نظر مشورتي 7/1402/251 مورخ 1402/09/08 اداره كل حقوقي قوه قضائيه

استعلام : 1- به صراحت ماده 25 قانون مجازات اسلامي، محكوميت قطعي كيفري در جرايم عمدي پس از اجراي حكم يا مشمول مرور زمان،‌ محكوم را از حقوق اجتماعي محروم مي‌كند. حال آيا صرف محكوميت قطعي باعث محروميت از حقوق اجتماعي نمي‌شود و يا مي‌بايست شروط پس از اجراي حكم يا مشمول مرور زمان رعايت شود؟ (مثلا محكوم هنوز جهت اجراي حكم دستگير نشده است) 2- در تبصره 2 ماده 26 قانون مجازات اسلامي قيد گرديد كه محرومان از حقوق اجتماعي پس از گذشت مواعد مقرر در ماده 25 اين قانون اعاده حيثيت مي‌شوند و آثار تبعي محكوميت وي زايل مي‌گردد. حال سؤال اينجاست كه در گواهي‌هاي سوء پيشينه صادره در چنين مواردي (پس از مواعد مقرر) بايد عبارت فاقد سابقه كيفري قيد گردد و يا فاقد سابقه كيفري مؤثر يا صرفاً داراي سابقه كيفري؟ 3- بر اساس ماده 52 قانون مجازات اسلامي از تاريخ صدور قرار تا پايان مدت تعليق، مرتكب جرم عمدي موجب حد، قصاص ، ديه يا تعزير تا درجه هفت نشود، محكوميت تعليقي بي‌ اثر مي‌شود. حال سؤال اينجاست كه در اين فاصله زماني (مدت تعليقي) در صورت درخواست محكوم بايد در گواهي‌هاي سوء پيشينه صادره قيد گردد كه سابقه كيفري دارد يا سابقه كيفري مؤثر (در جرايم مشمول) يا فاقد سابقه كيفري محسوب مي‌شود؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- با عنايت به ماده 25 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، محكوميت قطعي كيفري در جرايم عمدي به مجازات‌هاي مندرج در اين ماده، محكوم‌عليه را در مدت‌هاي مقرر در بندهاي ذيل اين ماده از حقوق اجتماعي به عنوان مجازات تبعي محروم مي‌كند و با انقضاي اين مواعد پس از اجراي حكم يا شمول مرور زمان، همانطور كه در تبصره 2 ماده 26 قانون صدرالاشاره تصريح شده است، محكوم اعاده حيثيت حاصل مي‌كند و آثار تبعي محكوميت وي زايل مي‌شود؛ بنابراين محكوميت قطعي در جرايم عمدي به مجازات‌هاي مندرج در ماده 25 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، موجد محروميت از حقوق اجتماعي است. تبصره 3 اين ماده كه مقرر مي‌دارد «... همچنين در زمان اجراي حكم نيز از حقوق اجتماعي محروم مي‌گردد»، خود مؤيد اين نظر است و قيد عبارت «... پس از اجراي حكم يا شمول مرور زمان ...» در ماده 25 قانون پيش‌گفته صرفاً به منظور اعلام زمان اعاده حيثيت است؛ در نتيجه با صدور حكم قطعي به يكي از مجازات‌هاي موضوع ماده 25 قانون مورد بحث، محكوم‌عليه از حقوق اجتماعي محروم مي‌شود. 2- در محكوميت قطعي به مجازات‌هاي موضوع ماده 25 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، با انقضاء مواعد مقرر در اين ماده پس از اجراي حكم يا شمول مرور زمان همانطور كه در تبصره 2 ماده 26 اين قانون تصريح شده است به استثناي بندهاي «الف»، «ب» و «پ» اين ماده كه محروميت از حقوق اجتماعي دائمي است، از محكوم اعاده حيثيت مي‌شود و آثار تبـعي محكوميت زايل مي‌گردد؛ يعني فاقد سابقه محكوميت كيفري مؤثر محسوب و صدور گواهي عدم سوء پيشينه در صورت تقاضاي وي بلااشكال است و عبارت «فاقد سوء پيشينه كيفري است» در برگه مربوطه درج مي‌شود. 3- با توجه به ماده 25 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، در محكوميت‌هاي موضوع اين ماده صرفاً پس از اجراي حكم يا شمول مرور زمان، آثار تبعي محكوميت كيفري شروع مي‌شود؛ بنابراين تا زماني كه حكم محكوميت اجرا نشده يا مشمول مرور زمان نگرديده است، آثار تبعي آن هم قابل اجرا نيست؛ لذا در مواردي كه با صدور قرار تعليق اجراي مجازات، مجازات اصلي اجرا نمي‌شود، مجازات تبعي نيز در مدت تعليق قابل اجرا نخواهد بود و صدور گواهي عدم سوء پيشينه كيفري به تقاضاي محكوم در مدت تعليق تا زماني كه قرار تعليق و لغو نشده، بدون اشكال است.