رأي شماره 3162هيأت عمومي ديوان عدالت اداري با موضوع :1ـ آن قسمت از ماده 2دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصرف 1399/11/1شوراي دانشگاه شهيد بهشتي كه تأييد معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه را از شرايط كسب كفايت دستاوردهاي علمياعلام كرده ابطال شد .2ـ ماده 5و تبصره هاي 1،2،3،4 ذيل آن از دستوالعمل مذكور كه نمره دستاوردهاي پژوهشي را جزئي از نمره رساله در نظر گرفته و علاوه بر آن چگونگي تخصيص 4 نمره به رسال دكتري را در اختيار معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه قرار داده است ابطال شد

شماره 0002346 – 18 / 12 / 1400 بسمه تعالي جناب آقاي اكبرپور رئيس ھيأت مديره و مديرعامل محترم روزنامه رسمي جمھوري اسلامي ايران يك نسخه از رأي ھيأت عمومي ديوان عدالت اداري به شماره دادنامه 140009970905813162 مورخ 3 / 12 / 1400 با موضوع « 1 – آن قسمت از ماده 2 دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب 1399 / 11 / 1 شوراي دانشگاه شهيد بهشتي كه تأييد معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه را از شرايط كسب كفايت دستاوردهاي علمي اعلام كرده . 2ـ ابطال ماده 5 و تبصره‌هاي 1، 2، 3 و 4 ذيل آن از دستوالعمل مذكور كه نمره دستاوردهاي پژوهشي را جزئي از نمره رساله در نظر گرفته و علاوه بر آن چگونگي تخصيص 4 نمره به رساله دكتري را در اختيار معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه قرار داده است ابطال شد » جهت درج در روزنامه رسمي به پيوست ارسال مي گردد . مديركل ھيأت عمومي و ھيأتھاي تخصصي ديوان عدالت اداري – يدالله اسمعيلي فرد تاريخ دادنامه : 3 / 12 / 1400 شماره دادنامه : 3162 شماره پرونده : 0002346 مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري شاكي : آقاي جواد محمدزاده اردبيلي گردش ‌كار : شاكي به موجب دادخواستي ابطال قسمتي از ماده 2، ماده 5 و تبصره‌هاي 1، 2، 3 و 4 ذيل آن از دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب 1 /11 /1399 شوراي دانشگاه شهيد بهشتي را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته به طور خلاصه اعلام كرده است كه : " مطابق ماده 2 دستورالعمل مذكور شوراي دانشكده يا پژوهشكده و همچنين معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه به عنوان مرجع احراز كفايت علمي رساله، مازاد بر مقررات بالادستي تعيين گرديده است، در حالي كه طبق نص صريح ماده 19 « آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي ph.D » مصوب جلسه 871 ـ 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي و ماده 34 آيين ‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني / كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي مصوب جلسه 889 ـ 30 /10 /1396 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي مرجع تشخيص كفايت دستاوردهاي علمي و چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله، صرفاً استاد يا اساتيد راهنماي دانشجو است و دانشگاه فقط مجاز است كه در حدود مواد فوق، شرايط انجام اين اقدام توسط اساتيد راهنما را مشخص كند . با عنايت به اينكه بر اساس ماده 2 معاونت پژوهشي دانشگاه و شوراي دانشكده يا پژوهشكده مجوز خواهد داشت مازاد بر شرايط قانوني نيز شرايطي مانند نوع مجله علمي پژوهشي و ترتيب اسامي نويسندگان و غيره را مميزي كند . مصوبه مورد شكايت، به دليل توسعه مراجع احراز كفايت علمي، برخلاف مصوبات بالادستي و خارج از حدود اختيارات مقام تصويب‌كننده است . همان طور كه با مطالعه ماده 5 دستورالعمل مورد شكايت و تبصره‌هاي آن روشن مي‌شود، شوراي دانشگاه شهيد بهشتي به صراحت 4 نمره از رساله دكتري را منوط به ارائه مقالات مورد نظر در جدول پيوست دستورالعمل نموده است؛ در حالي كه اساساً نمره 16 آخرين نمره ممكن براي گذراندن موفق رساله تلقي مي‌شود و طبق تبصره 4 حداكثر نمره دستاوردهاي پژوهشي در مورد هر رساله دكتري توسط معاونت پژوهشي دانشگاه تعيين مي‌شود . بدين لحاظ مصوبه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي در خصوص اعطاي اختيار نمره دهي به معاونت پژوهشي دانشگاه، خارج از حدود اختيارات مقام تصويب ‌كننده بوده است؛ زيرا در بند 18 ماده 2، ماده 19 و ماده 20 «آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي ( Ph.D ) » مصوب جلسه 871 ـ 24 /11 /1394 شوراي عالي برنامه ‌ريزي آموزشي و همچنين مواد 34 و 35 آيين‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني ؍ كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي مصوب جلسه 889 ـ 30 /10 /1396 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي و بند 36 پيوست آن، تعيين نمره رساله بر عهده هيأت داوران است . از اين حيث مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب 1392 تقاضاي ابطال ماده 2 ماده 5 و تبصره‌هاي 1، 2، 3 و 4 ذيل آن را از آن مرجع قضايي تقاضا دارم . " متن مقرره‌هاي مورد شكايت به شرح زير است : " دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 1 /11 /1399 ماده 2 : شرايط كسب كفايت دستاوردها كيفيت و كميت كار ارائه شده توسط دانشجو، بايد به تاييد استاد راهنما و شوراي دانشكده يا پژوهشكده، رسيده باشد، همچنين اين كار بايد نشان دهنده حداقل دو و نيم سال فعاليت پژوهشي مستمر او باشد . شرط لازم براي اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي هر دانشجوي دكتري چاپ يا پذيرش حداقل يك مقاله علمي مستخرج از رساله دكتري وي با تأييد معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه است . ماده 5 : نحوه ارزشيابي درجه رساله دكتري و نمره دستاوردهاي پژوهشي مطابق «آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي دانشجويان ورودي سال 1397 و پس از آن» ) مصوبه شوراي آموزشي دانشگاه شهيد بهشتي، مورخ 30 /5 /1397 ( ارزشيابي رساله دكتري بر اساس نمره كسب شده و به صورت كيفي به شرح زير است : الف ( از نمره 19 تا 20، قبول با درجه عالي . ب ( از نمره 18 تا 18 / 99 ، قبول با درجه خيلي خوب . ج ( از نمره 16 تا 17 / 99، قبول با درجه خوب . د) كمتر از 16، مردود . بديهي است كه نمره كسب شده فوق‌الذكر بر اساس مجموع نمره كسب شده از دستاوردهاي پژوهشي و نمره كسب شده رساله در جلسه دفاعيه تعيين مي‌شود . تبصره 1 : حداكثر نمره رساله، بدون احتساب نمره دستاوردهاي پژوهشي آن، 16 است . تبصره 2 : حداكثر نمره قابل احتساب از دستاوردهاي پژوهشي مستخرج از رساله 5 نمره است . بديهي است ارزيابي نمره دستاوردها با توجه به ميزان هم پوشاني‌ها و بر اساس «جدول نحوه ارزشيابي دستاوردهاي پژوهشي مستخرج رساله» همين دستورالعمل انجام مي‌شود . در مواردي كه يك نشريه بيش از يك نمايه معتبر داشته باشد، ارزيابي بر اساس نمايه داراي بيشترين نمره انجام مي‌شود . تبصره 3 . در همه رشته‌ها حداكثر به سه مقاله علمي مستخرج از رساله نمره تعلق مي‌گيرد و حداكثر يكي از اين مقاله‌ها مي‌تواند بر اساس گواهي پذيرش معتبر باشد . در رشته‌هاي مهندسي و علوم پايه بايد حداقل يكي از اين سه مقاله رتبه 2 Q به بالا داشته باشد . در غيراين صورت فقط به دو مورد از مقاله‌ها نمره تعلق مي‌گيرد . تبصره 4 . حداكثر نمره دستاوردهاي پژوهشي توسط معاونت پژوهش و فناوري دانشگاه و بر اساس جدول پيوست همين دستورالعمل مشخص مي‌شود . بديهي است هيأت داوران رساله با بررسي همپوشاني‌ها و رعايت سقف اعلام شده، در جلسه دفاعيه درباره نمره قابل احتساب از دستاوردهاي پژوهشي و نمره كل رساله تصميم‌ گيري خواهند كرد . در پاسخ به شكايت مذكور، مشاور رئيس و مدير امور حقوقي دانشگاه شهيد بهشتي به موجب لايحه شماره 340 / 126 / ص ـ 8 /9 /1400 توضيح داده است كه : " در خصوص مرجع تصويب و اختيار قانوني جهت تصويب مندرجات دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري از جمله مواد و تبصره‌هاي مورد اعتراض آقاي محمدزاده اردبيلي، لازم به ذكر است كه بر اساس بند 5 جزء ) ج ( ماده 11 آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي، پژوهشي و فناوري مصوب 10 /12 /1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، بررسي و تصويب برنامه‌هاي پژوهشي دانشگاه‌ها از صلاحيتها و اختيارات دكتري در جلسه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي مورخ 1 /11 /1399 مطرح شده و پس از بحث و بررسي در آن شورا، به عنوان عالي ترين مرجع سياستگذاري امور آموزشي و پژوهشي دانشگاه، طبق ضوابط و مقررات و در چارچوب صلاحيت‌هاي قانوني پيش‌بيني شده براي شوراي دانشگاه، تصويب و جهت اجرا به‌واحدهاي مربوطه دانشگاه ابلاغ گرديده است . چنانچه ملاحظه مي‌گردد تصويب دستورالعمل موضوع بحث و تدوين كليه ضوابط و مقررات مندرج در آن از جمله تبصره‌ها و مواد مورد اعتراض آقاي محمد زاده اردبيلي، با استناد به مفاد مورد اشاره از آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاه ها، در حيطه اختيارات و صلاحيت‌هاي شوراي دانشگاه بوده و شوراي مذكور با در نظر گرفتن صرفه و صلاح دانشجويان، اعضاي هيأت علمي و دانشگاه، اقدام به تدوين و تصويب ضوابط مندرج در دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري نموده است . آيين‌نامه دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري دانشگاه شهيد بهشتي مصوب 1 /11 /1399 به عنوان جديدترين مصوبه شوراي دانشگاه در اين خصوص، بر مبناي آيين‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتر تخصصي ) ويژه دانشگاه‌هاي سطح 1 و 2 دولتي ( مصوب 30 /10 /1396 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تدوين و تصويب گرديده است . تبصره ذيل ماده 34 اين آيين‌نامه مقرر مي‌دارد: «محدوده شاخص‌هاي كفايت دستاوردهاي علمي توسط معاونت آموزشي و با مشاركت معاونت پژوهشي و فناوري تعيين و پس از تصويب در شوراي آموزشي دانشگاه، قابل اجرا است . » چنانچه ملاحظه مي‌گردد مقرره فوق‌الذكر صراحتاً و به طور مطلق تعيين محدوده شاخص‌هاي مربوط به ‌كفايت دستاوردهاي علمي و پژوهشي دانشجويان دكتري و تصويب ضوابط مربوطه در اين حوزه را از اختيارات معاونت‌هاي آموزشي و پژوهشي و شوراي دانشگاه‌ها دانسته است . بر اين اساس، بر خلاف اظهارات آقاي محمدزاده مبني بر مغايرت دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري دانشگاه شهيد بهشتي با قوانين بالادستي،لازم به ذكر و تأكيد است كه اولاً : دستورالعمل مذكور نه تنها هيچگونه مغايرتي با مصوبات بالادستي ندارد؛ بلكه در راستاي اجراي مصوبات بالادستي و وزارتي و در چارچوب اختيارات قانوني، توسط نهادهاي مربوطه دانشگاه تدوين و تصويب گرديده است و ثانياً : اختيارات در نظر گرفته شده براي معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه به موجب مواد 2 و 5 دستور العمل مذكور كه به تصويب شوراي دانشگاه رسيده است، كاملاً در راستاي اجراي تبصره ذيل ماده 34 آيين‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي (ويژه دانشگاه‌هاي سطح 1 و 2 دولتي) مصوب 30 /10 /1396 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري بوده و به‌هيچ وجه خارج از حدود اختيارات مقام تصويب ‌كننده نبوده است . در پايان لازم به ذكر است كه بخش‌هاي متعددي از دادخواست تقديمي از سوي آقاي محمدزاده بر مبناي آيين‌نامه آموزشي دوره دكتري تخصصي تنظيم شده است و در تمامي بندهاي دادخواست به مندرجات آيين‌نامه مذكور استناد گرديده است . لذا با توجه به توضيحات ارائه شده و نيز با عنايت به اينكه دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري در چارچوب ضوابط و مقررات موجد و از سوي نهاد داراي صلاحيت قانوني و در راستاي حفظ حقوق دانشجويان و اعضاي هيأت علمي تدوين و تصويب گرديده است، صدور رأي مبني بر رد شكايت خواهان از آن مقام مورد استدعاست . " هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ 3 /12 /1400 با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است . رأي هيأت عمومي الف ـ اولا : براساس جزء ) 4 ( بند «ب» ماده ) 2 ( قانون اهداف، وظايف و تشكيلات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري مصوب سال 1383، تعيين ضوابط، معيارها و استانداردهاي علمي مؤسسات آموزش عالي و تحقيقاتي، رشته‌ها و مقاطع تحصيلي با رعايت اصول انعطاف، پويايي، رقابت و نوآوري علمي از مأموريتهاي اصلي و در حدود اختيارات وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در زمينه اداره امور دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي تحت پوشش وزارتخانه يادشده است و در راستاي ايفاي مأموريتها و اختيارات فوق، آيين‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني / كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي ) ويژه دانشگاههاي سطح 1 و 2 دولتي ( در جلسه شماره 889 مورخ 30 /10 /1396 به تصويب شوراي عالي برنامه ‌ريزي آموزشي رسيده است و برمبناي ماده ) 34) آيين‌نامه مزبور: «دانشجو پس از تدوين رساله و مشروط بر تأييد استاد / استادان راهنما از حداقل كفايت دستاوردهاي علمي ) چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي معتبر و مستخرج از رساله و يا ثبت پتنت خارجي)، مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند . » ثانياً : وظايف معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاهها در جزء ) 4 ( بند «ب» قسمت «هـ» ماده ) 5) آيين ‌نامه جامع مديريت دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي مصوب جلسه 684 مورخ 10 /12 /1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي در 13 مورد احصاء شده و در هيچ يك از آنها، اختياري مبني بر لزوم تأييد كفايت دستاوردهاي علمي و پژوهشي دانشجويان در رساله دكتري توسط معاونت پژوهشي و فناوري ملاحظه نمي‌شود و آنچه كه از وظايف معاونت پژوهشي و فناوري مندرج در آيين‌نامه پيش‌گفته استنتاج مي‌گردد برنامه‌ريزي، سياستگذاري و نظارت درخصوص امور پژوهشي و فناوري دانشگاه و تلاش در جهت افزايش سطح همكار‌يهاي علمي و بين‌المللي است . ضمن اينكه ماده ) 11) آيين‌نامه جامع مديريت دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي فاقد هرگونه حكمي مبني بر اعطاي صلاحيت به معاونت پژوهشي و فناوري از سوي شوراي دانشگاه در رابطه با تعيين محدوده شاخصهاي كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري در نگارش رساله است . بنابراين آن قسمت از ماده ) 2 ( دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب مورخ 1 /11 /1399 شوراي دانشگاه شهيد بهشتي كه تأييد معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه را از شرايط كسب كفايت دستاوردهاي علمي اعلام كرده، خلاف قانون و خارج از حدود اختيار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي ‌شود . ب ـ اولاً : به موجب ماده ) 34 ( آيين‌نامه دوره‌هاي تحصيلي كارداني / كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي ) ويژه دانشگاههاي سطح 1 و 2 دولتي ( مصوب جلسه شماره 889 ـ 30 /10 /1396 شوراي عالي برنامه‌ريزي آموزشي: «دانشجو پس از تدوين رساله و مشروط بر تأييد استاد / استادان راهنما از حداقل كفايت دستاوردهاي علمي ) چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي معتبر و مستخرج از رساله و يا ثبت پتنت خارجي ( ، مجاز است در حضور هيأت داوران از رساله خود دفاع كند تبصره ) محدوده شاخصهاي كفايت دستاوردهاي علمي توسط معاونت آموزشي و با مشاركت معاونت پژوهش و فناوري تعيين و پس از تصويب در شوراي آموزشي دانشگاه قابل اجراست . » آنچه كه در تبصره ماده 34 آيين‌نامه يادشده ذكر گرديده منحصر در تعيين شاخصهاي كفايت دستاوردهاي علمي با مشاركت معاونت آموزشي با معيار كلّي و نوعي در قالب پيشنهاد به شوراي دانشگاه جهت تصويب است و تسري به معيار شخصي ناظر به افراد به صورت جزئي ندارد . بنابراين تعيين محدوده كفايت دستاوردهاي پژوهشي و چاپ يك مقاله علمي ـ پژوهشي مستخرج از رساله شرط انجام دفاع از رساله دكتري است و برخلاف دستورالعمل مورد اعتراض بخشي از نمره رساله نيست . ثانياً: براساس بند ) 36) پيوست آيين‌ نامه يادشده: «هيأت داوران اعضاي هيأت علمي يا افراد متخصص داراي صلاحيت دانشگاهي هستند كه براي ارزيابي كمي و كيفي پايان نامه و يا رساله در دوره كارشناسي ارشد و دكتري تخصصي مطابق دستورالعمل اجرايي مصوب دانشگاه انتخاب مي‌شوند» و ارزشيابي كيفي رساله از اختيارات هيأت داوران بوده و وفق ماده ) 35) آيين‌ نامه از سقف 20 نمره صورت مي‌پذيرد . حال آنكه شوراي دانشگاه شهيد بهشتي نمره دستاوردهاي پژوهشي را جزئي از نمره رساله در نظر گرفته و علاوه بر آن چگونگي تخصيص اين چهار نمره به رساله دكتري را در اختيار معاونت پژوهشي و فناوري دانشگاه قرار داده است . از اين رو، ماده ) 5 ( و تبصره‌هاي ) 1 ( ، ) 2 ( ، ) 3 ( و ) 4 ( ذيل آن از دستورالعمل اعلام كفايت دستاوردهاي پژوهشي دانشجويان دكتري مصوب مورخ 1 /11 /1399 شوراي دانشگاه شهيد بهشتي كه متضمن اين احكام است، خلاف قانون و خارج از حدود اختيار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال 1392 ابطال مي‌شود . رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري ـ حكمتعلي مظفري