آيين نامه حمايت از توليد، دانش بنيان و فناور و اشتغال آفرين در صنعت آب و برق

هيأت وزيران در جلسه 22 /4 /1402 به پيشنهاد مشترك وزارت نيرو و معاونت علمي و فناوري رييس ‌جمهور و به منظور تحقق توليد، دانش ‌بنيان و فناور و اشتغال آفرين با هدف كلان افزايش صد درصدي تعداد شركت ‌هاي دانش ‌بنيان و فناور فعال در صنعت آب و برق و اشتغال مستقيم آنها و به استناد قانون حمايت از شركت ها و مؤسسات دانش ‌بنيان و تجاري ‌سازي نوآوري ‌ها و اختراعات ـ مصوب ۱۳۸۹ـ و اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، آيين ‌نامه حمايت از توليد، دانش ‎ بنيان و فناور و اشتغال آفرين در صنعت آب و برق را به شرح زير تصويب كرد:

در اين آيين ‌نامه اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط بكار مي ‌روند:

محصولات دانش ‌بنيان: كليه كالاها و خدماتي كه در حوزه فناوري ‌هاي بالا يا متوسط به بالا قرار مي ‌گيرند به اين معنا كه دانش فني طراحي و ساخت نمونه آزمايشگاهي يا دانش فني فرآيند توليد محصول به دليل پيچيدگي فني به سختي قابل كپي ‌برداري بوده و كسب آن از موانع اصلي ورود شركت ‌هاي ديگر به بازار باشد و يا نيازمند تحقيق و توسعه قابل توجه، توسط گروه فني خبره براي كسب آن بوده و يا منجر به ايجاد خواص يا كاركردهاي پيچيده اي در محصول شده باشد.

شركت دانش‌ بنيان: شركت يا مؤسسه خصوصي يا تعاوني كه به منظور هم‌ افزايي علم و ثروت، توسعه اقتصاد دانش محور، تحقق اهداف علمي و اقتصادي (شامل گسترش و كاربرد اختراع و نوآوري) و تجاري‌ سازي نتايج تحقيق و توسعه (شامل طراحي و توليد كالا و خدمات) در حوزه فناوري ‌هاي برتر و با ارزش افزوده فراوان به ويژه در توليد نرم افزارهاي مربوط تشكيل مي ‌شود.

كارخانه نوآوري: كانوني براي پذيرش فكر نو (ايده)‌ها، رشد و به بار نشستن خلاقيت نيروهاي متخصص كه در آن تمامي ابزارها و منابعي كه براي كارآفريني و رشد يك فكر نو (ايده) نياز مي ‌باشد همانند زيرساخت‌ ها، مربي و مشاورين خبره، سرمايه گذاران خطر(ريسك‌)پذير، خدمات دهندگان به كسب و كارهاي نوپا (استارآپ‌)ها، شتاب ‌دهنده ‌ها و غيره وجود دارند.

طرح ‌هاي پيشران: مجموعه ‌اي از طرح (پروژه‌)هايي كه بر اساس اولويت‌ ها و چالش‌ هاي اصلي صنعت آب و برق تعريف مي‌ شوند و شكل ‌گيري شركت‌ هاي دانش‌ بنيان و فناور و اشتغال دانش ‌پايه بر اساس اين نيازها، تحت پوشش حمايت ‌هاي دولتي تسهيل مي ‌گردد.

سرمايه‌ گذاري خطرپذير (جسورانه): تأمين سرمايه لازم براي شركت‌ ها و كسب ‌و كارهاي نوپا (استارت آپ) و كارآفرين كه مستعد جهش و رشد ارزش بوده و در عين حال داراي هوا (ريسك) زيادي مي‌ باشد.

وزارت: وزارت نيرو.

معاونت: معاونت علمي و فناوري رييس‌ جمهور.

وزارت با همكاري معاونت مكلف است ظرف يك ‌ماه نسبت به انجام موارد زير اقدام نمايد:

زمينه ‌سازي براي همرساني چالش‌ ها و ظرفيت ‌ها، شكل‌ گيري فعاليت‌ هاي دانش ‌بنيان جديد، پشتيباني و رفع موانع توليد دانش ‌بنيان و اشتغال آفرين در صنعت آب و برق.

شناسايي و معرفي محصولاتي كه داراي ارزبري زياد، حجم بالاي واردات و يا راهبردي هستند.

ايجاد ساز و كارهاي حمايتي از قبيل از پوشش خطر(ريسك) تجاري ‌سازي، ارائه تسهيلات خطرپذير، بيمه، پيش‌ خريد، خريد تضميني، توليد بار اول و جبران مخاطرات احتمالي استفاده از محصولات دانش‌ بنيان.

تدوين ساز و كارهايي براي جبران مخاطرات احتمالي استفاده از محصولات دانش ‌بنيان و فناور در شركت ‌هاي تابعه و وابسته وزارت از قبيل بيمه.

ترغيب و تشويق مديران و كاركنان شركت‌ هاي تابعه و وابسته وزارت به حمايت از زنجيره ارزش در توليد محصولات دانش ‌بنيان و فناور در قالب ضوابط ارزيابي عملكرد.

حمايت، معرفي و زمينه ‌سازي براي حضور شركت‌ هاي دانش‌ بنيان و فناور مرتبط با صنعت آب و برق در بازارهاي خارجي با همكاري معاونت و وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان برنامه و بودجه كشور.

ايجاد ساز و كار مورد نياز براي پيگيري اعتراضات شركت ‌هاي دانش‌ بنيان و فناور در حوزه‌ هاي مأموريتي وزارت.

براي ايجاد فضاي تعامل ميان واحدهاي ذي ‌ربط در شركت ‌هاي مادر تخصصي وزارت و شركت‌ هاي زيرمجموعه، شركت‌ هاي دانش ‌بنيان و فناور، بخش ‌هاي متولي تحقيق و توسعه در شركت ‌ها و ساير فعالين زيست ‌بوم نوآوري نيرو و نگاشت نيازها و ظرفيت ‌ها و اطلاع‌ رساني در خصوص فعاليت‌ هاي دانش ‌بنيان و فناور جديد، تسهيلات و حمايت‌ ها و پايش طرح(پروژه)‌ها، وزارت مكلف است نيازها و اولويت هاي تحقيقاتي خود را در سامانه نظام فكر نو(ايده‌)ها و نيازها (نان) ثبت نمايد.

در راستاي حمايت از رشد و توسعه شركت‌ هاي دانش بنيان و فناور در صنعت آب و برق و توسعه زيست بوم نوآوري نيرو، وزارت مكلف است نسبت به اختصاص فضا و امكانات و تخصيص اعتبارات لازم براي راه‌ اندازي پارك علم و فناوري نيرو با مجوز وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ظرف سه ماه اقدام نمايد.

وزارت مجاز است در چهارچوب قوانين و مقررات، از امكانات و تجهيزات و نيروي انساني شركت‌ هاي زيرمجوعه موجود خود براي تجهيز و راه‌ اندازي پارك علم و فناوري نيرو استفاده نمايد.

به منظور تأمين مالي مورد نياز فعاليت ‌هاي دانش بنيان و فناور و انجام فعاليت ‌هايي از جمله سرمايه‌ گذاري خطرپذير، اعطاي تسهيلات خطرپذير، صدور ضمانتنامه و پوشش خطر(ريسك) تجاري‌ سازي محصول يا خدمات منتج از پژوهش و فناوري و حمايت از ساير برنامه‌ هاي توليد، دانش‌ بنيان و فناور و اشتغال ‌آفرين، شركت مادرتخصصي توانير مكلف است با رعايت قوانين و مقررات، مبلغ ده‌ هزار ميليارد (۰۰۰ /۰۰۰ /۰۰۰ /۰۰۰ /۱۰) ريال از منابع بند (ط) تبصره (۱۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ كل كشور را براي اعطاي تسهيلات خطرپذير به شركت ‌هاي دانش ‌بنيان و فناور صنعت برق و شركت‌ هاي فعال در حوزه اصلاح الگوي مصرف انرژي، از طريق افزايش سرمايه در اختيار صندوق پژوهش و فناوري صنعت برق و انرژي به عنوان نهاد مالي تخصصي در حوزه نيرو قرار دهد.

وزارت مكلف است با همكاري معاونت با استفاده از ظرفيت ‌هاي صندوق پژوهش و فناوري صنعت برق و انرژي (نيرو)، زيرساخت‌ هاي لازم به منظور بيمه محصولات فناورانه حوزه برق، انرژي، آب و آبفا را بر اساس ظرفيت شركت‌ هاي دانش‌ بنيان و فناور فراهم نمايد.

وزارت مكلف است با استفاده از ظرفيت‌ هاي صندوق پژوهش و فناوري برق و انرژي و با همكاري صندوق نوآوري و شكوفايي، با رعايت قوانين و مقررات نسبت به استفاده از ظرفيت صندوق گردشي بهينه‌ سازي انرژي و يا صندوق جسورانه بورسي از محل اعتبارات طرح يارانه سود تسهيلات و وجوه اداره شده بند (۳) ماده (۱۲) قانون رفع موانع توليد رقابت ‌پذير و ارتقاي نظام مالي كشور و بند (ط) تبصره (۱۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ كل كشور ظرف سه ماه اقدام نمايد.

در راستاي تخصيص بهينه تسهيلات خطرپذير موضوع بخشي از بند (ط) تبصره (۱۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ كل كشور، تا سقف بيست و شش هزار ميليارد (۰۰۰ /۰۰۰ /۰۰۰ /۰۰۰ /۲۶) ريال به شركت ‌هاي دانش بنيان و فناور صنعت برق و شركت‌ هاي فعال در حوزه اصلاح الگوي مصرف انرژي، كارگروهي با تركيب معاونت علمي و فناوري رييس‌ جمهور، پژوهشگاه نيرو، سازمان انرژي‌ هاي تجديدپذير و بهره‌ وري انرژي برق (سابتا)، توانير و سازمان برنامه و بودجه كشور و با مسؤليت معاونت تشكيل مي شود.

وزارت مجاز است با همكاري معاونت و با رعايت قوانين و مقررات نسبت به راه ‌اندازي حداقل يك كارخانه نوآوري آب و آبفا و يك كارخانه نوآوري برق و انرژي در جوار محيط ‌هاي صنعتي و پژوهشي خود، با استفاده از امكانات شركت‌ هاي وابسته به وزارت و سرمايه ‌گذاري و ظرفيت‌ هاي بخش خصوصي اقدام نمايد.

شركت ‌هاي توسعه‌ اي وابسته به وزارت، مجاز به سرمايه ‌گذاري مشترك با بخش خصوصي تا سقف چهل و نه درصد (49%) در تجهيز و راه‌ اندازي كارخانه‌ هاي نوآوري موضوع اين ماده مي‌ باشند.

به منظور زمينه‌ سازي توسعه فعاليت‌ هاي دانش بنيان و فناور و تشكيل شركت‌ هاي جديد فناور، وزارت مكلف است در قالب دستورالعملي كه با همكاري معاونت تهيه مي‌ كند نسبت به حمايت از ايجاد يا تقويت واحدهاي تحقيق و توسعه در شركت‌ هاي غيردولتي تأثيرگذار صنعت آب و برق كه بخشي از سهام آنها متعلق به دولت يا شركت‌ هاي دولتي مي ‌باشد و همچنين راه ‌اندازي شتاب ‌دهنده در حوزه آب و آبفا و برق و انرژي توسط آنها، اقدام نمايد. همچنين از ايجاد يا تقويت واحدهاي تحقيق و توسعه در شركت‌ هاي توليدي و خدماتي صنعت آب و برق كشور و يا تشكيل مراكز رشد و شتاب ‌دهنده‌ هاي تخصصي وابسته به اين شركت‌ ها حمايت نمايد.

با هدف راهبري تعاملات پژوهش و فناوري از جمله برگزاري فن‌ بازارها و رويدادهاي مرتبط با شناسايي چالش‌ ها و ظرفيت ‌ها، پيگيري طرح‌ هاي پيشران، پذيرش و رسيدگي به طرح ‌هاي پيشنهادي، تعامل با ساير عناصر زيست ‌بوم نوآوري همانند دانشگاه‌ ها، پارك ‌هاي علم و فناوري و شركت ‌هاي دانش ‌بنيان و هنرستان‌ ها و پژوهش سراهاي دانش آموزي در استان‌ ها، وزارت موظف است مجتمع‌ هاي آموزشي ـ پژوهشي وزارت در استان‌ هاي كشور را تحت عنوان پرديس ‌هاي علم و فناوري نيرو با مجوز وزارت علوم، تحقيقات و فناوري ظرف دو ماه تجهيز و فعال نمايد.

وزارت مكلف است طرح‌ هاي پيشران زير را اجرا نمايد:

توسعه بهينه ‌سازي آب، برق و ارتقاي شاخص ‌هاي زيست ‌محيطي در صنايع، كشاورزي و ساختمان.

ارتقاي بهره‌ وري در توليد، انتقال و توزيع آب و برق.

افزايش امنيت و تاب ‌آوري صنعت آب و برق، بومي ‌سازي و خودكفايي.

توسعه استفاده از هوش مصنوعي در صنعت آب و برق.

هوشمندسازي سنجش داده‌ هاي صنعت آب و برق و داده ‌كاوي آمار و اطلاعات مبتني بر هوش مصنوعي و توسعه سامانه‌ هاي بومي پايش و مديريت مصرف آب و برق.

استحصال آبهاي ژرف، جوي و نامتعارف، بازيافت پساب و توسعه آب ‌شيرين‌ كن ‌هاي مبتني بر انرژي تجديدپذير.

كاهش تلفات توليد، انتقال و توزيع در صنعت آب و برق.

انرژي ‌هاي تجديدپذير و زنجيره ارزش آن.

ذخيره‌ سازي انرژي در مقياس‌ هاي بزرگ و كوچك.

توسعه تبادلات انرژي با كشورهاي همسايه و توسعه صادرات كالا و خدمات مرتبط با صنعت آب و برق.

بومي ‌سازي و تكميل حلقه ‌هاي مفقود زنجيره ارزش انرژي تجديدپذير و فناوري ‌هاي مربوط به تابلو (پنل) خورشيدي با ساز و كار خريد تضميني.

هوشمندسازي صنعت آب و برق.

ساز و كار تأمين مالي و اجرايي طرح ‌هاي پيشران بر اساس دستورالعملي است كه از سوي وزارت و در چهارچوب قوانين و مقررات تهيه و ابلاغ مي‌ گردد.

با هدف گسترش استفاده از ظرفيت شركت ‌هاي دانش ‌بنيان و فناور در حوزه بهينه ‌سازي زنجيره عرضه و مصرف آب و انرژي در كشور، وزارت و معاونت و حسب مورد وزارتخانه‌ هاي صنعت، معدن و تجارت، جهاد كشاورزي، راه و شهرسازي، ارتباطات و فناوري اطلاعات و سازمان حفاظت محيط زيست مكلفند:

ضمن راه اندازي و گسترش بازارهاي محلي آب، دستورالعمل بازار بهينه‌ سازي حوزه آب در چهارچوب قوانين و مقررات با رويكرد ارائه اوراق صرفه جويي آب را ظرف دو ماه تهيه و به تصويب مراجع ذي ‌ربط برسانند.

طرح ‌هاي نمونه (پايلوت) بازارهاي بهينه ‌سازي مصرف انرژي و آب را در بخش‌ هاي مصرف كننده عمده (نيروگاه، ساختمان، صنعت و كشاورزي) با استفاده از ظرفيت شركت‌ هاي دانش ‌بنيان و فناور، برنامه ‌ريزي و اجرا نمايند. همچنين دستورالعمل اجرايي صدور اوراق صرفه‌ جويي سوخت ناشي از پروژه‌ هاي بهينه ‌سازي و صرفه‌ جويي در مصرف برق و توليد برق از منابع تجديدپذير و عرضه اين اوراق در بازار بهينه ‌سازي انرژي و محيط ‌زيست را تدوين و ابلاغ نمايند و مشوق‌ هاي لازم براي صادرات معادل نفت خام انرژي صرفه‌ جويي شده را به مراجع قانوني ذي ‌ربط پيشنهاد نمايند.

در دوره‌ هاي كمبود آب و برق نسبت به هوشمندسازي مصرف آب و برق از ظرفيت شركت‌ هاي دانش بنيان و فناور استفاده نمايند.

وزارت مكلف است از ابتداي سال ۱۴۰۱ رديف اعتباري با عنوان برنامه توليد، دانش‌ بنيان و فناور و اشتغال آفرين، به ميزان دو درصد (۲%) از درآمدهاي عملياتي و غيرعملياتي شركت ‌هاي تابعه و وابسته وزارت با رعايت سقف بودجه سالانه را به منظور اجراي طرح ‌هاي پيشران ماده (۸) اين آيين‌ نامه و طرح آزمايشي(پايلوت)‌هاي صنعتي، توليد بار اول با رعايت قوانين و مقررات مربوطه حمايت و پوشش ريسك تجاري ‌سازي طرح ‌هاي توسعه فناوري ايجاد نمايد. دستورالعمل اجرايي نحوه هزينه‌ كرد اعتبارات اين ماده، ظرف يك ‌ماه از سوي وزارت ابلاغ مي ‌شود.

اعتبارات تخصيص يافته در اين ماده در صورت عدم هزينه ‌كرد در سال مالي مربوط، جهت حمايت از برنامه توليد، دانش ‌بنيان و فناور و اشتغال آفرين، در اختيار صندوق پژوهش و فناوري نيرو قرار مي ‌گيرد.

به منظور استقرار نظام نوآوري باز و رويكرد دانش بنيان و فناور و تعريف نقش و جايگاه عناصر فناوري و نوآوري در تعامل با ساختارهاي موجود، وزارت مكلف است ظرف حداكثر سه ماه مطالعات لازم براي آسيب ‌شناسي و اصلاح فرآيندها را انجام داده و در صورت نياز پيشنهادهاي اصلاحي را به مراجع ذي‌ ربط ارائه نمايد. مراجع مذكور مكلفند حداكثر ظرف يك ماه، پيشنهادهاي وزارت نيرو را بررسي نموده و نتيجه را اعلام نمايند.

شركت‌ هاي مادرتخصصي تابعه وزارت نيرو مكلفند برنامه جامع آموزش و فرهنگ ‌سازي سازماني در حوزه تخصصي خود را با رويكرد اشتغال ‌آفرين و دانش ‌بنيان و فناور، حداكثر ظرف سه ماه تهيه و پس از تصويب در ستاد موضوع ماده (۲) اجرايي نمايند.

به وزارت و مؤسسات و شركت‌ هاي تابعه آن اجازه داده مي ‌شود به منظور حمايت از سرمايه ‌گذاري بخش خصوصي، در چهارچوب قانون جهش توليد دانش بنيان ـ مصوب ۱۴۰۱ـ ، حق بهره‌ برداري علمي ـ پژوهشي ذيل آن وزارتخانه را در قالب مشاركت در منفعت محصول نهايي با حداقل تشريفات تا سقف پانزده سال به شركت ‌هاي دانش‌ بنيان و فناور واگذار نمايد. آيين‌ نامه اجرايي اين بند ظرف دو ماه توسط وزارت با همكاري معاونت تهيه و ابلاغ مي ‌گردد.

به منظور افزايش سهم اشتغال دانش‌ بنيان و فناور صنعت آب و برق از فارغ ‌التحصيلان دانشگاهي و دانشجويان تحصيلات تكميلي، وزارت مكلف است با در اختيار قرار دادن فرصت‌ هاي حضور و ارتباط با صنعت، زمينه توانمندسازي، مهارت افزايي و مسأله ‌يابي منتهي به اشتغال دانش ‌بنيان و فناور را فراهم نمايد. بدين منظور وزارت علوم، تحقيقات و فناوري با همكاري وزارت و در چهارچوب برنامه مشترك با محوريت پرديس شهيد عباسپور دانشگاه شهيد بهشتي و ساير ظرفيت ‌هاي موجود اقدام نمايد. هدايت شغلي، استعداديابي، كارورزي، شبكه‌ سازي، ايجاد هسته‌ هاي فناوري و شركت ‌هاي دانش ‌بنيان و فناور و كارآفريني از طريق مربي ‌گري صنعتي (منتورينگ) و برگزاري دوره‌ هاي مكمل پودماني در طي دوره تحصيل، در قالب فعاليت سكو (پلتفرمي)، از طريق اين دانشگاه پيگيري مي ‌شود. اين دانشگاه ‌بايد در تعامل با كليه دانشگاه‌ ها و مؤسسات آموزش عالي، امكان پذيرش كليه دانشجويان در حال تحصيل را به صورت فرصت برابر در كل كشور فراهم نمايد.

وزارت با همكاري معاونت مكلف است در راستاي خودكفايي در توليد مواد و تجهيزات مورد نياز كشور در حوزه آب و برق حداكثر ظرف دو ماه، دستورالعمل تسهيل ورود شركت هاي دانش بنيان و فناور توليدكننده تجهيزات و مواد را به فهرست سازنده (وندورليست)هاي داخلي و خارجي خود ابلاغ نمايد. اين شيوه نامه شامل بازنگري نظام ارزيابي پيمانكاران به نحوي كه دانش بنيان و فناور شدن آنها تسهيل شود، مي باشد.

به منظور تحقق ارتقاي بهره ‌وري هدف‌ گذاري شده در اين آيين‌ نامه، وزارت مكلف است شاخص‌ هاي بهره ‌وري متناسب را تا پايان خرداد سال ۱۴۰۱ به سازمان ملي بهره‌ وري ايران ارايه و به تأييد سازمان مذكور برساند. وزارت مكلف است در مقاطع زماني سه ماهه گزارش اقدامات و عملكرد شاخص‌ هاي بهره‌ وري را به سازمان ملي بهره‌ وري ايران ارايه و اين سازمان پس از بررسي و تأييد گزارش ارتقاي بهره وري مربوط به اين آيين نامه را به سازمان برنامه و بودجه كشور جهت تخصيص اعتبار ارايه نمايد.

معاون اول رئيس جمهور -- محمد مخبر