بخشنامه بانك مركزي در خصوص ابلاغ اصلاحيه «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران» مورخ 1404/10/20

پيرو بخشنامه شماره 04/114308 مورخ 1404/05/16، موضوع ابلاغ اصلاحيه «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران» ضمن اشاره به تصويب نامه شماره 172076‏‏‏‏‏‏‏‏‏/ت65236هـ مورخ 1404/10/10 هيئت محترم وزيران (موضوع آئين نامه تضمين امنيت غذايي و بهبود معيشت مردم) و تكاليف قانوني مصرح در آيين نامه اجرايي مواد (5) و (6) قانون مبارزه با قاچاق كالا و ارز به اطلاع مي رساند؛ در راستاي اجرا و حمايت از سياست هاي معيشتي دولت، ايجاد ثبات اقتصادي و به منظور تسهيل تجارت خارجي، تشويق صادركنندگان و افزايش عرضه ارز براي تأمين حداكثري منابع ارزي مورد نياز براي واردات كالا و خدمات به كشور، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران فرآيندهاي اجرايي لازم جهت تسهيل و يكپارچه سازي بستر معاملات خريد و فروش گروه اول و دوم در سامانه معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران را با تغييراتي در دستورالعمل هاي ضميمه بخشنامه صدرالذكر، مورد بازنگري و اصلاح مجدد قرار داده است. با عنايت به اصلاحات انجام شده، ويرايش جديد "دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران" و "شرايط نامه حقوقي سامانه ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران"، "شرايط نامه معاملات موسسه اعتباري متقاضي خريد در سامانه ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران" و "شرايط نامه معاملات موسسه اعتباري متقاضي فروش در سامانه ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران" جهت اطلاع و اقدام ارسال مي گردد. ضمن الزام به رعايت ساير ضوابط و مقررات ارزي در اجراي اين بخشنامه و تأكيد بر اجراي دقيق دستورالعمل هاي ارسالي، مقتضي است مراتب را به كليه شعب و واحدهاي ارزي ذي ربط ابلاغ و بر حسن اجراي آن نيز نظارت نمايند.‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏

اداره تدوين مقررات ارزي داود كيومرثي - اميرحسين سرلك

دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران»

در راستاي اجراي جزء (۱۰) بند (ب) ماده (۴)، بند (الف) ماده (۴۴) قانون بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران و جزء (۲) بند (الف) ماده (۱۱) قانون برنامه پنج ساله هفتم پيشرفت مصوب 1403/04/18، «دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران» به شرح زير تصويب مي گردد.

تعاريف و كليات

اصطلاحات و واژگان به‏ كار رفته در اين دستورالعمل داراي معاني مشروح زير است:

بانك مركزي: بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران؛

مركز مبادله: شركت مركز مبادله ارز و طلاي ايران (سهامي خاص)؛

مؤسسه اعتباري: بانك و مؤسسه اعتباري غيربانكي كه داراي اجازه نامه عمليات ارزي از بانك مركزي يا داراي مجوز خاص از بانك مركزي است؛

متقاضي فروش: بانك مركزي، صادركننده، سرمايه گذار خارجي و ساير اشخاصي كه به تشخيص بانك مركزي واجد صلاحيت فروش ارز هستند؛

متقاضي خريد: بانك مركزي، وارد كننده و ساير اشخاصي كه حسب مقررات ارزي بانك مركزي و اين دستورالعمل واجد صلاحيت خريد ارز بوده و داراي تخصيص معتبر از محل تأمين ارز مركز مبادله ارز و طلا هستند؛

معامله غيرمستقيم: معامله ارزي فيمابين متقاضي خريد و فروش به شرح بخش دوم اين دستورالعمل؛

معامله مستقيم: معامله ارزي فيمابين متقاضي خريد و فروش گروه دوم به شرح بخش سوم اين دستورالعمل؛

سامانه: سامانه ي معاملاتي ارز تجاري مركز مبادله؛

جلسه معاملاتي: بازه زماني در روز است كه سفارش گذاري و تطابق سفارش ها در آن انجام مي شوند؛

نماد معاملاتي: مشخصات ارز مورد معامله؛

مجوز: درخواست خريد/فروش ثبت شده در سامانه توسط متقاضي خريد/ متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري.

سفارش: سفارش خريد/فروش ثبت شده در هسته معاملات سامانه.

زمان تحقق معامله: زماني است كه سفارش خريد با يك يا چند سفارش فروش منطبق و معامله منعقد مي شود.

پاياپاي: فرآيندي است كه در نتيجه آن، خالص عمليات خريد و فروش ارز هر مؤسسه اعتباري به صورت بدهكار يا بستانكار مشخص مي شود.

حساب واسط: حساب مركز مبادله است كه جهت تسويه ريالي مبلغ و كارمزد معاملات موضوع اين دستورالعمل استفاده مي شود.

واردكنندگان داراي مجوز معتبر از محل تأمين "مركز مبادله ارز و طلا گروه اول و گروه دوم" بايد به عنوان متقاضي خريد از طريق مؤسسه اعتباري در بستر مركز مبادله اقدام به تأمين ارز نمايند.

صادركنندگان، سرمايه گذاران خارجي، دارندگان ارزهاي قابل عرضه تحت سرفصل هاي فروش ارز از محل مازاد پروانه صادراتي، پيش دريافت ارزي و ساير سرفصل هاي مورد تأييد بانك مركزي در چارچوب مقررات ناظر بر برگشت ارز حاصل از صادرات و ساير مقررات مرتبط، مي توانند به عنوان متقاضي فروش، از طريق مؤسسه اعتباري، ارز خود را در بستر مركز مبادله به فروش رسانند.

بانك مركزي مي تواند در سامانه به صورت مستقيم يا غيرمستقيم (از طريق مؤسسه اعتباري) به عنوان متقاضي خريد يا متقاضي فروش اقدام به خريد و فروش ارز نمايد.

مؤسسه اعتباري به عنوان كارگزار متقاضي خريد و متقاضي فروش مي‏تواند در سامانه اقدام به خريد و فروش ارز نمايد.

معاملات غيرمستقيم

وظايف و تعهدات

مؤسسه اعتباري طبق ضوابط بانك مركزي حداكثر به ميزان «مانده ارز تحويل شده به خود» توسط متقاضي فروش، تحت نماد مندرج در سامانه، مجاز به سفارش گذاري براي فروش است.

سقف سفارش گذاري براي خريد ارز تا سقف «مانده مجوز خريد صادر شده توسط بانك مركزي به علاوه كارمزدهاي ارزي نقل و انتقال و تبديلات ارزي» مشروط به تأمين ريال ارزش معامله و كارمزدهاي متعلقه در كيف پول ريالي مؤسسه اعتباري است.

متقاضي خريد مكلف است پس از وصول حواله ارزي توسط ذي نفع نهايي، دريافت ارز را طي وفق ضوابط ابلاغي ثبت و تأييد نمايد.

مؤسسه اعتباري با اخذ مجوز فروش ارز در سامانه موجود بودن ارز را ضمانت نموده و در صورت تطابق سفارش فروش، متعهد به كارسازي ارز موضوع معامله است. تمامي مسئوليت هاي ناشي از مغايرت، عدم موجودي ارز به ميزان اعلامي و عدم كارسازي ارز بر عهده مؤسسه اعتباري است.

مؤسسه اعتباري متقاضي خريد مكلف است امكان انتقال ارز به حساب ذينفع نهايي را تا پيش از سفارش گذاري، بررسي و حصول اطمينان نمايد. سفارش گذاري در سامانه به منزله تأييد و احراز شرايط كارسازي حواله ارزي موضوع معامله تلقي شده و مؤسسه اعتباري متقاضي خريد متعهد به كارسازي وجه به ذينفع نهايي است.

مؤسسه اعتباري موظف است پس از كارسازي حواله ارزي موضوع معامله، پرداخت وجه را وفق ضوابط ابلاغي ثبت و اعلام نمايد.

فرآيند معامله

معاملات با رعايت ضوابط اين دستورالعمل، از طريق سامانه انجام و سفارش گذاري در هر نماد معاملاتي صرفاً در دامنه مجاز نوسان قيمت ارز انجام مي‏ شود.

مؤسسه اعتباري مجاز است تا سقف مانده مجوز فروش در سامانه اقدام به سفارش گذاري براي فروش نمايد. پس از سفارش گذاري، معادل ارز سفارش از مجوز تا پايان جلسه معاملاتي مسدود مي ‏شود.

مؤسسه اعتباري موظف است پيش از سفارش گذاري براي خريد در سامانه، معادل ريالي ارزش معامله بر اساس قيمت سفارش هر نماد معاملاتي، كارمزدهاي متعلقه و اضافه ارزش را در كيف پول ريالي خود تأمين نمايد. پس از سفارش گذاري، وجه مذكور در كيف پول ريالي مؤسسه اعتباري تا پايان جلسه معاملاتي مسدود مي ‏شود.

لغو سفارش صرفاً تا پيش از پايان مهلت سفارش گذاري امكان پذير است.

الگو و نحوه تطابق سفارش ها براساس شيوه نامه اي كه به تصويب كميسيون ارز مي رسد، انجام مي ‏شود.

پاياپاي و تسويه

مركز مبادله، اطلاعات معامله را پس از تطابق سفارش ها در اختيار مؤسسه اعتباري قرار مي دهد.

در صورت تطابق سفارش و تحقق معامله، وجه ريالي مسدود شده در كيف پول ريالي مؤسسه اعتباري پس از كسر كارمزدهاي ريالي تعيين شده به حساب متقاضي فروش منتقل مي شود.

اتاق پاياپاي نسبت به محاسبه و پاياپاي سازي تعهدات ارزي متقابل مؤسسات اعتباري نسبت به يكديگر اقدام مي نمايد و مراتب را جهت تسويه و كارسازي به مؤسسات اعتباري اعلام مي كند. در اين صورت كيف ارزي معاملات مؤسسه اعتباري در اتاق پاياپاي به ميزان وجه معامله، بدهكار يا بستانكار مي شود.

در صورت بدهكاري مؤسسه اعتباري بر اساس عمليات اتاق پاياپاي، آن مؤسسه موظف است حداكثر ظرف مدت ده (۱۰) روز كاري پس از روز پاياپاي، مبلغ ارز را بر اساس توافق طرفين به حساب اعلامي مؤسسه اعتباري متقاضي خريد كارسازي (منظور از كارسازي، صدور دستور پرداخت است.) نموده و وفق ضوابط ابلاغي در سامانه درج نمايد. مؤسسه اعتباري متقاضي خريد نيز موظف است دريافت ارز را وفق ضوابط ابلاغي تأييد‏‏‏/رد نمايد.

مسئوليت كليه تبعات ناشي از عدم اعتبار حساب مقصد معرفي شده بر عهده مؤسسه اعتباري متقاضي خريد است.

مؤسسه اعتباري متقاضي خريد موظف است حداكثر ظرف مدت ده (10) روز كاري از زمان تحقق معامله نسبت به كارسازي مبلغ حواله به حساب معرفي شده توسط متقاضي خريد اقدام نمايد و از زمان كارسازي وفق ضوابط ابلاغي پس از آن در سامانه ثبت و اعلام نمايد. در صورتي كه مبلغ تأمين ارز ناشي از نتيجه پاياپاي به عهده ساير مؤسسات اعتباري باشد، مدت كارسازي مزبور حداكثر بيست (20) روز كاري از زمان تحقق معامله خواهد بود.

مؤسسات اعتباري مكلفند ضمن تأييد و امضاي توافق نامه با مركز مبادله، هرگونه اختيار و اجازه لازم را در خصوص موضوع اين ماده به مركز مبادله اعطاء نمايند.

ساز و كار پاياپاي براساس شيوه نامه اي كه به تصويب كميسيون ارز مي رسد، انجام مي ‏شود.

معاملات مستقيم

فرآيند انجام معامله

متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري متقاضي فروش نسبت به ثبت مجوز فروش ارز در سامانه اقدام مي نمايد.

متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، اقدام به ثبت مجوز خريد ارز در سامانه مي نمايد.

متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، موظف است پيش از سفارش گذاري براي خريد در سامانه، ارزش معامله مشتمل بر ارزش سفارش ارز در هر نماد معاملاتي و كارمزد ريالي مربوطه را در كيف پول ريالي خود نزد مركز مبادله تأمين نمايد. پس از سفارش گذاري، وجه مذكور در كيف پول ريالي تا زمان تأييد دريافت ارز توسط متقاضي خريد مسدود مي ‏شود.

متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، نسبت به سفارش گذاري، در سامانه اقدام مي نمايد. در زمان سفارش گذاري بايد شماره مجوز متقاضي فروش را ثبت نمايد.

متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري متقاضي فروش با مشاهده سفارش متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، با قبول شرايط درج شده توسط متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، نسبت به تأييد آن اقدام مي نمايد.

متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري متقاضي فروش با مشاهده اطلاعات سفارش ثبت شده از جمله مبلغ ارز و نرخ ارز، نسبت به تأييد سفارش اقدام مي نمايد. در پايان نشست معاملاتي، معامله تحقق مي يابد.

تسويه

بعد از تحقق معامله، متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري متقاضي فروش بايد نسبت به كارسازي وجه در بازه زماني مورد توافق و ثبت آن در سامانه اقدام نمايد.

با تأييد دريافت ارز توسط متقاضي خريد/ مؤسسه اعتباري متقاضي خريد، ريال معامله از حساب مركز مبادله به حساب اعلامي توسط متقاضي فروش واريز و تعهد صادركننده رفع خواهد شد و پس از طي فرآيند هاي تعريف شده در سامانه هاي ارزي، مجوز ترخيص كالا براي متقاضي خريد (كد ساتا در سامانه سمتاك) صادر خواهد شد.

در هر مرحله از معامله قبل از تأييد نهايي دريافت ارز توسط متقاضي خريد، امكان انصراف از معامله و لغو آن با توافق طرفين معامله امكان پذير خواهد بود.

تاريخ معامله در سامانه به عنوان تاريخ تأمين ارز و تاريخ تأييد دريافت ارز توسط متقاضي خريد به عنوان تاريخ صدور حواله تلقي مي شود.

مسئوليت و ريسك هاي مترتب بر انجام معاملات مستقيم كاملاً متوجه متقاضي خريد و متقاضي فروش است.

كارمزدها

حداكثر ميزان كارمزدهاي نقل و انتقالات و تبديلات ارزي و كارمزدهاي ريالي ارائه خدمات عامليت و كارگزاري مؤسسات اعتباري در معاملات مستقيم و غيرمستقيم توسط بانك مركزي اعلام مي شود.

در معاملات غيرمستقيم كارمزدهاي ناشي از نقل و انتقال و تبديلات ارزي به عهده متقاضي خريد است كه به صورت ارزي محاسبه، به سفارش اضافه و به صورت ارزي تسويه مي شود.

كارمزد مركز مبادله بابت هر معامله اعم از مستقيم و غيرمستقيم توسط هيأت عامل بانك مركزي تعيين و ابلاغ مي شود.

معاملات بانك مركزي مشمول كارمزدهاي موضوع اين ماده نيست.

مقام ناظر بازار

مقام ناظر بر عمليات مركز مبادله، «اداره پايش بازار ارز» بانك مركزي است. تفكيك وظايف كميته مديريت بازار ارز، ناظر و مجري (مركز مبادله)، مشتمل بر تعيين دامنه نوسان روزانه قيمت، انتشار نرخ ارز، نحوه محاسبه قيمت پاياني، بازه زماني و تعداد جلسه معاملاتي، ايجاد/لغو محدوديت خريد و فروش مؤسسات اعتباري و بازرگانان در سامانه، جلوگيري از تطبيق سفارش ها حسب شرايط بازار و ضرورت، تعيين سقف مجاز خريد و فروش در سامانه، دستور توقف انجام معامله در يك يا چند نماد معاملاتي و يا تمامي معاملات و ساير موارد، به موجب شيوه نامه اي است كه به تصويب كميسيون ارز بانك مركزي مي رسد.

مركز مبادله مي تواند در صورت وقوع بروز اختلالات فني و سامانه اي با هماهنگي با مقام ناظر، انجام معامله در يك يا چند نماد معاملاتي و يا تمامي معاملات را به مدت محدود يا نامحدود، متوقف نمايد.

هرگونه تغيير در جلسه معاملاتي، توسط مركز مبادله اطلاع‏ رساني مي شود.

مركز مبادله مي تواند در صورت وقوع اشتباه يا خطاي معاملاتي ناشي از اشكال فني سامانه، سفارش هاي ثبت شده در سامانه را حذف يا از تطابق آن‏ها با يكديگر جلوگيري نمايد.

بانك مركزي با تعيين ضوابط ناظر بر بدهي مؤسسات اعتباري در پاياپاي، مي‏تواند سفارش گذاري توسط مؤسسه اعتباري در سامانه را محدود و يا مسدود نمايد.

ساير موارد

متقاضي خريد و متقاضي فروش/ مؤسسه اعتباري مكلف است قبل از انجام معامله، تمام تعهدنامه ها و قراردادهاي مربوط به معاملات را تأييد و امضا نمايد.

مركز مبادله و اشخاص مشمول اين دستورالعمل (مؤسسه اعتباري، متقاضي خريد و متقاضي فروش) متعهد و ملتزم به رعايت كليه قوانين و مقررات جاري كشور و ضوابط ابلاغي بانك مركزي هستند.

دستورالعمل معاملات بازار ارز تجاري مركز مبادله ارز و طلاي ايران مشتمل بر (۴۳) ماده و (۳) تبصره وفق رأي شماره 16/29 مورخ 1404/10/20 كميسيون ارز بانك مركزي به تصويب رسيد.