگي باعتبارنامه‌هاي اعضاء انتخابي خود مينمايد.

هر گاه يك يا چند نفر از سناتورهاي انتخابي زودتر از يكسال بآخر دوره عضويت باقيمانده فوت كنند يا استعفاء بدهند در اين صورت بجاي عضو متوفي يا مستعفي طبق مقررات اينقانون تجديد انتخاب بعمل خواهد آمد هر گاه عضو متوفي يا مستعفي از سناتورهائي باشد كه از طرف ‌اعليحضرت همايون شاهنشاهي معين شده است مراتب را فوراً وزارت كشور و مستقيماً يا بدرخواست رئيس مجلس سنا بشرف عرض ملوكانه ‌ميرساند تا در صورتيكه بيش از يكسال بعضويت دوره سناتور متوفي يا مستعفي باقيمانده باشد جانشين او معين گردد.

مجلس سنا ميتواند با هر عده‌اي كه موقع افتتاح جلسه حضور دارند شروع بمذاكره نمايد ولي گرفتن رأي وقتي ممكن خواهد بود كه بيش‌ از نصف اعضاء حاضر در مركز حضور داشته باشند تصميمات باكثريت آراء اعضاي رأي دهنده گرفته خواهد شد.

اعضاي مجلس سنا مشمول مصونيت مذكور در اصل 12 قانون اساسي خواهند بود.

اعليحضرت همايون شاهنشاه دوره اجلاسيه مجلس سنا را كه همه ‌ساله از 14 مهر ماه شروع و آخر خرداد ماه تمام ميشود افتتاح ميفرمايند مگر در‌سالي كه دوره قانون‌گذاري قبل از 14 مهر ماه افتتاح شده باشد.در هر دوره اجلاسيه ممكن است مجلس سنا يك دفعه و منتها براي مدت يكماه از طرف اعليحضرت همايوني امر بتعطيل شود.

نمايندگان مجلس سنا) سناتور) ميتوانند افتخاراً با پيشنهاد دولت و فرمان اعليحضرت همايوني تصدي مأموريت دولتي بنمايند.

مجلس سنا آئين‌نامه داخلي خود را تصويب كرده و بموقع اجرا خواهد گذاشت.

شماره ترتيب حوزه هاي انتخابي عده منتخبين مراكز انجمنهاي اصلي 1 تهران 15 تهران 2 قزوين – زنجان – قم – ساوه – محلات – گلپايگان 1 قزوين 3 تبريز – اهر – اردبيل- خلخال – مراغه – مشكين 2 تبريز 4 رضائيه – مهاباد – خوي – ماكو 1 رضائيه 5 كرمانشاهان – سنندج – شاه آباد – ايلام – گروس – سقز 1 كرمانشاهان 6 همدان – اراك – ملاير – نهاوند 1 همدان 7 خرم آباد – بروجرد – اهواز – شوشتر – دزفول – دشت ميشان – خرمشهر – آبادان – بهبهان 1 اهواز 8 شيراز – كازرون – فيروز آباد – بوشهر – فسا – آباده – لار – جهرم – اصطهبانات 2 شيراز 9 كرمان – بندرعباس – سرجان – بم – جيرفت – زاهدان – ايرانشهر – سراوان – چاه بهار – رفسنجان 1 كرمان 10 رشت – بندر پهلوي – لاهيجان – فومنات – طوالش 1 رشت 11 ساري – بابل – آمل – شاهي – شهسوار – گرگان – سمنان – دامغان – شاهرود – دماوند 1 ساري 12 مشهد – سبزوار – بيرجند – تربت حيدريه – نيشابور – قوچان – بجنورد – گناباد – فردوس – كاشمر – زابل 2 مشهد 13 اصفهان – شهركرد – شهرضا – فريدن – يزد – نائين - كاشان 1 اصفهان ‌متن گزارش فوق ضميمه قانون اجازه اجراي نظامنامه انتخابات مجلس سنا بوده و صحيح است. ‌ رئيس مجلس شوراي ملي - رضا حكمت