مصوبه آيين نامه شوراي ارزشيابي هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني

«آيين نامه شوراي ارزشيابي هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني» كه در جلسه 897 مورخ 1402/12/08 شوراي عالي انقلاب فرهنگي و بر اساس مصوبه جلسه 465 مورخ 1402/12/01 شوراي معين شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است؛ براي اجراء ابلاغ مي گردد:

مقدمه هنرهاي سنتي و صنايع دستي و مواريث هويتي و تمدني به مثابه تجربه زيسته و دانش و توانمندي تاريخي انسان، توانسته است در طول زمان به استمرار و بقاء تمدن؛ ياري رساند. بي شك؛ تداوم اين مؤلفه مهم فرهنگي مي تواند نقش مؤثري را در بالندگي و پويايي فرهنگ و هنر هر سرزميني ايفاء نمايد. در اين ميان؛ هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و نيز ميراث داران تمدني اين مرز و بوم به عنوان وامداران اين دانش و توانمندي، حلقه اتصال ديروز و امروز براي آينده درخشان كشور به شمار مي آيند. به يقين؛ ارج نهادن به جايگاه برجسته و مهم اين هنرمندان و ميراث داران تمدني مي تواند تداوم بخش اقتدار تاريخي ايران و ضامن تداوم هويت پايدار آن باشد. در اين راستا و به استناد تبصره يك مصوبه جلسه 876 مورخ 1402/10/27 شوراي عالي انقلاب فرهنگي؛ «آيين نامه شوراي ارزشيابي هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني» به شرح مواد آتي، تبويب مي گردد.

مفاهيم و تعاريف

1 - شوراي ارزشيابي هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني: عالي ترين نهاد ارزشيابي ميزان مهارت، دانش، فنون، نوآوري و خلاقيت هنرمندان صنايع دستي و هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني و صدور گواهي درجه هنري براي آنها كه در راستاي تكريم، تداوم و تقويت جايگاه و نقش آنان؛ تشكيل و فعاليت مي كند و از اين پس در اين آيين نامه به اختصار از آن به «شوراي ارزشيابي» ياد مي شود.

1 - هنرمند: فردي است كه در يكي از رشته هاي موضوع اين شورا به طور خلاقانه، نوآورانه، مستمر و هنرمندانه به خلق اثر پرداخته و در حوزه تخصصي خود؛ داراي اطلاعات، دانش، فن، مهارت و توانمندي است.

1 - صنايع دستي: صنايع دستي مجموعه اي از اشياء كاربردي- تزئيني هنرمندانه ساخته شده از مواد اوليه در دسترس هستند كه با تكيه بر فنون عملي و علوم نظري خاص مبتني بر هويت بومي و تحت تأثير نيازهاي مادي، عقايد مذهبي، فرهنگي و آييني خلق، تكوين و تكامل يافته اند.

1 - هنرهاي سنتي: هنرها و صنايع بديعي كه جوهره آنها برگرفته از يك سنت و باور تاريخي و تجلي گاه ارزش جمعي و باورهاي مادي و معنوي است و نسل به نسل طي قرون متمادي منتقل و به مثابه ميراثي گرانقدر پنداشته مي شود و افزون بر اصول ثابت، فروع متغيري دارد كه منطبق بر دوران؛ تغيير مي كند.

1 - ميراث فرهنگي - تمدني: مجموعه اي از آثار ملموس و ناملموس تمدني و فرهنگي، دانش ها و فنون و فناوري ها - غير از هنرهاي سنتي و صنايع دستي - كه نقش بسزا و شناخته شده اي در شكل گيري زيست فردي و اجتماعي و هويت تاريخي، تمدني و فرهنگي ايرانيان داشته اند.

1 - ميراث داران تمدني: نخبگان و استادان در قيد حيات كه داراي شاخص ها و معيارهاي ذيل هستند و دانش، مهارت و فنون تاريخي اين مرز و بوم را به صورت استاد - شاگردي و سينه به سينه (غيرآكادميك) فرا گرفته و در طول زندگي كاري خود در خلق، بازآفريني، حفاظت و مرمت از مواريث تمدني و فرهنگي كشور مثل معماري و شهرسازي سنتي، آبخيزداري، صنايع درياپايه، فناوري هاي نرم و سخت مرتبط با زيست فردي و اجتماعي روزمره و... به كار گرفته اند و در حال تداوم بخشي به اين ارزش ها از طريق انتقال دانش و فنون به نسل هاي بعدي مي باشند. اين هنرمندان درجاتي از چيره دستي و تسلط به رشته تخصصي خود را دارند كه شايسته صفت استادي هستند. تجربيات و مهارت اين اساتيد در شناخت، رمزگشايي و امتداد حيات مواريث تمدني و فرهنگي؛ ضروري و غيرقابل جايگزين است. شاخصه ها و معيارهاي ميراث داران تمدني: 1 - چيره دستي و تسلط ويژه در شناخت و بازآفريني ارزش هاي ملموس و ناملموس تمدني و فرهنگي 2 - برخورداري از فن، دانش بومي و هنر در بازآفريني و خلق آثار تمدني و فرهنگي 3 - برخوداري از فن، دانش بومي و هنر در حفاظت و مرمت آثار و اشياء فرهنگي، تاريخي و هنري، ميراث معماري شهري و روستايي و صنايع هنرهاي وابسته 4 - نادره كاري در حوزه ميراث فرهنگي ملموس و ناملموس 5 - تداوم بخشي به ارزش هاي فرهنگي و تمدني از طريق آموزش و پرورش به شيوه استاد - شاگري و انتقال سينه به سينه دانش، فن و هنر

1 [7 - 1] - مراتب و درجات ارزشيابي: بر حسب ميزان مهارت و دانش مرتبط با رشته مورد نظر شامل سه رتبه: خوب «درجات 3، 4 و 5»، بسيار خوب «درجه 2» و عالي «درجه 1»

اعضاي شوراي ارزشيابي

2 - اعضاي حقوقي

وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي يا نماينده تام الاختيار وي (رئيس شورا)

نماينده تام الاختيار وزارت علوم و تحقيقات و فناوري

نماينده تام الاختيار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي

نماينده تام الاختيار سازمان برنامه و بودجه

معاون صنايع دستي و هنرهاي سنتي وزارت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي و يا نماينده تام الاختيار وي

معاون ميراث فرهنگي وزارت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي يا نماينده تام الاختيار وي

نماينده تام الاختيار فرهنگستان هنر

دبير شوراي ارزشيابي

مسئول كميته هاي تخصصي

2 - اعضاي حقيقي: شامل 3 نفر - يك نفر عضو هيأت علمي مراكز دانشگاهي و دو نفر كارشناس خبره داراي گواهينامه درجه يك هنري در يكي از رشته هاي مرتبط - با انتخاب رئيس شورا در دو حوزه تخصصي ميراث فرهنگي و صنايع دستي و هنرهاي سنتي مي باشد.

رئيس شوراي ارزشيابي مي تواند افزون بر سه نفر عضو حقيقي در هر حوزه تخصصي؛ دو نفر هنرمند ديگر را با همان شرايط به عنوان عضو علي البدل انتخاب و منصوب كند تا در صورت غيبت موجه اعضاي حقيقي به عنوان جايگزين موقت يا دائم در جلسات شوراي ارزشيابي حضور يابند.

2 - اعضاي مدعو: با توجه به تنوع و تكثر رشته هاي هنري و موضوعات مورد ارزشيابي؛ رئيس شوراي ارزشيابي مي تواند براي مشورت و كسب رأي و نظر خبرگان هنر از استادان مبرز و تراز اول در شاخه هاي تخصصي براي شركت در يك يا چند جلسه دعوت كند. اعضاي مدعو در هر دستور حداكثر دو نفر خواهند بود كه بدون حق رأي و به عنوان مشاور شورا براي همياري در اخذ بهترين تصميم در جلسه حضور مي يابند.

تركيب شوراي ارزشيابي با حضور اعضاي حقيقي و حقوقي، قانوني است و الزامي به دعوت از اعضاي مدعو نيست. دعوت از ساير كارشناسان تحت عنوان عضو مدعو منوط به تشخيص رئيس شوراست و تمهيد آن الزام آور نيست.

معرفي رشته هاي قابل بررسي در شوراي ارزشيابي رشته هاي موضوع اين آيين نامه در دو حوزه اصلي «صنايع دستي و هنرهاي سنتي» و «ميراث فرهنگي - تمدني» رده بندي و شناسايي مي شوند.

كميته هاي تخصصي شوراي ارزشيابي شوراي ارزشيابي به منظور ارتقاء كيفيت داوري و بررسي دقيق تقاضاها، در دو حوزه كلي صنايع دستي و هنرهاي سنتي و ميراث فرهنگي - تمدني، كميته هاي تخصصي خود را تشكيل مي دهد تا مرحله اول ارزشيابي آثار را طبق ضوابط مندرج در اين آيين نامه بر عهده گيرند.

رأي و نظر كميته هاي تخصصي، رأي مشورتي تلقي مي شود و براي شوراي ارزشيابي الزام آور نيست.

دبيرخانه شوراي ارزشيابي

5 - دبير شورا توسط رئيس شورا انتخاب مي شود و مسئوليت دبيرخانه را عهده دار است.

5 - محل استقرار دبيرخانه؛ وزارت ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي مي باشد و تحت نظر حوزه وزارتي در سقف واحدها و پست هاي مصوب سازمان قرار دارد.

5 - انتخاب كاركنان دبيرخانه شورا با پيشنهاد دبير و تأييد رئيس شورا خواهد بود.

وظايف دبير شوراي ارزشيابي

6 - هماهنگي به منظور برگزاري جلسات شورا

6 - هماهنگي با كميته هاي تخصصي به منظور تعيين دستور جلسات شورا

6 - تنظيم صورتجلسات و مصوبات شورا

6 - مكاتبات و پاسخگويي به متقاضيان، نهادها، ادارات و...

6 - آماده سازي گواهينامه موقت و دائم مشمولاني كه درجه آنها به تصويب شورا رسيده و نظارت بر اجراي مصوبات

6 - تشكيل بانك اطلاعاتي و مديريت دانش

6 - تدوين فرآيند، شناسايي، بررسي و معرفي واجدان شرايط

6 - ارسال پرونده ها براي اعضاي شورا يك هفته قبل از تشكيل جلسه مرتبط با پرونده هاي مورد نظر

6 - ارائه گزارش سالانه به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي

كميته هاي تخصصي و اركان آن:

7 - وظايف كميته هاي تخصصي به وظايف معاونت هاي صنايع دستي و ميراث فرهنگي اضافه مي شوند.

7 - صاحب نظران شاغل در حوزه هاي تخصصي مربوطه حسب موضوع با ابلاغ انشايي رئيس شورا، به عنوان رؤساي كميته هاي تخصصي تعيين مي شوند. يك كميته مشترك با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي براي تعيين سرفصل ها تشكيل مي شود.

7 - انتخاب دو نفر عضو حقيقي كميته تخصصي بر اساس شرايط مندرج در اين آيين نامه و با پيشنهاد رئيس كميته تخصصي و تصويب رئيس شوراي ارزشيابي خواهد بود.

7 - رئيس هر كميته موظف است شيوه نامه اجرايي كميته تخصصي خود مشتمل بر: شرايط، شيوه و نمره بندي فعاليت براي ارائه معيارهاي تشخيصي و تعيين شاخص هاي مرتبط را ظرف سه ماه پس از ابلاغ آيين نامه ارزشيابي تهيه و به تصويب شوراي ارزشيابي برساند.

صدور ابلاغ عضويت اعضاي حقيقي كميته هاي تخصصي توسط رئيس شوراي ارزشيابي انجام مي شود.

مدت زمان عضويت اعضاي حقيقي در كميته هاي تخصصي سه سال است كه قابل تمديد خواهد بود. در صورت نياز به ترميم كميته هاي تخصصي پيش از انقضاء مدت خدمت اعضا، تغيير اعضا با تصويب رئيس شوراي ارزشيابي بلامانع است.

جلسات شوراي ارزشيابي

8 - براي رسميت جلسه شوراي ارزشيابي؛ حضور وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي يا نماينده تام الاختيار وي الزامي است. جلسات شوراي ارزشيابي با حضور دو سوم از مجموع اعضاي حقيقي و حقوقي رسميت مي يابد.

8 - دبيرخانه؛ مسئوليت برگزاري جلسات شوراي ارزشيابي را بر عهده دارد.

8 - رأي موافق اكثريت حاضر براي اعطاء درجات هنري ضروري است.

در صورت عدم موافقت اعضا و عدم احراز رأي اكثريت براي اعطاء درجه هنري به متقاضي، پرونده مجدداً به كميته هاي تخصصي ارجاع داده خواهد شد.

در صورتي كه اعضاء ثابت حقيقي به عذر موجه امكان حضور در جلسه اي را نداشته باشند؛ جلسه شوراي ارزشيابي با حضور اعضاء علي البدل حقيقي؛ قانوني است.

حضور متقاضي يا اعضاي مدعو يا هر شخص ديگري در جلسه شوراي ارزشيابي منوط به تأييد رئيس شورا است.

رسيدگي به درخواست ها

9 - متقاضيان ارزشيابي مي توانند با مراجعه به درگاه الكترونيكي يا محل دبيرخانه در دو حوزه: الف: صنايع دستي و هنرهاي سنتي و ب: ميراث فرهنگي- تمدني موضوع اين آيين نامه تشكيل پرونده داده و كد اختصاصي دريافت كنند. دبيرخانه پس از بررسي دقيق پرونده و تكميل نمون برگ ها، پرونده را در كميته تخصصي مربوطه مطرح و پس از آن، پرونده همراه صورتجلسه بررسي آثار متقاضي به امضاي كامل اعضاي كميته مي رسد و منتخب آثار يا مستندات مربوطه در اختيار دبيرخانه شوراي ارزشيابي قرار مي گيرد. دبيرخانه، خلاصه پرونده هايي كه يك هفته قبل از تشكيل جلسه در اختيار اعضا قرار داده است را در جلسات مربوطه مطرح مي كند و پس از بررسي آثار، كاربرگ ها و صورتجلسه كميته، صورتجلسه نهايي را تكميل و در همان جلسه به امضاي اعضاء مي رساند. رأي شوراي ارزشيابي از طريق دبيرخانه شورا به كميته هاي تخصصي و هنرمند متقاضي اعلام مي شود. دبيرخانه شورا، هر ماه يك بار؛ ادارات كل استاني مرتبط را به صورت كتبي از نتيجه ارزشيابي آگاه مي سازد.

9 - دبيرخانه شوراي ارزشيابي موظف است غير از صورتجلسات مجزا براي هر متقاضي؛ يك صورتجلسه جامع براي هر جلسه شورا تهيه كند و به امضاء رئيس شورا برساند.

9 - در صورت عدم اخذ تصميم درباره پرونده هاي شورا، پرونده ها براي بررسي مجدد به كميته هاي تخصصي مربوطه ارجاع داده خواهد شد.

9 - در صورتي كه شورا، ويژگي هاي هنري - ميراثي اثري را براي احراز درجات پنج گانه مندرج در اين آيين نامه؛ كامل و كافي نداند، الزامي به اعطاء درجه هنري ندارد و مراتب جهت اطلاع به متقاضي و كميته مربوطه اعلام مي شود. بررسي مجدد تقاضا حداقل 2 سال بعد از اولين درخواست متقاضي ممكن است.

9 - دبيرخانه شورا مكلف است بر اساس صورتجلسات هر جلسه، گواهينامه دائمي متقاضيان را براي پنج درجه مطابق اين آيين نامه تنظيم و صادر كند. ليكن در صورتي كه صدور گواهينامه دائمي به دلايل موجه، بيش از دو ماه زمان ببرد، ضرورت دارد جهت تكريم ارباب رجوع، تأييديه موقت با درخواست كتبي متقاضي و امضاء رئيس شورا يا نماينده تام الاختيار وي صادر شود.

شرايط متقاضيان و مدت زمان رسيدگي به درخواست ها

10 - شرايط متقاضيان

1 – 10 - داشتن معرفي نامه از سه استاد معتبر (دارندگان درجه 1 هنري يا اعضاي هيأت علمي دانشگاه ها در رشته مرتبط)

1 -10 - داشتن حداقل دو سال سابقه كار هنري - ميراثي در رشته مرتبط براي درجه 5

1 – 10 - داشتن حداقل سه سال سابقه كار هنري - ميراثي در رشته مرتبط براي درجه 4

1 – 10 - داشتن حداقل پنج سال سابقه كار هنري - ميراثي در رشته مرتبط براي درجه 3

1 -10 - داشتن حداقل ده سال سابقه كار هنري - ميراثي در رشته مرتبط براي درجه 2

1 -10 - داشتن حداقل پانزده سال سابقه كار هنري - ميراثي در رشته مرتبط و توانايي انتقال دانش و شاگردپروري براي درجه 1

1 -10 - دارا بودن صلاحيت عمومي و اخلاق حرفه اي

10 - مدت زمان

2 – 10 - فاصله رسيدگي به درخواست ارتقاء درجه هنري، دو سال است.

2 - 10 - هنرمندان متقاضي ارتقاء درجه هنري براي احراز درجات بالاتر ضرورت دارد آثار جديد خود را كه در فاصله دريافت درجه قبلي و ارائه تقاضاي مجدد، پديد آورده اند، ارائه كنند.

2 – 10 - گذشت زمان، پيشكسوت بودن و يا دريافت امتيازات اجتماعي نظير بازنشستگي و... دليلي براي اعاده رسيدگي و ارتقاء درجه هنري هيچ يك از متقاضيان نخواهد بود.

2 – 10 - درخواست خارج از نوبت رسيدگي پرونده هنرمندان متقاضي منوط به تحقق يكي از بندهاي زير است:

1 – 4 – 2 – 10 - تقاضاي مكتوب رئيس شورا يا نماينده تام الاختيار وي

2 – 4 – 2 – 10 - تقاضاي مكتوب سه نفر از اعضاي شوراي ارزشيابي

3 – 4 – 2 – 10 - مصوبه اكثريت شورا در موارد خاص

كاهش فاصله زماني ميان درجات به كمتر از يك سال امكان پذير نيست.

بررسي و تشخيص شرايط متقاضيان بر عهده كميته هاي تخصصي مربوطه است.

بازنگري پرونده ها با توجه به داوري دو مرحله اي تمام پرونده ها در كميته هاي تخصصي و شوراي ارزشيابي؛ تقاضاي تجديدنظر امري غيرضروري است، ليكن براي مراعات حقوق متقاضي، تجديدنظر و بررسي دوباره پرونده منوط به ارائه تقاضاي مكتوب از سوي دست كم دو نفر از اعضاي شوراي ارزشيابي است.

در صورت درخواست مكتوب متقاضي براي صدور مجدد گواهينامه به علت مخدوش يا مفقود شدن، شورا مي تواند حداكثر يك بار نسبت به صدور گواهينامه المثني- با ذكر كلمه «المثني» بالاي گواهينامه، نسبت به اين كار مبادرت ورزد.

بازنگري و تمديد آيين نامه شوراي ارزشيابي

12 - شوراي ارزشيابي مي تواند در صورت تشخيص ضرورت، هر دو سال يك بار آيين نامه داخلي را بر اساس مقررات موضوعه كشوري و اين آيين نامه مورد بازنگري قرار دهد، مشروط بر آنكه آيين نامه داخلي مفسر و روشن كننده آيين نامه مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي (آيين نامه شوراي ارزشيابي هنرمندان صنايع دستي، هنرهاي سنتي و ميراث داران تمدني) باشد و از حدود مندرج در آن تبعيت نمايد. كاهش زمان تجديدنظر در آيين نامه داخلي منوط به تغيير آيين ‎نامه مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي است.

12 - آيين نامه داخلي با امضاي اعضاي حقوقي (اعضاي ثابت) شوراي ارزشيابي و تصويب رئيس شوراي ارزشيابي به اجرا گذاشته خواهد شد.

اين آيين نامه در يك مقدمه، 13 ماده و 11 تبصره در جلسه 897 مورخ 1402/12/08 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ ابلاغ؛ لازم الاجرا مي باشد.

رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي - سيد ابراهيم رئيسي